Numbers 13 in Polish

The thirteenth chapter of the book of Numbers tells of the men sent to undertake spying out (m., wywiad) in the land of Canaan: wywiad w ziemi Kanaan.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Lb 13

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Lb 13. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-2

Odezwał się znowu Pan do Mojżesza tymi słowami (the Lord made Himself heard once more unto Moses with these words): poślij ludzi (send men), aby zbadali kraj Kanaan (that they may probe the country {of} Canaan), który chcę dać synom Izraela (which I will give unto the sons of Israel). Wyślecie po jednym z każdego pokolenia ich przodków (ye shall send forth by one from each generation of their forebears), tych wszystkich, którzy są w nich książętami (all these who are princes amongst them).

Vocabulary: odezwać się (pf., to make oneself heard), znowu (once more), słowo (n., word), posłać (pf., to send), ludzie (pl., men), zbadać (pf., to probe), kraj (m., country), chcieć (impf., to will), dać (pf., to give), syn (m., son), wysłać (pf., to send forth), jeden (one), każdy (each), pokolenie (n., generation), przodek (m., forebear), wszystek (all), książę (m., prince).

Notes: W nich is here taken as amongst them; literally, in them. In the Polish, the land of Canaan is said ziemia Kanaan (literally, the Canaan land), and the country of Canaan is said kraj Kanaan (literally, the Canaan country); in the English translations of the Polish, these are rendered the land {of} Canaan and the country {of} Canaan, with of included parenthetically, for the Polish makes no use of the genitive. Of Kanaan, the genitive is Kanaanu. Książętami is the instrumental plural of książę.

Werset 3

Wysłał ich więc Mojżesz (Moses therefore sent them forth) zgodnie z rozkazem Pana z pustyni Paran (in keeping with the order of the Lord in the desert {of} Paran), a byli ci mężowie wodzami Izraelitów (and these men were commanders of the Israelites).

Vocabulary: wysłać (pf., to send forth), więc (therefore), zgodnie z (in keeping with), rozkaz (m., order), pustynia (f., desert), mąż (m., man), wódz (m., commander), Izraelita (m., Israelite).

Notes: The Polish for the desert of Paran is pustynia Paran (literally, the Paran desert); in keeping with the style of the English renderings for ziemia Kanaan and kraj Kanaan (see the notes for verses 1-2 above), pustynia Paran is rendered the desert {of} Paran, with of included parenthetically, for the Polish, in point of fact, employs not the genitive. Wodzami is the instrumental plural of wódz.

Wersety 4-15

A oto ich imiona (and these were their names): z pokolenia Rubena Szammua, syn Zakkura (from the generation of Reuben, Shammua son of Zaccur); z pokolenia Symeona Szafat, syn Choriego (from the generation of Simeon, Shaphat son of Hori); z pokolenia Judy Kaleb, syn Jefunnego (from the generation of Judah, Caleb son of Jephunneh); z pokolenia Issachara Jigeal, syn Józefa (from the generation of Issachar, Igal son of Joseph); z pokolenia Efraima Ozeasz, syn Nuna (from the generation of Ephraim, Hoshea son of Nun); z pokolenia Beniamina Palti, syn Rafu (from the generation of Benjamin, Palti son of Raphu); z pokolenia Zabulona Gaddiel, syn Sodiego (from the generation of Zebulun, Gaddiel son of Sodi); z pokolenia Józefa: z pokolenia Manassesa Gaddi, syn Susiego (from the generation of Joseph: from the generation of Manasseh, Gaddi son of Susi); z pokolenia Dana Ammiel, syn Gemalliego (from the generation of Dan, Ammiel son of Gemalli); z pokolenia Asera Setur, syn Miszaela (from the generation of Asher, Sethur son of Michael); z pokolenia Neftalego Nachbi, syn Wafsiego (from the generation of Naphtali, Nahbi son of Vophsi); z pokolenia Gada Geuel, syn Makiego (from the generation of Gad, Geuel son of Machi).

Vocabulary: oto (these were), imię (n., name), pokolenie (n., generation), syn (m., son).

Notes: All names in nominative position: Ruben (Reuben); Szammua (Shammua); Zakkur (Zaccur); Symeon (Simeon); Szafat (Shaphat); Chori (Hori); Juda (Judah); Kaleb (Caleb); Jefunne (Jephunneh); Issachar (Issachar); Jigeal (Igal); Józef (Joseph); Efraim (Ephraim); Ozeasz (Hoshea); Nun (Nun); Beniamin (Benjamin); Palti (Palti); Rafu (Raphu); Zabulon (Zebulun); Gaddiel (Gaddiel); Sodi (Sodi); Manasses (Manasseh); Gaddi (Gaddi); Susi (Susi); Dan (Dan); Ammiel (Ammiel); Gemalli (Gemalli); Aser (Asher); Setur (Sethur); Miszael (Michael); Neftali (Naphtali); Nachbi (Nahbi); Wafsi (Vophsi); Gad (Gad); Geuel (Geuel); Maki (Machi).

Werset 16

Oto imiona mężów (these were the names of the men), których Mojżesz posłał (whom Moses sent) celem rozpoznania kraju (with the objective of the scouting out of the country). Ozeaszowi, synowi Nuna (unto Hoshea son of Nun), dał [później] Mojżesz imię Jozue (did Moses later give the name Joshua).

Vocabulary: oto (these were), imię (n., name), mąż (m., man), posłać (pf., to send), cel (m., objective), rozpoznać (pf., to scout out), rozpoznanie (n., scouting out), kraj (m., country), syn (m., son), dać (pf., to give), później (later).

Werset 17

Mojżesz posłał ich (Moses sent them) celem zbadania ziemi Kanaan (with the objective of the probing of the land {of} Canaan), mówiąc (in speaking): idźcie przez Negeb (go ye by the Negev), a następnie wstąpcie na góry (and next ascend ye into the mountains).

Vocabulary: posłać (pf., to send), cel (m., objective), zbadać (pf., to probe), zbadanie (n., probing), ziemia (f.  land), mówić (impf., to speak), iść (impf., to go), przez (by), Negeb (m., Negev), następnie (next), wstąpić (pf., to ascend), góra (f., mountain).

Werset 18

Zobaczcie, jaki jest kraj (see ye how the country is), a mianowicie jaki lud w nim mieszka (and namely how the people dwell therein), czy jest silny czy też słaby (whether they be strong or weak), czy jest liczny, czy też jest go mało (whether they be numerous or there be few of them).

Vocabulary: zobaczyć (pf., to see), jaki (how), kraj (m., country), mianowicie (namely), lud (m., people), mieszkać (impf., to dwell), czy… czy też (whether… or), silny (strong), słaby (weak), liczny (numerous), mało (few).

Notes: The adjectives silny, słaby, liczny agree with the masculine singular lud. Mało is an adverb.

Werset 19

Jaki jest kraj (how is the country), w którym on mieszka (wherein they dwell): dobry czy zły (good or bad), i jakie miasta (and how {are} the cities), w których on mieszka (wherein they dwell): obronne czy bez murów? (fortified or without walls?).

Vocabulary: jaki (how), kraj (m., country), mieszkać (impf., to dwell), dobry (good), zły (bad), miasto (n., city), obronny (fortified), bez (without), mur (m., wall).

Notes: The singular on mieszka must take, in this context, the plural rendering they dwell in the English; the singular on is put for the masculine singular lud.

Werset 20

Dalej, jaka jest ziemia (furthermore, how the land is): urodzajna czy nie (fertile or not), zalesiona czy bez drzew? (wooded or without trees?). Bądźcie odważni i przynieście (be ye courageous and bring along) coś z owoców tej ziemi (something of the fruits of this land). A był to właśnie czas dojrzewania winogron: and this was squarely the time of ripening of the grapes.

Vocabulary: dalej (furthermore), jaki (how), ziemia (f., land), urodzajny (fertile), zalesiony (wooded), bez (without), drzewo (n., tree), odważny (courageous), przynieść (pf., to bring along), coś (something), owoc (m., fruit), właśnie (squarely), czas (m., time), dojrzewać (impf., to ripen), dojrzewanie (n., ripening), winogrono (n., grape).

Notes: Bez is, of course, followed by the genitive. Following are different instances wherewith the reader has already met, for his review: bez drzew (without trees); bez skazy (without blemish); bez winy (without guilt); bez kwasu (without leaven); bez twej zgody (without thy consent).

Werset 21

Wyruszyli więc (they therefore set forth) i badali kraj (and would probe the country) od pustyni Sin aż do Rechob (from the desert {of} Sin so far as Rehob), u Wejścia do Chamat (at Entrance unto Hamath).

Vocabulary: wyruszyć (pf., to set forth), więc (therefore), badać (impf., to probe), kraj (m., country), pustynia (f., desert), aż do (so far as), wejście (n., entrance).

Notes: The Polish makes no distinction between Sin and Zin.

Werset 22

Ciągnęli przez Negeb (they would march by the Negev) i przybyli do Hebronu (and came unto Hebron), gdzie przebywali Achiman, Szeszaj i Talmaj (where Ahiman, Sheshai and Talmai used to stay)Anakici (Anakites). Hebron został zbudowany (Hebron was built) siedem lat wcześniej (seven years earlier) niż Soan w Egipcie (than Zoan in Egypt).

Vocabulary: ciągnąć (impf., to march), przez (by), Negeb (m., Negev), przybyć (pf., to come), gdzie (where), przebywać (impf., to stay), Anakita (m., Anakite), zostać (pf., to remain), zbudować (pf., to build), zbudowany (built), siedem (seven), rok (m., year), wcześniej (earlier), niż (than), Egipt (m., Egypt).

Werset 23

Przybyli aż do doliny Eszkol: they came so far as the valley {of} Eshcol. Tam odcięli gałąź krzewu winnego (there they cut away a branch of wine bush) razem z winogronami (together with {its} grapes) i ponieśli ją we dwóch na drągu (and suffered it between two on a bar); do tego [zabrali] jeszcze ({in addition} unto this they took along yet) nieco jabłek granatu i fig (some pomegranates and figs).

Vocabulary: przybyć (pf., to come), aż do (so far as), dolina (f., valley), tam (there), odciąć (pf., to cut away), gałąź (f., branch), krzew (m., bush), winny (wine-), razem z (together with), winogrono (n., grape), ponieść (pf., to suffer), dwa (two), drąg (m., bar), do tego (unto this), zabrać (pf., to take along), jeszcze (yet), nieco (some), jabłko granatu (n., pomegranate), figa (f., fig).

Notes: We dwóch is here taken as between two; it translates literally as in two, in the sense of in {the number of} two {men}. Nieco is followed by the genitive.

Werset 24

Miejsce to nazwano doliną Eszkol (this place did one name the valley {of} Eshcol), ze względu na winogrona (on account of the grapes), które tam Izraelici odcięli (which there the Israelites had cut away).

Vocabulary: miejsce (n., place), nazwać (pf., to name), dolina (f., valley), wzgląd (m., account), winogrono (n., grape), tam (there), Izraelita (m., Israelite), odciąć (pf., to cut away).

Werset 25

Po czterdziestu dniach (after forty days) wrócili z rozpoznania kraju (they returned from the scouting out of the country).

Vocabulary: po (after), czterdzieści (forty), dzień (m., day), wrócić (pf., to return), rozpoznać (pf., to scout out), rozpoznanie (n., scouting out), kraj (m., country).

Werset 26

Przyszli na pustynię Paran do Kadesz (they came into the desert {of} Paran, unto Kadesh) i stanęli przed Mojżeszem i Aaronem oraz przed całą społecznością Izraelitów (and came unto a stand before Moses and Aaron, and before the whole community of the Israelites), złożyli przed nimi sprawozdanie (submitted report before them) oraz pokazali owoce kraju (and showed the fruits of the country).

Vocabulary: przyjść (pf., to come), pustynia (f., desert), stanąć (pf., to come unto a stand), przed (before), cały (whole), społeczność (f., community), Izraelita (m., Israelite), złożyć (pf., to submit), sprawozdanie (n., report), pokazać (pf., to show), owoc (m., fruit), kraj (m., country).

Werset 27

I tak im opowiedzieli (and so did they recount unto them): udaliśmy się do kraju (we went unto the country), do którego nas posłałeś (whereunto thou hadst sent us). Jest to kraj rzeczywiście opływający w mleko i miód (this country is indeed flowing in milk and honey), a oto jego owoce (and here are its fruits).

Vocabulary: tak (so), opowiedzieć (pf., to recount), udać się (pf., to go), kraj (m., country), posłać (pf., to send), rzeczywiście (indeed), opływać (impf., to flow), mleko (n., milk), miód (m., honey), oto (here are), owoc (m., fruit).

Werset 28

Jednakże lud (howbeit the people), który w nim mieszka (who dwell therein), jest silny (are strong), a miasta są obwarowane (and the cities are secured) i bardzo wielkie (and very great). Widzieliśmy tam również Anakitów: we also beheld the Anakites there.

Vocabulary: jednakże (howbeit), lud (m., people), mieszkać (impf., to dwell), silny (strong), miasto (n., city), obwarowany (secured), bardzo (very), wielki (great), widzieć (impf., to behold), tam (there), również (also), Anakita (m., Anakite).

Werset 29

Amalekici zajmują okolice Negebu (the Amalekites occupy the surrounding area of the Negev); w górach mieszkają Chetyci, Jebusyci i Amoryci (in the mountains dwell the Hittites, the Jebusites and the Amorites), Kananejczycy wreszcie mieszkają nad morzem i nad brzegami Jordanu (at the last dwell the Canaanites at the sea and at the edges of the Jordan).

Vocabulary: Amalekita (m., Amalekite), zajmować (impf., to occupy), okolica (f., surrounding area), Negeb (m., Negev), góra (f., mountain), mieszkać (impf., to dwell), Chetyta (m., Hittite), Jebusyta (m., Jebusite), Amoryta (m., Amorite), Kananejczyk (m., Canaanite), wreszcie (at the last), morze (n., sea), brzeg (m., edge), Jordan (m., Jordan).

Werset 30

Wtedy próbował Kaleb uspokoić lud (then Caleb would endeavour to still the people), [który zaczął się burzyć] przeciw Mojżeszowi (who had started seething against Moses), i rzekł (and said): trzeba ruszyć (it is necessary to set forwards) i zdobyć kraj (and attain the country)na pewno zdołamy go zająć (surely we shall be able to occupy it).

Vocabulary: wtedy (then), próbować (impf., to endeavour), uspokoić (pf., to still), lud (m., people), zacząć (pf., to start), burzyć się (impf., to seethe), przeciw (against), rzec (pf., to say), trzeba (it is necessary), ruszyć (pf., to set forwards), zdobyć (pf., to attain), kraj (m., country), na pewno (surely), zdołać (pf., to be able), zająć (pf., to occupy).

Werset 31

Lecz mężowie (but the men), którzy razem z nim byli (who were together with him), rzekli (said): nie możemy wyruszyć (we cannot set forth) przeciw temu ludowi (against this people), bo jest silniejszy od nas (for they are stronger than we).

Vocabulary: lecz (but), mąż (m., man), razem z (together with), rzec (pf., to say), móc (impf., can), wyruszyć (pf., to set forth), przeciw (against), lud (m., people), bo (for), silniejszy (stronger).

Notes: Consider the following: silny (strong); silniejszy (stronger; comparative); najsilniejszy (strongest; superlative). In the comparative, the Polish od is employed where English uses than: silniejszy od (stronger than). Consider now the following two instances, wherewith the reader has already met: zamożniejszy od nas (more affluent than we); większy od niego (greater than he). Of zamożny (affluent), the comparative is zamożniejszy and the superlative is najzamożniejszy. Of wielki (great), the comparative is większy and the superlative is największy.

Werset 32

I rozgłaszali (and they made known) złe wiadomości o kraju (the bad news about the country), który zbadali (which they had probed), mówiąc do Izraelitów (in speaking unto the Israelites): kraj, któryśmy przeszli (the country wherethrough we have passed), aby go zbadać (to probe it), jest krajem, który pożera swoich mieszkańców (is a country which devoureth its inhabitants). Wszyscy zaś ludzie (and all the men), których tam widzieliśmy (whom we beheld there), są wysokiego wzrostu (are of tall stature).

Vocabulary: rozgłaszać (impf., to make known), zły (bad), wiadomość (f., news), kraj (m., country), zbadać (pf., to probe), mówić (impf., to speak), Izraelita (m., Israelite), przejść (pf., to pass {through}), pożerać (impf., to devour), mieszkaniec (m., inhabitant), wszyscy (pl., all), ludzie (pl., men), tam (there), widzieć (impf., to behold), wysoki (tall), wzrost (m., stature).

Werset 33

Widzieliśmy tam nawet olbrzymów (we even beheld the giants there)Anakici pochodzą od olbrzymów (the Anakites descend from the giants)a w porównaniu z nimi (and in comparison with them) wydaliśmy się sobie jak szarańcza (we seemed unto ourselves as locusts) i takimi byliśmy w ich oczach (and as such were we in their eyes).

Vocabulary: widzieć (impf., to behold), tam (there), nawet (even), olbrzym (m., giant), Anakita (m., Anakite), pochodzić (impf., to proceed), porównać (pf., to compare), porównanie (n., comparison), wydać się (pf., to seem), jak (as), szarańcza (f., locust), taki (such), być (impf., to be), oko (n., eye).

Notes: Wydać się is rendered to seem; if taken after the Polish manner, it translates very literally as to give oneself forth: wy (forth) + dać (pf., to give) się (oneself). Szarańcza is employed collectively.