Numbers 11 in Polish

With the eleventh chapter of the book of Numbers does such matter begin: etapy marszu na pustyni (the stages of the march in the desert). This chapter treats in particular of: Tabeera (Taberah); narzekanie ludu (the grumbling of the people); odpowiedź Pana (the response of the Lord); siedemdziesięciu starszych otrzymuje natchnienie prorockie (the seventy elders receive prophetic inspiration).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Lb 11

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Lb 11. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-3

Vocabulary: lud (m., people), zacząć (pf., to start), szemrać (impf., to repine), przeciw (against), narzekać (impf., to grumble), źle (badly), usłyszeć (pf., to hear), zapłonąć (pf., to flare up), gniew (m., anger), zapalić się (pf., to be lit), ogień (m., fire), zniszczyć (pf., to destroy), ostatni (uttermost), część (f., part), obóz (m., camp), wołać (impf., to cry forth), wstawić się (pf., to intercede), wygasnąć (pf., to go out), dlatego też (therefore), dać (pf., to give), miejsce (n., place), nazwa (f., name), wśród (amidst).

Verse 1: Lecz lud zaczął szemrać przeciw Panu (but the people started repining against the Lord) narzekając, że jest mu* źle (in grumbling that it was {faring} badly unto them). Gdy to usłyszał Pan (when the Lord heard this), zapłonął gniewem (He flared up with anger). Zapalił się przeciw nim* ogień Pana (the fire of the Lord was lit against them) i zniszczył ostatnią część obozu (and destroyed the uttermost part of the camp). — *The agreement (literally, mu: unto it; przeciw nim: against it) is made in the Polish with the masculine singular lud.

Verse 2: Lud wołał do Mojżesza (the people would cry forth unto Moses), a on wstawił się do Pana (and he interceded unto the Lord) i wygasł ogień* (and the fire went out). — *Of the masculine noun ogień, a number of supplementary examples, all of which the reader has already encountered: spalił go w ogniu (he burnt it in fire); deszcz siarki i ognia (rain of sulphur and fire); wziął do ręki ogień i nóż (he took into hand fire and knife); w płomieniu ognia (in a flame of fire); i spadł ogień na ziemię (and fire fell onto the earth); jako słup ognia (as a pillar of fire).

Verse 3: *Dlatego też dano temu miejscu nazwę Tabeera* (therefore one gave unto this place the name Taberah), gdyż ogień Pana wśród nich zapłonął (for the fire of the Lord had flared up amidst them). — *Consider: dlatego też (therefore) dano (one gave) temu miejscu (unto this place) nazwę (the name) Tabeera (Taberah); this may also be rendered in English by employing the passive voice: therefore the name Taberah was given unto this place.

Wersety 4-7

Vocabulary: tłum (m., crowd), pospolity (common), lud (m., people), ogarnąć (pf., to take hld of), żądza (f., lust), Izraelita (m., Israelite), również (also), zacząć (pf., to start), płakać (impf., to weep), mówić (impf., to speak), dać (pf., to give), mięso (n., flesh), jeść (impf., to eat), wspominać (impf., to remember), ryba (f., fish), darmo (for nothing), Egipt (m., Egypt), ogórek (m., cucumber), melon (m., melon), por (m., leek), cebula (f., onion), czosnek (m., garlic). tymczasem (meanwhile), tu (here), ginąć (impf., to perish), pozbawić (pf., to deprive), wszystek (all), oko (n., eye), widzieć (impf., to behold), poza (besides), manna (f., manna), podobny (similar), nasiono (n., seed), kolender (m., coriander), wygląd (m., appearance), bdelium (m., bdellium).

Verse 4: Tłum* pospolitego ludu (the crowd of common people), który był wśród nich (who were amongst them), ogarnęła żądza+ (had lust taken over). Izraelici również zaczęli¬ płakać (the Israelites also started weeping), mówiąc (in speaking): któż nam da mięsa, abyśmy jedli? (who will give us flesh, that we may eat?). — *accusative; +nominative; which is to say, lust had taken over the crowd of common people who were amongst them ¬Many examples have now been encountered by the reader of the verb zacząć followed by an infinitive in imperfective aspect; to name but a few: zaczęli płakać (they started weeping); zaczęli się mnożyć (they started breeding themselves); zaczął mówić (he started speaking); zaczął oczyszczać (he started cleaning); zaczął czynić (he started making); zaczął opowiadać (he started recounting); zaczął grzeszyć (he started sinning); zaczął błagać (he started beseeching). There is also an instance of this at verse 1 of this chapter.

Verse 5: Wspominamy ryby (we remember the fish), któreśmy darmo jedli w Egipcie (which we would eat for nothing in Egypt), ogórki, melony, pory, cebulę i czosnek (the cucumbers, the melons, the leeks, the onions and the garlic).

Declension of ogórek (m.)

sing. pl.
nom. ogórek ogórki
gen. ogórka ogórków
dat. ogórkowi ogórkom
acc. ogórek ogórki
instr. ogórkiem ogórkami
loc. ogórku ogórkach
voc. ogórku ogórki

Verse 6: Tymczasem tu giniemy (meanwhile here we perish), pozbawieni tego wszystkiego (deprived of all this). Oczy nasze nie widzą nic poza manną: our eyes behold not a thing besides manna.

Verse 7: Manna zaś była podobna do nasion kolendra (and the manna was similar unto seeds of coriander) i miała wygląd bdelium (and had the appearance of bdellium).

Wersety 8-10

Vocabulary: ludzie (pl., people), wychodzić (impf., to come forth), zbierać (impf., to gather), mleć (impf., to grind), ręczny (hand-), młynek (m., mill), tłuc (impf., to pestle), moździerz (m., mortar), gotować (impf., to boil), garnek (m., pot), robić (impf., to make), podpłomyk (m., flatbread), smak (m., taste), ciasto (n., dough), olej (m., oil), noc (f., night), opadać (impf., to settle), rosa (f., dew), obóz (m., camp), równocześnie (simultaneously), usłyszeć (pf., to hear), narzekać (impf., to grumble), rodzina (f., family), wejście (n., entrance), namiot (m., tent), rozpalić się (pf., to come ablaze), potężnie (powerfully), gniew (m., anger), wydać się (pf., to give oneself forth), zły (wicked).

Verse 8: Ludzie wychodzili (the people would come forth) i zbierali ją (and would gather it), potem mełli w ręcznych młynkach (then they would grind {it} in hand mills) albo tłukli w moździerzach (or pestle {it} in mortars). Gotowali ją w garnkach (they would boil it in pots) lub robili z niej podpłomyki (or would make flatbreads thereof); smak miała taki jak ciasto na oleju (it had such taste as dough in oil).

Verse 9: Gdy nocą opadała rosa na obóz (when by night the dew would settle upon the camp), opadała równocześnie i manna (simultaneously would also the manna settle).

Verse 10: Mojżesz usłyszał (Moses heard), że lud narzeka rodzinami (that the people would grumble by families)każda* u wejścia do swego namiotu (each {family} at the entrance of its tent). Wtedy rozpalił się potężnie gniew Pana (powerfully did then come ablaze the anger of the Lord), a także wydało się to złe Mojżeszowi (and this+ did give itself forth as wicked also unto Moses). — *as in każda rodzina (each family) +the grumbling of the people

Wersety 11-15

Vocabulary: rzec (pf., to say), więc (therefore), czemu (why), tak (so), źle (badly), obchodzić się (impf., to do with), sługa (f., servant), darzyć (impf., to bestow), życzliwość (f., kindness), złożyć (pf., to commit), cały (all), ciężar (m., burden), lud (m., people), począć (pf., to conceive), łono (n., womb; lap), zrodzić (pf., to engender), powiedzieć (pf., to say), nosić (impf., to bear), piastunka (f., nurse), dziecię (n., infant), zanieść (pf., to convey), ziemia (f., land), poprzysiąc (pf., to swear), dać (pf., to give), przodek (m., forebear), skądże (whencever), wziąć (pf., to take), mięso (n., flesh), a przecież (and yet), przeciw (against), podnosić (impf., to lift), skarga (f., complaint), wołać (impf., to cry forth), jedzenie (n., eating), móc (impf., to be able), dłużej (longer), udźwignąć (pf., to cope), troska (f., care), nazbyt (beyond measure), ciążyć (impf., to weigh), skoro (since), postępować (impf., to deal), raczej (rather), zabić (pf., to kill), darzyć (impf., to bestow), życzliwość (f., kindness), patrzyć (impf., to look), nieszczęście (n., misfortune).

Verse 11: Rzekł więc Mojżesz do Pana (Moses therefore said unto the Lord): czemu tak źle się obchodzisz ze sługą swoim (why so badly doest Thou with Thy servant), czemu nie darzysz mnie życzliwością (why bestowest Thou me not with kindness) i złożyłeś na mnie cały ciężar tego ludu? (and hast Thou committed upon me all the burden of this people?).

Verse 12: Czy to ja począłem ten lud w łonie (is it I who have conceived this people in the womb) albo ja go zrodziłem (or I who have engendered them), żeś mi powiedział (that Thou shouldest say unto me): noś go na łonie swoim (bear them in thy lap), jak nosi piastunka dziecię (as the nurse beareth the infant), i zanieś go do ziemi (and convey them unto the land), którą poprzysiągłem dać ich przodkom? (which I swore to give unto their forebears?).

Verse 13: Skądże wezmę mięsa (whencever shall I get* flesh), aby dać temu całemu ludowi? (to give unto all this people?). A przecież przeciw mnie podnoszą skargę (and yet against me do they lift complaint) i wołają (and cry forth): daj nam mięsa do jedzenia (+give us flesh to eat+). — *literally, take +literally, after the Polish manner, give us flesh for the eating

Verse 14: Nie mogę już sam dłużej (I alone am able no longer) udźwignąć troski o ten lud (to cope with care for this people), już mi nazbyt ciąży (it already weigheth upon me beyond measure).

Verse 15: Skoro tak ze mną postępujesz (since Thou so dealest with me), to raczej mnie zabij (then rather kill me), jeśli darzysz mnie życzliwością (if Thou bestow me with kindness), abym nie patrzył na swoje nieszczęście (that I should not look upon my misfortune).

Wersety 16-18

Vocabulary: wtedy (then), rzec (pf., to say), zwołać (pf., to convoke), siedemdziesiąt (seventy), mąż (m., man), spośród (from amongst), starszy (m., elder), wiedzieć (impf., to know), lud (m., people), nadzorca (m., overseer), przyprowadzić (pf., to bring), namiot (m., tent), spotkanie (n., meeting), tam (there), stanąć (pf., to come unto a stand), razem z (together with), zstąpić (pf., to descend), mówić (impf., to speak), wziąć (pf., to take), duch (m., spirit), dać (pf., to give), dźwigać (impf., to carry), ciężar (m., burden), już więcej (no more), musieć (impf., to have to), powiedzieć (pf., to say), oczyścić się (pf., to cleanse oneself), na jutro (for tomorrow), jeść (impf., to eat), mięso (n., flesh), narzekać (impf., to grumble), przed (before), wołać (impf., to cry forth), dobrze (well), teraz (now), jedzenie (n., eating).

Verse 16: Wtedy rzekł Pan do Mojżesza (then the Lord said unto Moses): zwołaj Mi siedemdziesięciu mężów (convoke unto Me seventy men) spośród starszych Izraela (from amongst the elders of Israel), o których wiesz (of whom thou knowest), że są starszymi ludu i nadzorcami (that they are the elders of the people and the overseers {of them}), i przyprowadź ich do Namiotu Spotkania (and bring them unto the Tent of Meeting); niech tam staną razem z tobą (let them there come unto a stand together with thee).

Verse 17: Wtedy Ja zstąpię (then I shall descend) i będę z tobą mówił (and shall be speaking with thee); wezmę z ducha (I shall take of the spirit), który jest w tobie (which is in thee), i dam im (and shall give it them), i będą razem z tobą dźwigać ciężar ludu (and together with thee will they be carrying the burden of the people), a ty go sam już więcej nie będziesz musiał dźwigać (and no more wilt thou alone have to be carrying it).

Verse 18: Ludowi zaś powiedz (and unto the people say): oczyśćcie się na jutro (cleanse yourselves for tomorrow), a będziecie jeść mięso (and ye will be eating flesh). Narzekaliście przed Panem i wołaliście (ye were grumbling before the Lord and were crying forth): kto nam da mięso, abyśmy jedli? (who will give us flesh, that we may eat?). O, jak nam dobrze było w Egipcie: Oh, how well it was {faring} unto us in Egypt. Teraz da wam Pan mięso do jedzenia: now the Lord will give you flesh to eat.

Wersety 19-23

Vocabulary: spożywać (impf., to consume), nie tylko (not only), jeden (one), dzień (m., day), dwa (two), pięć (five), dziesięć (ten), dwadzieścia (twenty), cały (whole), miesiąc (m., month), nozdrze (n., nostril), wyjść (pf., to come forth), przejąć (pf., to take over), wstręt (m., abhorrence), odrzucić (pf., to cast aside), bowiem (for), pośrodku (amidst), narzekać (impf., to grumble), mówić (impf., to speak), dlaczego (why), odpowiedzieć (pf., to respond), sześćset tysięcy (six hundred thousand), mąż (m., man), pieszy (foot-), liczyć (impf., to number), lud (m., people), pośród (amongst), dać (pf., to give), mięso (n., flesh), jeść (impf., to eat), zabić (pf., to kill), wszystek (all), owce (pl., sheep), wół (m., ox), wystarczyć (impf., to suffice), ryba (f., fish), morski (sea-), złowić (pf., to catch), dosyć (sufficient), jednak (howbeit), ręka (f., hand), zbyt (too), krótki (short), zobaczyć (pf., to see), mowa (f., speech), spełnić (pf., to accomplish).

Verses 19-20: Będziecie je spożywać (ye will be consuming it) nie tylko przez jeden dzień albo dwa (not only for one day or two), albo pięć czy dziesięć lub dwadzieścia (or five or ten or twenty), lecz przez cały miesiąc (but for a whole month), *aż wam przez nozdrza wyjdzie* (until it will come forth through your nostrils) i przejmie was wstrętem (and will take you over with abhorrence); odrzuciliście bowiem Pana (for ye have cast aside the Lord), który jest pośrodku was (who is amidst you), i narzekaliście przed Nim mówiąc (and ye would grumble before Him in speaking): dlaczego wyszliśmy z Egiptu? (why came we forth from Egypt?). — *Consider: (until) wam (unto you) przez nozdrza (through the nostrils) wyjdzie (it will come forth); the Polish wam (unto you) may be carried over into the English under the form of your, which is to say, through your nostrils, where Polish employs through the nostrils unto you.

Verse 21: Odpowiedział Mojżesz (Moses responded): sześćset tysięcy mężów pieszych liczy ten lud (six hundred thousand footmen numbereth this people), pośród którego jestem (amongst whom I am), a ty mówisz (and Thou speakest): dam im mięso (I shall give them flesh) i jeść będą przez cały miesiąc (and they will be eating for a whole month).

Verse 22: Gdyby się zabiło dla nich wszystkie owce i woły (should all the sheep and the oxen be killed for them), czyżby to wystarczyło? (would ever this suffice?). Albo gdyby się wszystkie ryby morskie złowiło (or should all the sea fishes be caught), czyż będzie im dosyć? (would ever this be sufficient unto them?).

Verse 23: Pan jednak odpowiedział Mojżeszowi (howbeit the Lord responded unto Moses): czyż ręka Pana jest zbyt krótka? (is ever the hand of the Lord too short?). Zobaczysz (thou wilt see), czy mowa moja się spełni (if My speech will be accomplished), czy też nie (or not).

Wersety 24-25

Vocabulary: wyjść (pf., to come forth), oznajmić (pf., to affirm), lud (m., people), słowo (n., word), następnie (next), zwołać (pf., to convoke), siedemdziesiąt (seventy), starszy (m., elder), ustawić (pf., to put up), wokół (about), namiot (m., tent), zstąpić (pf., to descend), obłok (m., cloud), mówić (impf., to speak), wziąć (pf., to take), duch (m., spirit), przekazać (pf., to impart), spocząć (pf., to come to rest), wpaść (pf., to fall in), uniesienie (n., ecstasy), prorocki (prophetic), powtórzyć się (pf., to be repeated), jednak (howbeit).

Verse 24: I wyszedł Mojżesz (and Moses came forth), by oznajmić ludowi słowa Pana (to affirm unto the people the words of the Lord). Następnie zwołał siedemdziesięciu starszych ludu (next he convoked the seventy elders of the people) i ustawił ich wokół namiotu (and put them up about the tent).

Verse 25: A Pan zstąpił w obłoku (and the Lord descended in the cloud) i mówił z nim (and spoke with him). Wziął z ducha (He took of the spirit), który był w nim (which was in him), i przekazał go owym siedemdziesięciu starszym (and imparted it unto those seventy elders). A gdy spoczął na nich duch (and when the spirit came to rest upon them), wpadli w uniesienie prorockie (they fell into prophetic ecstasy). Nie powtórzyło się to jednak: this did not repeat itself, howbeit.

Wersety 26-30

Vocabulary: dwa (two), mąż (m., man), pozostać (pf., to remain), obóz (m., camp), jeden (one), nazywać się (impf., to be named), drugi (other), zstąpić (pf., to descend), duch (m., spirit), należeć (impf., to belong), wezwać (pf., to summon), tylko (but), przyjść (pf., to come), namiot (m., tent), wpaść (pf., to fall in), więc (therefore), uniesienie (n., ecstasy), prorocki (prophetic), przybiegnąć (pf., to run up), młodzieniec (m., young man), donieść (pf., to report), syn (m., son), młodość (f., youth), służba (f., service), zabrać (pf., to take up), głos (m., voice), rzec (pf., to say), pan (m., lord), zabrać (pf., to forbid), odeprzeć (pf., to retort), zazdrosny (jealous), oby (would that), tak (so), cały (all), lud (m., people), prorokować (impf., to prophesy), dać (pf., to give), po czym (thereupon), udać się (pf., to go), razem z (together with), starszy (m., elder), z powrotem (back).

Verse 26: Dwóch mężów pozostało w obozie: two men remained in the camp. Jeden nazywał się Eldad (the one was named Eldad), a drugi Medad (and the other Medad). Na nich też zstąpił duch (upon them also did the spirit descend), bo należeli do wezwanych (for they belonged unto the summoned), tylko nie przyszli do namiotu (but they came not unto the tent). Wpadli więc w obozie w uniesienie prorockie: they therefore fell into prophetic ecstasy in the camp.

Verse 27: Przybiegł młodzieniec i doniósł Mojżeszowi (a young man ran up and reported unto Moses): Eldad i Medad wpadli w obozie w uniesienie prorockie (Eldad and Medad are fallen into prophetic ecstasy in the camp).

Verse 28: Jozue, syn Nuna (Joshua son of Nun), który od młodości swojej był w służbie Mojżesza (who, since his youth, was in the service of Moses), zabrał głos i rzekł (took up voice and said): Mojżeszu, panie mój, zabroń im (Moses, my lord, forbid them).

Verse 29: Ale Mojżesz odparł (but Moses retorted): czyż zazdrosny jesteś o mnie? (art thou ever jealous of me?). Oby tak cały lud Pana prorokował (would that all the people of the Lord so prophesy), oby mu dał Pan swego ducha (would that the Lord give them of His spirit).

Verse 30: Po czym udał się Mojżesz razem ze starszymi (thereupon Moses went together with the elders) z powrotem do obozu (back unto the camp).

Wersety 31-35

Vocabulary: podnieść się (pf., to lift oneself), wiatr (m., wind), zesłać (pf., to send down {from heaven}), przynieść (pf., to bring along), morze (n., sea), przepiórka (f., quail), zrzucić (pf., to cast down), obóz (m., camp), oba (both), strona (f., side), dzień (m., day), droga (f., way), pokryć (pf., to cover), ziemia (f., ground), dwa (two), łokieć (m., cubit), wysoko (high), ludzie (pl., people), noga (f., foot), cały (whole), noc (f., night), następny (next), zbierać (impf., to gather), mało (little), zebrać (pf., to gather), najmniej (at the least), dziesięć (ten), chomer (m., homer), rozłożyć (pf., to dispose), wokół (about), mięso (n., flesh), jeszcze (yet), między (between), ząb (m., tooth), przeżuć (pf., to chew), zapalić się (pf., to be lit), gniew (m., anger), przeciw (against), uderzyć (pf., to strike), wielki (great), plaga (f., plague), dlatego też (therefore), nazwać (pf., to name), miejsce (n., place), tam (there), pochować (pf., to bury), opanować (pf., to conquer), pożądanie (n., covetousness), ruszyć (pf., to set forwards), rozbić (pf., to pitch).

Verse 31: Podniósł się wiatr zesłany przez Pana (a wind sent down by the Lord lifted itself) i przyniósł od morza przepiórki (and brought along quails from the sea), i zrzucił na obóz (and it cast {them} down upon the camp) z obu jego stron na dzień drogi (on both its sides unto a day of way), i pokryły ziemię na dwa łokcie wysoko (and they covered the ground unto two cubits high).

Verse 32: Ludzie byli na nogach (the people were on {their} feet) przez cały dzień (for the whole day), przez noc (for the night) i następny dzień (and {for} the next day), i zbierali przepiórki (and they would gather the quails). Kto mało zebrał (he who had gathered little), przyniósł najmniej dziesięć chomerów (brought along at the least ten homer). I rozłożyli je wokół obozu: and they disposed them about the camp.

Verse 33: Mięso jeszcze było między ich zębami* (the flesh was yet between their teeth), jeszcze nie przeżute (yet not chewed), gdy już zapalił się gniew Pana przeciw ludowi (right when the anger of the Lord was lit against the people) i uderzył go Pan wielką plagą (and the Lord struck them with a great plague). — *Of the masculine ząb, a few supplementary examples of usage: zęby mądrości (wisdom teeth); zęby mleczne (milk teeth); mówić przez zęby (to speak through one’s teeth).

Declension of ząb (m.)

sing. pl.
nom. ząb zęby
gen. zęba zębów
dat. zębowi zębom
acc. ząb zęby
instr. zębem zębami
loc. zębie zębach
voc. zębie zęby

Verse 34: Dlatego też nazwano to miejsce Kibrot-Hattaawa (therefore one called this place Kibroth-Hattaavah), bo tam pochowano ludzi (for there did one bury the people), których opanowało pożądanie (whom covetousness had conquered).

Verse 35: Z Kibrot-Hattaawa ruszył lud do Chaserot (from Kibroth-Hattaavah did the people set forwards unto Hazeroth) i tam rozbili obóz (and there pitch camp).