Polish language series: Kpł 25, rok szabatowy i rok jubileuszowy

The twenty-fifth chapter of the book of Leviticus treats of: rok szabatowy i rok jubileuszowy (the sabbatical year and the jubilar year). So do the subject headings of this chapter read in Polish: rok szabatowy (the sabbatical year); przepisy ogólne dotyczące roku jubileuszowego (general prescriptions pertaining unto the jubilar year); własność gruntowa w roku jubileuszowym (groundland possession in the jubilar year); błogosławieństwo na rok szabatowy (blessing for the sabbatical year); wykup własności gruntowej (redemption of groundland possession); przepisy dotyczące domów (prescriptions pertaining unto houses); pomoc dla ubogich rodaków (help for poor compatriots); niewolnicy Izraelici (bondsmen the Israelites); obcy niewolnicy (foreign bondsmen); Izraelici jako niewolnicy u obcych (Israelites as bondsmen unto foreigners).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Kpł 25

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Kpł 25. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-7

Vocabulary: potem (then), powiedzieć (pf., to say), góra (f.,  mountain), mówić (impf., to speak), Izraelita (m., Israelite), wejść (pf., to enter), ziemia (f., land), dawać (impf., to give), wtedy (then), obchodzić (impf., to observe), szabat (m., sabbath), sześć (six), rok (m., year), obsiewać (impf., to sow), pole (n., field), obcinać (impf., to trim), winnica (f., vineyard), zbierać (impf., to gather), plon (m., crop), siódmy (seventh), uroczysty (solemn), żąć (impf., to reap), wyrosnąć (pf., to grow forth), winogrono (n., grape), obciąć (pf., to trim), nieobcięty (untrimmed), szabatowy (sabbatical), służyć (impf., to serve), pokarm (m., nourishment), sługa (m., manservant), służąca (f., maidservant), najemnik (m., hired one), osiadły (settled), mieszkać (impf., to dwell), cały (all), bydło (n., cattle), zwierzę (n., animal), kraj (m., country).

Verses 1-2: Potem Pan powiedział do Mojżesza na górze Synaj (then the Lord said unto Moses on the mountain {of} Sinai): mów do Izraelitów i powiedz im (speak unto the Israelites and say unto them): kiedy wejdziecie do ziemi (when ye will be entered into the land), którą daję wam (which I give you), wtedy ziemia będzie także obchodzić szabat dla Pana (then the land shall also be observing a sabbath for the Lord).

Verses 3-5: Sześć lat będziesz obsiewał swoje pole (six years shalt thou be sowing thy field), sześć lat będziesz obcinał swoją winnicę (six years shalt thou be trimming thy vineyard) i będziesz zbierał jej plony (and be gathering its crops), ale w siódmym roku będzie uroczysty szabat dla ziemi (but in the seventh year shall be a solemn sabbath for the land), szabat dla Pana (a sabbath for the Lord). Nie będziesz wtedy obsiewał pola ani obcinał winnicy (thou shalt then be neither sowing the field nor trimming the vineyard), nie będziesz żął tego, co samo wyrośnie na polu (nor be reaping this which by itself will be grown forth in the field), ani nie będziesz zbierał winogron nieobciętych (nor be gathering the untrimmed grapes). To będzie rok szabatowy dla ziemi: this shall be a sabbatical year for the land.

Declension of winogrono (n.)

sing. pl.
nom. winogrono winogrona
gen. winogrona winogron
dat. winogronu winogronom
acc. winogrono winogrona
instr. winogronem winogronami
loc. winogronie winogronach
voc. winogrono winogrona

Verse 6: Szabat ziemi będzie służył wam za pokarm (the sabbath of the land shall be serving unto you for nourishment): tobie (unto thee), słudze twemu (unto thy manservant), służącej twej (unto thy maidservant), najemnikowi twemu (unto thy hired one) i osiadłemu u ciebie (and unto the settled one with thee), tym, którzy mieszkają u ciebie (unto these who dwell with thee).

Verse 7: Cały jego plon będzie służyć za pokarm (all its crop shall be serving for nourishment) także twojemu bydłu i zwierzętom (also unto thy cattle and animals), które są w twoim kraju (which are in thy country).

Wersety 8-12

Vocabulary: policzyć (pf., to number), siedem (seven), rok (m., year), szabatowy (sabbatical), raz (m., one time), siedem razy po siedem (seven times seven), tak że (so that), czas (m., time), obejmować (impf., to span), czterdzieści dziewięć (forty-nine), dziesiąty (tenth), dzień (m., day), siódmy (seventh), miesiąc (m., month), zatrąbić (pf., to blare), róg (m., horn), przebłaganie (n., propitiation), cały (whole), ziemia (f., land), święcić (impf., to hallow), pięćdziesiąty (fiftieth), oznajmić (pf., to affirm), wyzwolenie (n., liberation), kraj (m., country), wszystek (all), mieszkaniec (m., inhabitant), jubileusz (m., jubilee), każdy (each), powrócić (pf., to return), własność (f., possession), ród (m., line), jubileuszowy (jubilar), siać (impf., to sow), żąć (impf., to reap), urosnąć (pf., to grow), zbierać (impf., to gather), nieobcięty (untrimmed), winogrono (n., grape), rzecz (f., thing), święty (holy), wolno (it is permitted to), jednak (howbeit), jeść (impf., to eat), pole (n., field).

Verse 8: Policzysz sobie siedem lat szabatowych (thou shalt number unto thyself seven sabbatical years), to jest siedem razy po siedem lat (which is, seven times seven years), tak że czas siedmiu lat szabatowych (so that the time of the seven sabbatical years) będzie obejmował czterdzieści dziewięć lat (shall be spanning forty-nine years).

Verse 9: Dziesiątego dnia (on the tenth day), siódmego miesiąca (of the seventh month) zatrąbisz w róg (thou shalt blare into the horn). W Dniu Przebłagania zatrąbicie w róg (in the Day of Propitiation ye shall blare into the horn) w całej waszej ziemi (in your whole land).

Verse 10: Będziecie święcić pięćdziesiąty rok (ye shall be hallowing the fiftieth year), oznajmijcie wyzwolenie w kraju dla wszystkich jego mieszkańców (shall affirm liberation in the country for all its inhabitants). Będzie to dla was jubileusz (this shall be for you a jubilee)każdy z was powróci do swej własności (each of you shall return unto his possession) i każdy powróci do swego rodu (and each shall return unto his line).

Declension of własność (f.)

sing. pl.
nom. własność własności
gen. własności własności
dat. własności własnościom
acc. własność własności
instr. własnością własnościami
loc. własności własnościach
voc. własności własności

Verses 11-12: Cały ten rok pięćdziesiąty (this whole fiftieth year) będzie dla was rokiem jubileuszowym (shall be for you a jubilar year)nie będziecie siać (ye shall not be sowing), nie będziecie żąć tego, co urośnie (shall not be reaping this which will be grown), nie będziecie zbierać nieobciętych winogron (shall not be gathering the untrimmed grapes), bo to będzie dla was jubileusz (for this shall be for you a jubilee), to będzie dla was rzecz święta (this shall be for you a holy thing). Wolno wam jednak będzie jeść to (it is howbeit permitted unto you to be eating this), co urośnie na polu (which will be grown in the field).

Wersety 13-17

Vocabulary: rok (m., year), jubileuszowy (jubilar), każdy (each), powrócić (pf., to return), własność (f., possession), kiedy (when), więc (therefore), sprzedawać (impf., to sell), coś (something), bliźni (m., neighbour), kupować (impf., to purchase), wyrządzać (impf., to occasion), krzywda (f., harm), jeden (one), drugi (other), odpowiednio (meetly), liczba (f., number), upłynąć (pf., to elapse), jubileusz (m., jubilee), sprzedać (pf., to sell), plon (m., crop), im… tym (the… the), więcej (more), pozostawać (impf., to remain), większy (greater), cena (f., price), zapłacić (pf., to pay), mniej (fewer), mniejszy (lesser), ilość (f., amount), bać się (impf., to fear).

Verse 13: W tym roku jubileuszowym (in this jubilar year) każdy powróci do swej własności (each shall return unto his possession).

Verse 14: Kiedy więc będziecie sprzedawać coś bliźniemu (when therefore ye will be selling something unto a neighbour) albo kupować coś od bliźniego (or purchasing something from a neighbour), nie wyrządzajcie krzywdy jeden drugiemu (occasion ye not harm the one unto the other).

Declension of krzywda (f.)

sing. pl.
nom. krzywda krzywdy
gen. krzywdy krzywd
dat. krzywdzie krzywdom
acc. krzywdę krzywdy
instr. krzywdą krzywdami
loc. krzywdzie krzywdach
voc. krzywdo krzywdy

Verse 15: Ale odpowiednio do liczby lat (but meetly unto the number of years), które upłynęły od jubileuszu (which are elapsed since the jubilee), będziesz kupował od bliźniego (thou shalt be purchasing from {thy} neighbour), a on sprzeda tobie (and he shall sell unto thee) odpowiednio do liczby lat plonów (meetly unto the number of years of the crops).

Verse 16: Im więcej lat pozostaje do jubileuszu (the more years remain unto the jubilee), tym większą cenę zapłacisz (the greater price shalt thou pay), im mniej lat pozostaje (the fewer years remain), tym mniejszą cenę zapłacisz (the lesser price shalt thou pay), bo ilość plonów on ci sprzedaje (for the amount of crops selleth he unto thee).

Verse 17: Nie będziecie wyrządzać krzywdy jeden drugiemu: ye shall not be occasioning harm the one unto the other. Będziesz się bał Boga twego (thou shalt be fearing thy God), bo Ja jestem Pan, Bóg wasz (for I am the Lord your God).

Wersety 18-22

Vocabulary: wykonywać (impf., to execute), ustawa (f., statute), przestrzegać (impf., to observe), wyrok (m., verdict), wprowadzać (impf., to bring in), życie (n., life), mieszkać (impf., to dwell), kraj (m., country), bezpiecznie (safely), ziemia (f., land), dać (pf., to give), plon (m., crop), jeść (impf., to eat), sytość (f., satiety), powiedzieć (pf., to say), siódmy (seventh), rok (m., year), siać (impf., to sow), zbierać (impf., to gather), zesłać (pf., to send down {from heaven}), błogosławieństwo (n., blessing), szósty (sixth), tak że (so that), wystarczyć (impf., to suffice), trzy (three), ósmy (eighth), dawny (former), aż do (until), dziewiąty (ninth), nowy (new).

Verses 18-19: Będziecie wykonywać ustawy moje (ye shall be executing My statutes) i przestrzegać wyroków moich (and observing My verdicts) wprowadzając je w życie (in bringing them into life), abyście mieszkali w kraju bezpiecznie (that ye may dwell in the country safely): ziemia da wam plon (the land will give you crop), będziecie jedli do sytości (ye will be eating unto satiety), będziecie mieszkali na niej bezpiecznie (ye will be dwelling therein safely).

Declension of plon (m.)

sing. pl.
nom. plon plony
gen. plonu plonów
dat. plonowi plonom
acc. plon plony
instr. plonem plonami
loc. plonie plonach
voc. plonie plony

Verse 20: Jeżeli zaś powiecie (now if ye will say): co będziemy jedli w siódmym roku (what shall we be eating in the seventh year), jeżeli nie będziemy siali ani zbierali plonów? (if we shall be neither sowing nor gathering crops?).

Verse 21: Ześlę wam błogosławieństwo w szóstym roku (I shall send down unto you a blessing in the sixth year), tak że plony wystarczą na trzy lata (so that the crops suffice for three years).

Verse 22: W ósmym roku będziecie siać (in the eighth year ye shall be sowing) i będziecie jeść z dawnych plonów (and shall be eating from the former crops). Aż do dziewiątego roku (until the ninth year), aż do nowych plonów (until the new crops) będziecie jedli dawne [plony] (shall ye be eating the former crops).

Wersety 23-28

Vocabulary: nie wolno (it is not permitted to), sprzedawać (impf., to sell), ziemia (f., land), na zawsze (for ever), należeć (impf., to belong), przybysz (m., sojourner), osadnik (m., settler), dlatego (therefore), pozwalać (impf., to permit), wykup (m., redemption), wszelki (all), grunt (m., groundland), brat (m., brother), zubożeć (pf., to wax poor), sprzedać (pf., to sell), posiadłość (f., property), wtedy (then), wystąpić (pf., to step forth), najbliższy (nearest), krewny (m., relative), wykupujący (m., redeemer), odkupić (pf., to repurchase), zdobyć (pf., to attain), dostateczny (sufficient), środki (pl., means), obliczyć (pf., to reckon), rok (m., year), czas (m., time), sprzedaż (f., sale), zwrócić (pf., to restore), nabywca (m., acquirer), grunt (m., groundland), nadwyżka (f., overplus), wrócić (pf., to return), jednak (howbeit), mieć (impf., to have), taki (such), raz (m., time), pozostać (pf., to remain), władanie (n., charge), aż do (until), jubileuszowy (jubilar), przejść (pf., to pass), znowu (once more), posiadanie (n., holding), dawny (former), właściciel (m., owner).

Verse 23: Nie wolno sprzedawać ziemi na zawsze (it is not permitted to sell the land for ever), bo ziemia należy do Mnie (for the land belongeth unto Me), a wy jesteście u Mnie przybyszami i osadnikami (and ye are with Me sojourners and settlers).

Verse 24: Dlatego będziecie pozwalać na wykup (therefore ye shall be permitting the redemption) wszelkich gruntów należących do was (of all groundlands belonging unto you).

Verse 25: Jeżeli twój brat zubożeje (if thy brother will be waxen poor) i sprzeda swoją posiadłość (and will have sold his property), wtedy wystąpi jego najbliższy krewny jako „wykupujący” (then his nearest relative shall step forth as redeemer) i odkupi ziemię sprzedaną przez brata (and shall repurchase the land sold by the brother).

Verses 26-27: Jeżeli zaś kto nie ma „wykupującego” (if however a one have no redeemer), ale sam zdobędzie dostateczne środki na wykup (but he himself will have attained sufficient means for redemption), to obliczy lata od czasu sprzedaży (then he shall reckon the years since the time of sale), zwróci nabywcy gruntu nadwyżkę (shall restore the overplus unto the acquirer of the groundland) i wróci do swej posiadłości (and shall return unto his property).

Declension of sprzedaż (f.)

sing. pl.
nom. sprzedaż sprzedaże
gen. sprzedaży sprzedaży
dat. sprzedaży sprzedażom
acc. sprzedaż sprzedaże
instr. sprzedażą sprzedażami
loc. sprzedaży sprzedażach
voc. sprzedaży sprzedaże

Verse 28: Jeżeli jednak nie będzie miał dostatecznych środków na wykup (howbeit if he will not have sufficient means for redemption), w takim razie grunt pozostanie we władaniu nabywcy (in such time shall the groundland remain in the charge of the acquirer) aż do roku jubileuszowego (until the jubilar year). W roku jubileuszowym (in the jubilar year) grunt przejdzie znowu (the groundland shall pass once more) w posiadanie dawnego właściciela (into the holding of the former owner).

Wersety 29-30

Vocabulary: sprzedać (pf., to sell), dom (m., house), mieszkalny (dwelling-), położyć (pf., to lay), miasto (n., city), otoczyć (pf., to surround), mur (m., wall), mieć (impf., to have), prawo (n., right), wykup (m., redemption), aż do (until), koniec (m., end), rok (m., year), sprzedaż (f., sale), trwać (impf., to endure), cały (whole), wykupić (pf., to redeem), przed (before), upływ (m., course), taki (such), raz (m., time), zbudować (pf., to build), warowny (fortified), przejść (pf., to pass), na zawsze (for ever), posiadanie (n., holding), nabywca (m., acquirer), potomek (m., descendant), wyjść (pf., to go forth), ręka (f., hand), jubileuszowy (jubilar).

Verse 29: Jeżeli kto sprzeda dom mieszkalny (if a one will have sold a dwelling-house) położony w mieście otoczonym murami (laid in a city surrounded by walls), to będzie miał prawo do wykupu (then he shall have the right unto redemption) aż do końca roku sprzedaży (until the end of the year of sale): prawo wykupu będzie trwało cały rok (the right of redemption shall be enduring the whole year).

Declension of mur (m.)

sing. pl.
nom. mur mury
gen. muru murów
dat. murowi murom
acc. mur mury
instr. murem murami
loc. murze murach
voc. murze mury

Verse 30: Jeżeli dom nie będzie wykupiony (if the house will not have been redeemed) przed upływem roku (before the course of the year), w takim razie dom zbudowany w mieście warownym (in such time the house built in the fortified city) przejdzie na zawsze (shall pass for ever) w posiadanie nabywcy i jego potomków (into the holding of the acquirer and his descendants). Nie wyjdzie [z ich rąk] w roku jubileuszowym: it shall not go forth from their hands in the jubilar year.

Wersety 31-34

Vocabulary: dom (m., house), wieś (f., village), otoczyć (pf., to surround), mur (m., wall), traktować (impf., to deal with), na równi (on a level), własność (f., possession) gruntowy (groundland-), a więc (wherefore), podlegać (impf., to be subject unto), wykup (m., redemption), rok (m., year), jubileuszowy (jubilar), wyjść (pf., to go forth), ręka (f., hand), nabywca (m., acquirer), tyczyć się (impf., to concern), miasto (n., city), lewicki (Levite), lewita (m., Levite), zawsze (ever), przysługiwać (impf., to come entitled), prawo (n., right), posiadać (impf., to hold), kupić (pf., to purchase), miejski (city-), posiadłość (f., property), pośród (amongst), Izraelita (m., Israelite), także i (also), pole (n., field), położyć (pf., to lay), koło (round), sprzedaż (f., sale), wieczysty (perpetual).

Verse 31: Domy we wsiach (the houses in the villages), które nie są otoczone murami (which are not surrounded by walls), będą traktowane na równi z własnością gruntową (shall be dealt with on a level with groundland possession), a więc będą podlegały wykupowi (wherefore they shall be subject unto redemption), a w roku jubileuszowym wyjdą [z rąk nabywcy] (and in the jubilar year shall go forth from the hands of the acquirer).

Declension of wieś (f.)

sing. pl.
nom. wieś wsie
wsi
gen. wsi wsi
dat. wsi wsiom
acc. wieś wsie
wsi
instr. wsią wsiami
loc. wsi wsiach
voc. wsi wsie
wsi

Verse 32: Co się tyczy miast lewickich (for that which concerneth the Levite cities), to lewitom zawsze przysługuje (unto the Levites shall ever come entitled) prawo wykupu domów (the right of redemption of the houses), które posiadają (which they hold).

Verse 33: Jeżeli kto kupi od lewitów dom miejski (if a one will have purchased from the Levites a city-house), to posiadłość ta wyjdzie [z jego rąk] w roku jubileuszowym (then the property shall go forth from his hands in the jubilar year), bo domy miast lewickich są ich posiadłością pośród Izraelitów (for the houses of the Levite cities are their property amongst the Israelites).

Verse 34: Także i pole położone koło ich miast (also the field laid round their cities) nie będzie podlegało sprzedaży (shall not be subject unto sale), bo ono jest ich posiadłością wieczystą (for it is their perpetual property).

Wersety 35-38

Vocabulary: brat (n., brother), zubożeć (pf., to wax poor), ręka (m., hand), osłabnąć (pf., to slacken), podtrzymać (pf., to sustain), móc (impf., to be able), żyć (impf., to live), przynajmniej (at the least), przybysz (m., sojourner), osadnik (m., settler), brać (impf., to take), odsetki (pl., interest), lichwa (f., usury), bać się (impf., to fear), pozwolić (pf., to permit), dawać (impf., to give), pieniądze (pl., money), na procent (upon interest), pokarm (m., nourishment), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), dać (pf., to give), być (impf., to be).

Verse 35: Jeżeli brat twój zubożeje (if thy brother will be waxen poor) i ręka jego osłabnie (and his hand will be slackened), to podtrzymasz go (then thou shalt sustain him), aby mógł żyć z tobą przynajmniej jak przybysz lub osadnik (that he may be able to live with thee at the least as a sojourner or a settler).

Verse 36: Nie będziesz brał od niego odsetek ani lichwy: thou shalt be taking from him neither interest nor usury. Będziesz się bał Boga swego (thou shalt be fearing thy God) i pozwolisz żyć bratu z sobą (and shalt permit thy brother to live with thee).

Declension of lichwa (f.)

nom. lichwa
gen. lichwy
dat. lichwie
acc. lichwę
instr. lichwą
loc. lichwie
voc. lichwo

Verse 37: Nie będziesz mu dawał pieniędzy na procent: thou shalt not be giving him money upon interest. Nie będziesz mu dawał pokarmu na lichwę: thou shalt not be giving him nourishment upon usury.

Verse 38: Ja jestem Pan, Bóg wasz (I am the Lord your God), który wyprowadził was z ziemi egipskiej (who brought you forth from the Egyptian land), aby dać wam ziemię Kanaan (to give you the land {of} Canaan) i aby być waszym Bogiem (and to be your God).

Wersety 39-43

Vocabulary: brat (m., brother), powód (m., cause), z powodu (because of), ubóstwo (n., poverty), sprzedać się (pf., to sell oneself), nakładać (impf., to set), praca (f., work), niewolniczy (slave-), obchodzić się (impf., to do with), najemnik (m., hired one), osadnik (m., settler), służyć (impf., to serve), tylko (but), rok (m., year), jubileuszowy (jubilar), wtedy (then), wyjść (pf., to go forth), razem z (together with), dziecko (n., child), wrócić (pf., to return), rodzina (f., family), posiadłość (f., property), przodek (m., forebear), niewolnik (m., bondsman), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), powinien (ought), więc (wherefore), być (impf., to be), sprzedawać (impf., to sell), srogo (ruthlessly), bać się (impf., to fear).

Verse 39: Jeżeli brat z powodu ubóstwa sprzeda się tobie (if {thy} brother because of poverty will have sold himself unto thee), nie będziesz nakładał na niego pracy niewolniczej (thou shalt not be setting slave-work unto him).

Verse 40: Będziesz się z nim obchodził (thou shalt be doing with him) jak z najemnikiem albo jak z osadnikiem (as with a hired one or as with a settler). Będzie służyć tobie (he shall be serving thee) tylko do roku jubileuszowego (but unto the jubilar year).

Declension of najemnik (m.)

sing. pl.
nom. najemnik najemnicy
gen. najemnika najemników
dat. najemnikowi najemnikom
acc. najemnika najemników
instr. najemnikiem najemnikami
loc. najemniku najemnikach
voc. najemniku najemnicy

Verse 41: Wtedy wyjdzie od ciebie razem ze swymi dziećmi (then he shall go forth from thee together with his children) i wróci do swojej rodziny (and shall return unto his family), do posiadłości swoich przodków (unto the property of his forebears).

Verse 42: Bo oni są moimi niewolnikami (for they are My bondsmen), których wyprowadziłem z ziemi egipskiej (whom I brought forth from the Egyptian land), nie powinni więc być sprzedawani jak niewolnicy (wherefore they are not to be sold as bondsmen).

Verse 43: Nie będziesz się z nim obchodził srogo: thou shalt not be doing with him ruthlessly. Będziesz się bał swego Boga: thou shalt be fearing thy God.

Wersety 44-46

Vocabulary: kiedy (when), potrzebować (impf., to need), niewolnik (m., bondsman), niewolnica (f., bondsmaid), kupować (impf., to purchase), naród (m., nation), naokoło (round about), także (also), dziecko (n., child), przychodzień (m., newcomer), osiadły (settled), wśród (amongst), potomek (m., descendant), urodzić (pf., to bear), kraj (m., country), własność (f., possession), zostawić (pf., to leave), dziedzictwo (n., inheritance), syn (m., son), posiadać (impf., to hold), na zawsze (for ever), uważać (impf., to deem), brat (m., brother), Izraelita (m., Israelite), obchodzić się (impf., to do with), srogo (ruthlessly).

Verse 44: Kiedy będziecie potrzebowali niewolników i niewolnic (when ye will be needing bondsmen and bondsmaids), to będziecie ich kupowali od narodów (then ye shall be purchasing them from the nations), które są naokoło was (which are round about you).

Declension of niewolnica (f.)

sing. pl.
nom. niewolnica niewolnice
gen. niewolnicy niewolnic
dat. niewolnicy niewolnicom
acc. niewolnicę niewolnice
instr. niewolnicą niewolnicami
loc. niewolnicy niewolnicach
voc. niewolnico niewolnice

Verse 45: Także będziecie kupowali dzieci (ye shall also be purchasing children) przychodniów osiadłych wśród was (of the newcomers settled amongst you), przychodniów i potomków ich (of the newcomers and of their descendants), urodzonych w waszym kraju (born in your country). Ci będą waszą własnością: they shall be your possession.

Verse 46: Zostawicie ich w dziedzictwie waszym synom (and ye shall leave them in inheritance unto your sons), aby ich posiadali na własność, na zawsze (that they may hold them for a possession, for ever). Będziecie ich uważać za niewolników: ye shall be deeming them as bondsmen. Ale z braćmi Izraelitami (but with {your} brethren the Israelites) nie będziecie się obchodzili srogo (ye shall not be doing ruthlessly).

Wersety 47-50

Vocabulary: cudzoziemiec (m., foreigner), osiadły (settled), wzbogacić się (pf., to wax rich), brat (m., brother), zubożeć (pf., to wax poor), sprzedać (pf., to sell), potomek (m., descendant), sprzedać się (pf., to sell oneself), móc (impf., may), być (impf., to be), wykupić (pf., to redeem), jeden (one), brat (m., brother), także (also), stryj (m., paternal uncle), syn (m., son), którykolwiek (whosoever), krewny (m., relative), rodzina (f., family), też (also), on sam (he himself), stać kogoś na coś (impf., to be within one’s means), wtedy (then), wspólnie (jointly), nabywca (m., acquirer), obliczyć (pf., to reckon), czas (m., time), rok (m., year), aż do (until), jubileuszowy (jubilar), cena (f., price), odpowiedni (meet), liczba (f., number), niewola (f., bondage), policzyć (pf., to number), dzień (m., day), najemnik (m., hired one).

Verses 47-48: Jeżeli cudzoziemiec osiadły u ciebie wzbogaci się (if a foreigner settled amongst thee will be waxen rich), a brat twój zubożeje (and thy brother will be waxen poor) i sprzeda siebie (and will have sold himself) cudzoziemcowi osiadłemu u ciebie albo potomkowi cudzoziemca (unto a foreigner settled amongst thee or unto the descendant of a foreigner), to ten, który się sprzedał (then this one who hath sold himself), może być wykupiony (may be redeemed). Jeden z braci jego wykupi go: one of his brethren shall redeem him.

Declension of cudzoziemiec (m.)

sing. pl.
nom. cudzoziemiec cudzoziemcy
gen. cudzoziemca cudzoziemców
dat. cudzoziemcowi cudzoziemcom
acc. cudzoziemca cudzoziemców
instr. cudzoziemcem cudzoziemcami
loc. cudzoziemcu cudzoziemcach
voc. cudzoziemcze
cudzoziemcu
cudzoziemcy

Verse 49: Także jego stryj (also his paternal uncle) albo syn jego stryja (or the son of his paternal uncle) może go wykupić (may redeem him), albo którykolwiek z jego krewnych z jego rodziny wykupi go (or whosoever from his relatives from his family shall redeem him), albo też on sam siebie wykupi (or also he himself shall redeem himself), jeżeli będzie na to go stać (if this will have been within his means).

Verse 50: Wtedy wspólnie ze swym nabywcą (then jointly with his acquirer) obliczy [czas] od roku (shall he reckon the time since the year), w którym sprzedał siebie (wherein he sold himself), aż do roku jubileuszowego (until the jubilar year): cena, za którą się sprzedał (the price wherefor he sold himself), będzie odpowiednia do liczby lat (shall be meet unto the number of years). [Czas jego niewoli] (the time of his bondage) będzie mu policzony (shall be numbered unto him) za dni najemnika (as the days of a hired one).

Wersety 51-55

Vocabulary: jeszcze (yet), dużo (many), rok (m., year), jubileusz (m., jubilee), odpowiednio (meetly), liczba (f., number), zwiększyć (pf., to augment), cena (f., price), wykup (m., redemption), pozostawać (impf., to remain), niewiele (few), jubileuszowy (jubilar), obliczyć (pf., to reckon), zapłacić (pf., to pay), najemnik (m., hired one), srogo (ruthlessly), obchodzić się (impf., to do with), obecność (f., presence), sposób (m., manner), wykupić (pf., to redeem), wyjść (pf., to go forth), wolność (f., freedom), razem z (together with), dziecko (n., child), bowiem (for), niewolnik (m., bondsman), Izraelita (m., Israelite), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian).

Verse 51: Jeżeli jeszcze dużo lat jest do jubileuszu (if yet many years be unto the jubilee), to odpowiednio do ich liczby (then meetly unto their number) zwiększy cenę wykupu (shall he augment the price of redemption).

Verse 52: Ale jeżeli pozostaje niewiele lat do roku jubileuszowego (but if few years remain unto the jubilar year), obliczy je (he shall reckon them) i odpowiednio do liczby tych lat (and meetly unto the number of these years) zapłaci swój wykup (shall he pay his redemption).

Verse 53: Będzie u niego* jako najemnik (he shall be with him as a hired one), rok po roku (year by year). Nie będą się z nim srogo obchodzić (they shall not be doing with him ruthlessly) w twej obecności (in thy presence). — *In point of fact, the text reads ciebie here (u ciebie: with thee), but this can hardly be correct, wherefore I have changed ciebie to niego. It is after all question of the waxen poor Israelite’s remaining with the waxen rich foreigner, and not with his brother Israelite.

Declension of obecność (f.)

nom. obecność
gen. obecności
dat. obecności
acc. obecność
instr. obecnością
loc. obecności
voc. obecności

Verse 54: Jeżeli zaś w ten sposób nie będzie wykupiony (now if in this manner he will not have been redeemed), to wyjdzie na wolność w roku jubileuszowym (then he shall go forth unto freedom in the jubilar year) razem ze swoimi dziećmi (together with his children).

Verse 55: Moimi bowiem niewolnikami są Izraelici: for the Israelites are My bondsmen. Oni są moimi niewolnikami (they are My bondsmen), ci, których wyprowadziłem z ziemi egipskiej (these whom I brought forth from the Egyptian land). Ja jestem Pan, wasz Bóg: I am the Lord your God.