Polish language series: Wj 34, twarz Mojżesza

Moses, in the thirty-fourth chapter of the book of Exodus, makes new tables of stone; the skin of his face is radiant after his speaking with the Lord.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 34

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 34. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

Vocabulary: rzec (pf., to say), wyciosać (pf., to cut/hew out), tablica (f., table), kamień (m., stone), podobny (similar), pierwszy (first), wypisać (pf., to write out), znów (again anew), słowo (n., word), potłuc (pf., to shatter, to smash), gotów (willing), jutro (tomorrow), rano (in the morning), wstąpić (pf., to ascend), zaraz (at once, forthwith), góra (f., mount, mountain), zaczekać (pf., to wait), wierzch (m., top), nikt (no one, nobody), móc (impf., may, can, to be able), pokazać się (pf., to present oneself), mniejszy (lesser, smaller), większy (greater, bigger), bydło (n., cattle), wypasać się (impf., to graze), zbocze (n., slope), kamienny (stonen), wstać (pf., to arise, to get up), nakazać (pf., to enjoin), wziąć (pf., to take), ręka (f., hand).

Verse 1: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said to Moses): wyciosaj sobie dwie tablice z kamienia (hew out two tables of stone for yourself) podobne do pierwszych (similar to the first ones), a na tych tablicach (and on these tables) wypisz znów słowa (write out again the words), jakie były na pierwszych tablicach (that were on the first tables), które potłukłeś (which you shattered).

Verse 2: Bądź gotów jutro rano (be willing tomorrow morning) wstąpić zaraz na górę Synaj (to ascend mount Sinai at once). I zaczekasz na Mnie (and wait for me) na wierzchu góry (on the top of the mountain).

Verse 3: Nikt nie może wstąpić z tobą (not a one may ascend with you) i nikt nie może się pokazać na górze (and not a one may present himself on the mountain). Również mniejsze i większe bydło (and lesser and greater cattle) nie może wypasać się na zboczach góry (may not graze on the slopes of the mountain).

Declension of zbocze (n.)

sing. pl.
nom. zbocze zbocza
gen. zbocza zboczy
dat. zboczu zboczom
acc. zbocze zbocza
instr. zboczem zboczami
loc. zboczu zboczach
voc. zbocze zbocza

Verse 4: Mojżesz wyciosał (Moses hewed out) dwie tablice kamienne (two stonen tables) jak pierwsze (like the first ones), a wstawszy rano (and having arisen in the morning) wstąpił na górę (ascended the mountain), jak mu nakazał Pan (as the Lord had enjoined him), i wziął do rąk (and took into his hands) tablice kamienne (the stonen tables).

Wersety 5-9

Vocabulary: zstąpić (pf., to descend), obłok (m., cloud), zatrzymać się (pf., to halt oneself), koło (near, by), wypowiedzieć (pf., to pronounce), imię (n., name), przejść (pf., to pass), oko (n., eye), wołać (impf., to cry forth), miłosierny (compassionate), litościwy (merciful), cierpliwy (forbearing, patient, enduring), bogaty (abounding), łaska (f., grace, favour), wierność (f., faithfulness), zachowywać (impf., to keep), tysiączny (thousandth), pokolenie (n., generation), przebaczać (impf., to forgive), niegodziwość (f., wickedness), niewierność (f., faithlessness), grzech (m., sin), pozostawiać (impf., to leave), ukaranie (n., punishment, penalty), zsyłać (impf., to send down {from heaven}), kara (f., punishment), ojciec (m., father), syn (m., son), wnuk (m., grandson), trzeci (third), czwarty (fourth), natychmiast (with all speed), skłonić się (pf., to bow), ziemia (f., ground), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), mówić (impf., to say), darzyć (impf., to grant, to bestow), życzliwość (f., kindness), prosić (impf., to ask, to entreat), pójść (pf., to go), wprawdzie (indeed), lud (m., people), twardy (hardened, stiff, harsh), kark (m., nape), przebaczyć (pf., to forgive), wina (f., guilt), grzech (m., sin), uczynić (pf., to make, to do), dziedzictwo (n., inheritance).

Verse 5: A Pan zstąpił w obłoku (now the Lord descended in a cloud), i [Mojżesz] zatrzymał się koło Niego (and Moses halted himself by him), i wypowiedział imię Jahwe (and pronounced the name Yahweh).

Verses 6-7: Przeszedł Pan przed jego oczyma i wołał (the Lord passed before his eyes and cried forth): Jahwe, Jahwe (Yahweh, Yahweh), Bóg miłosierny i litościwy (a God compassionate and merciful), cierpliwy (forbearing), bogaty w łaskę i wierność (abounding in grace and faithfulness), zachowujący swą łaskę w tysiączne pokolenia (keeping his grace [in]to the thousandth generations), przebaczający niegodziwość, niewierność, grzech (forgiving wickedness, faithlessness {and} sin), lecz nie pozostawiający go bez ukarania (yet not leaving it without penalty), ale zsyłający kary za niegodziwość ojców (but sending down punishment for the wickedness of fathers) na synów i wnuków (upon sons and grandsons) aż do trzeciego i czwartego pokolenia (down to the third and fouth generations [generation]).

Verses 8-9: I natychmiast skłonił się Mojżesz aż do ziemi (and with all speed did Moses bow down to the ground) i oddał pokłon (and render obeisance), mówiąc (in saying): jeśli darzysz mnie życzliwością (if you bestow me with kindness), Panie (O Lord), [to proszę], niech pójdzie Pan w pośród nas (then I pray, let the Lord go amidst us). Jest to wprawdzie lud o twardym karku (this is indeed a stiff-necked people [a people of stiff nape]), ale przebaczysz winy nasze i grzechy nasze (but you will forgive our guilts and our sins) i uczynisz nas swoim dziedzictwem (and will make of us [and will make us as] your inheritance).

Declension of dziedzictwo (n.)

sing. pl.
nom. dziedzictwo dziedzictwa
gen. dziedzictwa dziedzictw
dat. dziedzictwu dziedzictwom
acc. dziedzictwo dziedzictwa
instr. dziedzictwem dziedzictwami
loc. dziedzictwie dziedzictwach
voc. dziedzictwo dziedzictwa

Wersety 10-13

Vocabulary: odpowiedzieć (pf., to respond), zawierać (impf., to establish), przymierze (n., covenant), lud (m., people), uczynić (pf., to make, to do), cudo (n., wonder, marvel), ziemia (f., earth), naród (m., nation), ujrzeć (pf., to see), przebywać (impf., to sojourn), dzieło (n., work), straszny (awesome, terrifying), przestrzegać (pf., to observe), dzisiaj (today), rozkazywać (pf., to order), wypędzić (pf., to drive forth), strzec się (impf., to beware), mieszkaniec (m., inhabitant), kraj (m., country), iść (impf., to go), stać się (pf., to become), sidło (n., snare), natomiast (at once, immediately), zburzyć (pf., to demolish, to wreck), ołtarz (m., altar), skruszyć (pf., to break down), czcić (impf., to worship), stela (f., stele), wyrąbać (pf., to cut down), aszera (f., asherah).

Verse 10: Pan odpowiedział (the Lord responded): oto Ja zawieram przymierze (so it is that I establish a covenant) wobec całego ludu twego (before all your people) i uczynię cuda (and will do wonders), jakich nie było na całej ziemi i u żadnych narodów (which have not been in all the earth or in any nations), i ujrzy cały lud, wśród którego przebywasz (and all the people amidst whom you sojourn shall see), że dzieła Pana, które Ja uczynię z tobą (that the works of the Lord which I will do with you), są straszne (are awesome).

Declension of cudo (n.)

sing. pl.
nom. cudo cuda
gen. cuda cudów
dat. cudu cudom
acc. cudo cuda
instr. cudem cudami
loc. cudzie cudach
voc. cudo cuda

Verse 11: Przestrzegaj tego, co Ja dzisiaj tobie rozkazuję (observe that which I order you today), a Ja wypędzę przed tobą (and I will drive forth before you) Amorytę, Kananejczyka, Chetytę, Peryzzytę, Chiwwitę i Jebusytę (the Amorite, the Canaanite, the Hittite, the Perizzite, the Hivite and the Jebusite). Nominative forms: Amoryta (m., Amorite); Kananejczyk (m., Canaanite); Chetyta (m., Hittite); Peryzzyta (m., Perizzite); Chiwwita (m., Hivite); Jebusyta (m., Jebusite).

Verse 12: Strzeż się zawierania przymierza (beware of the establishment of a covenant) z mieszkańcami kraju (with the inhabitants of the country), do którego idziesz (unto which you are going), aby się nie stali sidłem pośród was (lest they become a snare in your midst [that they may not become a snare amidst you]).

Verse 13: Natomiast zburzcie ich ołtarze (at once shall you demolish their altars), skruszcie czczone przez nich stele (break down the steles worshipped by them) i wyrąbcie aszery (and cut down their asherim).

Wersety 14-16

Vocabulary: oddawać (impf., to render), pokłon (m., obeisance), bóg (m., god), obcy (foreign), imię (n., name), zazdrosny (jealous), zawierać (impf., to establish), przymierze (n., covenant), mieszkaniec (m., inhabitant), kraj (m., country), uprawiać (impf., to practise), nierząd (m., harlotry, debauchery), składać (impf., to submit), ofiara (f., offering, sacrifice), zaprosić (pf., to invite), spożywanie (n., consumption), móc (impf., may, can, to be able), brać (impf., to take), córka (f., daughter), żona (f., wife), syn (m., son), przywieść (pf., to bring, to lead).

Verse 14: Nie będziesz oddawał pokłonu bogu obcemu (you shall not render [shall not be rendering] obeisance to a foreign god), bo Pan *ma na imię* Zazdrosny (for the Lord’s name is Jealous): jest Bogiem zazdrosnym (he is a jealous God). *Mieć na imię is to be understood as to have as one’s name, to be named.

Verse 15: Nie będziesz zawierał przymierzy (you shall not be establishing covenants) z mieszkańcami tego kraju (with the inhabitants of the country [of this country]), aby, gdy będą uprawiać nierząd z bogami obcymi i składać ofiary bogom swoim, nie zaprosili cię do spożywania z ich ofiary (that they, in practising harlotry with foreign gods and submitting sacrifices to their gods, may not invite you to eat of their sacrifice [that, when they will be practising harlotry with foreign gods and submitting sacrifices to their gods, they may not invite you into eating from their sacrifice]).

Verse 16: A także nie możesz brać ich córek (and you may not take their daughters) za żony dla swych synów (as wives for your sons), aby one, uprawiając nierząd z obcymi bogami, nie przywiodły twoich synów do nierządu z bogami obcymi (that they, in practising harlotry with foreign gods, may not lead your sons into harlotry with foreign gods).

Declension of nierząd (m.)

sing. pl.
nom. nierząd nierządy
gen. nierządu nierządów
dat. nierządowi nierządom
acc. nierząd nierządy
instr. nierządem nierządami
loc. nierządzie nierządach
voc. nierządzie nierządy

Wersety 17-20

Vocabulary: uczynić (pf., to make, to do), bóg (m., god), ulać (pf., to cast), metal (m., metal), zachować (pf., to keep), święto (n., feast), przaśnik (m., unleavened bread, matzo), siedem (seven), dzień (m., day), jeść (impf., to eat), chleb (m., bread), przaśny (unleavened), polecić (pf., to instruct), czas (m., time), oznaczyć (pf., to designate), miesiąc (m., month), wyjść (pf., to exit, to go/come out), Egipt (m., Egypt), pierworodny (firstborn), należeć (impf., to belong), samiec (m., male), bydło (n., cattle), wół (m., ox), owca (f., sheep), osioł (m., ass, donkey), wykupić (pf., to redeem), głowa (f., head), złamać (pf., to break, to shatter), kark (m., nape), syn (m., son), nie wolno (it is not permitted), ukazać się (pf., to appear), pusty (empty), ręka (f., hand).

Verse 17: Nie uczynisz sobie bogów ulanych z metalu: you shall not make for yourselves gods cast of metal.

Declension of metal (m.)

sing. pl.
nom. metal metale
gen. metalu metali
dat. metalowi metalom
acc. metal metale
instr. metalem metalami
loc. metalu metalach
voc. metalu metale

Verse 18: Zachowaj Święto Przaśników (keep the feast of unleavened bread[s]); przez siedem dni będziesz jadł chleby przaśne (for seven days shall you eat [shall you be eating] unleavened bread), jak to ci poleciłem (as I have instructed you). A uczynisz to w czasie oznaczonym (and you shall do this at the designated time), czyli (which is to say) w miesiącu Abib (in the month of Abib), gdyż wtedy wyszedłeś z Egiptu (for then {was it that} you came forth from Egypt).

Verse 19: Wszystko pierworodne do Mnie należy (all firstborns belong to me), a także pierworodny samiec (as well as the firstborn male) z bydła, wołów i owiec (of cattle, oxen and sheep).

Verse 20: Pierworodnego zaś osła wykupisz (but the firstborn of an ass shall you redeem) głową owcy (with a head of sheep), a jeślibyś nie wykupił (and should you not redeem {it}), złamiesz mu kark (you shall break its nape [you shall break the nape unto it]). Wykupisz też pierworodnego syna swego (you shall also redeem your firstborn son), i nie wolno się ukazać przede Mną (and it is not permitted to appear before me) z pustymi rękami (empty-handed [with empty hands]).

Wersety 21-24

Vocabulary: sześć (six), dzień (m., day), pracować (impf., to work), siódmy (seventh), odpoczywać (impf., to rest), czas (m., time), orka (f., ploughing, tillage), żniwo (n., harvest), obchodzić (impf., to observe), święto (n., feast), tydzień (m., week), pierwocina (f., firstfruit), pszenica (f., wheat), zbiory (pl., harvest, ingathering), koniec (m., end), rok (m., year), trzy (three), raz (m., one time), ukazać się (pf., to appear), mężczyzna (m., man), oblicze (n., face), wypędzić (pf., to drive forth), naród (m., nation), rozszerzyć (pf., to broaden, to enlarge), granica (f., border), napadać (impf., to fall upon), kraj (m., country), pójść (pf., to go), pokazać się (pf., to present onself).

Verse 21: Sześć dni pracować będziesz (six days shall you work [be working]), a w dniu siódmym odpoczywaj (but rest on the seventh day) tak w czasie orki, jak w czasie żniwa (so in time of ploughing as in time of harvest).

Verse 22: Będziesz obchodził Święto Tygodni (you shall observe [shall be observing] the feast of weeks), pierwocin (of the firstfruits), żniwa pszenicy (of the wheat harvest) i Święto Zbiorów przy końcu roku (and the feast of ingathering at the end of the year).

Declension of tydzień (m.)

sing. pl.
nom. tydzień tygodnie
gen. tygodnia tygodni
dat. tygodniowi tygodniom
acc. tydzień tygodnie
instr. tygodniem tygodniami
loc. tygodniu tygodniach
voc. tygodniu tygodnie

Verse 23: Trzy razy w roku (three times a year) ukażą się wszyscy twoi mężczyźni (all your men shall appear) przed obliczem Pana, Boga Izraela (before the face of the Lord, the God of Israel).

Verse 24: Ja bowiem wypędzę narody sprzed ciebie (for I will drive forth the nations from before you) i rozszerzę twoje granice (and will broaden your borders), i nikt nie będzie napadał na twój kraj (and no one shall be falling upon your country), gdy ty trzy razy w roku pójdziesz (when you go [will go] three times a year), aby pokazać się przed obliczem Pana, Boga twego (to present yourself before the face of the Lord your God).

Wersety 25-28

Vocabulary: krew (f., blood), ofiara (f., offering, sacrifice), powinien (ought), składać (impf., to submit), kwaszony (leavened), chleb (m., bread), paschalny (paschal), pozostać (pf., to remain), drugi (second, other), dzień (m., day), najlepszy (best), pierwocina (f., firstfruit), ziemia (f., ground), przynieść (pf., to bring back), dom (m., house), gotować (impf., to boil), koźlę (n., kid), mleko (n., milk), matka (f., mother), rzec (pf., to say), zapisać (pf., to write down, to record), słowo (n., word), podstawa (f., basis, grounds), zawrzeć (pf., to establish), przymierze (n., covenant), czterdzieści (forty), noc (f., night), jeść (impf., to eat), chleb (m., bread), pić (impf., to drink), woda (f., water), napisać (pf., to write), tablica (f., table), dziesięć (ten).

Verse 25: Krwi moich ofiar nie powinieneś składać (you are not to submit the blood of my sacrifice) razem z kwaszonym chlebem (together with leavened bread), i nic z ofiary paschalnej (and none of the paschal sacrifice) nie powinno pozostać na drugi dzień (is to remain until the next day).

Verse 26: Najlepsze z pierwocin ziemi twojej (the best of the firstfruits of your ground) winieneś przynieść do domu Pana, twego Boga (are you to bring back to the house of the Lord your God). Nie będziesz gotował koźlęcia (you shall not boil [shall not be boiling] a kid) w mleku jego matki (in the milk of its mother).

Declension of mleko (n.)

nom. mleko
gen. mleka
dat. mleku
acc. mleko
instr. mlekiem
loc. mleku
voc. mleko

Verse 27: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said to Moses): zapisz sobie te słowa (write these words down for yourself), gdyż na podstawie tych słów (for by virtue of these words; for on the basis of these words) zawarłem przymierze z tobą i z Izraelem (have I established a covenant with you and with Israel).

Verse 28: I był tam [Mojżesz] u Pana (and Moses was there with the Lord) czterdzieści dni i czterdzieści nocy (forty days and forty nights), i nie jadł chleba (and did not eat [was not eating] bread), i nie pił wody (and did not drink [was not drinking] water). I napisał na tablicach słowa przymierza (and on the tables did he write the words of the covenant)Dziesięć Słów (the ten words).

Wersety 29-31

Vocabulary: zstępować (impf., to descend), góra (f., mount, mountain), tablica (f., table), świadectwo (n., testimony), ręka (f., hand), wiedzieć (impf., to know), skóra (f., skin), twarz (f., face), promienieć (impf., to radiate, to beam), skutek (m., consequence), rozmowa (f., conversation), Izraelita (m., Israelite), zobaczyć (pf., to see), z dala (at/from a distance), ujrzeć (pf., to see), bać się (impf., to be afraid, to fear), zbliżyć się (pf., to draw near), przywołać (pf., to call for), przywódca (m., leader), zgromadzenie (n., congregation, assembly), przyjść (pf., to come, to arrive), rozmawiać (impf., to speak/talk {with}).

Verse 29: Gdy Mojżesz zstępował z góry Synaj (when Moses was descending from mount Sinai) z dwiema tablicami Świadectwa w ręku (with the two tables of the testimony in hand), nie wiedział, że skóra na jego twarzy (he did not know that the skin on his face) promieniała (was radiating) na skutek rozmowy z Panem (by consequence of {his} conversation with the Lord).

Verse 30: Gdy Aaron i Izraelici zobaczyli Mojżesza z dala (when Aaron and the Israelites saw Moses from a distance) i ujrzeli, że skóra na jego twarzy promienieje (and saw that the skin on his face was radiating), bali się zbliżyć do niego (they were afraid to draw near to him).

Verse 31: A gdy Mojżesz ich przywołał (and when Moses called for them), Aaron i wszyscy przywódcy zgromadzenia przyszli do niego (Aaron and all the leaders of the congregation came to him), a Mojżesz rozmawiał z nimi (and Moses spoke [was speaking] with them).

Declension of przywódca (m.)

sing. pl.
nom. przywódca przywódcy
gen. przywódcy przywódców
dat. przywódcy przywódcom
acc. przywódcę przywódców
instr. przywódcą przywódcami
loc. przywódcy przywódcach
voc. przywódco przywódcy

Wersety 32-35

Vocabulary: przyjść (pf., to come, to arrive), Izraelita (m., Israelite), dawać (impf., to give), polecenie (n., instruction), powierzyć (pf., to entrust), góra (f., mount, mountain), zakończyć (pf., to finish), rozmowa (f., conversation), nałożyć (pf., to put, to place, to set), zasłona (f., veil), twarz (f., face), ilekroć (whenever), wchodzić (impf., to enter, to go/come in), oblicze (n., face), zdejmować (impf., to remove), wyjście (n., exit, going/coming out), wyjść (pf., to exit, to go/come out), opowiadać (impf., to tell, to relate), rozkazać (pf., to order), móc (impf., may, can, to be able), widzieć (impf., to see), promienieć (impf., to radiate, to beam), skóra (f., skin), nakładać (impf., to put, to place, to set), wejść (pf., to enter, to go/come in).

Verse 32: Potem przyszli także Izraelici (then the Israelites also came), a on dawał im polecenia (and he would give them the instructions), powierzone mu przez Pana (entrusted to him by the Lord) na górze Synaj (on mount Sinai).

Verse 33: Gdy Mojżesz zakończył z nimi rozmowę (when Moses had finished {his} conversation with them), nałożył zasłonę na twarz (he put a veil on his face).

Verse 34: Ilekroć Mojżesz wchodził przed oblicze Pana (whenever Moses would go in before the face of the Lord) na rozmowę z Nim (to speak with him [into conversation with him]), zdejmował zasłonę aż do wyjścia (he would remove the veil until he came out [until {his} coming out; until {his} exit]). Gdy zaś wyszedł (and when he came out), opowiadał Izraelitom to, co mu Pan rozkazał (he would relate to the Israelites that which the Lord had ordered him).

Declension of oblicze (n.)

sing. pl.
nom. oblicze oblicza
gen. oblicza obliczy
dat. obliczu obliczom
acc. oblicze oblicza
instr. obliczem obliczami
loc. obliczu obliczach
voc. oblicze oblicza

Verse 35: I wtedy to Izraelici mogli widzieć twarz Mojżesza (and then it was that the Israelites could see the face of Moses), że promienieje skóra na twarzy Mojżesza (that the skin on his face would radiate). A Mojżesz znów nakładał zasłonę na twarz (and Moses would again put the veil on his face), póki nie wszedł (until he went in) na rozmowę z Nim (to speak with him [into conversation with him]).