Polish language series: Wj 34, twarz Mojżesza

Moses makes new tables of stone in the thirty-fourth chapter of the book of Exodus, and the skin of his face is radiant after his speaking with the Lord. From the subject heading: odnowienie przymierza (renewal of the covenant).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 34

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 34. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

Vocabulary: rzec (pf., to say), wyciosać (pf., to cut forth), dwa (two), tablica (f., table), kamień (m., stone), podobny (similar), pierwszy (first), wypisać (pf., to write out), znów (again), słowo (n., word), potłuc (pf., to shatter), gotów (prepared), jutro (tomorrow), rano (in the morning), wstąpić (pf., to ascend), zaraz (forthwith), góra (f., mountain), zaczekać (pf., to wait), wierzch (m., top), nikt (not a one), móc (impf., may), pokazać się (pf., to present oneself), również (also), mniejszy (lesser), większy (greater), bydło (n., cattle), wypasać się (impf., to graze), zbocze (n., slope), kamienny (stonen), wstać (pf., to arise), nakazać (pf., to enjoin), wziąć (pf., to take), ręka (f., hand).

Verse 1: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said unto Moses): wyciosaj sobie dwie tablice z kamienia (cut forth for thyself two tables from stone) podobne do pierwszych (similar unto the first ones), a na tych tablicach (and on these tables) wypisz znów słowa (write out again the words), jakie były na pierwszych tablicach (which were on the first tables), które potłukłeś (which thou shatteredest).

Verse 2: Bądź gotów jutro rano (be prepared tomorrow morning) wstąpić zaraz na górę Synaj (to ascend forthwith onto the mountain {of} Sinai). I zaczekasz na Mnie (and wait for me) na wierzchu góry (on the top of the mountain).

Verse 3: Nikt nie może wstąpić z tobą (not a one may ascend with thee) i nikt nie może się pokazać na górze (and not a one may present himself on the mountain). Również mniejsze i większe bydło (also lesser and greater cattle) nie może wypasać się na zboczach góry (may not graze on the slopes of the mountain).

Declension of zbocze (n.)

sing. pl.
nom. zbocze zbocza
gen. zbocza zboczy
dat. zboczu zboczom
acc. zbocze zbocza
instr. zboczem zboczami
loc. zboczu zboczach
voc. zbocze zbocza

Verse 4: Mojżesz wyciosał dwie tablice kamienne (Moses cut forth two stonen tables) jak pierwsze (like the first ones), a wstawszy rano (and in having arisen in the morning) wstąpił na górę (ascended onto the mountain), jak mu nakazał Pan (as the Lord had enjoined him), i wziął do rąk tablice kamienne (and took into {his} hands the stonen tables).

Wersety 5-9

Vocabulary: zstąpić (pf., to descend), obłok (m., cloud), zatrzymać się (pf., to halt oneself), koło (round), wypowiedzieć (pf., to pronounce), imię (n., name), przejść (pf., to pass), przed (before), oko (n., eye), wołać (impf., to cry forth), miłosierny (compassionate), litościwy (merciful), cierpliwy (forbearing), bogaty (rich), łaska (f., grace), wierność (f., faithfulness), zachowywać (impf., to keep), tysiączny (thousandth), pokolenie (n., generation), przebaczać (impf., to forgive), niegodziwość (f., wickedness), niewierność (f., faithlessness), grzech (m., sin), pozostawiać (impf., to leave), ukaranie (n., punishment), zsyłać (impf., to send down {from heaven}), kara (f., punishment), ojciec (m., father), syn (m., son), wnuk (m., grandson), trzeci (third), czwarty (fourth), natychmiast (with all speed), skłonić się (pf., to bow down), ziemia (f., ground), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), mówić (impf., to speak), darzyć (impf., to bestow), życzliwość (f., kindness), prosić (impf., to entreat), pójść (pf., to go), w pośród (in the midst of), wprawdzie (indeed), lud (m., people), twardy (hardened), kark (m., nape), przebaczyć (pf., to forgive), wina (f., guilt), grzech (m., sin), uczynić (pf., to make), dziedzictwo (n., inheritance).

Verse 5: A Pan zstąpił w obłoku (and the Lord descended in the cloud), i [Mojżesz] zatrzymał się koło Niego (and Moses halted himself round him), i wypowiedział imię Jahwe (and he pronounced the name Yahweh).

Verses 6-7: Przeszedł Pan przed jego oczyma i wołał (the Lord passed before his eyes and would cry forth): Jahwe, Jahwe (Yahweh, Yahweh), Bóg miłosierny i litościwy (a God compassionate and merciful), cierpliwy (forbearing), bogaty w łaskę i wierność (rich in grace and faithfulness), zachowujący swą łaskę w tysiączne pokolenia (keeping his grace into the thousandth generations), przebaczający niegodziwość, niewierność, grzech (forgiving wickedness, faithlessness, sin), lecz nie pozostawiający go bez ukarania (but not leaving it without punishment), ale zsyłający kary za niegodziwość ojców (but sending down punishments for the wickedness of the fathers) na synów i wnuków (upon the sons and the grandsons) aż do trzeciego i czwartego pokolenia (so far as the third and the fourth generation).

Verses 8-9: I natychmiast skłonił się Mojżesz aż do ziemi (and with all speed did Moses bow down unto the ground) i oddał pokłon (and render obeisance), mówiąc (in speaking): jeśli darzysz mnie życzliwością (if thou bestow me with kindness), Panie (O Lord), [to proszę] (then I entreat), niech pójdzie Pan w pośród nas (may the Lord go in the midst of us). Jest to wprawdzie lud o twardym karku (this is indeed a people of hardened nape), ale przebaczysz winy nasze i grzechy nasze (but thou wilt forgive our guilts and our sins) i uczynisz nas swoim dziedzictwem (and wilt make us as thine inheritance).

Declension of dziedzictwo (n.)

sing. pl.
nom. dziedzictwo dziedzictwa
gen. dziedzictwa dziedzictw
dat. dziedzictwu dziedzictwom
acc. dziedzictwo dziedzictwa
instr. dziedzictwem dziedzictwami
loc. dziedzictwie dziedzictwach
voc. dziedzictwo dziedzictwa

Wersety 10-13

Vocabulary: odpowiedzieć (pf., to respond), zawierać (impf., to establish), przymierze (n., covenant), wobec (before), cały (entire), lud (m., people), uczynić (pf., to make, to do), cudo (n., wonder), ziemia (f., earth), żaden (not any), naród (m., nation), ujrzeć (pf., to see), wśród (amongst), przebywać (impf., to sojourn), dzieło (n., handiwork), straszny (awesome), przestrzegać (impf., to observe), dzisiaj (today), rozkazywać (pf., to order), wypędzić (pf., to drive forth), przed (before), strzec się (impf., to beware), mieszkaniec (m., inhabitant), kraj (m., country), iść (impf., to go), stać się (pf., to become), sidło (n., snare), pośród (amongst), natomiast (rather), zburzyć (pf., to demolish), ołtarz (m., altar), skruszyć (pf., to break down), czcić (impf., to venerate), stela (f., stele), wyrąbać (pf., to cut down), aszera (f., asherah).

Verse 10: Pan odpowiedział (the Lord responded): oto Ja zawieram przymierze (so it is that I establish a covenant) wobec całego ludu twego (before all thy people) i uczynię cuda (and shall make wonders), jakich nie było na całej ziemi i u żadnych narodów (which have not been on the entire earth and in any nations), i ujrzy cały lud, wśród którego przebywasz (and the entire people amongst whom thou sojournest will see), że dzieła Pana, które Ja uczynię z tobą (that the handiworks of the Lord which I shall do with thee), są straszne (are awesome).

Declension of cudo (n.)

sing. pl.
nom. cudo cuda
gen. cuda cudów
dat. cudu cudom
acc. cudo cuda
instr. cudem cudami
loc. cudzie cudach
voc. cudo cuda

Verse 11: Przestrzegaj tego, co Ja dzisiaj tobie rozkazuję (observe this which I today order thee), a Ja wypędzę przed tobą (and I shall drive forth before thee) Amorytę, Kananejczyka, Chetytę, Peryzzytę, Chiwwitę i Jebusytę (the Amorite, the Canaanite, the Hittite, the Perizzite, the Hivite and the Jebusite). — Nominative forms: Amoryta (m., Amorite); Kananejczyk (m., Canaanite); Chetyta (m., Hittite); Peryzzyta (m., Perizzite); Chiwwita (m., Hivite); Jebusyta (m., Jebusite).

Verse 12: Strzeż się zawierania przymierza (beware of the establishment of a covenant) z mieszkańcami kraju (with the inhabitants of the country), do którego idziesz (whereunto thou art going), aby się nie stali sidłem pośród was (that they may not become a snare amongst you).

Verse 13: Natomiast zburzcie ich ołtarze (rather ye shall demolish their altars), skruszcie czczone przez nich stele (shall break down the steles venerated by them) i wyrąbcie aszery (and shall cut down {their} asherim).

Wersety 14-16

Vocabulary: oddawać (impf., to render), pokłon (m., obeisance), bóg (m., god), obcy (foreign), imię (n., name), zazdrosny (jealous), zawierać (impf., to establish), przymierze (n., covenant), mieszkaniec (m., inhabitant), kraj (m., country), uprawiać (impf., to practise), nierząd (m., harlotry), składać (impf., to submit), ofiara (f., offering), zaprosić (pf., to invite), spożywanie (n., consumption), także (also), móc (impf., may), brać (impf., to take), córka (f., daughter), żona (f., wife), syn (m., son), przywieść (pf., to bring).

Verse 14: Nie będziesz oddawał pokłonu bogu obcemu (thou shalt not be rendering obeisance unto a foreign god), bo Pan ma na imię Zazdrosny (for the Lord hath for name Jealous): jest Bogiem zazdrosnym (he is a jealous God).

Verse 15: Nie będziesz zawierał przymierzy (thou shalt not be establishing covenants) z mieszkańcami tego kraju (with the inhabitants of this country), aby, gdy będą uprawiać nierząd z bogami obcymi (that when they will be practising harloty with foreign gods) i składać ofiary bogom swoim (and submitting offerings unto their gods), nie zaprosili cię do spożywania z ich ofiary (they may not invite thee unto consumption from their offering).

Verse 16: A także nie możesz brać ich córek za żony dla swych synów (and also mayest thou not take their daughters for wives for thy sons), aby one, uprawiając nierząd z obcymi bogami (that they, in practising harlotry with foreign gods), nie przywiodły twoich synów do nierządu z bogami obcymi (may not bring thy sons unto harlotry with foreign gods).

Declension of nierząd (m.)

sing. pl.
nom. nierząd nierządy
gen. nierządu nierządów
dat. nierządowi nierządom
acc. nierząd nierządy
instr. nierządem nierządami
loc. nierządzie nierządach
voc. nierządzie nierządy

Wersety 17-20

Vocabulary: uczynić (pf., to make, to do), bóg (m., god), ulać (pf., to cast), metal (m., metal), zachować (pf., to keep), święto (n., feast), przaśnik (m., unleavened bread), siedem (seven), dzień (m., day), jeść (impf., to eat), chleb (m., bread), przaśny (unleavened), polecić (pf., to instruct), czas (m., time), oznaczyć (pf., to designate), czyli (which is to say), miesiąc (m., month), wtedy (then), wyjść (pf., to come forth), Egipt (m., Egypt), wszystek (every), pierworodne (n., firstborn), należeć (impf., to belong), także (also), pierworodny (firstborn), samiec (m., male), bydło (n., cattle), wół (m., ox), owca (f., sheep), osioł (m., ass), wykupić (pf., to redeem), głowa (f., head), złamać (pf., to break), kark (m., nape), też (also), syn (m., son), nie wolno (it is not permitted to), ukazać się (pf., to appear), przed (before), pusty (empty), ręka (f., hand).

Verse 17: Nie uczynisz sobie bogów ulanych z metalu: thou shalt not make for thyself gods cast from metal.

Declension of metal (m.)

sing. pl.
nom. metal metale
gen. metalu metali
dat. metalowi metalom
acc. metal metale
instr. metalem metalami
loc. metalu metalach
voc. metalu metale

Verse 18: Zachowaj Święto Przaśników (keep the feast of unleavened breads); przez siedem dni będziesz jadł chleby przaśne (for seven days shalt thou be eating unleavened breads), jak to ci poleciłem (as I have instructed thee). A uczynisz to w czasie oznaczonym (and thou shalt do this in the designated time), czyli w miesiącu Abib (which is to say, in the month of Abib), gdyż wtedy wyszedłeś z Egiptu (for then camest thou forth from Egypt).

Verse 19: Wszystko pierworodne do Mnie należy (every firstborn belongeth unto me), a także pierworodny samiec (and also the firstborn male) z bydła, wołów i owiec (from cattle, oxen and sheep).

Verse 20: Pierworodnego zaś osła wykupisz (but the firstborn of an ass shalt thou redeem) głową owcy (with a head of sheep), a jeślibyś nie wykupił (and if thou will not redeem {it}), złamiesz mu kark (thou shalt break its nape). Wykupisz też pierworodnego syna swego (thou shalt also redeem thy firstborn son), i nie wolno się ukazać przede Mną (and it is not permitted to appear before me) z pustymi rękami (with empty hands).

Wersety 21-24

Vocabulary: sześć (six), dzień (m., day), pracować (impf., to work), siódmy (seventh), odpoczywać (impf., to rest), tak (so), czas (m., time), orka (f., ploughing), żniwo (n., harvest), obchodzić (impf., to observe), święto (n., feast), tydzień (m., week), pierwocina (f., firstfruit), pszenica (f., wheat), zbiory (pl., ingathering), koniec (m., end), rok (m., year), trzy (three), raz (m., one time), ukazać się (pf., to appear), wszystek (all), mężczyzna (m., man), przed (before), oblicze (n., face), bowiem (for), wypędzić (pf., to drive forth), naród (m., nation), sprzed (from before), rozszerzyć (pf., to broaden), granica (f., border), nikt (not a one), napadać (impf., to fall upon), kraj (m., country), pójść (pf., to go), pokazać się (pf., to present oneself).

Verse 21: Sześć dni pracować będziesz (six days shalt thou be working), a w dniu siódmym odpoczywaj (but rest in the seventh day) tak w czasie orki, jak w czasie żniwa (so in time of ploughing as in time of harvest).

Verse 22: Będziesz obchodził Święto Tygodni (thou shalt be observing the feast of weeks), pierwocin (of the firstfruits), żniwa pszenicy (of the harvest of wheat) i Święto Zbiorów przy końcu roku (and the feast of ingathering at the end of the year).

Declension of tydzień (m.)

sing. pl.
nom. tydzień tygodnie
gen. tygodnia tygodni
dat. tygodniowi tygodniom
acc. tydzień tygodnie
instr. tygodniem tygodniami
loc. tygodniu tygodniach
voc. tygodniu tygodnie

Verse 23: Trzy razy w roku (three times in the year) ukażą się wszyscy twoi mężczyźni (shall all thy men appear) przed obliczem Pana, Boga Izraela (before the face of the Lord, the God of Israel).

Verse 24: Ja bowiem wypędzę narody sprzed ciebie (for I shall drive forth the nations from before thee) i rozszerzę twoje granice (and shall broaden thy borders), i nikt nie będzie napadał na twój kraj (and not a one will be falling upon thy country), gdy ty trzy razy w roku pójdziesz (when thou three times in the year wilt go), aby pokazać się przed obliczem Pana, Boga twego (to present thyself before the face of the Lord thy God).

Wersety 25-28

Vocabulary: krew (f., blood), ofiara (f., offering), powinien (ought), składać (impf., to submit), razem z (together with), kwaszony (leavened), chleb (m., bread), nic (not a thing), paschalny (paschal), pozostać (pf., to remain), drugi (second), dzień (m., day), najlepszy (best), pierwocina (f., firstfruit), ziemia (f., land), przynieść (pf., to bring along), dom (m., house), gotować (impf., to boil), koźlę (n., kid), mleko (n., milk), matka (f., mother), rzec (pf., to say), zapisać (pf., to inscribe), słowo (n., word), podstawa (f., basis), zawrzeć (pf., to establish), przymierze (n., covenant), tam (there), czterdzieści (forty), noc (f., night), jeść (impf., to eat), chleb (m., bread), pić (impf., to drink), woda (f., water), napisać (pf., to write), tablica (f., table), dziesięć (ten).

Verse 25: Krwi moich ofiar nie powinieneś składać (the blood of my offerings art thou not to submit) razem z kwaszonym chlebem (together with leavened bread), i nic z ofiary paschalnej (and not a thing from the paschal offering) nie powinno pozostać na drugi dzień (is to remain for the second day).

Verse 26: Najlepsze z pierwocin ziemi twojej (the best from the firstfruits of thy land) winieneś przynieść do domu Pana, twego Boga (art thou to bring along unto the house of the Lord thy God). Nie będziesz gotował koźlęcia (thou shalt not be boiling a kid) w mleku jego matki (in the milk of its mother).

Declension of mleko (n.)

nom. mleko
gen. mleka
dat. mleku
acc. mleko
instr. mlekiem
loc. mleku
voc. mleko

Verse 27: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said unto Moses): zapisz sobie te słowa (inscribe for thyself these words), gdyż na podstawie tych słów (for on the basis of these words) zawarłem przymierze z tobą i z Izraelem (have I established a covenant with thee and with Israel).

Verse 28: I był tam [Mojżesz] u Pana (and Moses was there with the Lord) czterdzieści dni i czterdzieści nocy (forty days and forty nights), i nie jadł chleba (and he would not eat bread), i nie pił wody (and would not drink water). I napisał na tablicach słowa przymierza (and he wrote on the tables the words of the covenant)Dziesięć Słów (the ten words).

Wersety 29-31

Vocabulary: zstępować (impf., to descend), góra (f., mountain), dwa (two), tablica (f., table), świadectwo (n., testimony), ręka (f., hand), wiedzieć (impf., to know), skóra (f., skin), twarz (f., face), promienieć (impf., to radiate), skutek (m., consequence), rozmowa (f., conversation), Izraelita (m., Israelite), zobaczyć (pf., to see), z dala (from a distance), ujrzeć (pf., to see), bać się (impf., to fear), zbliżyć się (pf., to draw near), przywołać (pf., to call for), wszystek (all), przywódca (m., leader), zgromadzenie (n., congregation), przyjść (pf., to come), rozmawiać (impf., to talk).

Verse 29: Gdy Mojżesz zstępował z góry Synaj (when Moses was descending from the mountain {of} Sinai) z dwiema tablicami Świadectwa w ręku (with the two tables of the testimony in hand), nie wiedział, że skóra na jego twarzy promieniała (he knew not that the skin on his face was radiating) na skutek rozmowy z Panem (for consequence of conversation with the Lord).

Verse 30: Gdy Aaron i Izraelici zobaczyli Mojżesza z dala (when Aaron and the Israelites saw Moses from a distance) i ujrzeli, że skóra na jego twarzy promienieje (and saw that the skin on his face was radiating), bali się zbliżyć do niego (they would fear to draw near unto him).

Verse 31: A gdy Mojżesz ich przywołał (and when Moses called for them), Aaron i wszyscy przywódcy zgromadzenia przyszli do niego (Aaron and all the leaders of the congregation came unto him), a Mojżesz rozmawiał z nimi (and Moses would talk with them).

Declension of przywódca (m.)

sing. pl.
nom. przywódca przywódcy
gen. przywódcy przywódców
dat. przywódcy przywódcom
acc. przywódcę przywódców
instr. przywódcą przywódcami
loc. przywódcy przywódcach
voc. przywódco przywódcy

Wersety 32-35

Vocabulary: potem (then), przyjść (pf., to come), także (also), Izraelita (m., Israelite), dawać (impf., to give), polecenie (n., instruction), powierzyć (pf., to entrust), góra (f., mountain), zakończyć (pf., to finish), rozmowa (f., conversation), nałożyć (pf., to set), zasłona (f., veil), twarz (f., face), ilekroć (whensoever), wchodzić (impf., to enter), przed (before), oblicze (n., face), zdejmować (impf., to remove), wyjście (n., coming forth), wyjść (pf., to come forth), opowiadać (impf., to recount), rozkazać (pf., to order), wtedy (then), móc (impf., can), widzieć (impf., to behold), promienieć (impf., to radiate), skóra (f., skin), znów (again), nakładać (impf., to set), póki nie (until), wejść (pf., to enter).

Verse 32: Potem przyszli także Izraelici (then came also the Israelites), a on dawał im polecenia (and he would give them the instructions), powierzone mu przez Pana (entrusted him by the Lord) na górze Synaj (on the mountain {of} Sinai).

Verse 33: Gdy Mojżesz zakończył z nimi rozmowę (when Moses had finished {his} conversation with them), nałożył zasłonę na twarz (he set a veil onto {his} face).

Verse 34: Ilekroć Mojżesz wchodził przed oblicze Pana (whensoever Moses would enter before the face of the Lord) na rozmowę z Nim (for conversation with him), zdejmował zasłonę aż do wyjścia (he would remove the veil until {his} coming forth). Gdy zaś wyszedł (and when he came forth), opowiadał Izraelitom to, co mu Pan rozkazał (he would recount unto the Israelites this which the Lord had ordered him).

Declension of oblicze (n.)

sing. pl.
nom. oblicze oblicza
gen. oblicza obliczy
dat. obliczu obliczom
acc. oblicze oblicza
instr. obliczem obliczami
loc. obliczu obliczach
voc. oblicze oblicza

Verse 35: I wtedy to Izraelici mogli widzieć twarz Mojżesza (and then it was that the Israelites could behold the face of Moses), że promienieje skóra na twarzy Mojżesza (that the skin on the face of Moses would radiate). A Mojżesz znów nakładał zasłonę na twarz (and Moses would again set the veil onto {his} face), póki nie wszedł na rozmowę z Nim (until he entered for conversation with him).