Polish language series: Wj 32, kult złotego cielca

Recounted by the thirty-second chapter of the book of Exodus is the idolatry of the golden calf; the Polish refers to this sculptured beast as a cielec (bullock), which is the same word found in Wj 24 and Wj 29. So do the subject headings of this chapter read: odstępstwo Izraela i odnowienie przymierza (apostasy of Israel and renewal of the covenant); kult złotego cielca (worship of the golden bullock).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 32

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 32. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-3

Vocabulary: lud (m., people), widzieć (impf., to behold), opóźniać (impf., to delay), powrót (m., return), góra (f., mountain), zebrać się (pf., to gather together), przed (before), powiedzieć (pf., to say), uczynić (pf., to make), bóg (m., god), iść (impf., to go), wiedzieć (impf., to know), stać się (pf., to become), mąż (m., man), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), pozdejmować (pf., to remove), złoty (golden), kolczyk (m., earring), ucho (n., ear), żona (f., wife), syn (m., son), córka (f., daughter), przynieść (pf., to bring along), zdjąć (pf., to remove), cały (entire), mieć (impf., to have), znieść (pf., to bear).

Verse 1: A gdy lud widział (and when the people beheld), że Mojżesz opóźniał swój powrót z góry (that Moses was delaying his return from the mountain), zebrał się przed Aaronem (they gathered together before Aaron) i powiedział do niego (and said to him): uczyń nam boga (make for us a god), który by szedł przed nami (which may go before us), bo nie wiemy, co się stało z Mojżeszem (for we know not that which has become of [with] Moses), tym mężem, który nas wyprowadził z ziemi egipskiej (of [with] this man who brought us forth from the Egyptian land).

Verse 2: Aaron powiedział im (Aaron said to them): pozdejmujcie złote kolczyki (remove the golden earrings), które są w uszach waszych żon, waszych synów i córek (which are on [in] the ears of your wives, your sons and daughters), i przynieście je do mnie (and bring them along to me).

Declension of ucho (n.)

sing. pl.
nom. ucho uszy
gen. ucha uszu
uszów
dat. uchu uszom
acc. ucho uszy
instr. uchem uszami
uszyma
loc. uchu uszach
voc. ucho uszy

Verse 3: I zdjął cały lud złote kolczyki (and the entire people removed the golden earrings), które miał w uszach (which they had on [in] {their} ears), i zniósł je do Aarona (and bore them unto Aaron).

Wersety 4-6

Vocabulary: wziąć (pf., to take), ręka (f., hand), nakazać (pf., to enjoin), przetopić (pf., to recast), uczynić (pf., to make), posąg (m., statue), cielec (m., bullock), ulać (pf., to cast), metal (m., metal), powiedzieć (pf., to say), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), widzieć (impf., to behold), kazać (impf., to bid), postawić (pf., to set {up}), ołtarz (m., altar), przed (before), jutro (tomorrow), uroczystość (f., solemnity), cześć (f., veneration), wstać (pf., to arise), wcześnie (early), rano (in the morning), dokonać (pf., to perform), całopalenie (n., holocaust), złożyć (pf., to submit), ofiara (f., offering), biesiadny (festal), usiąść (pf., to take one’s seat), lud (m., people), jeść (impf., to eat), pić (impf., to drink), bawić się (impf., to entertain oneself).

Verse 4: A wziąwszy je z ich rąk (and having taken them from their hands) nakazał je przetopić (he enjoined recast them) i uczynić z tego posąg cielca (and make therefrom the statue of a bullock) ulany z metalu (cast from metal). I powiedzieli (and they said): Izraelu, oto bóg twój (Israel, here is thy god), który cię wyprowadził z ziemi egipskiej (which brought thee forth from the Egyptian land).

Verse 5: A widząc to (and in beholding this) Aaron kazał postawić ołtarz przed nim (Aaron bade set up an altar before it) i powiedział (and said): jutro będzie uroczystość ku czci Pana (tomorrow shall be a solemnity in veneration of the Lord).

Verse 6: Wstawszy wcześnie rano (having arisen early in the morning), dokonali całopalenia (they performed holocausts) i złożyli ofiary biesiadne (and submitted festal offerings). I usiadł lud, aby jeść i pić (and the people took their seat to eat and drink), i wstali, żeby się bawić (and arose to entertain themselves).

Declension of ofiara (f.)

sing. pl.
nom. ofiara ofiary
gen. ofiary ofiar
dat. ofierze ofiarom
acc. ofiarę ofiary
instr. ofiarą ofiarami
loc. ofierze ofiarach
voc. ofiaro ofiary

Wersety 7-10

Vocabulary: rzec (pf., to say), wówczas (then), zstąpić (pf., to descend), na dół (downwards), sprzeniewierzyć się (pf., to prove faithless), lud (m., people), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), bardzo (very), szybko (promptly), odwrócić się (pf., to turn oneself round), droga (f., way), nakazać (pf., to enjoin), utworzyć (pf., to compose), posąg (m., statue), cielec (m., bullock), ulać (pf., to cast), metal (m., metal), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), złożyć (pf., to submit), ofiara (f., offering), mówić (impf., to speak), bóg (m., god), jeszcze (yet), powiedzieć (pf., to say), widzieć (impf., to behold), twardy (hardened), kark (m., nape), zostawić (pf., to leave), przeto (therefore), spokój (m., tranquillity), rozpalić się (pf., to come ablaze), gniew (m., anger), chcieć (impf., to will), wyniszczyć (pf., to exterminate), uczynić (pf., to make), wielki (great).

Verse 7: Pan rzekł wówczas do Mojżesza (the Lord then said to Moses): *zstąp na dół* (descend), bo sprzeniewierzył się lud twój (for thy people have proved faithless), który wyprowadziłeś z ziemi egipskiej (whom thou broughtest forth from the Egyptian land). — *If zstąpić is taken as to descend and na dół as downwards, then zstąp na dół translates literally as descend downwards. Given that the inclusion of downwards is redundant alongside descend, I have omitted it.

Verse 8: Bardzo szybko odwrócili się od drogi (very promptly have they turned themselves round from the way), którą im nakazałem (which I enjoined them), i utworzyli sobie posąg cielca (and they have composed for themselves the statue of a bullock) ulanego z metalu (cast from metal) i oddali mu pokłon (and have rendered obeisance unto it), i złożyli mu ofiary, mówiąc (and have submitted offerings unto it, in speaking): Izraelu, oto twój bóg (Israel, here is thy god), który cię wyprowadził z ziemi egipskiej (which brought thee forth from the Egyptian land).

Verse 9: I jeszcze powiedział Pan do Mojżesza (and yet did the Lord say to Moses): widzę (I behold), że lud ten (that this people) jest ludem o twardym karku (are a people of hardened nape).

Verse 10: Zostaw Mnie przeto w spokoju (leave me therefore in tranquillity), aby rozpalił się gniew mój na nich (that my anger may come ablaze against them). Chcę ich wyniszczyć (I will exterminate them), a ciebie uczynić wielkim ludem (whereas thee make as a great people).

Declension of spokój (m.)

nom. spokój
gen. spokoju
dat. spokojowi
acc. spokój
instr. spokojem
loc. spokoju
voc. spokoju

Wersety 11-14

Vocabulary: jednak (however), zacząć (pf., to start), usilnie (insistently), błagać (impf., to beseech), mówić (impf., to speak), dlaczego (why), płonąć (impf., to burn), gniew (m., anger), przeciw (against), lud (m., people), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), wielki (great), moc (f., might), silny (strong), ręka (f., hand), czemu (why), Egipcjanin (m., Egyptian), zły (wicked), zamiar (m., intention), chcieć (impf., to will), wygubić (pf., to kill off), góra (f., mountain), wygładzić (pf., to level down), powierzchnia (f., face), odwrócić (pf., to turn round), zapalczywość (f., fieriness), zaniechać (pf., to renounce), zło (n., ill), zesłać (pf., to send down {from heaven}), wspomnieć (pf., to remember), sługa (m., servant), przysięgnąć (pf., to swear), sam (same), uczynić (pf., to make), potomstwo (n., offspring), tak (so), liczny (numerous), gwiazda (f., star), niebieski (heavenly), cały (entire), dać (pf., to give), potomek (m., descendant), posiąść (pf., to come to hold), na wieki (for all ages), wówczas (then), zamierzać (impf., to intend).

Verse 11: Mojżesz jednak zaczął usilnie błagać Pana, Boga swego (Moses however started insistently beseeching the Lord his God), i mówić (and speaking): dlaczego, Panie, płonie gniew Twój przeciw ludowi Twemu (why, O Lord, burneth thine anger against thy people), który wyprowadziłeś z ziemi egipskiej (whom thou broughtest forth from the Egyptian land) wielką mocą i silną ręką? (by great might and by a strong hand?).

Verse 12: Czemu to mają mówić Egipcjanie (why is it that the Egyptians are to say): w złym zamiarze wyprowadził ich (in wicked intention did he bring them forth), chcąc ich wygubić w górach (in willing kill them off in the mountains) i wygładzić z powierzchni ziemi? (and level {them} down from the face of the earth?). Odwróć zapalczywość Twego gniewu (turn round the fieriness of thine anger) i zaniechaj zła (and renounce the ill), jakie chcesz zesłać na Twój lud (which thou wilt send down against thy people).

Declension of zamiar (m.)

sing. pl.
nom. zamiar zamiary
gen. zamiaru zamiarów
dat. zamiarowi zamiarom
acc. zamiar zamiary
instr. zamiarem zamiarami
loc. zamiarze zamiarach
voc. zamiarze zamiary

Verse 13: Wspomnij na Abrahama, Izaaka i Izraela, Twoje sługi (remember about thy servants Abraham, Isaac and Israel), którym przysiągłeś na samego siebie (to whom thou sworest on thy same self), mówiąc do nich (in speaking to them): uczynię potomstwo wasze tak liczne (I shall make your offspring so numerous) jak gwiazdy niebieskie (as the heavenly stars), i całą ziemię, o której mówiłem (and the entire land whereof I spoke), dam waszym potomkom (shall I give to your descendants), i posiądą ją na wieki (and they will come to hold it for all ages).

Verse 14: Wówczas to Pan zaniechał zła (then it was that the Lord renounced the ill), jakie zamierzał zesłać na swój lud (which he had been intending to send down against his people).

Wersety 15-18

Vocabulary: zejść (pf., to go down), góra (f., mountain), dwa (two), tablica (f., table), świadectwo (n., testimony), ręka (f., hand), zapisać (pf., to inscribe), oba (both), strona (f., side), jeden (one), drugi (other), dzieło (n., handiwork), boży (godly), pismo (n., writing), wyryć (pf., to engrave), usłyszeć (pf., to hear), odgłos (m., noise), okrzyk (m., cry), lud (m., people), powiedzieć (pf., to say), obóz (m., camp), rozlegać się (impf., to resound), wojenny (of war-), odpowiedzieć (pf., to respond), głos (m., voice), pieśń (f., song), zwycięstwo (n., victory), klęska (f., defeat), lecz (but), słyszeć (impf., to hear), chór (m., chorus).

Verse 15: Mojżesz zaś zszedł z góry (as for Moses, he went down from the mountain) z dwiema tablicami Świadectwa (with the two tables of the testimony) w swym ręku (in his hand), a tablice były zapisane na obu stronach (and the tables were inscribed on both sides), zapisane na jednej i na drugiej stronie (inscribed on the one and on the other side).

Verse 16: Tablice te były dziełem Bożym (these tables were a godly handiwork), a pismo na nich było pismem Boga (and the writing thereon was the writing of God), wyrytym na tablicach (engraved on the tables).

Declension of pismo (n.)

sing. pl.
nom. pismo pisma
gen. pisma pism
dat. pismu pismom
acc. pismo pisma
instr. pismem pismami
loc. piśmie pismach
voc. pismo pisma

Verse 17: A Jozue (and Joshua), usłyszawszy odgłos okrzyków ludu (having heard the people’s noise of cries), powiedział do Mojżesza (said to Moses): w obozie rozlegają się okrzyki wojenne (in the camp are war cries resounding).

Verse 18: On zaś odpowiedział (but he responded): to nie głos pieśni zwycięstwa (this is not the voice of a song of victory) ani głos pieśni klęski (nor the voice of a song of defeat), lecz słyszę pieśni dwóch chórów (but I hear a song of two choruses).

Wersety 19-24

Vocabulary: zbliżyć się (pf., to draw near), obóz (m., camp), ujrzeć (pf., to see), cielec (m., bullock), taniec (m., dance), rozpalić się (pf., to come ablaze), gniew (m., anger), rzucić (pf., to cast), ręka (f., hand), tablica (f., table), potłuc (pf., to shatter), podnóże (n., foot), góra (f., mountain), porwać (pf., to steal away), uczynić (pf., to make, to do), spalić (pf., to burn), ogień (m., fire), zetrzeć (pf., to reduce), proch (m., dust), rozsypać (pf., to strew), woda (f., water), kazać (impf., to bid), pić (impf., to drink), Izraelita (m., Israelite), powiedzieć (pf., to say), lud (m., people), sprowadzić (pf., to bring), tak (so), wielki (great), grzech (m., sin), odpowiedzieć (pf., to respond), pan (m., lord), unosić się (pf., to rise), wiedzieć (impf., to know), skłonny (inclined), złe (n., ill), bóg (m., god), iść (impf., to go), przed (before), stać się (pf., to become), mąż (m., man), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), rzec (pf., to say), mieć (impf., to have), złoto (n., gold), zdjąć (pf., to remove), złożyć (pf., to submit), wrzucić (pf., to cast into), powstać (pf., to arise).

Verse 19: A Mojżesz zbliżył się do obozu (and Moses drew near to the camp) i ujrzał cielca i tańce (and saw the bullock and dances). Rozpalił się wówczas gniew Mojżesza (did then come ablaze the anger of Moses) i rzucił z rąk swoich tablice (and he cast from his hands the tables) i potłukł je u podnóża góry (and shattered them at the foot of the mountain).

Declension of taniec (m.)

sing. pl.
nom. taniec tańce
gen. tańca tańców
dat. tańcowi tańcom
acc. taniec tańce
instr. tańcem tańcami
loc. tańcu tańcach
voc. tańcu tańce

Verse 20: A porwawszy cielca (and having stolen away the bullock), którego uczynili (which they had made), spalił go w ogniu (he burnt it in fire), starł* na proch (reduced {it} into dust), rozsypał w wodzie (scattered {it} on [in] the water) +i kazał ją pić Izraelitom+ (and bade the Israelites drink it). — *From zetrzeć. +Izraelitom is in dative position; literally, and bade drink it unto the Israelites.

Verse 21: I powiedział Mojżesz do Aarona (and Moses said to Aaron): cóż ci uczynił ten lud (what ever did this people to thee), że sprowadziłeś na niego tak wielki grzech? (that thou hast brought upon them so great a sin?).

Verse 22: Aaron odpowiedział (Aaron responded): niech się mój pan nie unosi na mnie gniewem (let not my lord rise against me with anger), bo wiesz sam (for thou thyself knowest), że ten lud jest skłonny do złego (that this people are inclined to ill).

Verse 23: Powiedzieli do mnie (they said to me): uczyń nam boga (make for us a god), który by szedł przed nami (which may go before us), bo nie wiemy, co się stało z Mojżeszem (for we know not that which has become of [with] Moses), z tym mężem, który nas wyprowadził z ziemi egipskiej (of [with] this man who brought us forth from the Egyptian land).

Verse 24: Wtedy rzekłem do nich (then I said to them): kto ma złoto (whosoever has gold), niech je zdejmie z siebie (let him remove it from himself). I złożyli mi je (and they submitted it to me), i wrzuciłem je w ogień (and I cast it into fire), i tak powstał cielec (and so arose the bullock).

Wersety 25-29

Vocabulary: ujrzeć (pf., to see), lud (m., people), stać się (pf., to become), nieokiełznany (unbridled), wodza (f., rein), popuścić (pf., to slacken), pośmiewisko (n., object of derision), wobec (before), nieprzyjaciel (m., enemy), zatrzymać się (pf., to halt oneself), brama (f., gate), obóz (m., camp), zawołać (pf., to exclaim), wówczas (then), przyłączyć się (pf., to be joined), wszystek (all), syn (m., son), rzec (pf., to say), tak (so), mówić (impf., to speak), każdy (each), przypasać (pf., to gird on), miecz (m., sword), bok (m., side), przejść (pf., to pass), powrót (m., return), jeden (one), drugi (other), zabijać (impf., to kill), brat (m., brother), przyjaciel (m., friend), krewny (m., relative), uczynić (pf., to do), według (according unto), rozkaz (m., order), zabić (pf., to kill), dzień (m., day), około (about), trzy tysiące (three thousand), mąż (m., man), powiedzieć (pf., to say), poświęcić (pf., to consecrate), ręka (f., hand), ponieważ (for), przeciw (against), oby (would that), użyczyć (pf., to grant), dzisiaj (today), błogosławieństwo (n., blessing).

Verse 25: I ujrzał Mojżesz (and Moses saw), że lud stał się nieokiełznany (that the people had become unbridled), *gdyż Aaron wodze mu popuścił* (for Aaron had slackened their reins) na pośmiewisko wobec nieprzyjaciół (to derision before {their} enemies). — *Lud is masculine singular, whence mu. Mu means unto him, but in this context unto it, for it is question of a people. Taken apart: gdyż (for) Aaron (Aaron) wodze (the reins) mu (unto it) popuścił (had slackened), which may be reworded as for Aaron had slackened its reins. Now, after changing its to their, for their is customarily employed in the matter of that which is of a people, one arrives at the rendering which I have provided: for Aaron had slackened their reins.

Declension of wodza (f.)

sing. pl.
nom. wodza wodze
gen. wodzy wodzy
dat. wodzy wodzom
acc. wodzę wodze
instr. wodzą wodzami
loc. wodzy wodzach
voc. wodzo wodze

Verse 26: Zatrzymał się Mojżesz w bramie obozu i zawołał (Moses halted himself in the gate of the camp and exclaimed): kto jest za Panem, do mnie (whosoever is for the Lord — unto me). A wówczas przyłączyli się do niego wszyscy synowie Lewiego: and then were joined unto him all the sons of Levi.

Verse 27: I rzekł do nich (and he said to them): tak mówi Pan, Bóg Izraela (so speaketh the Lord, the God of Israel): każdy z was niech przypasze miecz do boku (let each of you gird sword to side). Przejdźcie tam i z powrotem (pass thither and with return) od jednej bramy w obozie do drugiej (from the one gate in the camp to the other) i zabijajcie: kto swego brata, kto swego przyjaciela, kto swego krewnego (and kill: he his brother, he his friend, he his relative).

Verse 28: Synowie Lewiego uczynili według rozkazu Mojżesza (the sons of Levi did according unto the order of Moses), i zabito w tym dniu około trzech tysięcy mężów (and were killed [and one killed] in this day about three thousand men).

Verse 29: Mojżesz powiedział wówczas do nich (Moses then said to them): poświęciliście ręce dla Pana (you have consecrated {your} hands for the Lord), ponieważ każdy z was (for each of you) był przeciw swojemu synowi, przeciw swemu bratu (was against his son, against his brother). Oby Pan użyczył wam dzisiaj błogosławieństwa: would that the Lord grant you today a blessing.

Wersety 30-35

Vocabulary: nazajutrz (next day), tak (so), powiedzieć (pf., to say), lud (m., people), popełnić (pf., to commit), ciężki (grievous), grzech (m., sin), teraz (now), wstąpić (pf., to ascend), może (perhaps), otrzymać (pf., to receive), przebaczenie (n., forgiveness), pójść (pf., to go), oto (so it is that), niestety (unfortunately), dopuścić się (pf., to commit), wielki (great), uczynić (pf., to make, to do), bóg (m., god), złoto (n., gold), przebaczyć (pf., to forgive), jednak (however), wymazać (pf., to efface), natychmiast (with all speed), księga (f., book), napisać (pf., to write), tylko (only), zgrzeszyć (pf., to sin), przeciw (against), iść (impf., to go), prowadzić (impf., to lead), rozkazać (pf., to order), anioł (m., angel), przed (before), dzień (m., day), kara (f., punishment), ukarać (pf., to punish), rzeczywiście (indeed), złoty (golden), cielec (m., bullock), wykonać (pf., to execute), pod (under), kierunek (m., direction).

Verse 30: Nazajutrz zaś tak powiedział Mojżesz do ludu (but next day so did Moses say to the people): popełniliście ciężki grzech (you have committed a grievous sin); ale teraz wstąpię do Pana (but now I shall ascend to the Lord), może otrzymam przebaczenie waszego grzechu (perhaps I shall receive forgiveness of your sin).

Verse 31: I poszedł Mojżesz do Pana (and Moses went to the Lord), i powiedział (and said): oto niestety lud ten dopuścił się wielkiego grzechu (so it is unfortunately that this people have committed a great sin), gdyż uczynił sobie boga ze złota (for they have made for themselves a god from gold).

Verse 32: Przebacz jednak im ten grzech: forgive them however this sin. A jeśli nie (but if not), to wymaż mię natychmiast z Twej księgi (then efface me with all speed from thy book), którą napisałeś (which thou hast written).

Verse 33: Pan powiedział do Mojżesza (the Lord said to Moses): tylko tego, który zgrzeszył przeciw Mnie (only this one who has sinned against me), wymażę z mojej księgi (shall I efface from my book).

Verse 34: Idź teraz i prowadź ten lud (go now and lead this people), gdzie ci rozkazałem (whither I have ordered thee), a mój anioł pójdzie przed tobą (and my angel will go before thee). A w dniu mojej kary (and in the day of my punishment) ukarzę ich za ich grzech (shall I punish them for their sin).

Verse 35: I rzeczywiście Pan ukarał lud za to (and indeed the Lord did punish the people for this), że uczynił sobie złotego cielca (that they had made for themselves a golden bullock), wykonanego pod kierunkiem Aarona (executed under the direction of Aaron).