Polish language series: Wj 32, kult złotego cielca

Recounted by the thirty-second chapter of the book of Exodus is the idolatry of the golden calf; the Polish refers to this sculptured beast as a cielec (bullock, young bull), which is the same word as used in Wj 24 and Wj 29. The subject headings of this thirty-second chapter read thus: odstępstwo Izraela i odnowienie przymierza (apostasy of Israel and renewal of the covenant); kult złotego cielca (worship of the golden bullock).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 32

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 32. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-3

Vocabulary: lud (m., people), widzieć (impf., to see), opóźniać (impf., to delay, to retard), powrót (m., return), góra (f., mount, mountain), zebrać się (pf., to gather together), powiedzieć (pf., to say), uczynić (pf., to make, to do), bóg (m., god), iść (impf., to go), wiedzieć (impf., to know), stać się (pf., to become), mąż (m., man), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), pozdejmować (pf., to remove), złoty (golden, of gold), kolczyk (m., earring), ucho (n., ear), żona (f., wife), syn (m., son), córka (f., daughter), przynieść (pf., to bring), zdjąć (pf., to remove), znieść (pf., to bring/carry {down}).

Verse 1: A gdy lud* widział (and when the people saw [were seeing]), że Mojżesz opóźniał swój powrót z góry (that Moses was delaying his return from the mountain), zebrał się przed Aaronem (they gathered together before Aaron) i powiedział do niego (and said to him): uczyń nam boga (make us a god), który by szedł przed nami (who should go before us), bo nie wiemy, co się stało z Mojżeszem (for we do not know what has become of Moses [with Moses]), tym mężem, który nas wyprowadził z ziemi egipskiej (the man [{with} this man] who brought us forth from the Egyptian land). *Lud is masculine singular, and so for all agreements made with it: lud widział (verse 1); zdjął cały lud (verse 3), etc.

Verse 2: Aaron powiedział im (Aaron said to them): pozdejmujcie złote kolczyki (remove the gold earrings), które są w uszach waszych żon, waszych synów i córek (which are on the ears [in the ears] of your wives, {and} of your sons and daughters), i przynieście je do mnie (and bring them to me).

Declension of ucho (n.)

sing. pl.
nom. ucho uszy
gen. ucha uszu
uszów
dat. uchu uszom
acc. ucho uszy
instr. uchem uszami
uszyma
loc. uchu uszach
voc. ucho uszy

Verse 3: I zdjął cały lud złote kolczyki (and all the people removed the gold earrings), które miał w uszach (which were on their ears [which they were having in their ears]), i zniósł je do Aarona (and brought them to Aaron).

Wersety 4-6

Vocabulary: wziąć (pf., to take), ręka (f., hand), nakazać (pf., to command), przetopić (pf., to recast, to melt down), uczynić (pf., to make, to do), posąg (m., statue), cielec (m., bullock, young bull), ulać (pf., to cast), metal (m., metal), powiedzieć (pf., to say), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), widzieć (impf., to see), kazać (impf., to bid), postawić (pf., to set {up}), ołtarz (m., altar), jutro (tomorrow), uroczystość (f., feast), cześć (f., worship, veneration), wstać (pf., to get up, to arise), wcześnie (early, soon), rano (in the morning), dokonać (pf., to perform), całopalenie (n., holocaust), złożyć (pf., to submit), ofiara (f., offering, sacrifice), biesiadny (festal), usiąść (pf., to take one’s seat), lud (m., people), jeść (impf., to eat), pić (impf., to drink), bawić się (impf., to revel, to amuse oneself).

Verse 4: A wziąwszy je z ich rąk (and having taken them from their hands) nakazał je przetopić (he commanded to recast them; he commanded to melt them down) i uczynić z tego posąg cielca (and to make thereof a statue of a bullock) ulany z metalu (cast of metal). I powiedzieli* (and they said): Izraelu, oto bóg twój (Israel, here is your god), który cię wyprowadził z ziemi egipskiej (who brought you forth from the Egyptian land). *Powiedzieli is masculine, third-person plural; because this verb is not used alongside the masculine singular lud, the plural form is employed; see also the notes at verse 1.

Verse 5: A widząc to (and upon seeing this) Aaron kazał postawić ołtarz przed nim (Aaron bade set up an altar before them) i powiedział (and said): jutro będzie uroczystość ku czci Pana (tomorrow shall be a feast in worship of the Lord).

Verse 6: Wstawszy wcześnie rano (having arisen early in the morning), dokonali całopalenia (they performed holocausts) i złożyli ofiary biesiadne (and submitted festal sacrifices). I usiadł lud, aby jeść i pić (and the people took their seat to eat and drink), i wstali, żeby się bawić (and they got up to revel).

Declension of ofiara (f.)

sing. pl.
nom. ofiara ofiary
gen. ofiary ofiar
dat. ofierze ofiarom
acc. ofiarę ofiary
instr. ofiarą ofiarami
loc. ofierze ofiarach
voc. ofiaro ofiary

Wersety 7-10

Vocabulary: rzec (pf., to say), zstąpić (pf., to descend), na dół (downwards), sprzeniewierzyć się (pf., to prove unfaithful), lud (m., people), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), szybko (promptly), odwrócić się (pf., to turn round/aside), droga (f., way, road), nakazać (pf., to command), utworzyć (pf., to create, to form, to make), posąg (m., statue), cielec (m., bullock, young bull), ulać (pf., to cast), metal (m., metal), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), złożyć (pf., to submit), ofiara (f., offering, sacrifice), mówić (impf., to say), bóg (m., god), powiedzieć (pf., to say), widzieć (impf., to see), twardy (hardened, stiff), kark (m., nape), zostawić (pf., to leave), przeto (therefore), spokój (m., quiet, calm, peace), rozpalić się (pf., to come ablaze), gniew (m., anger, wrath), chcieć (impf., to want), wyniszczyć (pf., to exterminate), uczynić (pf., to make, to do).

Verse 7: Pan rzekł wówczas do Mojżesza (the Lord then said to Moses): zstąp na dół (descend), bo sprzeniewierzył się lud twój, który wyprowadziłeś z ziemi egipskiej (for your people, whom you brought forth from the Egyptian land, have proven themselves unfaithful).

Verse 8: Bardzo szybko odwrócili się od drogi (very promptly have they turned aside from the way), którą im nakazałem (which I commanded them), i utworzyli sobie posąg cielca (and they have formed for themselves a statue of a bullock) ulanego z metalu (cast of metal) i oddali mu pokłon (and have rendered obeisance to it), i złożyli mu ofiary, mówiąc (and have submitted sacrifices to it, saying): Izraelu, oto twój bóg (Israel, here is your god), który cię wyprowadził z ziemi egipskiej (who brought you forth from the Egyptian land).

Verse 9: I jeszcze powiedział Pan do Mojżesza (and the Lord further said to Moses): widzę (I see), że lud ten (that this people) jest ludem o twardym karku (is a stiff-necked one [is a people of stiff nape]).

Verse 10: Zostaw Mnie przeto w spokoju (leave me therefore in peace), aby rozpalił się gniew mój na nich (that my wrath may come ablaze against them). Chcę ich wyniszczyć (I will exterminate them), a ciebie uczynić wielkim ludem (whereas of you will I make a great people).

Declension of spokój (m.)

nom. spokój
gen. spokoju
dat. spokojowi
acc. spokój
instr. spokojem
loc. spokoju
voc. spokoju

Wersety 11-14

Vocabulary: zacząć (pf., to start), usilnie (insistently), błagać (impf., to plead, to implore), mówić (impf., to say), dlaczego (why), płonąć (impf., to burn), gniew (m., anger, wrath), lud (m., people), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land, earth), egipski (Egyptian), moc (f., might, strength), silny (strong, mighty), ręka (f., hand), Egipcjanin (m., Egyptian), zły (wicked), zamiar (m., intent, intention), chcieć (impf., to want), wygubić (pf., to kill off), góra (f., mount, mountain), wygładzić (pf., to raze, to level, to flatten down/out), powierzchnia (f., face), odwrócić (pf., to turn round/aside), zapalczywość (f., vehemence, fieriness), zaniechać (pf., to renounce, to desist), zło (n., ill), zesłać (pf., to send down {from heaven}), wspomnieć (pf., to remember), sługa (m., servant), przysięgnąć (pf., to swear), uczynić (pf., to make, to do), potomstwo (n., offspring), liczny (numerous), gwiazda (f., star), niebieski (heavenly), dać (pf., to give), potomek (m., descendant), posiąść (pf., to take possession), na wieki (for all time), zamierzać (impf., to intend).

Verse 11: Mojżesz jednak zaczął usilnie błagać Pana, Boga swego (but insistently did Moses start imploring the Lord, his God), i mówić (and to say): dlaczego, Panie, płonie gniew Twój przeciw ludowi Twemu (why, O Lord, does your wrath burn against your people), który wyprowadziłeś z ziemi egipskiej (whom you brought forth from the Egyptian land) wielką mocą i silną ręką? (with great might and a strong hand?).

Verse 12: Czemu to mają mówić Egipcjanie (why is it that the Egyptians should say): w złym zamiarze wyprowadził ich (with wicked intent did he bring them forth), chcąc ich wygubić w górach (wanting to kill them off in the mountains) i wygładzić z powierzchni ziemi? (and to raze {them} from the face of the earth?). Odwróć zapalczywość Twego gniewu (turn the fieriness of your wrath aside) i zaniechaj zła (and desist from the ill), jakie chcesz zesłać na Twój lud (which you mean to send down upon your people).

Declension of zamiar (m.)

sing. pl.
nom. zamiar zamiary
gen. zamiaru zamiarów
dat. zamiarowi zamiarom
acc. zamiar zamiary
instr. zamiarem zamiarami
loc. zamiarze zamiarach
voc. zamiarze zamiary

Verse 13: Wspomnij na Abrahama, Izaaka i Izraela, Twoje sługi (remember your servants Abraham, Isaac and Israel), którym przysiągłeś na samego siebie (to whom you swore by your own self), mówiąc do nich (saying to them): uczynię potomstwo wasze tak liczne (I will make your offspring so numerous) jak gwiazdy niebieskie (as the heavenly stars), i całą ziemię, o której mówiłem (and the entire land whereof I spoke), dam waszym potomkom (I will give to your descendants), i posiądą ją na wieki (and they shall take possession of it for all time).

Verse 14: Wówczas to Pan zaniechał zła (then it was that the Lord desisted from the ill), jakie zamierzał zesłać na swój lud (which he had intended [been intending] to send down upon his people).

Wersety 15-18

Vocabulary: zejść (pf., to go down), góra (f., mount, mountain), tablica (f., table), świadectwo (n., testimony), ręka (f., hand), zapisać (pf., to write down, to record), strona (f., side), dzieło (n., work), boży (divine), pismo (n., writing, script, scripture), wyryć (pf., to engrave), usłyszeć (pf., to hear), odgłos (m., sound, noise), okrzyk (m., shout, cry, exclamation), lud (m., people), powiedzieć (pf., to say), obóz (m., camp), rozlegać się (impf., to resound), wojenny (of war, martial), odpowiedzieć (pf., to respond), głos (m., voice), pieśń (f., song, ballad), zwycięstwo (n., victory), klęska (f., defeat), słyszeć (impf., to hear), chór (m., chorus).

Verse 15: Mojżesz zaś (as for Moses) zszedł z góry (he went down from the mountain) z dwiema tablicami Świadectwa (with the two tables of the testimony) w swym ręku (in his hand), a tablice były zapisane na obu stronach (and the tables were inscribed on both sides), zapisane na jednej i na drugiej stronie (inscribed on the one and the other side).

Verse 16: Tablice te były dziełem Bożym (these tables were a divine work), a pismo na nich było pismem Boga (and the writing upon them was the writing of God), wyrytym na tablicach (engraved upon the tables). Supplementary example of pimso: Pismo Święte (the Bible, the Holy Scriptures).

Declension of pismo (n.)

sing. pl.
nom. pismo pisma
gen. pisma pism
dat. pismu pismom
acc. pismo pisma
instr. pismem pismami
loc. piśmie pismach
voc. pismo pisma

Verse 17: A Jozue (and Joshua), usłyszawszy odgłos (having heard the sound) okrzyków ludu (of the cries of the people), powiedział do Mojżesza (said to Moses): w obozie rozlegają się okrzyki wojenne (in the camp resound cries of war).

Verse 18: On zaś odpowiedział (but he responded): to nie głos pieśni zwycięstwa (it is not the sound [voice] of a song of victory) ani głos pieśni klęski (or the sound [voice] of a song of defeat), lecz słyszę pieśni *dwóch chórów* (but a song of two choruses do I hear). *It is question here of answering responsively in song.

Wersety 19-24

Vocabulary: zbliżyć się (pf., to draw near), obóz (m., camp), ujrzeć (pf., to see), cielec (m., bullock, young bull), taniec (m., dance), rozpalić się (pf., to come ablaze), gniew (m., anger, wrath), rzucić (pf., to cast), ręka (f., hand), tablica (f., table), potłuc (pf., to shatter, to smash), podnóże (n., foot, base), góra (f., mount, mountain), porwać (pf., to seize, to carry off), uczynić (pf., to make, to do), spalić (pf., to burn), ogień (m., fire), zetrzeć (pf., to pound, to pulverise, to grind down), proch (m., dust), rozsypać (pf., to scatter, to strew), woda (f., water), kazać (impf., to bid), pić (impf., to drink), Izraelita (m., Israelite), powiedzieć (pf., to say), lud (m., people), sprowadzić (pf., to bring), grzech (m., sin), odpowiedzieć (pf., to respond), pan (m., lord, master), unosić się (pf., to rise), wiedzieć (impf., to know), skłonny (inclined, disposed, prone), złe (n., ill), bóg (m., god), iść (impf., to go), stać się (pf., to become), mąż (m., man), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), rzec (pf., to say), złoto (n., gold), zdjąć (pf., to remove), złożyć (pf., to submit), wrzucić (pf., to cast into), powstać (pf., to arise).

Verse 19: A Mojżesz zbliżył się do obozu (and Moses drew near to the camp) i ujrzał cielca i tańce (and saw the bullock and dancing[s]). Rozpalił się wówczas gniew Mojżesza (the wrath of Moses then came ablaze) i rzucił z rąk swoich tablice (and he cast the tables from his hands) i potłukł je u podnóża góry (and shattered them at the foot of the mountain).

Declension of taniec (m.)

sing. pl.
nom. taniec tańce
gen. tańca tańców
dat. tańcowi tańcom
acc. taniec tańce
instr. tańcem tańcami
loc. tańcu tańcach
voc. tańcu tańce

Verse 20: A porwawszy cielca (and having carried away the bullock), którego uczynili (which they had made), spalił go w ogniu (he burnt it in the fire), starł* na proch (ground it to dust), rozsypał w wodzie (scattered it upon [in] the water) i kazał ją pić Izraelitom (and bade the Israelites drink it). *From zetrzeć.

Verse 21: I powiedział Mojżesz do Aarona (and Moses said to Aaron): cóż ci uczynił ten lud (whatever has this people done to you), że sprowadziłeś na niego tak wielki grzech? (that you brought so great a sin upon them?).

Verse 22: Aaron odpowiedział (Aaron responded): niech się mój pan nie unosi na mnie gniewem (let not my lord rise against me with wrath), bo wiesz sam (for you yourself know), że ten lud jest skłonny do złego (that this people is inclined to ill).

Verse 23: Powiedzieli do mnie (they said to me): uczyń nam boga (make us a god), który by szedł przed nami (who should go before us), bo nie wiemy, co się stało z Mojżeszem (for we do not know what has become of Moses [with Moses]), z tym mężem, który nas wyprowadził z ziemi egipskiej (the man [with this man] who brought us forth from the Egyptian land).

Verse 24: Wtedy rzekłem do nich (then I said to them): kto ma złoto (whosoever has gold), niech je zdejmie z siebie (let him remove it from himself). I złożyli mi je (and they submitted it to me), i wrzuciłem je w ogień (and I cast it into the fire), i tak powstał cielec (and so arose the bullock).

Wersety 25-29

Vocabulary: ujrzeć (pf., to see), lud (m., people), stać się (pf., to become), nieokiełznany (uncontrollable, unbridled), wodza (f., rein), popuścić (pf., to loosen, to slacken), pośmiewisko (n., object of derision), nieprzyjaciel (m., enemy), zatrzymać się (pf., to halt oneself), brama (f., gate), obóz (m., camp), zawołać (pf., to exclaim), przyłączyć się (pf., to be joined), syn (m., son), rzec (pf., to say), mówić (impf., to say), przypasać (pf., to buckle/gird on), miecz (m., sword), bok (m., side, flank), przejść (pf., to cross), powrót (m., return), zabijać (impf., to kill, to slaughter), brat (m., brother), przyjaciel (m., friend), krewny (m., relative, kinsman), uczynić (pf., to do, to make), rozkaz (m., command), zabić (pf., to kill, to slaughter), dzień (m., day), około (round, about), trzy tysiące (three thousand), mąż (m., man), powiedzieć (pf., to say), poświęcić (pf., to consecrate), ręka (f., hand), oby (would that), użyczyć (pf., to grant, to bestow), dzisiaj (today), błogosławieństwo (n., blessing).

Verse 25: I ujrzał Mojżesz (and Moses saw), że lud stał się nieokiełznany (that the people had become unbridled), gdyż Aaron wodze mu popuścił na pośmiewisko (for Aaron had given them the reins to derision) wobec nieprzyjaciół (before {their} enemies). The sense here is that Aaron had exposed them to the derision of their foes in their desertion of their national God whom they boasted had brought them forth from Egypt.

Declension of wodza (f.)

sing. pl.
nom. wodza wodze
gen. wodzy wodzy
dat. wodzy wodzom
acc. wodzę wodze
instr. wodzą wodzami
loc. wodzy wodzach
voc. wodzo wodze

Verse 26: Zatrzymał się Mojżesz w bramie obozu i zawołał (Moses halted himself in the gate of the camp and exclaimed): kto jest za Panem, do mnie (whosoever is for the Lord — {come} to me). A wówczas przyłączyli się do niego wszyscy synowie Lewiego: and then were joined unto him all the sons of Levi.

Verse 27: I rzekł do nich (and he said to them): tak mówi Pan, Bóg Izraela (thus says the Lord, the God of Israel): każdy z was niech przypasze miecz do boku (let each of you gird sword on flank). Przejdźcie tam i z powrotem (go back and forth [cross there and back]) od jednej bramy w obozie do drugiej (from the one gate of the camp [in the camp] to the other) i zabijajcie: kto swego brata, kto swego przyjaciela, kto swego krewnego (and kill whether your brother, whether your friend, whether your kinsman).

Verse 28: Synowie Lewiego uczynili według rozkazu Mojżesza (the sons of Levi did according to the command of Moses), i zabito w tym dniu około trzech tysięcy mężów (and on that day were about three thousand men killed [and one killed on that day (in that day) about three thousand men]).

Verse 29: Mojżesz powiedział wówczas do nich (Moses then said to them): poświęciliście ręce dla Pana (you have consecrated your hands for the Lord), ponieważ każdy z was (for each of you) był przeciw swojemu synowi, przeciw swemu bratu (has been against his son, against his brother). Oby Pan użyczył wam dzisiaj błogosławieństwa: would that the Lord may grant to you today a blessing.

Wersety 30-35

Vocabulary: nazajutrz (next day), powiedzieć (pf., to say), lud (m., people), popełnić (pf., to commit), ciężki (grievous), grzech (m., sin), wstąpić (pf., to ascend, to go/come up), może (maybe, perhaps), otrzymać (pf., to receive), przebaczenie (n., forgiveness), pójść (pf., to go), niestety (alas, unfortunately), dopuścić się (pf., to commit), uczynić (pf., to make, to do), bóg (m., god), złoto (n., gold), przebaczyć (pf., to forgive), wymazać (pf., to blot out, to efface), natychmiast (at once, immediately), księga (f., book), napisać (pf., to write), zgrzeszyć (pf., to sin), iść (impf., to go), prowadzić (impf., to lead, to conduct, to take), rozkazać (pf., to command), anioł (m., angel), dzień (m., day), kara (f., punishment), ukarać (pf., to punish), rzeczywiście (indeed), złoty (golden, of gold), cielec (m., bullock, young bull), wykonać (pf., to execute), kierunek (m., direction).

Verse 30: Nazajutrz zaś (but next day) tak powiedział Mojżesz do ludu (thus did Moses say to the people): popełniliście ciężki grzech (you have committed a grievous sin); ale teraz wstąpię do Pana (but I will now go up to the Lord), może otrzymam przebaczenie waszego grzechu (and will perhaps be able to have your sin forgiven [perhaps I receive the forgiveness of your sin]).

Verse 31: I poszedł Mojżesz do Pana (and Moses went to the Lord), i powiedział (and said): oto niestety lud ten dopuścił się wielkiego grzechu (so it is that this people has committed a great sin), gdyż uczynił sobie boga ze złota (for they have made themselves a god of gold).

Verse 32: Przebacz jednak im ten grzech: yet forgive them this sin. A jeśli nie (but if not), to wymaż mię natychmiast z Twej księgi (then blot me out at once from your book), którą napisałeś (which you have written).

Verse 33: Pan powiedział do Mojżesza (the Lord said to Moses): tylko tego, który zgrzeszył przeciw Mnie (only the one who has sinned against me), wymażę z mojej księgi (will I blot out from my book).

Verse 34: Idź teraz i prowadź ten lud (go now and lead this people), gdzie ci rozkazałem (where I have commanded you), a mój anioł pójdzie przed tobą (and my angel will go before you). A w dniu mojej kary (and on the day of punishment [and on the day (in the day) *of my punishment*]) ukarzę ich za ich grzech (I will punish them for their sin). *The Polish reads literally as of my punishment, which, of course, is to be understood as meaning of the punishment that I will inflict, of the punishment issuing from me; I have only included my in the literal renderding to avoid a nonsensical wording in English that could be taken as of the punishment falling to my lot.

Verse 35: I rzeczywiście (and indeed) Pan ukarał lud (the Lord punished the people) za to, że uczynił sobie złotego cielca (for their having made themselves a golden bullock), wykonanego pod kierunkiem Aarona (executed under the direction of Aaron).