Polish language series: Wj 22, te są prawa

The twenty-second chapter of the book of Exodus continues with the laws. From the subject headings of the chapter: prawo rodzinne (family law); prawo moralne (moral law).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 22

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 22. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

Vocabulary: gdyby (if, should), pochwycić (pf., to apprehend, to seize), ktoś (someone, anyone), złodziej (m., thief), czas (m., time), włamywać się (impf., to break {into}, to burgle), noc (f., night), pobić (pf., to beat), umrzeć (pf., to die), winien (guilty; ought), krew (f., blood), uczynić (pf., to do, to make), wschód (m., rising, ascension), słońce (n., sun), ponieść (pf., to bear, to suffer), kara (f., punishment, penalty), jeśli (if), zapłacić (pf., to pay), należy (one ought, one is to), sprzedać (pf., to sell), tak sam (identical), suma (f., sum, amount), skraść (pf., to steal), ukraść (pf., to steal), znaleźć się (pf., to be found), żywy (alive, living), wół (m., ox), osioł (m., ass, donkey), owca (f., sheep), oddać (pf., to repay, to restore), podwójny (double), ilość (f., quantity, amount), jeśliby (if, should), wypaść (pf., to pasture), pole (n., field), winnica (f., vineyard), wypuścić (pf., to let loose, to release), bydło (n., cattle), niszczyć (impf., to ravage, to lay waste), cudzy (another’s, someone else’s), wówczas (then, at that time), wynagrodzić (pf., indemnify, to compensate), najlepszy (the best).

Verse 1: Gdyby pochwycił ktoś złodzieja (should a man [should anyone] seize a thief) w czasie włamywania się [w nocy] (breaking in at night [during his breaking in at night]) i pobił go tak, iżby umarł (and beat him so that he should die), nie będzie winien krwi (he shall not be guilty of blood).

Verse 2: Ale gdyby to uczynił po wschodzie słońca (but should he do this after the rising of the sun), będzie winien krwi (he shall be guilty of blood). Złodziej poniesie karę: the thief shall suffer punishment. Jeśli nic nie ma, czym by zapłacił (if he has not the means to pay [if he has nothing by which he might pay]), to należy go sprzedać (then he is to be sold [then one is to sell him]) za taką samą sumę, jaką skradł (for the same amount as he stole).

Verse 3: Jeśli to, co ukradł (if that which he stole), znajdzie się u niego żywe (is found [will be found] alive in his possession), czy to wół, czy osioł, czy owca (whether ox or ass or sheep), odda w podwójnej ilości (he shall repay in double amount).

Verse 4: Jeśliby ktoś wypasł pole lub winnicę (should a man [should anyone] pasture a field or vineyard) i wypuścił bydło (and let cattle loose), niszcząc cudze pole (grazing bare another’s field), wówczas wynagrodzi tym, co ma najlepszego (then he shall compensate with that which he has of the best) na swoim polu (in his field) i w swojej winnicy (and in his vineyard).

dobrylepszynajlepszy
goodbetterbest

Wersety 5-7

Vocabulary: jeśli (if), powstać (pf., to arise, to emerge, to originate), ogień (m., fire), ogarnąć (pf., to catch, to spread), cierń (m., thorn), ogrodzenie (n., hedge, fence), spalić (pf., to burn), sterta (f., stack), zboże (n., grain), stać (impf., to stand), na pniu (standing), wzniecić (pf., to light, to kindle), pożar (m., fire), wynagrodzić (pf., indemnify, to compensate), szkoda (f., damage, harm), jeśliby (if, should), dać (pf., to give), drugi (other {person}), pieniądze (pl., money), przedmiot (m., object, article, thing), wartościowy (valuable, precious), przechowanie (n., safe-keeping), zostać (pf., to remain, to become), dom (m., house), człowiek (m., man), złodziej (m., thief), wykryć (pf., to uncover, to reveal), wypłacić (pf., to pay out/off), dwukrotny (twofold, double), odszkodowanie (n., damages), stawić się (pf., to come, to appear), właściciel (m., owner), przysiąc, przysięgnąć (pf., to swear), wyciągnąć (pf., to extend, to stretch out), ręka (f., hand), dobro (n., property).

Verse 5: Jeśli powstanie ogień (if fire breaks out [will break out]) i ogarnie ciernie [ogrodzenia] (and catches [will catch] {in} thorns of a hedge), i spali stertę zboża (and burns [will burn] a stack of grain) albo stojące na pniu zboże (or standing grain), albo pole (or the field), wówczas ten, co wzniecił pożar (then he who started the fire), winien wynagrodzić szkody (is to compensate for damages).

Verse 6: Jeśliby ktoś dał drugiemu (should a man [should anyone] give to another) pieniądze lub przedmioty wartościowe (money or valuables [valuable objects]) na przechowanie (in safe-keeping) i zostałoby to skradzione (and they are [and this would be] stolen) w domu tego człowieka (in the house of this man), a złodziej zostanie wykryty (and the thief is caught [uncovered]), winien wypłacić dwukrotne odszkodowanie (he is to pay out twofold damages).

Verse 7: Jeśliby nie wykryto złodzieja (should the thief not be caught [should one not uncover the thief]), to wówczas stawi się właściciel domu przed Bogiem (then the owner of the house shall come before God) [i przysięgnie] (and shall swear), że nie wyciągnął ręki (that he has not laid hand [extended hand]) po dobro drugiego (on the property of the other).

Wersety 8-10

Vocabulary: wszelki (all, every), sprawa (f., matter), poszkodowanie (n., harm), dotyczyć (impf., to concern, to deal, to pertain), wół (m., ox), osioł (m., ass, donkey), owca (f., sheep), odzież (f., clothing), jakikolwiek (any… whatsoever), zguba (f., loss), ktoś (someone, anyone), powiedzieć (pf., to say), własność (f., property, possession), obydwa (both, the two), winien (ought), przedłożyć (pf., to put before, to submit), uznać (pf., to account, to admit, to recognise), winny (guilty), zwrócić (pf., to return, to pay back, to reimburse), drugi (other {person}), podwójny (double), ilość (f., quantity, amount), jeśliby (if, should), powierzyć (pf., to entrust, to commit), piecza (f., care), inny (other), zwierzę (n., animal), paść (pf., to fall {dead}), okaleczyć się (pf., to injure oneself), zostać (pf., to remain, to become), uprowadzić (pf., to take/carry away), świadek (m., witness), między (between), strona (f., side), rozstrzygnąć (pf., to decide, to settle, to determine), przysięga (f., oath), przechowywać (impf., to keep), wyciągnąć (pf., to extend, to stretch out), ręka (f., hand), dobro (n., property), właściciel (m., owner), przyjąć (pf., to accept, to receive), pozostać (pf., to remain, to stay), tamten (that {one}, the other {one}), płacić (impf., to pay), odszkodowanie (n., damages).

Verse 8: We wszelkiej sprawie poszkodowania (in all matters [in every matter] of harm) dotyczącego wołu, osła, owcy, odzieży, jakiejkolwiek zguby (pertaining to an ox, an ass, a sheep, clothing {or} any loss whatsoever), o której ktoś powie (whereof one says [will say]), że to jego własność (that it is his property), sprawa obydwu winna być przedłożona Bogu (the matter of the two is to be put before God), a którego Bóg uzna winnym (and he whom God finds [will find] guilty), ten zwróci drugiemu w podwójnej ilości (this one shall pay the other back in double amount).

Verses 9-10: Jeśliby ktoś powierzył drugiemu pieczę nad (should a man entrust another with the care of [should anyone entrust to another the care over]) osłem, wołem, owcą lub nad jakimkolwiek innym zwierzęciem (an ass, an ox, a sheep or any other animal whatsoever), a ono padło lub okaleczyło się (and it should fall {dead} or injure itself), lub zostało uprowadzone (or be carried away), a nie ma na to świadka (but there is no witness to it), to sprawę między obiema stronami rozstrzygnie przysięga na Pana (then an oath before the Lord shall decide the matter between the two sides), że [przechowujący] nie wyciągnął ręki po dobro drugiego (that the keeper did not lay hand [extend hand] on the property of the other), i właściciel przyjmie (and the owner shall accept), co pozostało (the outcome [what has remained]), a tamten nie będzie płacił odszkodowania (and the other shall not pay [shall not be paying] damages).

Wersety 11-14

Vocabulary: jeśli (if), zostać (pf., to remain, to become), skraść (pf., to steal), zapłacić (pf., to pay), właściciel (m., owner), ów (that, the said), bydlę (n., beast, animal), rozszarpać (pf., to tear to pieces, to mangle), jakiś (a, some), dziki (wild), zwierzę (n., animal), przynieść (pf., to bring), dowód (m., proof, evidence), musieć (impf., to have to, must), uiszczać (impf., to pay), odszkodowanie (n., damages), gdyby (if, should), ktoś (anyone, someone), wynająć (pf., to hire), drugi (other {person}), okaleczyć się (pf., to injure oneself), paść (pf., to fall {dead}), nieobecność (f., absence), winien (ought), uiścić (pf., to pay), jednak (however), stać się (pf., to happen, to occur), obecność (f., presence, attendance), dawać (impf., to give), wypadek (m., event, instance, case), cena (f., price, cost), wynajem (m., hire).

Verse 11: Jeśli zaś to zostało skradzione (but if it was stolen), zapłaci właścicielowi (he shall pay the owner [to the owner]).

Verse 12: Jeśli owo [bydlę] (if that beast) zostało rozszarpane (was torn) przez jakieś dzikie zwierzę (by a wild animal), to przyniesie je (then he shall bring it) jako dowód (as evidence) i nie musi uiszczać odszkodowania (and need not pay damages) za rozszarpane (for that which was torn).

Verse 13: Gdyby ktoś wynajął od drugiego [zwierzę] (should a man [should anyone] hire an animal from another), a ono się okaleczyło lub padło (and it should injure itself or fall {dead}) w nieobecności właściciela (in the absence of the owner), winien uiścić odszkodowanie (he is to pay damages).

Verse 14: Gdy jednak stało się to (if, however, this occurred) w obecności właściciela (in the presence of the owner), to nie będzie dawał odszkodowania (then he shall not pay [shall not be giving] damages) w tym wypadku, gdy [zwierzę] było wynajęte (in the case where [in this case when] the animal was hired), bo dał cenę wynajmu (for he had paid [had given] the price of the hire).

Wersety 15-16

Vocabulary: jeśli (if), ktoś (someone, anyone), uwieść (pf., to seduce), dziewica (f., virgin, maiden), jeszcze (yet, still), zaręczony (engaged, betrothed), obcować (impf., to lie {with}, to know {carnally}), uiścić (pf., to pay), rodzina (f., family), opłata (f., payment), składać (impf., to put forth, to pay), zaślubiny (pl., marriage, nuptials), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), jeśliby (if, should), ojciec (m., father), zgodzić się (pf., to agree, to consent), oddać (pf., to give away), wówczas (then, at that time), winien (ought), zapłacić (pf., to pay), tyle, ile (however much), wynosić (impf., to amount).

Verse 15: Jeśli ktoś uwiódł dziewicę (should a man seduce a virgin) jeszcze nie zaręczoną (yet unbetrothed) i obcował z nią (and lie with her), uiści [rodzinie] opłatę [składaną przy zaślubinach] (he shall make over to her family the payment put forth for marriage) i weźmie ją za żonę (and shall take her for wife).

Verse 16: Jeśliby się ojciec nie zgodził mu jej oddać (should her father not consent to give her away to him), wówczas winien zapłacić (then he is to make over) tyle, ile wynosi opłata składana przy zaślubinach dziewic (however much the payment put forth for the marriage of virgins amounts to).

Wersety 17-24

Vocabulary: pozwolić (pf., to permit, to allow), żyć (impf., to live), czarownica (f., sorceress), ktokolwiek (whosoever), obcować (impf., to lie {with}, to know {carnally}), zwierzę (n., animal), winien (ought), ukarać (pf., to punish), śmierć (f., death), składać (pf., to put forth), ofiara (f., offering, sacrifice), bóg (m., god), podlegać (impf., to be subject, to be liable), klątwa (f., anathema), gnębić (impf., to oppress, to tread down), uciskać (impf., to oppress, to tread down), cudzoziemiec (f., foreigner), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), krzywdzić (impf., to wrong, to harm), wdowa (f., widow), sierota (f., m. [decl. = f.], orphan), skrzywdzić (pf., to wrong, to harm), skarżyć się (impf., to complain, to lament), usłyszeć (pf., to hear, to heed), skarga (f., complaint, lament), zapalić się (pf., to catch fire, to light up), gniew (m., anger, wrath), wygubić (pf., to exterminate, to wipe out, to destroy, to kill off), miecz (m., sword), żona (f., wife), dziecko (n., child), pożyczyć (pf., to lend), pieniądze (pl., money), ubogi (poor, needy, indigent), lud (m., people), obok (near, by), postępować (impf., to act, to behave), lichwiarz (m., money-lender), kazać (impf., to order, to bid, to cause), płacić (impf., to pay), odsetki (pl., interest).

Verse 17: Nie pozwolisz żyć czarownicy: you shall not permit a sorceress to live.

Verse 18: Ktokolwiek by obcował ze zwierzęciem (whosoever should lie with an animal), winien być ukarany śmiercią (is to be punished with death).

Verse 19: Ktokolwiek by składał ofiary innym bogom (whosoever should make [put forth] sacrifices to other gods), podlega klątwie (is subject to anathema).

Verse 20: Nie będziesz gnębił (you shall not oppress [you shall not be oppressing]) i nie będziesz uciskał cudzoziemców (and shall not tread down [and shall not be treading down] foreigners), bo wy sami byliście cudzoziemcami (for you yourselves were foreigners) w ziemi egipskiej (in the land of Egypt [in the Egyptian land]).

Verse 21: Nie będziesz krzywdził żadnej wdowy i sieroty: you shall not ill-treat (you shall not be ill-treating) any widow or orphan.

Verses 22-23: Jeślibyś ich skrzywdził (if you ill-treat [will ill-treat] them) i będą Mi się skarżyli (and they lament [will be lamenting] to me), usłyszę ich skargę (I will heed their lament), zapali się gniew mój (my wrath will come ablaze), i wygubię was mieczem (I will destroy you with the sword) i żony wasze będą wdowami (and your wives shall be{come} widows), a dzieci wasze sierotami (and your children orphans).

Verse 24: Jeśli pożyczysz pieniądze (if you lend [will lend] money) ubogiemu z mojego ludu (to the poor from {amongst} my people), żyjącemu obok ciebie (living near you), to nie będziesz postępował wobec niego (then you shall not act [shall not be acting] towards him) jak lichwiarz (as a money-lender) i nie każesz mu płacić odsetek (and shall not make [are not making] him pay interest).

Wersety 25-30

Vocabulary: wziąć (pf., to take), zastaw (m., pledge), płaszcz (m., mantle), bliźni (m., neighbour, fellow man), winien (ought), oddać (pf., to give back, to restore), zachód (m., setting), słońce (n., sun), jedyny (the only), szata (f., garment), okrycie (n., cover), ciało (n., body, flesh), podczas (during), sen (m., sleep), żalić się (impf., to complain, to lament), usłyszeć (pf., to hear, to heed), litościwy (merciful, compassionate), bluźnić (impf., to revile), złorzeczyć (impf., to curse), rządzić (impf., to rule, to govern), lud (m., people), ociągać się (impf., to delay, to linger), ofiara (f., offering, sacrifice), obfitość (f., abundance, plenty), zbiór (m., harvest, ingathering), sok (m., juice), wyciskać (impf., to extract), tłocznia (f., press), pierworodny (firstborn), syn (m., son). uczynić (pf., to do, to make), bydło (n., cattle), trzoda (f., flock, herd), siedem (seven), dzień (m., day), matka (f., mother), ósmy (eighth), człowiek (m., man; pl., ludzie), święty (holy), spożywać (impf., to consume), mięso (n., meat, flesh), zwierzę (n., animal), rozszarpać (pf., to tear to pieces, to mangle), dziki (wild), rzucić (pf., to cast, to throw), pies (m., dog).

Verses 25-26: Jeśli weźmiesz w zastaw płaszcz twego bliźniego (if you take [will take] in pledge the mantle of your neighbour), winieneś mu go oddać przed zachodem słońca (you are to restore it to him before the setting of the sun), bo jest to jedyna jego szata (for it is his only garment) i jedyne okrycie jego ciała podczas snu (and the only covering for his body [of his body] whilst he sleeps [during {his} sleep]). I jeśliby się on żalił przede Mną (and should he lament to me [before me]), usłyszę go (I will heed him), bo jestem litościwy (for I am compassionate).

Verse 27: Nie będziesz bluźnił Bogu (you shall not revile [shall not be reviling] God) i nie będziesz złorzeczył temu, który rządzi twoim ludem (and shall not curse [shall not be cursing] the one who rules your people).

Verse 28: Nie będziesz się ociągał z [ofiarą z] obfitości zbiorów (you shall not delay [shall not be delaying] with the offering of the abundance of your harvests) i soku wyciskanego w tłoczni (and of the juice extracted in the press). I oddasz Mi twego pierworodnego syna: and you shall yield your firstborn son to me.

Verse 29: To samo uczynisz (likewise shall you do) z pierworodnym z bydła i trzody (with the firstborn from the cattle and flock). Przez siedem dni będzie przy matce swojej (for seven days shall it remain [shall it be] with its mother), a dnia ósmego oddasz je Mnie (and on the eighth day shall you yield it to me).

Verse 30: Będziecie dla Mnie ludźmi świętymi: you shall be holy men to me. Nie będziecie spożywać mięsa zwierzęcia rozszarpanego przez dzikie zwierzęta (you shall not eat [shall not be eating] any flesh of an animal torn by wild animals), ale je rzucicie psom (but you shall cast it to the dogs).