Polish language series: Wj 22, te są prawa

The twenty-second chapter of the book of Exodus continues with the laws. From the subject headings of the chapter: prawo rodzinne (family law); prawo moralne (moral law).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 22

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 22. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

Vocabulary: gdyby (if), pochwycić (pf., to apprehend), ktoś (a one), złodziej (m., thief), czas (m., time), włamywać się (impf., to burgle), noc (f., night), pobić (pf., to thrash), umrzeć (pf., to die), winien (guilty), krew (f., blood), uczynić (pf., to do), wschód (m., rising), słońce (n., sun), ponieść (pf., to suffer), kara (f., punishment), jeśli (if), nic (not a thing), mieć (impf., to have), zapłacić (pf., to pay), należy (one is to), sprzedać (pf., to sell), taki sam (the same such), suma (f., sum), skraść (pf., to steal), ukraść (pf., to thieve), znaleźć się (pf., to be found), żywy (living), wół (m., ox), osioł (m., ass), owca (f., sheep), oddać (pf., to render), podwójny (double), ilość (f., amount), jeśliby (should), wypaść (pf., to pasture), pole (n., field), winnica (f., vineyard), wypuścić (pf., to let go forth), bydło (n., cattle), niszczyć (impf., to destroy), cudzy (alien), wówczas (then), wynagrodzić (pf., to compensate), najlepszy (best).

Verse 1: Gdyby pochwycił ktoś złodzieja (if a one apprehend a thief) w czasie włamywania się [w nocy] (in the time of {his} burgling in the night) i pobił go tak, iżby umarł (and thrash him so that he die), nie będzie winien krwi (he shall not be guilty of blood).

Verse 2: Ale gdyby to uczynił po wschodzie słońca (but if he do this after the rising of the sun), będzie winien krwi (he shall be guilty of blood). Złodziej poniesie karę: the thief shall suffer punishment. Jeśli nic nie ma, czym by zapłacił (if he have not a thing wherewith he should pay), to należy go sprzedać (then one is to sell him) za taką samą sumę, jaką skradł (for the same such sum which he stole).

Verse 3: Jeśli to, co ukradł (if this which he thieved), znajdzie się u niego żywe (will have been with him found living), czy to wół, czy osioł, czy owca (be this ox or ass or sheep), odda w podwójnej ilości (he shall render in double amount).

Verse 4: Jeśliby ktoś wypasł pole lub winnicę (should a one pasture a field or a vineyard) i wypuścił bydło (and let go forth cattle), niszcząc cudze pole (in destroying an alien field), wówczas wynagrodzi tym, co ma najlepszego (then he shall compensate by this which he hath of the best) na swoim polu i w swojej winnicy (in his field and in his vineyard).

dobrylepszynajlepszy
goodbetterbest

Wersety 5-7

Vocabulary: jeśli (if), powstać (pf., to arise), ogień (m., fire), ogarnąć (pf., to take hold of), cierń (m., thorn), ogrodzenie (n., enclosure), spalić (pf., to burn), sterta (f., stack), zboże (n., grain), stać (impf., to stand), pień (m., stem), pole (n., field), wówczas (in that time), wzniecić (pf., to kindle), pożar (m., conflagration), winien (ought), wynagrodzić (pf., to compensate {for}), szkoda (f., injury), jeśliby (should), ktoś (a one), dać (pf., to give), drugi (other), pieniądze (pl., money), przedmiot (m., object), wartościowy (valuable), przechowanie (n., retainment), zostać (pf., to remain), skraść (pf., to steal), dom (m., house), człowiek (m., man), złodziej (m., thief), wykryć (pf., to bring unto light), wypłacić (pf., to pay forth), dwukrotny (twofold), odszkodowanie (n., compensation), stawić się (pf., to appear), właściciel (m., owner), przed (before), przysięgnąć (pf., to swear), wyciągnąć (pf., to extend), ręka (f., hand), dobro (n., goods).

Verse 5: Jeśli powstanie ogień (if fire will be arisen) i ogarnie ciernie [ogrodzenia] (and will have taken hold of the thorns of an enclosure*), i spali stertę zboża (and will have burnt a stack of grain) albo stojące na pniu zboże (or grain standing on the stem), albo pole (or a field), wówczas ten, co wzniecił pożar (then this one who hath kindled the conflagration), winien wynagrodzić szkody (is to compensate for injuries). — *Or hedge, but I have employed enclosure to make it match the rendering of ogrodzenie in Wj 38:16.

Verse 6: Jeśliby ktoś dał drugiemu (should a one give unto another) pieniądze lub przedmioty wartościowe (money or valuable objects) na przechowanie (in retainment) i zostałoby to skradzione (and should it be stolen) w domu tego człowieka (in the house of this man), a złodziej zostanie wykryty (and the thief will have been brought unto light), winien wypłacić dwukrotne odszkodowanie (he is to pay forth twofold compensation).

Verse 7: Jeśliby nie wykryto złodzieja (should one not bring unto light the thief), to wówczas* stawi się właściciel domu przed Bogiem (then in that time the owner of the house shall appear before God) [i przysięgnie] (and shall swear), że nie wyciągnął ręki (that he hath not extended hand) po dobro drugiego (on the goods of the other). — *I have ever rendered wówczas as then; however, here an exception must be made to avoid the rendering then then, from to wówczas, given that to is also rendered then. In this verse, I have therefore taken wówczas as in that time (wówczas = w [in] + ów [that] + czas [time]), to create the rendering then in that time. A different solution consists of retaining the rendering then for wówczas, but shifting its position: then° the owner of the house shall then°° appear before God, where the first then (°) is put for to, and the second (°°) is put for wówczas.

Wersety 8-10

Vocabulary: wszelki (every), sprawa (f., matter), poszkodowanie (n., loss), dotyczyć (impf., to pertain unto), wół (m., ox), osioł (m., ass), owca (f., sheep), odzież (f., clothing), jakikolwiek (whatsoever), zguba (f., lost thing), ktoś (a one), powiedzieć (pf., to say), własność (f., possession), obydwa (both), winien (ought), być (impf., to be), przedłożyć (pf., to put before), uznać (pf., to acknowledge), winny (guilty), zwrócić (pf., to restore), drugi (other), podwójny (double), ilość (f., amount), jeśliby (should), powierzyć (pf., to entrust), piecza (f., heed), inny (other), zwierzę (n., animal), paść (pf., to fall {dead}), okaleczyć się (pf., to maim oneself), zostać (pf., to remain), uprowadzić (pf., to lead off), świadek (m., witness), między (between), oba (both), strona (f., side), rozstrzygnąć (pf., to decide), przysięga (f., oath), przechowywać (impf., to retain), wyciągnąć (pf., to extend), ręka (f., hand), dobro (n., goods), właściciel (m., owner), przyjąć (pf., to accept), pozostać (pf., to remain), tamten (that other one), płacić (impf., to pay), odszkodowanie (n., compensation).

Verse 8: We wszelkiej sprawie poszkodowania (in every matter of loss) dotyczącego wołu, osła, owcy, odzieży, jakiejkolwiek zguby (pertaining unto an ox, an ass, a sheep, clothing, whatsoever lost thing), o której ktoś powie (whereabout a one will have said), że to jego własność (that this was his possession), sprawa obydwu winna być przedłożona Bogu (the matter of both is to be put before God), a którego Bóg uzna winnym (and whom God will have acknowledged as guilty), ten zwróci drugiemu w podwójnej ilości (this one shall restore unto the other in double amount).

Verses 9-10: Jeśliby ktoś powierzył drugiemu pieczę (should a one entrust unto another the heed) nad osłem, wołem, owcą lub nad jakimkolwiek innym zwierzęciem (over an ass, an ox, a sheep or over any other animal whatsoever), a ono padło lub okaleczyło się (and it fall dead or maim itself), lub zostało uprowadzone (or be led off), a nie ma na to świadka (and unto this there be not witness), to sprawę między obiema stronami (then the matter between both sides) rozstrzygnie przysięga na Pana (shall an oath by the Lord decide), że [przechowujący] nie wyciągnął ręki po dobro drugiego (that the retaining one extended not hand on the goods of the other), i właściciel przyjmie (and the owner shall accept), co pozostało (*that which is remained*), a tamten nie będzie płacił odszkodowania (and that other one shall not be paying compensation). — *as in the outcome

Wersety 11-14

Vocabulary: jeśli (if), zostać (pf., to remain), skraść (pf., to steal), zapłacić (pf., to pay), właściciel (m., owner), ów (that), bydlę (n., beast), rozszarpać (pf., to mangle), przez (by), jakiś (some), dziki (wild), zwierzę (n., animal), przynieść (pf., to bring along), jako (as), dowód (m., testimony), musieć (impf., to have to), uiszczać (impf., to make over), odszkodowanie (n., compensation), gdyby (if), ktoś (a one), wynająć (pf., to hire), drugi (other), okaleczyć się (pf., to maim oneself), paść (pf., to fall {dead}), nieobecność (f., absence), winien (ought), uiścić (pf., to make over), jednak (howbeit), stać się (pf., to come to pass), obecność (f., presence), dawać (impf., to give), wypadek (m., event), cena (f., price), wynajem (m., hire).

Verse 11: Jeśli zaś to zostało skradzione (but if this were stolen), zapłaci właścicielowi (he shall pay unto the owner).

Verse 12: Jeśli owo [bydlę] zostało rozszarpane (if that beast were mangled) przez jakieś dzikie zwierzę (by some wild animal), to przyniesie je jako dowód (then he shall bring it along as testimony) i nie musi uiszczać odszkodowania (and hath not to make over compensation) za rozszarpane (for the mangled thing).

Verse 13: Gdyby ktoś wynajął od drugiego [zwierzę] (if a one hire from another an animal), a ono się okaleczyło lub padło (and it maim itself or fall dead) w nieobecności właściciela (in the absence of the owner), winien uiścić odszkodowanie (he is to make over compensation).

Verse 14: Gdy jednak stało się to (howbeit when this is come to pass) w obecności właściciela (in the presence of the owner), to nie będzie dawał odszkodowania (then he shall not be giving compensation) w tym wypadku (in this event), gdy [zwierzę] było wynajęte (when the animal was hired), bo dał cenę wynajmu (for he had given the price of the hire).

Declension of wynajem (m.)

sing. pl.
nom. wynajem wynajemy
gen. wynajemu wynajemów
dat. wynajemowi wynajemom
acc. wynajem wynajemy
instr. wynajemem wynajemami
loc. wynajemie wynajemach
voc. wynajemie wynajemy

Wersety 15-16

Vocabulary: jeśli (if), ktoś (a one), uwieść (pf., to seduce), dziewica (f., virgin), jeszcze (yet), zaręczony (betrothed), obcować (impf., to consort), uiścić (pf., to make over), rodzina (f., family), opłata (f., payment), składać (impf., to submit), zaślubiny (pl., espousal), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), jeśliby (should), ojciec (m., father), zgodzić się (pf., to consent), oddać (pf., to render), wówczas (then), winien (ought), zapłacić (pf., to pay), tyle, ile (so much as), wynosić (impf., to total).

Verse 15: Jeśli ktoś uwiódł dziewicę jeszcze nie zaręczoną (if a one have seduced a virgin yet not betrothed) i obcował z nią (and have consorted with her), uiści [rodzinie] opłatę [składaną przy zaślubinach] (he shall make over unto {her} family the payment submitted on espousal) i weźmie ją za żonę (and shall take her for wife).

Verse 16: Jeśliby się ojciec nie zgodził mu jej oddać (should {her} father not consent to render her unto him), wówczas winien zapłacić (then he is to pay) tyle, ile wynosi opłata składana przy zaślubinach dziewic (so much as totalleth the payment submitted on espousal of virgins).

Wersety 17-24

Vocabulary: pozwolić (pf., to permit), żyć (impf., to live), czarownica (f., sorceress), ktokolwiek (whosoever), obcować (impf., to consort), zwierzę (n., animal), winien (ought), być (impf., to be), ukarać (pf., to punish), śmierć (f., death), składać (impf., to submit), ofiara (f., offering), inny (other), bóg (m., god), poza (besides), podlegać (impf., to be subject unto), klątwa (f., ban), gnębić (impf., to tread down), uciskać (impf., to oppress), cudzoziemiec (f., foreigner), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), krzywdzić (impf., to wrong), żaden (not any), wdowa (f., widow), sierota (f., orphan), jeśliby (should), skrzywdzić (pf., to wrong), skarżyć się (impf., to complain), usłyszeć (pf., to hear), skarga (f., complaint), zapalić się (pf., to come alight), gniew (m., anger), wygubić (pf., to kill off), miecz (m., sword), żona (f., wife), dziecko (n., child), jeśli (if), pożyczyć (pf., to lend), pieniądze (pl., money), ubogi (m., poor man), lud (m., people), obok (by), postępować (impf., to deal), wobec (before), jak (as), lichwiarz (m., money-lender), kazać (impf., to bid), płacić (impf., to pay), odsetki (pl., interest).

Verse 17: Nie pozwolisz żyć czarownicy: thou shalt not permit to live a sorceress.

Verse 18: Ktokolwiek by obcował ze zwierzęciem (whosoever should consort with an animal), winien być ukarany śmiercią (is to be punished with death).

Verse 19: Ktokolwiek by składał ofiary innym bogom (whosoever should submit offerings unto other gods) [[poza samym Panem]] (besides the Lord Himself), podlega klątwie (is subject unto the ban).

Verse 20: Nie będziesz gnębił (thou shalt not be treading down) i nie będziesz uciskał cudzoziemców (and shalt not be oppressing foreigners), bo wy sami byliście cudzoziemcami (for ye yourselves were foreigners) w ziemi egipskiej (in the Egyptian land).

Verse 21: Nie będziesz krzywdził żadnej wdowy i sieroty*: thou shalt not be wronging any widow or+ orphan. — *Sierota may indicate a male or female orphan, but the noun itself follows a feminine declension. In this verse, sierota indicates an orphan of either gender. +Literally, and; for the Polish employs żaden (not any), this instance of i (and) may be read or.

Declension of sierota (f.)

sing. pl.
nom. sierota sieroty
gen. sieroty sierot
sierót
dat. sierocie sierotom
acc. sierotę sieroty
instr. sierotą sierotami
loc. sierocie sierotach
voc. sieroto sieroty

Verses 22-23: Jeślibyś ich skrzywdził (shouldest thou wrong them) i będą Mi się skarżyli (and they will be complaining unto Me), usłyszę ich skargę (I shall hear their complaint), zapali się gniew mój (Mine anger will come alight), i wygubię was mieczem (I shall kill you off with the sword) i żony wasze będą wdowami (and your wives will be widows), a dzieci wasze sierotami (and your children orphans).

Verse 24: Jeśli pożyczysz pieniądze (if thou will have lent money) ubogiemu z mojego ludu (unto the poor man from My people), żyjącemu obok ciebie (living by thee), to nie będziesz postępował wobec niego (then thou shalt not be dealing before him) jak lichwiarz (as a money-lender) i nie każesz mu płacić odsetek (and shalt not bid him pay interest).

Wersety 25-30

Vocabulary: jeśli (if), wziąć (pf., to take), zastaw (m., pledge), płaszcz (m., mantle), bliźni (m., neighbour), winien (ought), oddać (pf., to render), przed (before), zachód (m., setting), słońce (n., sun), jedyny (only), szata (f., garment), okrycie (n., cloaking), ciało (n., body), podczas (during), sen (m., sleep), jeśliby (should), żalić się (impf., to sorrow), usłyszeć (pf., to hear), litościwy (merciful), bluźnić (impf., to blaspheme), złorzeczyć (impf., to curse), rządzić (impf., to govern), lud (m., people), ociągać się (impf., to hold back), ofiara (f., offering), obfitość (f., abundance), zbiór (m., ingathering), sok (m., juice), wyciskać (impf., to press forth), tłocznia (f., press), pierworodny (firstborn-), syn (m., son), to samo (this same), uczynić (pf., to do), bydło (n., cattle), trzoda (f., stock), przez (for, by), siedem (seven), dzień (m., day), przy (alongside), matka (f., mother), ósmy (eighth), ludzie (pl., men), święty (holy), spożywać (impf., to consume), mięso (n., flesh), zwierzę (n., animal), rozszarpać (pf., to mangle), dziki (wild), rzucić (pf., to cast), pies (m., dog).

Verses 25-26: Jeśli weźmiesz w zastaw płaszcz twego bliźniego (if thou will have taken into pledge the mantle of thy neighbour), winieneś mu go oddać przed zachodem słońca (thou art to render it unto him before the setting of the sun), bo jest to jedyna jego szata (for this is his only garment) i jedyne okrycie jego ciała podczas snu (and the only cloaking of his body during {his} sleep). I jeśliby się on żalił przede Mną (and should he sorrow before Me), usłyszę go (I shall hear him), bo jestem litościwy (for I am merciful).

Verse 27: Nie będziesz bluźnił Bogu (thou shalt not be blaspheming God) i nie będziesz złorzeczył temu, który rządzi twoim ludem (and shalt not be cursing this one who governeth thy people).

Verse 28: Nie będziesz się ociągał z [ofiarą z] obfitości zbiorów (thou shalt not be holding back with the offering from the abundance of ingatherings) i soku wyciskanego w tłoczni (and of the juice pressed forth in the press). I oddasz Mi twego pierworodnego syna: and thou shalt render unto Me thy firstborn son.

Verse 29: To samo uczynisz (this same shalt thou do) z pierworodnym z bydła i trzody (with the firstborn from the cattle and stock). Przez siedem dni będzie przy matce swojej (for seven days shall it be alongside its mother), a dnia ósmego oddasz je Mnie (and on the eighth day shalt thou render it unto Me).

Verse 30: Będziecie dla Mnie ludźmi świętymi: ye will be for Me holy men. Nie będziecie spożywać mięsa (ye shall not be consuming flesh) zwierzęcia rozszarpanego przez dzikie zwierzęta (of an animal mangled by wild animals), ale je rzucicie psom (but ye shall cast it unto the dogs).