Polish language series: Wj 21, te są prawa

The twenty-first chapter of the book of Exodus concerns the laws. From the subject headings of this chapter: prawo rodzinne (family law); prawo karne (penal law); prawo rzeczowe (material law).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 21

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 21. An archived version of the text is found here.

Note: Beginning with the notes for this chapter, the vocabulary lists will be divided no more between new vocabulary and review; all key vocabulary, be it new or not, will be listed together at the beginning of the notes for each grouping of verses.

Wersety 1-6

Vocabulary: prawo (n., law), przedstawić (pf., to present), jeśli (if), kupić (pf., to purchase), niewolnik (m., bondsman), Hebrajczyk (m., Hebrew), służyć (impf., to serve), sześć (six), rok (m., year), siódmy (seventh), zwolnić (pf., to release), bez (without), wykup (m., redemption money), przyjść (pf., to come), sam (by oneself), odejść (pf., to depart), mieć (impf., to have), żona (f., wife), lecz (but), pan (m., master), dać (pf., to give), zrodzić (pf., to engender), syn (m., son), córka (f., daughter), dziecko (n., child), należeć (impf., to belong), jeśliby (should), oświadczyć (pf., to declare), wyraźnie (plainly), miłować (impf., to love), chcieć (impf., to will), wolny (free), wówczas (then), zaprowadzić (pf., to conduct), przed (before), zawieść (pf., to lead), drzwi (pl., door), albo (or), brama (f., gate), przekłuć (pf., to pierce), ucho (n., ear), szydło (n., awl), na zawsze (for ever).

Verse 1: Te są prawa (these are the laws), które im przedstawisz (which you shall present to them).

Declension of prawo (n.)

sing. pl.
nom. prawo prawa
gen. prawa praw
dat. prawu prawom
acc. prawo prawa
instr. prawem prawami
loc. prawie prawach
voc. prawo prawa

Verse 2: Jeśli kupisz niewolnika (if you purchase [will purchase] a bondsman)Hebrajczyka (a Hebrew), będzie [[ci]] służył sześć lat* (he shall be serving you six years), w siódmym roku zwolnisz go bez wykupu (in the seventh year you shall release him without redemption money). — *Of rok, supplementary examples: dwa lata (two years); trzy lata (three years); cztery lata (four years); pięć lat (five years); sześć lat (six years); siedem lat (seven years); osiem lat (eight years); dziewięć lat (nine years); dziesięć lat (ten years); w pierwszym roku (in the first year); w drugim roku (in the second year); w trzecim roku (in the third year); w czwartym roku (in the fourth year); w piątym roku (in the fifth year); w szóstym roku (in the sixth year); w siódmym roku (in the seventh year); w ósmym roku (in the eighth year); w dziewiątym roku (in the ninth year); w dziesiątym roku (in the tenth year).

Verse 3: Jeśli przyszedł sam (if he came by himself), odejdzie sam (he shall depart by himself), a jeśli miał żonę (and if he had a wife), odejdzie z żoną (he shall depart with {his} wife).

Verse 4: Lecz jeśli jego pan dał mu żonę (but if his master gave him a wife), która zrodziła mu synów i córki (who engendered him sons and daughters), żona jak i dzieci (the wife as also the children) będą należeć do pana (shall belong to the master), a on odejdzie sam (and he shall depart by himself).

Verses 5-6: A jeśliby niewolnik oświadczył wyraźnie (and should the bondsman declare plainly): miłuję mojego pana (I love my master), moją żonę (my wife) i moje dzieci (and my children) i nie chcę odejść wolny (and will not depart free), wówczas zaprowadzi go pan przed Boga (then {his} master shall conduct him before God) i zawiedzie do drzwi albo do bramy (and shall lead {him} to the door or to the gate), i przekłuje mu pan jego ucho szydłem (and his master shall pierce the ear unto him with an awl), i będzie niewolnikiem jego na zawsze (and he shall be his bondsman for ever).

Declension of drzwi (pl.)

nom. drzwi
gen. drzwi
dat. drzwiom
acc. drzwi
instr. drzwiami
loc. drzwiach
voc. drzwi

Wersety 7-11

Vocabulary: jeśliby (should), ktoś (a one), sprzedać (pf., to sell), córka (f., daughter), niewola (f., bondage), jako (as), niewolnica (f., bondsmaid), odejść (pf., to depart), odchodzić (impf., to depart), niewolnik (m., bondsman), spodobać się (pf., to appeal), pan (m., master), przeznaczyć (pf., to assign), niech (let), pozwolić (pf., to permit), wykupić (pf., to redeem), móc (impf., may), obcy (foreign), naród (m., nation), gdyż (for), oszustwo (m., deceit), wobec (before), syn (m., son), uczynić (pf., to do), prawo (n., law), nakazywać (impf., to enjoin), obejść się (pf., to do with), wziąć (pf., to take), inny (other), tamten (that other one), odmawiać (impf., to withhold), pożywienie (n., food), odzież (f., clothing), wspólny (joint), mieszkanie (n., dwelling), spełnić (pf., to accomplish), trzy (three), warunek (m., condition), wówczas (then), wolny (free), bez (without), wykup (m., redemption money).

Verse 7: Jeśliby ktoś sprzedał swą córkę w niewolę jako niewolnicę (should a one sell his daughter into bondage as a bondsmaid), nie odejdzie ona (she shall not depart), jak odchodzą niewolnicy (as the bondsmen depart).

Verse 8: A jeśliby nie spodobała się panu (and should she not appeal to {her} master), który [[przeznaczył ją]] dla siebie (who assigned her for himself), niech pozwoli ją wykupić (let him permit to redeem her). Ale nie może jej sprzedać obcemu narodowi (but he may not sell her to a foreign nation), gdyż byłoby to oszustwem wobec niej (for this would be deceit before her).

Declension of oszustwo (m.)

sing. pl.
nom. oszustwo oszustwa
gen. oszustwa oszustw
dat. oszustwu oszustwom
acc. oszustwo oszustwa
instr. oszustwem oszustwami
loc. oszustwie oszustwach
voc. oszustwo oszustwa

Verse 9: Jeśli zaś przeznaczył ją dla syna (and if he has assigned her for his son), to niech uczyni z nią (then let him do with her), jak prawo nakazuje obejść się z córkami (as the law enjoins to do with daughters).

Verse 10: Jeśli zaś weźmie sobie inną (and if he takes [will take] unto himself another), nie może tamtej odmawiać (he may not withhold from that other one) pożywienia, odzieży i wspólnego mieszkania (food, clothing and joint dwelling).

Verse 11: Jeśli nie spełni wobec niej (if he accomplishes [will accomplish] not before her) tych trzech warunków (these three conditions), wówczas odejdzie ona wolna (then she shall depart free) bez wykupu (without redemption money).

Declension of wykup (m.)

sing. pl.
nom. wykup wykupy
gen. wykupu wykupów
dat. wykupowi wykupom
acc. wykup wykupy
instr. wykupem wykupami
loc. wykupie wykupach
voc. wykupie wykupy

Wersety 12-19

Vocabulary: jeśli (if), kto (whosoever), tak (so), uderzyć (pf., to strike), ktoś (a one), umrzeć (pf., to die), winien (ought), sam (he himself), być (impf., to be), śmierć (f., death), ukarać (pf., to punish), jednak (however), wypadek (m., event), czyhać (impf., to lie in wait), tylko (but), dopuścić (pf., to allow), wpaść (pf., to fall in), ręka (f., hand), wyznaczyć (pf., to mark forth), miejsce (n., place), móc (impf., to be able), uciekać (impf., to flee), zabójca (m., manslayer), posunąć się (pf., to advance oneself), bliźni (m., neighbour), zabić (pf., to kill), podstępnie (guilefully), oderwać (impf., to tear away), nawet (even), ołtarz (m., altar), ojciec (m., father), albo (or), matka (f., mother), porwać (pf., to steal away), człowiek (m., man), sprzedać (pf., to sell), znaleźć (pf., to find), jeszcze (yet), złorzeczyć (impf., to curse), kłótnia (f., altercation), kamień (m., stone), pięść (f., fist), zmusić (pf., to constrain), pozostać (pf., to remain), łóżko (n., bed), wstać (pf., to  arise), laska (f., staff), chodzić (impf., to walk), na dworze (in the open), wolny (free), wynagrodzić (pf., to compensate {for}), przerwa (f., interruption), praca (f., work), dołożyć (pf., to tender), starania (pl., special efforts), wyleczyć (pf., to heal).

Verse 12: Jeśli kto tak uderzy kogoś (if whosoever so strikes [will strike] a one), że uderzony umrze (that the stricken one dies [will die]), winien sam być śmiercią ukarany (he himself is to be punished with death).

Verse 13: [W tym jednak wypadku] (in this event however), gdy nie czyhał na niego (when he was not lying in wait for him), a tylko Bóg dopuścił, że sam wpadł w ręce (and but God allowed that he himself fall into {his} hands), wyznaczę ci miejsce (I shall mark forth unto you a place), do którego będzie mógł uciekać [zabójca] (whither the manslayer shall be able to flee).

Verse 14: Jeśli zaś ktoś posunąłby się do tego (and if a one should advance himself to this), że bliźniego zabiłby podstępnie (that {his} neighbour he would kill guilefully), oderwiesz go nawet od mego ołtarza (you shall tear him away even from my altar), aby ukarać śmiercią (to punish {him} with death).

Verse 15: Kto by uderzył swego ojca albo matkę (whosoever should kill his father or mother), winien być ukarany śmiercią (is to be punished with death).

Verse 16: Kto by porwał człowieka i sprzedał go (whosoever should steal away a man and sell him), albo znaleziono by go jeszcze w jego ręku (or should he be found yet in his hands), winien być ukarany śmiercią (is to be punished with death).

Verse 17: Kto by złorzeczył ojcu albo matce (whosoever should curse {his} father or mother), winien być ukarany śmiercią (is to be punished with death).

Verses 18-19: Kto by w kłótni uderzył bliźniego (whosoever should in an altercation strike a neighbour) kamieniem albo pięścią (with stone or fist), ale go nie zabił (but has not killed him), tylko zmusił do pozostania w łóżku (has constrained {him} but to remaining in bed), to gdy ten wstanie (then when this one arises [will arise]) i będzie o lasce chodził na dworze (and is [will be] walking upon a staff in the open), ten, który go uderzył (this one who struck him), będzie wolny (shall be free) i tylko mu wynagrodzi przerwę w pracy (and shall compensate him but for the interruption from work), i dołoży starań, żeby go wyleczyć (and shall tender special efforts to heal him).

Declension of kłótnia (f.)

sing. pl.
nom. kłótnia kłótnie
gen. kłótni kłótni
dat. kłótni kłótniom
acc. kłótnię kłótnie
instr. kłótnią kłótniami
loc. kłótni kłótniach
voc. kłótnio kłótnie

Wersety 20-25

Vocabulary: pobić (pf., to thrash), kij (m., rod), niewolnik (m., bondsman), niewolnica (f., bondsmaid), zemrzeć (pf., to die), pod (under), ręka (f., hand), winien (ought), być (impf., to be), surowo (severely), ukarać (pf., to punish), jeśliby (should), pozostać (pf., to remain), przy (alongside), życie (n., life), jeden (one), dwa (two), dzień (m., day), podlegać (impf., to be subject to), kara (f., punishment), własność (f., possession), gdyby (if), mężczyzna (m., man), bić się (impf., to strive), uderzyć (pf., to strike), kobieta (f., woman), brzemienny (heavy), powodować (impf., to occasion), poronienie (n., miscarriage), bez (without), jakikolwiek (whatsoever), szkoda (f., injury), winny (m., culprit), zostać (pf., to get), grzywna (f., mulct), nałożyć (pf., to set) mąż (m., husband), wypłacić (pf., to pay forth), pośrednictwo (n., interagency), sędzia (m., judge), polubowny (conciliatory), jeżeli (if), ponieść (pf., to suffer), jakiś (some), wówczas (then), oddać (pf., to render), oko (n., eye), ząb (m., tooth), noga (f., foot), oparzenie (n., burning), rana (f., wound), siniec (m. bruise).

Verse 20: Kto by pobił kijem (whosoever should thrash with a rod) swego niewolnika lub niewolnicę (his bondsman or bondsmaid), tak iżby zmarli pod jego ręką (so that they should die under his hand), winien być surowo ukarany (is to be severely punished).

Verse 21: A jeśliby pozostali przy życiu (but should they remain alongside life) jeden czy dwa dni (one or two days), to nie będzie podlegał karze (then he shall not be subject to punishment), gdyż są jego własnością (for they are his possession).

Verse 22: Gdyby mężczyźni bijąc się uderzyli kobietę brzemienną (if men in striving strike a woman heavy {with child}) powodując poronienie (in occasioning miscarriage), ale bez jakiejkolwiek szkody (but without whatsoever injury), to [winny] zostanie ukarany grzywną (then the culprit shall be punished by mulct), jaką [[na nich]] nałoży mąż tej kobiety (which the husband of this woman will set upon them), i wypłaci ją (and he shall pay it forth) za pośrednictwem sędziów polubownych (through the interagency of the conciliatory judges).

Verses 23-25: Jeżeli zaś ona poniesie jakąś szkodę (but if she suffers [will suffer] some injury), wówczas on odda życie za życie (then he shall render life for life), oko za oko (eye for eye), ząb za ząb (tooth for tooth), rękę za rękę (hand for hand), nogę za nogę (foot for foot), oparzenie za oparzenie (burning for burning), ranę za ranę (wound for wound), siniec za siniec (bruise for bruise).

Declension of ząb (m.)

sing. pl.
nom. ząb zęby
gen. zęba zębów
dat. zębowi zębom
acc. ząb zęby
instr. zębem zębami
loc. zębie zębach
voc. zębie zęby

Wersety 26-32

Vocabulary: jeśliby (should), ktoś (a one), uderzyć (pf., to strike), niewolnik (m., bondsman), niewolnica (f., bondsmaid), oko (n., eye), spowodować (pf., to occasion), utrata (f., loss), winien (ought), obdarzyć (pf., to gift), wolność (f., freedom), również (also), gdyby (if), wybić (pf., to strike forth), ząb (m., tooth), uczynić (pf., to make), wolny (free), wół (m., ox), pobóść (pf., to gore), mężczyzna (m., man), kobieta (f., woman), ponieść (pf., to suffer), śmierć (f., death), wówczas (then), musieć (impf., must), być (impf., to be), ukamienować (pf., to stone), nie wolno (it is not permitted to), spożyć (pf., to consume), mięso (n., flesh), właściciel (m., owner), kara (f., punishment), jednak (however), bóść (impf., to gore), dawniej (in the past), zwracać (impf., to turn), uwaga (f., attention), pilnować (impf., to guard), zabić (pf., to kill), nie tylko (not only), nałożyć (pf., to set), zapłata (f., payment), życie (n., life), dać (pf., to give), taki (such), okup (m., ransom), chłopiec (m., lad), dziewczyna (f., girl), postąpić (pf., to deal), według (according to), taki sam (the same such), przepis (m., prescription), zabóść (pf., to gore), wypłacić (pf., to pay forth), pan (m., master), trzydzieści (thirty), sykl (m., shekel), srebrny (silvern).

Verse 26: Jeśliby ktoś uderzył niewolnika lub niewolnicę w oko (should a one strike {his} bondsman or bondsmaid in the eye) i spowodował jego utratę (and occasion its loss), winien za oko obdarzyć ich wolnością (he is for the eye to gift their freedom).

Verse 27: Również gdyby wybił ząb (also if he were to strike forth the tooth) niewolnikowi swemu lub niewolnicy (unto his bondsman or bondsmaid), winien za ząb uczynić ich wolnymi (he is for the tooth to make them free).

Verse 28: Jeśliby wół pobódł mężczyznę lub kobietę (should an ox gore a man or woman) tak, iż ponieśliby śmierć (so that he should suffer death), wówczas wół musi być ukamienowany (then the ox must be stoned), lecz nie wolno spożyć jego mięsa (but it is not permitted to consume its flesh), właściciel zaś wołu będzie wolny od kary (whereas the owner of the ox shall be free from punishment).

Declension of mięso (n.)

sing. pl.
nom. mięso mięsa
gen. mięsa mięs
dat. mięsu mięsom
acc. mięso mięsa
instr. mięsem mięsami
loc. mięsie mięsach
voc. mięso mięsa

Verse 29: Gdy jednak wół bódł i dawniej (however when the ox would gore also in the past), i zwracano uwagę na to właścicielowi (and attention to this would be turned unto the owner), a on go nie pilnował (but he would guard it not), tak iż [wół] zabiłby mężczyznę lub kobietę (so that the ox should kill a man or woman), to nie tylko wół winien być ukamienowany (then not only the ox is to be stoned), ale też i właściciel jego winien ponieść śmierć (but also its owner is to suffer death).

Verse 30: Gdyby zaś nałożono mu zapłatę (and if a payment was set unto him), to winien za swoje życie dać taki okup (then he is for his life to give such ransom), jaki mu nałożą (as unto him will be set).

Verse 31: Jeśliby zaś [wół] pobódł chłopca lub dziewczynę (and should the ox gore a lad or girl), to też winno się postąpić (then he is also to be dealt with) według takiego samego przepisu (according to the same such prescription).

Verse 32: Gdyby zaś wół zabódł niewolnika lub niewolnicę (and if the ox were to gore a bondsman or bondsmaid), jego właściciel winien wypłacić ich panu (its owner is to pay forth to their master) trzydzieści syklów srebrnych (thirty silvern shekels), wół zaś będzie ukamienowany (whereas the ox shall be stoned).

Wersety 33-37

Vocabulary: jeśliby (should), ktoś (a one), zostawić (pf., to leave), cysterna (f., cistern), odkryć (pf., to uncover), albo (or), wykopać (pf., to dig forth), przykryć (pf., to cover), wpaść (pf., to fall in), tam (thither), wół (m., ox), osioł (m., ass), właściciel (m., owner), winien (ought), dać (pf., to give), bydlę (n., beast), odszkodowanie (n., compensation), pieniądze (pl., money), zwierzę (n., animal), należeć (impf., to belong), gdyby (if), jeden (one), uderzyć (pf., to strike), inny (other),  zabić (pf., to kill), wówczas (then), sprzedać (pf., to sell), żywy (living), podzielić się (pf., to divide between oneselves), zapłata (f., payment), wiadomo (it is known), bóść (impf., to gore), od dawna (for a long time), pilnować (impf., to guard), oddać (pf., to render), ukraść (pf., to thieve), owca (f., sheep), zwrócić (pf., to restore), pięć (five), cztery (four), jagnię (n., lamb).

Verses 33-34: Jeśliby ktoś zostawił cysternę odkrytą (should a one leave a cistern uncovered) albo jeśliby ktoś wykopał cysternę (or should a one dig forth a cistern), a nie przykrył jej (and cover it not), i wpadł tam wół lub osioł (and fall thither an ox or ass), właściciel cysterny (the owner of the cistern) winien dać właścicielowi bydlęcia (is to give to the owner of the beast) odszkodowanie w pieniądzach (compensation in money), a zwierzę będzie należało do niego (and the animal shall belong to him).

Declension of cysterna (f.)

sing. pl.
nom. cysterna cysterny
gen. cysterny cystern
dat. cysternie cysternom
acc. cysternę cysterny
instr. cysterną cysternami
loc. cysternie cysternach
voc. cysterno cysterny

Verse 35: Gdyby wół jednego właściciela (if the ox of one owner) uderzył wołu innego właściciela (were to strike the ox of another owner) i zabiłby go (and should kill it), wówczas sprzedadzą żywego wołu (then they shall sell the living ox) i podzielą się zapłatą za niego (and divide between themselves payment therefor), podzielą się też zabitym wołem (they shall also divide between themselves the killed ox).

Verse 36: Lecz gdyby było wiadomo (but if it were known), że wół ten bódł od dawna (that this ox had been goring for a long time), a jego właściciel go nie pilnował (and its owner would guard it not), wówczas odda on wołu za wołu (then he shall render ox for ox), zabity zaś [wół] będzie należał do niego (whereas the killed ox shall belong to him).

Verse 37: Jeśliby ktoś ukradł wołu lub owcę (should a one thieve an ox or sheep) i zabiłby je lub sprzedał (and should kill or sell it), wówczas zwróci pięć wołów za jednego wołu (then he shall restore five oxen for the one ox) i cztery jagnięta za jedną owcę (and four lambs for the one sheep).