Polish language series: Wj 20, Dekalog

In the twentieth chapter of the book of Exodus, you read about the Ten Commandments, also known as the Decalogue. From the subject lines: Dekalog (Decalogue), księga przymierza (book of the covenant), prawo o ołtarzu (law of the altar; literally, law about the altar, law regarding the altar).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 20

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 20. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-6

  • cudzy, another’s
  • rzeźba (f.), sculpture
  • zazdrosny, jealous
  • tysiączny, thousandth

Review: słowo (n., word), wywieść (pf., to lead out), ziemia (f., land, earth), dom (m., house), niewola (f., slavery, bondage), bóg (m., god), obok (beside), żaden (no, not any), obraz (m., image, likeness), niebo (n., heaven, sky), wysoko (high up, above), nisko (low down, below), woda (f., water), oddawać (impf., to grant, to yield), pokłon (m., bow, obeisance), służyć (impf., to serve), karać (impf., to punish), występek (m., offence, crime), ojciec (m., father), syn (m., son), trzeci (third), czwarty (fourth), pokolenie (n., generation), względem (with regard to, towards), nienawidzić (impf., to hate), okazywać (impf., to show), łaska (f., mercy, grace), aż do (as far as, up to), miłować (impf., to love), przestrzegać (pf., to observe, to keep), przykazanie (n., commandment, ordinance).

Verse 2: Który cię wywiódł z ziemi egipskiej: who led you out of the land of Egypt (the Egyptian land). Z domu niewoli: out of the house of bondage.

Verse 3: Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie: you shall not have another’s gods beside me. They were neither to invent any gods of their own nor adopt any of the many gods of their neighbours. Cudzy can be taken as meaning another’s, other people’s.

Verse 4: Nie będziesz czynił żadnej rzeźby (you shall not make any sculpture) ani żadnego obrazu (nor any image [likeness]) tego, co jest na niebie wysoko (of that which is in the heaven above), ani tego, co jest na ziemi nisko (or of that which is on the earth below), ani tego, co jest w wodach pod ziemią (or of that which is in the waters under the earth).

Verse 5: Nie będziesz oddawał im pokłonu: you shall not bow down to them; you shall not pay homage to them; literally, you shall not yield unto them any obeisance. Nie będziesz im służył: you shall not serve them. Ponieważ Ja Pan, twój Bóg, jestem Bogiem zazdrosnym: for I, the Lord your God, am a jealous God. Który karze występek ojców na synach do trzeciego i czwartego pokolenia: who punishes the offence of fathers upon their sons unto the third and fourth generations (literally, unto the third and fourth generation; pokolenia is genitive singular). Review: Polish ordinal numbers. Względem tych, którzy Mnie nienawidzą: for (with regard to) those who hate me.

Verse 6: Tysiączny = tysięczny. Okazuję zaś łaskę (I show mercy, however) aż do tysiącznego pokolenia (up to the thousandth generation) tym, którzy Mnie miłują (to those who love me) i przestrzegają moich przykazań (and keep my commandments).

Wersety 7-11

  • czczy, vain
  • bezkarnie, impunitively
  • uświęcić (pf.), to sanctify

Review: wzywać (impf., to invoke, to call upon), imię (n., name), rzecz (f., thing, matter), pozostawić (pf., to leave), pamiętać (impf., to remember), dzień (m., day), szabat (m., sabbath), sześć (six), pracować (impf., to work, to labour), wykonywać (impf., to perform, to carry out), zajęcie (n., business, engagement), siódmy (seventh), cześć (f., worship, veneration), przeto (therefore), żaden (no, not any), praca (f., work, labour), syn (m., son), córka (f., daughter), niewolnik (m., [male] slave), niewolnica (f., slavewoman), bydło (n., cattle), cudzoziemiec (m., foreigner), mieszkać (impf., to live, to dwell), pośród (amidst, amongst), brama (f., gate), niebo (n., heaven, sky), ziemia (f., earth, land), morze (n., sea), odpocząć (pf., to rest), dlatego (for this reason, therefore), pobłogosławić (pf., to bless), uznać (pf., to admit, to acknowledge), święty (holy, sacred).

Verse 7: Wzywać imię Pana: to invoke the Lord by name; to call upon the name of the Lord. Nie będziesz wzywał imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy: you shall not invoke by name the Lord, your God, in vain matters. Gdyż Pan nie pozostawi bezkarnie tego, który wzywa Jego imienia do czczych rzeczy: for the Lord shall not leave unpunished (leave impunitively) he who invokes his name in vain matters. Bezkarnie is an adverb: karny (punitive); bezkarny (impunitive); bezkarnie (impunitively). Pozostawić bezkarnie (to leave impunitively) is to be understood as meaning to leave unpunished.

Verse 8: Pamiętaj o dniu szabatu (remember [about] the day of the sabbath), aby go uświęcić (in order to sanctify it). You have encountered a number of examples now where the verb pamiętać is followed by o (about) + locative, a few examples of which include: ale Bóg, pamiętając o Noem (Rdz 8:1); nie pamiętał jednak o Józefie (Rdz 40:23); pamiętajcie o dniu tym (Wj 13:3). The English equivalent of o (that is, about) is sometimes expressed, but it is also very often not; pamiętaj o dniu szabatu can simply be taken as meaning remember the day of the sabbath; remember the sabbath day.

Verse 9: Sześć dni będziesz pracować: six days you shall labour. Wykonywać wszystkie twe zajęcia: to carry out all your business; to undertake all your engagements.

Verse 10: Ku czci Pana: in veneration of the Lord. Nie możesz […] wykonywać żadnej pracy: you are not to (you cannot) carry out any work. Ani ty sam, ani […]: neither you yourself, nor (…). Niewolnik, used here alongside niewolnica (slavewoman), is to be taken as referring specifically to a male slave. Cudzoziemiec, który mieszka pośród twych bram: the foreigner who dwells within (amidst) your gates.

Verse 11: W sześciu dniach: in (the space of) six days; within (a period of) six days. Wszystko, co jest w nich: all that which is in them. The Lord blesses the sabbath day and hallows it: uznał go za święty: he admitted it as holy.

Wersety 12-17

  • cudzołożyć (impf.), to commit adultery
  • kraść (impf.), to steal
  • bliźni (m.), neighbour, fellow man
  • kłamstwo (n.), lie, falsehood
  • pożądać (impf.), to covet, to desire

Review: czcić (impf., to honour, to revere), ojciec (m., father), matka (f., mother), długo (long), żyć (impf., to live), ziemia (f., land, earth), dać (pf., to give), zabijać (impf., to kill), mówić (impf., to say, to tell), przeciw (against), świadek (m., witness), dom (m., house), żona (f., wife), niewolnik (m., [male] slave), niewolnica (f., slavewoman), wół (m., ox), osioł (m., ass, donkey), żaden (no, not any), rzecz (f., thing, matter), należeć (impf., to belong).

Verse 12: Czcij ojca twego i matkę twoją: honour your father and your mother; czcij is the second-person singular of the imperative of the imperfective czcić. Abyś długo żył na ziemi, którą Pan, Bóg twój, da tobie: in order that you may live long on the land which the Lord, your God, shall give you.

Verse 13: Nie będziesz zabijał: you shall not kill.

Verse 14: Nie będziesz cudzołożył: you shall not commit adultery.

Verse 15: Nie będziesz kradł: you shall not steal. The verb in question here is the imperfective kraść.

Verse 16: Nie będziesz mówił (you shall not tell) przeciw bliźniemu twemu (about [against] your neighbour; about [against] your fellow man) kłamstwa (falsehoods; lies) jako świadek (as a witness). This is the Polish rendering of you shall not bear false witness against your neighbour.

Verse 17: Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego: you shall not covet the house of your neighbour (fellow man). Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego: you shall not covet the wife of your neighbour (fellow man). Niewolnik, used here alongside niewolnica (slavewoman), is to be taken as referring specifically to a male slave; the accusative form of niewolnik is niewolnika. Nie będziesz pożądał […] żadnej rzeczy, która należy do bliźniego twego: you shall not covet anything that belongs to your neighbour (fellow man).

Wersety 18-21

  • dymić (impf.), to smoke
  • pobudzić (pf.), to incite
  • ciągle, continually

Review: cały (entire), lud (m., people), słyszeć (impf., to hear), grzmot (m., [rumble of] thunder), błyskawica (f., [flash of] lightning), głos (m., voice), trąba (f., trumpet, horn), widzieć (impf., to see), góra (m., mount, mountain), przelęknąć się (pf., to take fright), drżeć (impf., to tremble), stać (impf., to stand), daleki (distant, far-off; z daleka, from afar), mówić (impf., to speak), słuchać (impf., to listen, to heed), przemawiać (impf., to speak), pomrzeć (pf., to die), bać się (impf., to fear), przybyć (pf., to come, to arrive), doświadczyć (pf., to put to the test), bojaźń (f., fear, terror), grzeszyć (impf., to sin), zbliżyć się (pf., to draw near), ciemny (dark), obłok (m., cloud).

Verse 18: Słysząc grzmoty i błyskawice: hearing the (rumbles of) thunder and (flashes of) lightning. Widząc górę dymiącą: seeing the smoking mountain. Przeląkł się i drżał: (they) took fright and trembled. Stał z daleka: (they) stood (were standing) afar.

Verse 19: Mów ty z nami: you speak to (with) us; mów is the second-person singular imperative of the imperfective mówić. My będziemy cię słuchać: we shall heed to you. Ale Bóg niech nie przemawia do nas, abyśmy nie pomarli: but let God not speak to us, in order that we not die.

Verse 20: Nie bójcie się: fear not; be not afraid. Bóg przybył (God has come) po to, aby was doświadczyć (in order to put you to the test) i pobudzić do bojaźni przed sobą (and to incite fear before you), żebyście nie grzeszyli (in order that you not sin).

Verse 21: Lud stał ciągle z daleka: the people continued to stand afar. Mojżesz zbliżył się do ciemnego obłoku, w którym był Bóg: Moses drew near to the dark cloud where God was (in which God was).

Wersety 22-26

  • bożek (m.), idol, graven image
  • wspominać (impf.), to mention
  • ciosowy, hewn
  • przyłożyć (pf.), to apply, to set
  • dłuto (n.), chisel
  • stopień (m.), step, stair
  • odkryć się (pf.), to expose oneself

Review: nadto (furthermore), powiedzieć (pf., to say), widzieć (impf., to see), niebo (n., heaven, sky), przemawiać (impf., to speak), sporządzać (impf., to make), srebro (n., silver), złoto (n., gold), czynić (impf., to make, to do), uczynić (pf., to make, to do), ołtarz (m., altar), ziemia (f., earth), składać (impf., to put forth, to offer up), całopalenie (n., burnt offering), ofiara (f., offering, sacrifice), biesiadny (festive), trzoda (f., herd, flock), bydło (n., cattle), każdy (every, each), miejsce (m., place), kazać (impf., to command), imię (n., name), przyjść (pf., to come, to arrive), błogosławić (impf., to bless), kamień (m., stone), budować (impf., to build, to construct), zbezcześcić (pf., to profane, to desecrate), wstępować (impf., to go up), nagość (f., nakedness).

Verse 22: Wy sami widzieliście, że z nieba do was przemawiałem: you yourselves saw (were seeing) that I spoke (was speaking) to you from the heaven.

Verse 23: Nie będziecie sporządzać obok Mnie bożków ze srebra (you shall not make beside me any idols of silver) ani bożków ze złota nie będziecie sobie czynić (nor any idols of gold shall you make for yourselves).

Verse 24: Uczynisz Mi ołtarz z ziemi: you shall make me an altar of earth. Będziesz składał na nim twoje całopalenia: you shall put forth on it your burnt offerings. Ofiara biesiadna: festive sacrifice. Na każdym miejscu, gdzie każę ci wspominać moje imię: in all places where I command you to mention my name.

Verse 25: A jeśli uczynisz Mi ołtarz z kamieni (and if you make [will make] me an altar of stone [of stones]), to nie buduj go z kamieni ciosowych (then do not build it of hewn stones), bo zbezcześcisz go (for you will profane it), gdy przyłożysz do niego swoje dłuto (when you set [will set] your chisel to it).

Verse 26: Wstępować po stopniach means to go up by steps. You read: nie będziesz wstępował po stopniach do mojego ołtarza (you shall not go up by steps to my altar), żeby się nie odkryła nagość twoja (in order that your nakedness not expose itself).