Polish language series: Wj 20, Dekalog

The twentieth chapter of the book of Exodus treats of the Decalogue. From the subject headings of this chapter: Dekalog (the Decalogue); księga przymierza (the book of the covenant); prawo o ołtarzu (the law regarding the altar).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 20

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 20. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-6

  • cudzy, alien
  • rzeźba (f.), sculpture
  • zazdrosny, jealous
  • tysiączny, thousandth

Review: wtedy (then), mówić (impf., to speak), wszystek (all), słowo (n., word), wywieść (pf., to lead forth), ziemia (f., land, earth), egipski (Egyptian), dom (m., house), niewola (f., bondage), mieć (impf., to have), bóg (m., god), obok (by), czynić (impf., to make), żaden (not any), obraz (m., image), niebo (n., heaven), wysoko (high), nisko (low), woda (f., water), oddawać (impf., to render), pokłon (m., obeisance), służyć (impf., to serve), karać (impf., to punish), występek (m., offence), ojciec (m., father), syn (m., son), trzeci (third), czwarty (fourth), pokolenie (n., generation), względem (with regard unto), nienawidzić (impf., to hate), okazywać (impf., to show), łaska (f., grace), aż do (so far as), miłować (impf., to love), przestrzegać (impf., to observe), przykazanie (n., commandment).

Declension of przykazanie (n.)

sing. pl.
nom. przykazanie przykazania
gen. przykazania przykazań
dat. przykazaniu przykazaniom
acc. przykazanie przykazania
instr. przykazaniem przykazaniami
loc. przykazaniu przykazaniach
voc. przykazanie przykazania

Verses 1-2: Wtedy mówił Bóg wszystkie te słowa (then the Lord spoke all these words): Ja jestem Pan, twój Bóg (I am the Lord thy God), który cię wywiódł z ziemi egipskiej (who led thee forth from the Egyptian land), z domu niewoli (from the house of bondage).

Verse 3: Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie: thou shalt not be having alien gods by me.

Verse 4: Nie będziesz czynił żadnej rzeźby (thou shalt not be making any sculpture) ani żadnego obrazu tego (nor any image of this), co jest na niebie wysoko (which is high in the heaven), ani tego, co jest na ziemi nisko (nor of this which is low on the earth), ani tego, co jest w wodach pod ziemią (nor of this which is in the waters under the earth).

Verse 5: Nie będziesz oddawał im pokłonu (thou shalt not be rendering them obeisance) i nie będziesz im służył (and shalt not be serving them), ponieważ Ja Pan, twój Bóg (for I the Lord thy God), jestem Bogiem zazdrosnym (am a jealous God), który karze występek ojców na synach (who punisheth the offences of fathers upon sons) do trzeciego i czwartego pokolenia (unto the third and the fourth generation) względem tych, którzy Mnie nienawidzą (with regard unto these who hate me).

Verse 6: Okazuję zaś łaskę (but I show grace) aż do tysiącznego pokolenia tym (so far as the thousandth generation with these), którzy Mnie miłują (who love me) i przestrzegają moich przykazań (and observe my commandments). — Review: Polish ordinal numerals. Note that tysiączny (found in this verse) and tysięczny (found on the linked page) are variants of the same word.

Wersety 7-11

  • czczy, vain
  • bezkarnie, impunitively
  • uświęcić (pf.), to sanctify

Review: wzywać (impf., to invoke), imię (n., name), rzecz (f., thing), pozostawić (pf., to leave), pamiętać (impf., to remember), dzień (m., day), szabat (m., sabbath), sześć (six), pracować (impf., to work), wykonywać (impf., to execute), wszystek (all), zajęcie (n., business), siódmy (seventh), cześć (f., veneration), móc (impf., may), przeto (therefore), żaden (not any), praca (f., work), syn (m., son), córka (f., daughter), niewolnik (m., bondsman), niewolnica (f., bondsmaid), bydło (n., cattle), cudzoziemiec (m., foreigner), mieszkać (impf., to dwell), pośród (amidst), brama (f., gate), bowiem (for), uczynić (pf., to make), niebo (n., heaven), ziemia (f., earth), morze (n., sea), odpocząć (pf., to rest), dlatego (therefore), pobłogosławić (pf., to bless), uznać (pf., to acknowledge), święty (holy).

Verse 7: Nie będziesz wzywał imienia Pana, Boga twego (thou shalt not be invoking the name of the Lord thy God), do czczych rzeczy (unto vain things), gdyż Pan nie pozostawi bezkarnie tego (for the Lord will not leave impunitively this one), który wzywa Jego imienia do czczych rzeczy (who invoketh his name unto vain things).

Declension of rzecz (f.)

sing. pl.
nom. rzecz rzeczy
gen. rzeczy rzeczy
dat. rzeczy rzeczom
acc. rzecz rzeczy
instr. rzeczą rzeczami
loc. rzeczy rzeczach
voc. rzeczy rzeczy

Verse 8: Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić: remember about the day of the sabbath, to sanctify it.

Verse 9: Sześć dni będziesz pracować (six days shalt thou be working) i wykonywać wszystkie twe zajęcia (and executing all thy businesses).

Verse 10: Dzień zaś siódmy jest szabatem (but the seventh day is a sabbath) ku czci Pana, Boga twego (in veneration of the Lord thy God). Nie możesz przeto w dniu tym (thou mayest not therefore in this day) wykonywać żadnej pracy (execute any work) ani ty sam, ani syn twój, ani twoja córka, ani twój niewolnik, ani twoja niewolnica, ani twoje bydło (thou thyself, nor thy son, nor thy daughter, nor thy bondsman, nor thy bondsmaid, nor thy cattle), ani cudzoziemiec, który mieszka pośród twych bram (nor the foreigner who dwelleth amidst thy gates).

Verse 11: W sześciu dniach bowiem (for in six days) uczynił Pan niebo, ziemię, morze (did the Lord make the heaven, the earth, the sea) oraz wszystko, co jest w nich (and all that which is therein), w siódmym zaś dniu odpoczął (whereas in the seventh day he rested). Dlatego pobłogosławił Pan dzień szabatu (therefore the Lord blessed the day of the sabbath) i uznał go za święty (and acknowledged it as holy).

Wersety 12-21

  • cudzołożyć (impf.), to commit adultery
  • kraść (impf.), to steal
  • bliźni (m.), neighbour
  • kłamstwo (n.), falsehood
  • pożądać (impf.), to covet
  • dymić (impf.), to smoke
  • pobudzić (pf.), to rouse
  • ciągle, continually

Review: czcić (impf., to venerate), ojciec (m., father), matka (f., mother), długo (long), żyć (impf., to live), ziemia (f., land), dać (pf., to give), zabijać (impf., to kill), mówić (impf., to speak), przeciw (against), świadek (m., witness), dom (m., house), żona (f., wife), niewolnik (m., bondsman), niewolnica (f., bondsmaid), wół (m., ox), osioł (m., ass), żaden (not any), rzecz (f., thing), należeć (impf., to belong), wtedy (then), cały (entire), lud (m., people), słyszeć (impf., to hear), grzmot (m., thunderclap), błyskawica (f., lightning flash), głos (m., voice), trąba (f., trumpet), widzieć (impf., to behold), góra (m., mountain), przelęknąć się (pf., to take fright), drżeć (impf., to tremble), stać (impf., to stand), z daleka (from afar), słuchać (impf., to hearken), niech (let), przemawiać (impf., to address), pomrzeć (pf., to die {one and all}), rzec (pf., to say), bać się (impf., to fear), przybyć (pf., to come), doświadczyć (pf., to put unto the proof), bojaźń (f., fear), grzeszyć (impf., to sin), zbliżyć się (pf., to draw near), ciemny (dark), obłok (m., cloud).

Verse 12: Czcij ojca twego i matkę twoją (venerate thy father and thy mother), abyś długo żył na ziemi (that thou may live long on the land), którą Pan, Bóg twój, da tobie (which the Lord thy God will give thee).

Verse 13: Nie będziesz zabijał: thou shalt not be killing.

Verse 14: Nie będziesz cudzołożył: thou shalt not be committing adultery.

Verse 15: Nie będziesz kradł: thou shalt not be stealing.

Verse 16: Nie będziesz mówił przeciw bliźniemu* twemu kłamstwa (thou shalt not be speaking a falsehood against thy neighbour) jako świadek (as a witness). — *The masculine bliźni means neighbour in the sense of fellow man; the Polish for neighbour to refer to the one who dwells next door is sąsiad (m.), sąsiadka (f.).

Verse 17: Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego: thou shalt not be coveting the house of thy neighbour. Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego (thou shalt not be coveting the wife of thy neighbour), ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy (nor his bondsman, nor his bondsmaid), ani jego wołu (nor his ox), ani jego osła (nor his ass), ani żadnej rzeczy, która należy do bliźniego twego (nor any thing which belongeth unto thy neighbour).

Verse 18: Wtedy cały lud (then the entire people), słysząc grzmoty i błyskawice oraz głos trąby (in hearing the thunderclaps and the lightning flashes, as well as the voice of the trumpet) i widząc górę dymiącą (and in beholding the smoking mountain), przeląkł się i drżał (took fright and would tremble), i stał z daleka (and would stand from afar).

Verse 19: I mówili do Mojżesza (and they spoke unto Moses): mów ty z nami (speak thou with us), a my będziemy cię słuchać (and we shall be hearkening unto thee). Ale Bóg niech nie przemawia do nas (but let not God address us), abyśmy nie pomarli (that we may not die one and all).

Verse 20: Mojżesz rzekł do ludu (Moses said unto the people): nie bójcie się (fear not). Bóg przybył po to (God is come for this), aby was doświadczyć (to put you unto the proof) i pobudzić do bojaźni przed sobą (and rouse {you} unto fear before himself), żebyście nie grzeszyli (that ye may not sin).

Verse 21: Lud stał ciągle z daleka (the people would stand continually from afar), a Mojżesz zbliżył się do ciemnego obłoku (whereas Moses drew near unto the dark cloud), w którym był Bóg (wherein God was).

Wersety 22-26

  • bożek (m.), idol
  • wspominać (impf.), to remember
  • ciosowy, hewn
  • przyłożyć (pf.), to apply
  • dłuto (n.), chisel
  • stopień (m.), step
  • odkryć się (pf.), to uncover oneself

Review: rzec (pf., to say), nadto (moreover), tak (so), powiedzieć (pf., to say), Izraelita (m., Israelite), widzieć (impf., to behold), niebo (n., heaven), przemawiać (impf., to address), sporządzać (impf., to fabricate), obok (by), srebro (n., silver), złoto (n., gold), czynić (impf., to make), uczynić (pf., to make), ołtarz (m., altar), ziemia (f., earth), składać (impf., to submit), całopalenie (n., holocaust), ofiara (f., offering), biesiadny (festal), trzoda (f., stock), bydło (n., cattle), każdy (each), miejsce (m., place), kazać (impf., to bid), imię (n., name), przyjść (pf., to come), błogosławić (impf., to bless), kamień (m., stone), budować (impf., to build), zbezcześcić (pf., to pollute), wstępować (impf., to ascend), nagość (f., nakedness).

Verse 22: Rzekł nadto Pan do Mojżesza (the Lord moreover said unto Moses): tak powiesz Izraelitom (so shalt thou say unto the Israelites): wy sami widzieliście (ye yourselves have beheld), że z nieba do was przemawiałem (that from the heaven I would address you).

Verse 23: Nie będziecie sporządzać obok Mnie bożków ze srebra (ye shall not be fabricating by me idols from silver) ani bożków ze złota nie będziecie sobie czynić (nor idols from gold shall ye be making unto yourselves).

Verse 24: Uczynisz Mi ołtarz z ziemi (thou shalt make me an altar from earth) i będziesz składał na nim twoje całopalenia (and shalt be submitting thereon thy holocausts), twoje ofiary biesiadne (thy festal offerings) z twojej trzody i z bydła (from thy stock and from the cattle) na każdym miejscu (in each place), gdzie każę ci wspominać moje imię (where I bid thee remember my name). Przyjdę do ciebie (I shall come unto thee) i będę ci błogosławił (and shall be blessing thee).

Verse 25: A jeśli uczynisz Mi ołtarz z kamieni (and if thou will make me an altar from stones), to nie buduj go z kamieni ciosowych (then build it not from hewn stones), bo zbezcześcisz go (for thou wilt pollute it), gdy przyłożysz do niego swoje dłuto (when thou wilt apply thereunto thy chisel).

Verse 26: Nie będziesz wstępował po stopniach (thou shalt not be ascending by steps) do mojego ołtarza (unto my altar), żeby się nie odkryła nagość twoja (that thy nakedness may not uncover itself).