Polish language series: Wj 20, Dekalog

In the twentieth chapter of the book of Exodus, you read about the Ten Commandments, also known as the Decalogue. From the subject headings: Dekalog (the Decalogue); księga przymierza (the book of the covenant); prawo o ołtarzu (the law of the altar [the law about the altar; the law regarding the altar]).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 20

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 20. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-6

  • cudzy, another’s
  • rzeźba (f.), sculpture
  • zazdrosny, jealous
  • tysiączny, thousandth

Review: mówić (impf., to speak), słowo (n., word), wywieść (pf., to lead out), ziemia (f., land, earth), egipski (Egyptian), dom (m., house), niewola (f., slavery, bondage), bóg (m., god), obok (beside), czynić (impf., to make, to do), żaden (no, not any), obraz (m., image, likeness), niebo (n., heaven, sky), wysoko (high up, above), nisko (low down, below), woda (f., water), oddawać (impf., to grant, to yield), pokłon (m., obeisance), służyć (impf., to serve), karać (impf., to punish), występek (m., offence, crime), ojciec (m., father), syn (m., son), trzeci (third), czwarty (fourth), pokolenie (n., generation), względem (with regard to, towards), nienawidzić (impf., to hate), okazywać (impf., to show), łaska (f., mercy, grace), aż do (as far as, up to), miłować (impf., to love), przestrzegać (pf., to observe, to keep), przykazanie (n., commandment, ordinance).

Verses 1-2: Wtedy mówił Bóg wszystkie te słowa (then the Lord spoke [was speaking] all these words): Ja jestem Pan, twój Bóg (I am the Lord your God), który cię wywiódł z ziemi egipskiej (who led you out of the land of Egypt [Egyptian land]), z domu niewoli (from the house of bondage).

Verse 3: Nie będziesz miał cudzych bogów obok Mnie: you shall not have (shall not be having) another’s gods beside me.

Verse 4: Nie będziesz czynił żadnej rzeźby (you shall not make [shall not be making] any sculpture) ani żadnego obrazu (or any likeness) tego, co jest na niebie wysoko (of that which is in the heaven above), ani tego, co jest na ziemi nisko (or of that which is on the earth below), ani tego, co jest w wodach pod ziemią (or of that which is in the waters under the earth).

Verse 5: Nie będziesz oddawał im pokłonu (you shall not make [shall not be making] obeisance to them) i nie będziesz im służył (and shall not serve [shall not be serving] them), ponieważ Ja Pan, twój Bóg (for I the Lord your God), jestem Bogiem zazdrosnym (am a jealous God), który karze występek ojców na synach (who punishes the offences of fathers upon sons) do trzeciego i czwartego pokolenia (to the third and fourth generations [generation]) względem tych, którzy Mnie nienawidzą (with regard to those who hate me).

Verse 6: Okazuję zaś łaskę (but I show mercy) aż do tysiącznego pokolenia (until the thousandth generation) tym, którzy Mnie miłują (with those who love me) i przestrzegają moich przykazań (and keep my commandments). Tysiączny = tysięczny. Review: Polish ordinal numbers.

Wersety 7-11

  • czczy, vain
  • bezkarnie, impunitively
  • uświęcić (pf.), to sanctify

Review: wzywać (impf., to invoke, to call upon), imię (n., name), rzecz (f., thing, matter), pozostawić (pf., to leave), pamiętać (impf., to remember), dzień (m., day), szabat (m., sabbath), sześć (six), pracować (impf., to work, to labour), wykonywać (impf., to perform, to carry out), zajęcie (n., business, engagement), siódmy (seventh), cześć (f., worship, veneration), przeto (therefore), żaden (no, not any), praca (f., work, labour), syn (m., son), córka (f., daughter), niewolnik (m., {male} slave), niewolnica (f., slavewoman), bydło (n., cattle), cudzoziemiec (m., foreigner), mieszkać (impf., to dwell), pośród (amidst, amongst), brama (f., gate), uczynić (pf., to make, to do), niebo (n., heaven, sky), ziemia (f., earth, land), morze (n., sea), odpocząć (pf., to rest), dlatego (for this reason, therefore), pobłogosławić (pf., to bless), uznać (pf., to account, to admit, to recognise), święty (holy, sacred).

Verse 7: Nie będziesz wzywał imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy (you shall not invoke [shall not be invoking] the name of the Lord your God in vain matters), gdyż Pan nie pozostawi bezkarnie tego, który wzywa Jego imienia do czczych rzeczy (for the Lord will not leave unpunished [leave impunitively] he who invokes his name in vain matters). Bezkarnie is an adverb: karny (punitive); bezkarny (impunitive); bezkarnie (impunitively).

Verse 8: Pamiętaj o dniu szabatu, aby go uświęcić: remember the day of the sabbath so as to sanctify it.

Verse 9: Sześć dni będziesz pracować i wykonywać wszystkie twe zajęcia: six days shall you work [shall you be working] and carry out [be carrying out] all your business.

Verse 10: Dzień zaś siódmy jest szabatem ku czci Pana, Boga twego: but the seventh day is a sabbath in honour of the Lord your God. Nie możesz przeto w dniu tym wykonywać żadnej pracy (you shall therefore not [you may therefore not] carry out any work on that day [on this day]) ani ty sam, ani syn twój, ani twoja córka, ani twój niewolnik, ani twoja niewolnica, ani twoje bydło, ani cudzoziemiec, który mieszka pośród twych bram (not you yourself, not your son, not your daughter, not your male or female slave, not your cattle, not the foreigner who dwells within your gates).

Verse 11: W sześciu dniach bowiem uczynił Pan niebo, ziemię, morze oraz wszystko, co jest w nich (for in six days did God make heaven, earth, sea and all that is in them), w siódmym zaś dniu odpoczął (but rested on the seventh day). Dlatego pobłogosławił Pan dzień szabatu i uznał go za święty: that is why the Lord blessed the day of the sabbath and accounted it holy.

Wersety 12-21

  • cudzołożyć (impf.), to commit adultery
  • kraść (impf.), to steal
  • bliźni (m.), neighbour, fellow man
  • kłamstwo (n.), lie, falsehood
  • pożądać (impf.), to covet, to desire
  • dymić (impf.), to smoke
  • pobudzić (pf.), to incite
  • ciągle, continually

Review: czcić (impf., to honour, to revere), ojciec (m., father), matka (f., mother), długo (long), żyć (impf., to live), ziemia (f., land), dać (pf., to give), zabijać (impf., to kill), mówić (impf., to say, to speak), przeciw (against), świadek (m., witness), dom (m., house), żona (f., wife), niewolnik (m., {male} slave), niewolnica (f., slavewoman), wół (m., ox), osioł (m., ass, donkey), żaden (no, not any), rzecz (f., thing, matter), należeć (impf., to belong), lud (m., people), słyszeć (impf., to hear), grzmot (m., {rumble of} thunder), błyskawica (f., {flash of} lightning), głos (m., voice), trąba (f., trumpet, horn), widzieć (impf., to see), góra (m., mount, mountain), przelęknąć się (pf., to take fright), drżeć (impf., to tremble), stać (impf., to stand), z daleka (from afar), słuchać (impf., to listen, to heed), przemawiać (impf., to speak), pomrzeć (pf., to die {one and all}), rzec (pf., to say), bać się (impf., to fear), przybyć (pf., to come, to arrive), doświadczyć (pf., to put to the test), bojaźń (f., fear, dread, terror), grzeszyć (impf., to sin), zbliżyć się (pf., to draw near), ciemny (dark), obłok (m., cloud).

Verse 12: Czcij ojca twego i matkę twoją (honour your father and your mother), abyś długo żył na ziemi (that you may long live in the land), którą Pan, Bóg twój, da tobie (which the Lord your God will give you).

Verse 13: Nie będziesz zabijał: you shall not kill (you shall not be killing).

Verse 14: Nie będziesz cudzołożył: you shall not commit adultery (you shall not be committing adultery).

Verse 15: Nie będziesz kradł: you shall not steal (you shall not be stealing).

Verse 16: Nie będziesz mówił przeciw bliźniemu twemu kłamstwa jako świadek: you shall not tell (shall not be telling) falsehoods against your neighbour as a witness. This is the Polish rendering of you shall not bear false witness against your neighbour.

Verse 17: Nie będziesz pożądał domu bliźniego twego: you shall not covet (shall not be coveting) your neighbour’s house. Nie będziesz pożądał żony bliźniego twego (you shall not covet [shall not be coveting] your neighbour’s wife), ani jego niewolnika, ani jego niewolnicy (or his male or female slave), ani jego wołu (or his ox), ani jego osła (or his ass), ani żadnej rzeczy, która należy do bliźniego twego (or anything that belongs to your neighbour).

Verse 18: Wtedy cały lud (then all the people), słysząc grzmoty i błyskawice oraz głos trąby (hearing the thunder rumbles and lightning flashes as well as the voice of the trumpet) i widząc górę dymiącą (and seeing the smoking mountain), przeląkł się i drżał (took fright and trembled [were trembling]), i stał z daleka (and stood [were standing] from afar).

Verse 19: I mówili do Mojżesza (and they said [were saying] to Moses): mów ty z nami (you speak with us), a my będziemy cię słuchać (and we will heed [will be heeding] you). Ale Bóg niech nie przemawia do nas (but let not God speak to us), abyśmy nie pomarli (lest we die {one and all} [in order that we not die {one and all}]).

Verse 20: Mojżesz rzekł do ludu (Moses said to the people): nie bójcie się (fear not). Bóg przybył po to, aby was doświadczyć (God has come to put you to the test) i pobudzić do bojaźni przed sobą (and to incite you to fear before him), żebyście nie grzeszyli (lest you sin [in order that you not sin]).

Verse 21: Lud stał ciągle z daleka (the people continued to stand from afar [the people were standing continually from afar]), a Mojżesz zbliżył się do ciemnego obłoku (whereas Moses drew near to the dark cloud), w którym był Bóg (wherein God was).

Wersety 22-26

  • bożek (m.), idol, graven image
  • wspominać (impf.), to mention
  • ciosowy, hewn
  • przyłożyć (pf.), to apply, to set
  • dłuto (n.), chisel
  • stopień (m.), step, stair
  • odkryć się (pf.), to expose oneself

Review: nadto (moreover), powiedzieć (pf., to say), widzieć (impf., to see), niebo (n., heaven, sky), przemawiać (impf., to speak), sporządzać (impf., to make, to prepare), obok (beside), srebro (n., silver), złoto (n., gold), czynić (impf., to make, to do), uczynić (pf., to make, to do), ołtarz (m., altar), ziemia (f., earth), składać (impf., to put forth, to offer up), całopalenie (n., burnt offering), ofiara (f., offering, sacrifice), biesiadny (festive), trzoda (f., flock), bydło (n., cattle), każdy (every, each), miejsce (m., place), kazać (impf., to order, to bid, to cause), imię (n., name), przyjść (pf., to come, to arrive), błogosławić (impf., to bless), kamień (m., stone), budować (impf., to build, to construct), zbezcześcić (pf., to profane, to desecrate), wstępować (impf., to go up, to ascend), nagość (f., nakedness).

Verse 22: Rzekł nadto Pan do Mojżesza (the Lord moreover said to Moses): tak powiesz Izraelitom (thus shall you say to the Israelites): wy sami widzieliście (you yourselves have seen [were seeing]), że z nieba do was przemawiałem (that I spoke [was speaking] to you from the heaven).

Verse 23: Nie będziecie sporządzać obok Mnie bożków ze srebra (you shall not make [shall not be making] beside me idols of silver) ani bożków ze złota nie będziecie sobie czynić (nor idols of gold shall you make [shall you be making] for yourselves).

Verse 24: Uczynisz Mi ołtarz z ziemi (you shall make me an altar of earth) i będziesz składał na nim twoje całopalenia (and shall put forth [shall be putting forth] thereupon your burnt offerings), twoje ofiary biesiadne (your festive sacrifices) z twojej trzody i z bydła (from your flock and cattle) na każdym miejscu (in every place), gdzie każę ci wspominać moje imię (where I bid you mention my name). Przyjdę do ciebie i będę ci błogosławił: I will come to you and will bless (will be blessing) you.

Verse 25: A jeśli uczynisz Mi ołtarz z kamieni (and if you make [will make] me an altar of stones), to nie buduj go z kamieni ciosowych (then do not build it of hewn stones), bo zbezcześcisz go (for you will profane it), gdy przyłożysz do niego swoje dłuto (when you apply [will apply] your chisel to it).

Verse 26: Nie będziesz wstępował po stopniach do mojego ołtarza (you shall not go up [shall not be going up] by steps to my altar), żeby się nie odkryła nagość twoja (lest your nakedness expose itself [in order that your nakedness not expose itself]).