Polish language series: Wj 19, objawienie się Boga Izraelowi

Theophany occurs in the nineteenth chapter of the book of Exodus; Moses brings forth the people unto the foot of the mountain to meet God. From the subject headings of this chapter: zawarcie przymierza na Synaju, pierwsze prawa (establishment of the covenant at Sinai, the first laws); objawienie się Boga Izraelowi (God’s manifestation of himself unto Israel).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 19

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 19. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-9

  • orli, eagle-
  • pilnie, diligently
  • królestwo (n.), kingdom
  • jednogłośnie, with one voice

Review: trzeci (third), miesiąc (m., month), wyjście (n., coming forth), Izraelita (m., Israelite), dzień (m., day), przybyć (pf., to come), pustynia (f., desert), wyruszyć (pf., to set forth), rozbić (pf., to pitch), obóz (m., camp), obozować (impf., to encamp), naprzeciw (opposite), góra (f., mountain), wstąpić (pf., to ascend), zawołać (pf., to call), powiedzieć (pf., to say), dom (m., house), oznajmić (pf., to affirm), widzieć (impf., to behold), uczynić (pf., to do), nieść (impf., to carry), skrzydło (n., wing), przywieść (pf., to bring), teraz (now), słuchać (impf., to hearken), głos (m., voice), strzec (impf., to keep), przymierze (n., covenant), szczególny (particular), własność (f., possession), pośród (amongst), wszystek (all), naród (m., nation), należeć (impf., to belong), cały (entire), ziemia (f., earth), kapłan (m., priest), lud (m., people), święty (holy), taki (such), słowo (n., word), powrócić (pf., to return), zwołać (pf., to convoke), starszy (m., elder), przedstawić (pf., to present), nakazać (pf., to enjoin), przekazać (pf., to impart), słowo (n., word), przyjść (pf., to come), gęsty (thick), obłok (m., cloud), słyszeć (impf., to hear), rozmawiać (impf., to talk), uwierzyć (pf., to believe), na zawsze (for ever).

Verse 1: Było to w trzecim miesiącu (this was in the third month) od wyjścia Izraelitów z Egiptu (since the coming forth of the Israelites from Egypt); w tym dniu przybyli [oni] na pustynię Synaj (in this day did they come unto the desert {of} Sinai).

Verse 2: Wyruszyli z Refidim (they set forth from Rephidim), a po przybyciu na pustynię Synaj (and after {their} coming unto the desert {of} Sinai) rozbili obóz na pustyni (they pitched camp in the desert). Izrael obozował tam (Israel would encamp there) naprzeciw góry (opposite the mountain).

Verses 3-4: Mojżesz wstąpił wtedy do Boga (Moses then ascended unto God), a Pan zawołał na niego z góry i powiedział (and the Lord called unto him from the mountain and said): tak powiesz domowi Jakuba i to oznajmisz Izraelitom (so shalt thou say unto the house of Jacob and this affirm unto the Israelites): wyście widzieli (ye have beheld), co uczyniłem Egiptowi (that which I did unto Egypt), jak niosłem was na skrzydłach orlich* i przywiodłem was do Mnie (how I would carry you on eagle wings and brought you unto me). — *The Polish for eagle as a noun is orzeł; its related adjective, employed in this verse, is orli.

Verse 5: Teraz jeśli pilnie słuchać będziecie głosu mego (now if ye will be diligently hearkening unto my voice) i strzec mojego przymierza (and will be keeping my convenant), będziecie szczególną moją własnością pośród wszystkich narodów (ye will be my particular possession amongst all the nations), gdyż do Mnie należy cała ziemia (for unto me belongeth the entire earth).

Verse 6: Lecz wy będziecie Mi królestwem kapłanów (but ye will be unto me for a kingdom of priests) i ludem świętym (and for a holy people). Takie to słowa powiedz Izraelitom: these such words say unto the Israelites.

Verse 7: Mojżesz powrócił i zwołał starszych ludu (Moses returned and convoked the elders of the people), i przedstawił im wszystko, co mu Pan nakazał (and presented unto them all that which the Lord had enjoined him).

Verse 8: Wtedy cały lud jednogłośnie powiedział (then the entire people with one voice said): uczynimy wszystko, co Pan nakazał (we shall do all that which the Lord hath enjoined). Mojżesz przekazał Panu (Moses imparted unto the Lord) słowa ludu (the words of the people).

Verse 9: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said unto Moses): oto Ja przyjdę do ciebie w gęstym obłoku (so it is that I shall come unto thee in a thick cloud), aby lud słyszał, gdy będę rozmawiał z tobą (that the people may hear when I shall be talking with thee), i uwierzył tobie na zawsze (and may believe unto thee for ever). A Mojżesz oznajmił Panu (and Moses affirmed unto the Lord) słowa ludu (the words of the people).

Wersety 10-13

  • wyprać (pf.), to wash
  • wstępować (impf.), to ascend
  • podnóże (n.), foot (of mountain)
  • przebić (pf.), to transfix
  • strzała (f.), arrow
  • bydlę (n.), beast
  • zagrzmieć (pf.), to blare
  • trąba (f.), trumpet

Review: powiedzieć (pf., to say), iść (impf., to go), lud (m., people), kazać (impf., to bid), przygotować się (pf., to prepare oneself), święto (n., feast), dziś (today), jutro (tomorrow), niech[aj] (let), szata (f., garment), gotowy (prepared), trzeci (third), dzień (m., day), zstąpić (pf., to descend), oko (n., eye), cały (entire), góra (m., mountain), oznaczyć (pf., to designate), granica (f., border), dokoła (all round), strzec się (impf., to beware), dotykać (impf., to touch), dotknąć [się] (pf., to touch), ukarać (pf., to punish), śmierć (f., death), ręka (f., hand), winien (ought), być (impf., to be), ukamienować (pf., to stone), człowiek (m., man), móc (impf., may), zachować (pf., to keep), życie (n., life), podejść (pf., to walk up).

Verses 10-11: Pan powiedział do Mojżesza (the Lord said unto Moses): idź do ludu (go unto the people) i każ im się przygotować na święto dziś i jutro (and bid them prepare themselves for feast today and tomorrow). Niechaj wypiorą swoje szaty (let them wash their garments) i niech będą gotowi na trzeci dzień (and let them be prepared for the third day), bo dnia trzeciego (for on the third day) zstąpi Pan na oczach całego ludu (the Lord will descend in the eyes of the entire people) na górę Synaj (onto the mountain {of} Sinai).

Verse 12: Oznacz ludowi granice dokoła góry (designate unto the people borders all round the mountain) i powiedz mu* (and say unto them): strzeżcie się wstępować na górę i dotykać jej podnóża (beware of ascending onto the mountain and touching its foot), gdyż kto by się dotknął góry (for whosoever should touch the mountain), będzie ukarany śmiercią (shall be punished with death). — *lud is masculine singular, whence mu

Verse 13: Nie dotknie go ręka (not a hand shall touch him*), lecz winien być ukamienowany (but he is to be stoned) lub przebity strzałą (or transfixed by arrow). Człowiek ani bydlę nie może być zachowane przy życiu: neither man nor beast may be kept alongside life. Gdy zaś zagrzmi trąba (but when the trumpet will blare), wtedy niech podejdą pod górę (then let them walk up unto the mountain). — *the transgressor

Declension of strzała (f.)

sing. pl.
nom. strzała strzały
gen. strzały strzał
dat. strzale strzałom
acc. strzałę strzały
instr. strzałą strzałami
loc. strzale strzałach
voc. strzało strzały

Wersety 14-19

  • rozlegnąć się (pf.), to resound
  • rozpostrzeć się (pf.), to spread oneself
  • drżeć (impf.), to tremble
  • stopa (f.), foot
  • spowić (pf.), to envelop
  • trząść się (impf.), to be shaken
  • przeciągać się (impf.), to sound long
  • donośniejszy, louder

Review: wtedy (then), zstąpić (pf., to descend), góra (f., mountain), nakazać (pf., to enjoin), przygotować się (pf., to prepare oneself), lud (m., people), wyprać (pf., to wash), szata (f., garment), później (later), powiedzieć (pf., to say), gotowy (prepared), trzy (three), dzień (m., day), zbliżać się (impf., to draw near), kobieta (f., woman), trzeci (third), rano (in the morning), grzmot (m., thunderclap), błyskawica (f., lightning flash), gęsty (thick), obłok (m., cloud), głos (m., voice), potężny (powerful), trąba (f., trumpet), cały (entire, all), lud (m., people), przebywać (impf., to sojourn), obóz (m., camp), strach (m., terror), wyprowadzić (pf., to bring forth), naprzeciw (opposite), ustawić (pf., to put up), dym (m., smoke), ogień (m., fire), unieść się (pf., to rise), jakby (as though), piec (m., oven), bardzo (much), stawać się (impf., to become), coraz (ever), mówić (impf., to speak), odpowiadać (impf., to respond), wśród (amidst).

Verse 14: Wtedy Mojżesz zstąpił z góry (then Moses descended from the mountain) i nakazał przygotować się ludowi (and enjoined the people prepare themselves). I wyprali swoje szaty: and they washed their garments.

Verse 15: Później powiedział ludowi (later he said unto the people): bądźcie gotowi za trzy dni (be prepared in three days) i nie zbliżajcie się do kobiet (and draw not near unto women).

Verse 16: Trzeciego dnia rano (on the third day in the morning) rozległy się grzmoty z błyskawicami (thunderclaps resounded with lightning flashes), a gęsty obłok rozpostarł się nad górą (and a thick cloud spread itself over the mountain) i rozległ się głos potężnej trąby (and the voice of a powerful trumpet resounded), tak że cały lud przebywający w obozie (so that the entire people sojourning in the camp) drżał ze strachu (would tremble from terror).

Verse 17: Mojżesz wyprowadził lud z obozu naprzeciw Boga (Moses brought forth the people from the camp opposite God) i ustawił u stóp góry (and put {them} up at the feet of the mountain).

Verse 18: Góra zaś Synaj była cała spowita dymem (and the mountain {of} Sinai was all enveloped by smoke), gdyż Pan zstąpił na nią w ogniu (for the Lord had descended thereon in fire) i uniósł się dym z niej jakby z pieca (and the smoke rose therefrom as though from an oven), i cała góra bardzo się trzęsła (and the entire mountain was much shaken).

Verse 19: Głos trąby się przeciągał (the voice of the trumpet would sound long) i stawał się coraz donośniejszy (and would become ever louder). Mojżesz mówił (Moses spoke), a Bóg odpowiadał mu wśród grzmotów (and God would respond unto him amidst thunderclaps).

donośnydonośniejszynajdonośniejszy
loudlouderloudest

Wersety 20-25

  • upomnieć (pf.), to admonish
  • przypłacić (pf.), to pay for
  • kiedy indziej, elsewhen

Review: zstąpić (pf., to descend), góra (f., mountain), szczyt (m., peak), wezwać (pf., to summon), wstąpić (pf., to ascend), rzec (pf., to say), na dół (downwards), surowo (severely), zbliżać się (impf., to draw near), chcieć (impf., to will), zobaczyć (pf., to see), wiele (many), życie (n., life), także (also), kapłan (m., priest), móc (impf., may), niech (let), oczyścić się (pf., to cleanse oneself), pobić (pf., to thrash), wtedy (then), lud (m., people), śmieć (impf., to dare), podejść (pf., to walk up), zakazać (pf., to forbid), mówić (impf., to speak), oznaczyć (pf., to designate), granica (f., border), około (about), ogłosić (pf., to proclaim), święty (holy), potem (then), przyjść (pf., to come), przejść (pf., to pass), ukarać (pf., to punish), zejść (pf., to go down), oznajmić (pf., to affirm).

Verse 20: Pan zstąpił na górę Synaj (the Lord descended onto the mountain {of} Sinai), na jej szczyt (onto its peak). I wezwał Mojżesza na szczyt góry (and he summoned Moses unto the peak of the mountain), a Mojżesz wstąpił (and Moses ascended).

Verse 21: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said unto Moses): *zstąp na dół* (descend) i upomnij lud surowo (and admonish the people severely), aby się nie zbliżał do Pana (that they not draw near unto the Lord), chcąc Go zobaczyć (in willing see him), gdyż wielu z nich przypłaciłoby to życiem (for many of them would pay for this with {their} life). — *If zstąpić be taken as to descend and na dół as downwards, then zstąp na dół translates literally as descend downwards. Given that downwards is redundant alongside descend, I have omitted it here and in verse 24.

Verse 22: Także kapłani (also the priests), którzy mogą kiedy indziej zbliżać się do Pana (who may elsewhen draw near unto the Lord), niech się oczyszczą (let them cleanse themselves), aby ich Pan nie pobił (that the Lord may not thrash them).

Verse 23: Wtedy rzekł Mojżesz do Pana (then Moses said unto the Lord): lud nie będzie śmiał podejść do góry Synaj (the people will not be daring walk up unto the mountain {of} Sinai), gdyż zakazałeś mu tego surowo (for thou forbadest them this severely), mówiąc (in speaking): oznacz granicę około góry (designate borders about the mountain) i ogłoś ją jako świętą (and proclaim it as holy).

Verse 24: Potem Pan powiedział do niego (then the Lord said unto him): idź, zstąp na dół (go, descend*), a potem przyjdź ty i Aaron z tobą (and then come, thou and Aaron with thee). Kapłani i lud nie mogą przejść granicy (the priests and the people may not pass the border), aby wstąpić do Pana (to ascend unto the Lord), boby ich ukarał (for he would punish them). — *see note at verse 21

Verse 25: Mojżesz zszedł na dół do ludu (Moses went downwards unto the people) i to mu oznajmił (and this unto them did he affirm).