Polish language series: Wj 18, spotkanie Mojżesza z Jetrą

In the eighteenth chapter of the book of Exodus, Moses meets with his father-in-law: spotkanie Mojżesza z Jetrą (meeting of Moses with Jethro).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 18

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 18. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-6

  • odesłać (pf.), to send back
  • wyratować (pf.), to save, to rescue
  • zdążać (impf.), to head, to be bound

Review: teść (m., father-in-law), kapłan (m., priest), madianicki (Midianite), usłyszeć (pf., to hear), opowiadać (impf., to tell, to relate), uczynić (pf., to do, to make), lud (m., people), wyprowadzić (pf., to bring forth), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), syn (m., son), imię (n., name), powiedzieć (pf., to say), cudzoziemiec (m., foreigner), obcy (foreign, strange), ojciec (m., father), pomoc (f., help), miecz (m., sword), faraon (m., pharaoh), przyjść (pf., to come, to arrive), pustynia (f., desert), obozować (impf., to encamp), góra (f., mount, mountain), boży (godly, divine), polecić (pf., to command), donieść (pf., to inform), oba (both).

Verse 1: Teść Mojżesza: the father-in-law of Moses. Jethro was his father-in-law; he was also priest of Midian: kapłan madianicki Jetro (Jethro, Midianite priest). The neuter opowiadanie is formed the imperfective opowiadać. You read: usłyszał opowiadanie o tym wszystkim (he heard the relating of [about] all that), co Bóg uczynił dla Mojżesza i dla Izraela (which God had done for Moses and for Israel), jego ludu (his people), że Pan wyprowadził Izraelitów z Egiptu (that the Lord had brought forth the Israelites from Egypt). Alternate translation for clarity: he heard tell of everything that God had done for Moses and Israel his people, how he had brought them out of Egypt.

Verse 2: Wówczas Jetro […] wziął żonę Mojżesza Seforę: then Jethro took Zipporah, the wife of Moses. Którą ten odesłał: whom he had sent back.

Verse 3: I dwóch jej synów: and her two sons. Recall that mieć imię is to be taken as meaning to be named (literally, to have [the] name). Jeden z nich miał imię Gerszom: one of them was named Gershom. Jestem cudzoziemcem w obcej ziemi: I am a foreigner in a foreign land.

Verse 4: Drugi zaś miał imię Eliezer: whereas the other was named Eliezer. Bóg mojego ojca był dla mnie pomocą: the God of my father was my help (was for me a help). Wyratował mię od miecza faraona: he rescued me from the sword of the Pharaoh.

Verse 5: Przyjść do Mojżesza na pustynię: to come to Moses in(to) the desert. Gdzie obozował: where he was encamped. Pod górą Bożą: at the mountain of God (at the Godly Mountain).

Verse 6: Polecić donieść Mojżeszowi: to be taken as to send word to Moses; literally, to command to inform unto Moses. Zdążam do ciebie: I am heading towards you.

Wersety 7-11

  • powodzenie (n.), well-being, welfare
  • cieszyć się (impf.), to rejoice
  • wyznawać (impf.), to admit, to profess
  • pysznić się (impf.), to pride oneself

Review: wyjść (pf., to go [come] out), teść (m., father-in-law), oddać pokłon (pf., to bow down; to pay homage), ucałować (pf., to kiss), wypytywać się (impf., to inquire), wzajemnie (mutually, reciprocally), udać się (pf., to go, to proceed), obóz (m., camp), opowiedzieć (pf., to say, to tell), faraon (m., pharaoh), Egipcjanin (m., Egyptian), wzgląd (m., account, consideration), trud (m., toil, hardship), ponieść (pf., to suffer), czas (m., time), podróż (f., journey), uwolnić (pf., to free), dobro (n., good), wyświadczyć (pf., to render, to show), ręka (f., hand), uwielbiony (glorified), większy (greater), niż (than), inny (other), bóg (m., god), sposób (m., manner, way), ukarać (pf., to punish).

Verse 7: Wyszedł Mojżesz naprzeciw teścia: Moses went out to his father-in-law. The declension of teść is presented below. Wypytywali się wzajemnie o powodzenie: they inquired mutually about their welfare; that is, each asked after the other’s welfare. Udali się do obozu: they proceeded to the camp.

Declension of teść (m.)

sing. pl.
nom. teść teściowie
gen. teścia teściów
dat. teściowi teściom
acc. teścia teściów
instr. teściem teściami
loc. teściu teściach
voc. teściu teściowie

Verse 8: Przez wzgląd na Izraela: on account of Israel; for the sake of Israel. O wszystkich trudach, jakie ponieśli w czasie podróży: about all the hardships they suffered during the journey. I jak Pan ich uwolnił: and how the Lord had freed them.

Verse 9: I cieszył się Jetro ze wszystkiego dobra: and Jethro rejoiced (was rejoicing) over all the good. Uwolnić z rąk Egipcjan: to free from the hands of the Egyptians.

Verse 10: Niech będzie uwielbiony Pan: may the Lord be glorified.

Verse 11: Teraz wyznaję (I now profess), że Pan jest większy (that the Lord is greater) niż wszyscy inni bogowie (than all other gods), gdyż w ten sposób (for in this manner) ukarał tych, co się nimi pysznili (he punished those who prided themselves on them).

Wersety 12-16

  • biesiadny, festive
  • tłum (m.), crowd
  • zajmować się (impf.), to be occupied, busied
  • poradzić się (pf.), to consult, to inquire of
  • rozstrzygać (impf.), to judge, to settle
  • oznajmiać (impf.), to state, to announce

Review: następnie (then, afterwards), teść (m., father-in-law), złożyć (pf., to offer up), całopalenie (n., burnt offering), ofiara (f., offering, sacrifice), starszy (m., elder), przyjść (pf., to come, to arrive), brać (impf., to take), udział (m., participation), uczta (f., feast), nazajutrz (the next day), zasiąść (pf., to sit down), sądzić (pf., to judge), lud (m., people), stać (impf., to stand), rano (n., morning), wieczór (m., evening), widzieć (impf., to see), zajęcie (n., business, engagement), sprawa (f., matter), zasiadać (impf., to sit down), sąd (m., judgement), przychodzić (impf., to arrive, to come), spór (m., conflict, dispute), pomiędzy (between), strona (f., side), prawo (n., law), przepis (m., ordinance), boży (godly, divine).

Verse 12: Jetro […] złożył Bogu (Jethro offered up to God) całopalenia (a burnt offering) i ofiary biesiadne (and festive sacrifices). Wszyscy starsi z Izraela: all the elders of Israel. Brać udział is to be taken as meaning to partake, to take part: brali udział z teściem Mojżesza w uczcie przed Bogiem (they took part [were taking part] with the father-in-law of Moses in the feast before God; they partook [were partaking] of the feast before God with the father-in-law of Moses).

Verse 13: Nazajutrz zasiadł Mojżesz, aby sądzić lud: the next day, Moses sat to judge the people. Stał tłum przed Mojżeszem: the crowd stood (was standing) before Moses. Od rana do wieczora: from morning until evening.

Verse 14: Gdy teść Mojżesza widział te wszystkie jego zajęcia z ludem: when the father-in-law of Moses saw (was seeing) all this his business with the people. Jethro asks two questions of Moses: (1) czemu ty [sam] się zajmujesz sprawami ludu? (why are you alone occupied with the matters of the people?; why are you alone busied with the affairs of the people?); (2) dlaczego sam zasiadasz na sąd (for what reason do you alone sit in judgement), a cały lud musi stać przed tobą od rana do wieczora? (and all the people must stand before you from morning until evening?).

Verse 15: Lud przychodzi do mnie (the people come to me), aby się poradzić Boga (in order to inquire of God).

Verse 16: Jeśli mają spór, to przychodzą do mnie: if they have a dispute, then they come to me. Ja rozstrzygam pomiędzy stronami: I settle between the sides; I decide between the sides (that is, between the contending parties). Oznajmiam prawa i przepisy Boże: I state the divine laws and ordinances; I announce the laws and ordinances of God.

Wersety 17-20

  • zamęczyć (pf.), to torment
  • podołać (pf.), to endure, to manage
  • przedstawiciel (m.), representative
  • przedstawiać (impf.), to submit
  • pouczać (impf.), to instruct, to teach
  • uczynek (m.), deed, act

Review: teść (m., father-in-law), dobry (good, right), czynić (impf., to do, to make), lud (m., people), stać (impf., to stand), praca (f., work, task), ciężki (heavy, onerous), posłuchać (pf., to listen, to heed), rada (f., advice, counsel), dawać (impf., to give), sprawa (f., matter, affair), dokładnie (thoroughly, carefully), przepis (m., ordinance), prawo (n., law), droga (f., way, road), winien (ought), chodzić (impf., to go, to walk), spełniać (impf., to accomplish, to fulfil).

Verse 17: Nie jest dobre to, co czynisz: it is not right (good) what you do; what you are doing is not right.

Verse 18: Zamęczysz siebie i lud, który przy tobie stoi: you will torment both yourself and the people who stand before you; the sense here is one of tormentation through the overtasking of oneself. Gdyż taka praca jest dla ciebie za ciężka: for such a task is too onerous (heavy) for you. Sam jej nie możesz podołać: you cannot manage on your own.

Verse 19: Teraz posłuchaj rady, jaką ci daję: now heed the advice that I give you. The declension of rada is presented below. Sam bądź przedstawicielem (you yourself be the representative) swego ludu (of his people) przed Bogiem (before God) i przedstawiaj Bogu jego sprawy (and submit to God his matters).

Declension of rada (f.)

sing. pl.
nom. rada rady
gen. rady rad
dat. radzie radom
acc. radę rady
instr. radą radami
loc. radzie radach
voc. rado rady

Verse 20: Pouczaj lud dokładnie (instruct the people throughly) o przepisach i prawach (regarding the ordinances and laws). Pouczaj go o drodze, jaką winien chodzić: instruct them regarding the way they ought to go. The declension of droga is presented below. O uczynkach, jakie winien spełniać: regarding the deeds they ought to accomplish.

Declension of droga (f.)

sing. pl.
nom. droga drogi
gen. drogi dróg
dat. drodze drogom
acc. drogę drogi
instr. drogą drogami
loc. drodze drogach
voc. drogo drogi

Wersety 21-23

  • wyszukać (pf.), to seek out
  • nieprzekupny, incorruptible
  • brzydzić się (impf.), to loathe, to abhor
  • niesprawiedliwy, unjust, unfair
  • zysk (m.), profit, gain
  • setka (f.), (group of a) hundred
  • pięćdziesiątka (f.), (group of) fifty
  • dziesiątka (f.), (group of) ten
  • ważniejszy, more important
  • przedkładać (impf.), to submit
  • załatwiać (impf.), to settle
  • odciążyć się (pf.), to relieve oneself (of a burden)
  • ciężar (m.), burden, load
  • skłonić (pf.), to dispose
  • zadowolony, satisfied, content

Review: dzielny (skilled, capable), bać się (impf., to fear), mąż (m., man), ustanowić (pf., to appoint), przełożony (m., chief, superior), tysiąc (thousand), sądzić (pf., to judge), czas (m., time), sprawa (f., matter, affair), winien (ought), mniejszy (smaller), waga (f., weight; importance), sposób (m., way, manner), ponieść (pf., to suffer), podołać (pf., to endure, to manage), także (also, too), lud (m., people), powrócić (pf., to return).

Verse 21: A wyszukaj sobie (and seek out for yourself) z całego ludu (from all the people) dzielnych, bojących się Boga i nieprzekupnych mężów (capable, God-fearing and incorruptible men), którzy się brzydzą niesprawiedliwym zyskiem (who loathe unjust gain), i ustanów ich przełożonymi (and appoint them as chiefs) już to nad tysiącem (whether over thousands), już to nad setką (or over hundreds), już to nad pięćdziesiątką i nad dziesiątką (or over fifties and tens).

Verse 22: Sądzić lud: to judge the people. W każdym czasie: at all times. Ważniejsze sprawy winni tobie przedkładać: they ought to submit the more important matters to you; ważniejszy (more important) is the comparative form of ważny (important). Sprawy jednak mniejszej wagi sami winni załatwiać: the matters however of lesser importance (of smaller weight) they themselves ought to settle; mniejszy (smaller) is the comparative form of  mały (small). Odciążysz się w ten sposób: you will relieve yourself (of the burden) in this manner. Gdyż z tobą poniosą ciężar: for with you they will suffer the burden; that is, for they will bear the weight of the burden with you.

ważnyważniejszynajważniejszy
importantmore importantmost important

małymniejszynajmniejszy
smallsmallersmallest

Verse 23: Bóg cię do tego skłoni: God will dispose you to it. Podołasz: you will endure, you will cope. Lud ten zadowolony powróci do siebie: this people will return satisfied to their place.

Wersety 24-27

  • kierownik (m.), chief, superior
  • wyrok (m.), judgement
  • lżejszy, lighter

Review: usłuchać (pf., to listen, to heed), rada (f., advice, counsel), teść (m., father-in-law), wybrać (pf., to choose), mąż (m., man), dzielny (skilled, capable), ustanowić (pf., to appoint), przełożony (m., chief, superior), tysiąc (thousand), sto (hundred), pięćdziesiąt (fifty), dziesięć (ten), wydawać (impf., to pass, to emit), czas (m., time), ważniejszy (more important), sprawa (f., matter, affair), przedkładać (impf., to submit), natomiast (on the other hand, whereas), rozstrzygać (impf., to settle, to judge), następnie (then, afterwards), odprawić (pf., to send away, to dismiss), udać się (pf., to go, to proceed), kraj (m., land, country).

Verse 24: Mojżesz usłuchał rady swego teścia: Moses heeded the advice of his father-in-law.

Verse 25: Wybrać sobie: to choose for oneself. Z całego Izraela: out of all Israel. Ustanowił ich kierownikami ludu: he appointed them as chiefs of the people. Nad tysiącem, nad stoma, nad pięćdziesięcioma i nad dziesięcioma: over thousands, over hundreds, over fifties and over tens.

Verse 26: Wydawać wyrok: to pass judgement. Wszystkie lżejsze natomiast sami rozstrzygali (whereas all the lighter [matters] they themselves settled [were settling]); “lighter matters” being those of less importance. Lżejszy (lighter) is the comparative form of lekki (light).

lekkilżejszynajlżejszy
lightlighterlightest

Verse 27: Następnie Mojżesz odprawił teścia: then Moses dismissed his father-in-law.