Polish language series: Wj 18, spotkanie Mojżesza z Jetrą

In the eighteenth chapter of the book of Exodus, Moses meets with his father-in-law Jethro: spotkanie Mojżesza z Jetrą (meeting of Moses with Jethro).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 18

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 18. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-6

  • odesłać (pf.), to send back
  • wyratować (pf.), to rescue
  • zdążać (impf.), to be headed

Review: teść (m., father-in-law), kapłan (m., priest), madianicki (Midianite), usłyszeć (pf., to hear), opowiadać (impf., to recount), wszystek (all), uczynić (pf., to do), lud (m., people), wyprowadzić (pf., to bring forth), Izraelita (m., Israelite), wówczas (then), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), dwa (two), syn (m., son), jeden (one), mieć (impf., to have), imię (n., name), bo (for), powiedzieć (pf., to say), cudzoziemiec (m., foreigner), obcy (foreign), ziemia (f., land), drugi (other), ojciec (m., father), pomoc (f., help), miecz (m., sword), faraon (m., pharaoh), przyjść (pf., to come), pustynia (f., desert), gdzie (where), obozować (impf., to encamp), góra (f., mountain), boży (godly), polecić (pf., to instruct), donieść (pf., to report), oba (both).

Verse 1: Teść Mojżesza, kapłan madianicki Jetro (Jethro the Midianite priest father-in-law of Moses), usłyszał opowiadanie o tym wszystkim (heard recounting of all this), co Bóg uczynił dla Mojżesza i dla Izraela, jego ludu (which God had done for Moses and for Israel his people), że Pan wyprowadził Izraelitów z Egiptu (that the Lord had brought forth the Israelites from Egypt).

Verses 2-3: Wówczas Jetro, teść Mojżesza (then Jethro father-in-law of Moses), wziął żonę Mojżesza Seforę (took Zipporah wife of Moses), którą ten odesłał (whom this one had sent back), i dwóch jej synów (and her two sons). Jeden z nich miał imię Gerszom (the one of them had the name Gershom), bo powiedział [Mojżesz] (for Moses said): jestem cudzoziemcem w obcej ziemi (I am a foreigner in a foreign land).

Verse 4: Drugi zaś miał imię Eliezer (as for the other, he had the name Eliezer), gdyż (for): Bóg mojego ojca był dla mnie pomocą (the God of my father was for me a help) i wyratował mię od miecza faraona (and rescued me from the sword of the pharaoh).

Verse 5: Jetro, teść Mojżesza (Jethro father-in-law of Moses), przyszedł z synami jego i żoną do Mojżesza na pustynię (came with his sons and wife unto Moses into the desert), gdzie obozował wówczas pod górą Bożą (where he was then encamping at the godly mountain).

Verse 6: I polecił donieść Mojżeszowi (and he instructed to report unto Moses): ja Jetro, twój teść, zdążam do ciebie (I, thy father-in-law Jethro, am headed for thee) z żoną twoją i z obu twoimi synami (with thy wife and with both thy sons).

Wersety 7-11

  • powodzenie (n.), well-being
  • cieszyć się (impf.), to rejoice
  • wyznawać (impf.), to acknowledge
  • pysznić się (impf.), to pride oneself

Review: wyjść (pf., to come forth), naprzeciw (opposite), teść (m., father-in-law), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), ucałować (pf., to kiss), potem (then), wypytywać się (impf., to inquire), wzajemnie (reciprocally), udać się (pf., to go), obóz (m., camp), opowiedzieć (pf., to recount), wszystek (all), uczynić (pf., to do), faraon (m., pharaoh), Egipcjanin (m., Egyptian), wzgląd (m., sake), trud (m., toil), ponieść (pf., to suffer), czas (m., time), podróż (f., journey), uwolnić (pf., to free), dobro (n., good), wyświadczyć (pf., to show), ręka (f., hand), niech (may), uwielbiony (worshipped), teraz (now), większy (greater), niż (than), inny (other), bóg (m., god), gdyż (for), sposób (m., manner), ukarać (pf., to punish).

Verse 7: Wyszedł Mojżesz naprzeciw teścia (Moses came forth opposite {his} father-in-law), oddał mu pokłon (rendered him obeisance) i ucałował go (and kissed him). Potem wypytywali się wzajemnie o powodzenie (then they would inquire reciprocally about the {other’s} well-being) i udali się do obozu (and went unto the camp).

Declension of teść (m.)

sing. pl.
nom. teść teściowie
gen. teścia teściów
dat. teściowi teściom
acc. teścia teściów
instr. teściem teściami
loc. teściu teściach
voc. teściu teściowie

Verse 8: Mojżesz opowiedział swemu teściowi wszystko (Moses recounted unto his father-in-law all), co Pan uczynił faraonowi i Egipcjanom (that which the Lord had done the pharaoh and the Egyptians) przez wzgląd na Izraela (for Israel’s sake), oraz o wszystkich trudach (and of all the toils), jakie ponieśli w czasie podróży (which they had suffered in the time of journey), i jak Pan ich uwolnił (and how the Lord had freed them).

Verse 9: I cieszył się Jetro ze wszystkiego dobra (and Jethro would rejoice from all the good), jakie Pan wyświadczył Izraelowi (which the Lord had shown Israel), gdy go* uwolnił z rąk Egipcjan (when he freed them from the hands of the Egyptians). — *put for the masculine singular Izrael

Verse 10: I powiedział Jetro (and Jethro said): niech będzie uwielbiony Pan (worshipped be the Lord), który was uwolnił z rąk Egipcjan i z rąk faraona (who hath freed you from the hands of the Egyptians and from the hands of the pharaoh), [[On, który uwolnił lud z rąk Egipcjan]] (he who hath freed the people from the hands of the Egyptians).

Verse 11: Teraz wyznaję (I now acknowledge), że Pan jest większy niż wszyscy inni bogowie (that the Lord is greater than all other gods), gdyż w ten sposób ukarał tych (for in this manner did he punish these), co się nimi pysznili (who would pride themselves by them).

Wersety 12-16

  • biesiadny, festal
  • tłum (m.), crowd
  • zajmować się (impf.), to occupy oneself
  • poradzić się (pf.), to inquire of
  • rozstrzygać (impf.), to decide
  • oznajmiać (impf.), to affirm

Review: następnie (next), teść (m., father-in-law), złożyć (pf., to submit), całopalenie (n., holocaust), ofiara (f., offering), wszystek (all), starszy (m., elder), przyjść (pf., to come), brać (impf., to take), udział (m., part), uczta (f., feast), przed (before), nazajutrz (next day), zasiąść (pf., to sit down), sądzić (impf., to judge), lud (m., people), stać (impf., to stand), rano (n., morning), wieczór (m., evening), widzieć (impf., to behold), zajęcie (n., business), powiedzieć (pf., to say), czemu (why), sam (by oneself), sprawa (f., matter), dlaczego (why), zasiadać (impf., to sit), sąd (m., judgement), cały (entire), musieć (impf., to be to), odpowiedzieć (pf., to respond), przychodzić (impf., to come), mieć (impf., to have), spór (m., conflict), pomiędzy (between), strona (f., side), prawo (n., law), przepis (m., prescription), boży (godly).

Verse 12: Następnie Jetro, teść Mojżesza (next Jethro father-in-law of Moses), złożył Bogu całopalenia i ofiary biesiadne (submitted unto God holocausts and festal offerings). Aaron i wszyscy starsi z Izraela przyszli (Aaron and all the elders of Israel came) i brali udział z teściem Mojżesza (and they would take part with the father-in-law of Moses) w uczcie przed Bogiem (in the feast before God).

Verse 13: Nazajutrz zasiadł Mojżesz (next day Moses sat down), aby sądzić lud (to judge the people). I stał tłum przed Mojżeszem (and the crowd would stand before Moses) od rana do wieczora (from morning unto evening).

Verse 14: Gdy teść Mojżesza widział (when the father-in-law of Moses beheld) te wszystkie jego zajęcia z ludem (all this his business with the people), powiedział do niego (he said unto him): czemu ty [sam] się zajmujesz sprawami ludu? (why by thyself occupiest thou thyself with the matters of the people?). Dlaczego sam zasiadasz na sąd (why by thyself sittest thou for judgement), a cały lud musi stać przed tobą (whereas the entire people are to stand before thee) od rana do wieczora? (from morning unto evening?).

Verse 15: Mojżesz odpowiedział swemu teściowi (Moses responded unto his father-in-law): lud przychodzi do mnie (the people come unto me), aby się poradzić Boga (to inquire of God).

Verse 16: Jeśli mają spór (if they have a conflict), to przychodzą do mnie (then they come unto me) i ja rozstrzygam pomiędzy stronami (and I decide between the sides), oznajmiam prawa i przepisy Boże (I affirm the godly laws and prescriptions).

Wersety 17-20

  • zamęczyć (pf.), to exhaust
  • podołać (pf.), to manage
  • przedstawiciel (m.), representative
  • przedstawiać (impf.), to present
  • pouczać (impf.), to direct
  • uczynek (m.), act

Review: wtedy (then), teść (m., father-in-law), powiedzieć (pf., to say), dobry (good), czynić (impf., to do), lud (m., people), przy (alongside), stać (impf., to stand), taki (such), praca (f., work), za (too), ciężki (grievous), sam (by oneself), móc (impf., to be able), teraz (now), posłuchać (pf., to hearken), rada (f., counsel), dawać (impf., to give), niechaj (may), sprawa (f., matter), dokładnie (absolutely), przepis (m., prescription), prawo (n., law), droga (f., way), winien (ought), chodzić (impf., to go), spełniać (impf., to accomplish).

Verse 17: Wtedy teść Mojżesza powiedział do niego (then the father-in-law of Moses said unto him): nie jest dobre to, co czynisz (it is not good this which thou doest).

Verse 18: Zamęczysz siebie i lud (thou wilt exhaust thyself and the people), który przy tobie stoi (who stand alongside thee), gdyż taka praca jest dla ciebie za ciężka (for such work is for thee too grievous), i sam jej nie możesz podołać (and by thyself art thou not able to manage it).

Verse 19: Teraz posłuchaj rady, jaką ci daję (now hearken unto the counsel which I give thee), a Bóg niechaj będzie z tobą (and may God be with thee): sam bądź przedstawicielem swego ludu przed Bogiem (be thou representative of thy people before God) i przedstawiaj Bogu jego* sprawy (and present unto God their matters). — *lud is masculine singular, whence jego

Declension of rada (f.)

sing. pl.
nom. rada rady
gen. rady rad
dat. radzie radom
acc. radę rady
instr. radą radami
loc. radzie radach
voc. rado rady

Verse 20: Pouczaj lud dokładnie (direct the people absolutely) o przepisach i prawach (on the prescriptions and laws), i pouczaj go* o drodze, jaką winien chodzić (and direct them on the way which they are to go), i o uczynkach, jakie winien spełniać (and on the acts which they are to accomplish). — *put for the masculine singular lud

Declension of droga (f.)

sing. pl.
nom. droga drogi
gen. drogi dróg
dat. drodze drogom
acc. drogę drogi
instr. drogą drogami
loc. drodze drogach
voc. drogo drogi

Wersety 21-23

  • wyszukać (pf.), to seek forth
  • nieprzekupny, incorruptible
  • brzydzić się (impf.), to loathe
  • niesprawiedliwy, unjust
  • zysk (m.), gain
  • już to… już to…, now… now…
  • setka (f.), {group of a} hundred
  • pięćdziesiątka (f.), {group of} fifty
  • dziesiątka (f.), {group of} ten
  • ważniejszy, more important
  • przedkładać (impf.), to put before
  • załatwiać (impf.), to settle
  • odciążyć się (pf.), to lighten one’s burden
  • ciężar (m.), burden
  • skłonić (pf.), to dispose
  • zadowolony, satisfied

Review: cały (entire), lud (m., people), dzielny (competent), bać się (impf., to fear), mąż (m., man), ustanowić (pf., to institute), przełożony (m., superior), tysiąc (thousand), móc (impf., to be able), sądzić (pf., to judge), każdy (each),  czas (m., time), sprawa (f., matter), winien (ought), jednak (however), mniejszy (lesser), waga (f., weight), sam (by oneself), sposób (m., manner), gdyż (for), ponieść (pf., to suffer), jeśli (if), tak (so), uczynić (pf., to do), podołać (pf., to manage), także (also), powrócić (pf., to return).

Verses 21-22: A wyszukaj sobie z całego ludu (and seek forth unto thyself from the entire people) dzielnych, bojących się Boga i nieprzekupnych mężów (competent, God-fearing and incorruptible men), którzy się brzydzą niesprawiedliwym zyskiem (who loathe unjust gain), i ustanów ich przełożonymi (and institute them as superiors) już to nad tysiącem, już to nad setką, już to nad pięćdziesiątką i nad dziesiątką (now over thousands, now over hundreds, now over fifties and over tens), aby mogli sądzić lud w każdym czasie (that they may be able to judge the people in each time). Ważniejsze sprawy winni tobie przedkładać (more important matters are they to put before thee), sprawy jednak mniejszej wagi sami winni załatwiać (however matters of lesser weight by themselves are they to settle). Odciążysz się w ten sposób (thou wilt lessen thy burden in this manner), gdyż z tobą poniosą ciężar (for with thee will they suffer the burden).

ważnyważniejszynajważniejszy
importantmore importantmost important

Verse 23: Jeśli tak uczynisz (if thou will do so), a Bóg cię do tego skłoni (and God will dispose thee unto this), podołasz (thou wilt manage), a także lud ten zadowolony powróci do siebie (and also this people will return satisfied unto their place).

Wersety 24-27

  • kierownik (m.), head
  • wyrok (m.), verdict
  • lżejszy, lighter

Review: usłuchać (pf., to hearken), rada (f., counsel), teść (m., father-in-law), uczynić (pf., to do), wszystek (all), powiedzieć (pf., to say), wybrać (pf., to select), cały (entire), mąż (m., man), dzielny (competent), ustanowić (pf., to institute), lud (m., people), przełożony (m., superior), tysiąc (thousand), sto (hundred), pięćdziesiąt (fifty), dziesięć (ten), wydawać (impf., to give forth), każdy (each), czas (m., time), tylko (but), ważniejszy (more important), sprawa (f., matter), przedkładać (impf., to put before), natomiast (whereas), sam (by oneself), rozstrzygać (impf., to decide), następnie (next), odprawić (pf., to send away), udać się (pf., to go), kraj (m., country).

Verse 24: Mojżesz usłuchał rady swego teścia (Moses hearkened unto the counsel of his father-in-law) i uczynił wszystko, co mu powiedział (and did all that which he had said unto him).

Verses 25-26: Wybrał sobie Mojżesz z całego Izraela mężów dzielnych (Moses selected unto himself from entire Israel competent men) i ustanowił ich kierownikami ludu (and instituted them as heads of the people), przełożonymi nad tysiącem, nad stoma, nad pięćdziesięcioma i nad dziesięcioma (superiors over thousands, over hundreds, over fifties and over tens), aby wyroki wydawali ludowi w każdym czasie (that they might give forth verdicts unto the people in each time), a tylko ważniejsze sprawy przedkładali Mojżeszowi (and but the more important matters would they put before Moses), wszystkie lżejsze natomiast sami rozstrzygali (whereas all the lighter would they decide by themselves).

lekkilżejszynajlżejszy
lightlighterlightest

Verse 27: Następnie Mojżesz odprawił teścia (next Moses sent away {his} father-in-law), który udał się do swego kraju (who went unto his own country).