Polish language series: Wj 18, spotkanie Mojżesza z Jetrą

In the eighteenth chapter of the book of Exodus, Moses meets with his father-in-law: spotkanie Mojżesza z Jetrą (meeting of Moses with Jethro).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 18

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 18. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-6

  • odesłać (pf.), to send back
  • wyratować (pf.), to save, to rescue
  • zdążać (impf.), to head, to be bound

Review: teść (m., father-in-law), kapłan (m., priest), madianicki (Midianite), usłyszeć (pf., to hear), opowiadać (impf., to tell, to relate), uczynić (pf., to do, to make), lud (m., people), wyprowadzić (pf., to bring forth/out), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), syn (m., son), imię (n., name), powiedzieć (pf., to say), cudzoziemiec (m., foreigner), obcy (foreign, strange), ziemia (f., land), ojciec (m., father), pomoc (f., help), miecz (m., sword), faraon (m., pharaoh), przyjść (pf., to come, to arrive), pustynia (f., desert), obozować (impf., to encamp), góra (f., mount, mountain), boży (godly, divine), polecić (pf., to instruct), donieść (pf., to inform), oba (both).

Verse 1: Teść Mojżesza, kapłan madianicki Jetro (Moses’s father-in-law Jethro priest of Midian [Midianite priest]), usłyszał opowiadanie o tym wszystkim, co Bóg uczynił dla Mojżesza i dla Izraela, jego ludu (heard tell of all that which God had done for Moses and for Israel), że Pan wyprowadził Izraelitów z Egiptu (that the Lord had brought the Israelites out of Egypt).

Verses 2-3: Wówczas Jetro, teść Mojżesza (then Moses’s father-in-law Jethro), wziął żonę Mojżesza Seforę (took Moses’s wife Zipporah), którą ten odesłał (whom he [this one] had sent back), i dwóch jej synów (and her two sons). Jeden z nich miał imię Gerszom (one of them was named [was having the name] Gershom), bo powiedział [Mojżesz] (for Moses said): jestem cudzoziemcem w obcej ziemi (I am a foreigner in a foreign land).

Verse 4: Drugi zaś miał imię Eliezer (as for the other, he was named [was having the name] Eliezer), gdyż (for): Bóg mojego ojca był dla mnie pomocą (the God of my father was a help to me) i wyratował mię od miecza faraona (and he rescued me from the sword of Pharaoh).

Verse 5: Jetro, teść Mojżesza, przyszedł z synami jego i żoną do Mojżesza na pustynię (Moses’s father-in-law Jethro came with his* sons and wife to Moses in the desert), gdzie obozował wówczas pod górą Bożą (where he was then encamped at the mountain of God [Godly mountain]). *Of Moses.

Verse 6: I polecił donieść Mojżeszowi (and he sent word to Moses [and he instructed to inform Moses]): ja Jetro, twój teść, zdążam do ciebie z żoną twoją i z obu twoimi synami (I, your father-in-law Jethro, am headed for you with your wife and with both your sons).

Wersety 7-11

  • powodzenie (n.), well-being, welfare
  • cieszyć się (impf.), to rejoice
  • wyznawać (impf.), to admit, to profess
  • pysznić się (impf.), to pride oneself

Review: wyjść (pf., to go/come out), teść (m., father-in-law), oddać pokłon (pf., to make obeisance), ucałować (pf., to kiss), wypytywać się (impf., to inquire), wzajemnie (mutually, reciprocally), udać się (pf., to go, to proceed), obóz (m., camp), opowiedzieć (pf., to say, to tell), uczynić (pf., to do, to make), faraon (m., pharaoh), Egipcjanin (m., Egyptian), wzgląd (m., account, consideration), trud (m., toil, hardship), ponieść (pf., to suffer), czas (m., time), podróż (f., journey), uwolnić (pf., to free), dobro (n., good), wyświadczyć (pf., to render, to show), ręka (f., hand), uwielbiony (glorified), większy (greater), niż (than), inny (other), bóg (m., god), sposób (m., manner, way), ukarać (pf., to punish).

Verse 7: Wyszedł Mojżesz naprzeciw teścia (Moses went out to meet [went out opposite] his father-in-law), oddał mu pokłon (made obeisance to him) i ucałował go (and kissed him). Potem wypytywali się wzajemnie o powodzenie (then each asked after the other’s welfare [then they were inquiring mutually about {the other’s} welfare]) i udali się do obozu (and they went to the camp).

Declension of teść (m.)

sing. pl.
nom. teść teściowie
gen. teścia teściów
dat. teściowi teściom
acc. teścia teściów
instr. teściem teściami
loc. teściu teściach
voc. teściu teściowie

Verse 8: Mojżesz opowiedział swemu teściowi wszystko, co Pan uczynił faraonowi i Egipcjanom (Moses told his father-in-law everything that the Lord had done to Pharaoh and the Egyptians) przez wzgląd na Izraela (for the sake of Israel), oraz o wszystkich trudach, jakie ponieśli w czasie podróży (and about all the toils that they had suffered on the way), i jak Pan ich uwolnił (and how the Lord had freed them).

Verse 9: I cieszył się Jetro ze wszystkiego dobra (and Jethro rejoiced [was rejoicing] over all the good), jakie Pan wyświadczył Izraelowi (that the Lord had shown Israel), gdy go uwolnił z rąk Egipcjan (when he freed them [it] from the hands of the Egyptians).

Verse 10: I powiedział Jetro (and Jethro said): niech będzie uwielbiony Pan (glorified be the Lord), który was uwolnił z rąk Egipcjan i z rąk faraona (who freed you from the hands of the Egyptians and from the hands of Pharaoh), <On, który uwolnił lud z rąk Egipcjan> (he who freed the people from the hands of the Egyptians).

Verse 11: Teraz wyznaję (I now profess), że Pan jest większy niż wszyscy inni bogowie (that the Lord is greater than all other gods), gdyż w ten sposób ukarał tych, co się nimi pysznili (for thus did he punish those who prided themselves on them).

Wersety 12-16

  • biesiadny, festal
  • tłum (m.), crowd
  • zajmować się (impf.), to be occupied, busied
  • poradzić się (pf.), to consult, to inquire of
  • rozstrzygać (impf.), to decide, to settle
  • oznajmiać (impf.), to declare, to make known

Review: następnie (then, afterwards), teść (m., father-in-law), złożyć (pf., to submit, to put forth, to lay down), całopalenie (n., burnt offering), ofiara (f., offering, sacrifice), starszy (m., elder), przyjść (pf., to come, to arrive), brać (impf., to take), udział (m., lot, share, part), uczta (f., feast), nazajutrz (the next day), zasiąść (pf., to sit down), sądzić (pf., to judge), lud (m., people), stać (impf., to stand), rano (n., morning), wieczór (m., evening), widzieć (impf., to see), zajęcie (n., business, engagement), powiedzieć (pf., to say), sprawa (f., matter), zasiadać (impf., to sit down), sąd (m., judgement), odpowiedzieć (pf., to respond), przychodzić (impf., to arrive, to come), spór (m., conflict, dispute), pomiędzy (between), strona (f., side), prawo (n., law), przepis (m., prescription), boży (godly, divine).

Verse 12: Następnie (the next day) Jetro, teść Mojżesza, złożył Bogu całopalenia i ofiary biesiadne (Moses’s father-in-law Jethro offered up to God burnt offerings and festal sacrifices). Aaron i wszyscy starsi z Izraela przyszli (Aaron and all the elders of Israel came) i brali udział z teściem Mojżesza w uczcie przed Bogiem (and they took [were taking] part with Moses’s father-in-law in the feast before God).

Verse 13: Nazajutrz zasiadł Mojżesz (the next day Moses sat), aby sądzić lud (to judge the people). I stał tłum przed Mojżeszem od rana do wieczora: and the crowd stood (was standing) before Moses from morning to evening.

Verse 14: Gdy teść Mojżesza widział te wszystkie jego zajęcia z ludem (when Moses’s father-in-law saw [was seeing] all these his dealings with the people), powiedział do niego (he said to him): czemu ty [sam] się zajmujesz sprawami ludu? (why do you alone occupy yourself with the matters of the people?). Dlaczego sam zasiadasz na sąd (why do you alone sit in judgement), a cały lud musi stać przed tobą od rana do wieczora? (whereas all the people must stand before you from morning to evening?).

Verse 15: Mojżesz odpowiedział swemu teściowi (Moses responded to his father-in-law): lud przychodzi do mnie (the people come to me), aby się poradzić Boga (to inquire of God).

Verse 16: Jeśli mają spór (if they have a dispute), to przychodzą do mnie (then they come to me) i ja rozstrzygam pomiędzy stronami (and I decide between the sides), oznajmiam prawa i przepisy Boże (I make known the laws and prescriptions of God [the Godly laws and prescriptions; the divine laws and prescriptions]).

Wersety 17-20

  • zamęczyć (pf.), to exhaust, to overdrive
  • podołać (pf.), to endure, to manage
  • przedstawiciel (m.), representative
  • przedstawiać (impf.), to submit, to present
  • pouczać (impf.), to instruct, to teach
  • uczynek (m.), deed, act

Review: teść (m., father-in-law), powiedzieć (pf., to say), dobry (good, right), czynić (impf., to do, to make), lud (m., people), stać (impf., to stand), praca (f., work, task), ciężki (heavy, onerous), posłuchać (pf., to listen, to heed), rada (f., advice, counsel), dawać (impf., to give), sprawa (f., matter, affair), dokładnie (thoroughly, carefully), przepis (m., prescription), prawo (n., law), droga (f., way, road), winien (ought), chodzić (impf., to walk, to go), spełniać (impf., to perform, to accomplish).

Verse 17: Wtedy teść Mojżesza powiedział do niego (then Moses’s father-in-law said to him): nie jest dobre to, co czynisz (what you are doing is not right).

Verse 18: Zamęczysz siebie i lud (you will exhaust yourself and the people), który przy tobie stoi (who are standing by you), gdyż taka praca jest dla ciebie za ciężka (for such task is too onerous for you), i sam jej nie możesz podołać (and you cannot manage it on your own).

Verse 19: Teraz posłuchaj rady, jaką ci daję (now take heed of the counsels that I give you), a Bóg niechaj będzie z tobą (and may God be with you): sam bądź przedstawicielem swego ludu przed Bogiem (you be the representative of your people before God) i przedstawiaj Bogu jego sprawy (and submit to God their matters [its* matters]). *Lud is masculine singular.

Declension of rada (f.)

sing. pl.
nom. rada rady
gen. rady rad
dat. radzie radom
acc. radę rady
instr. radą radami
loc. radzie radach
voc. rado rady

Verse 20: Pouczaj lud dokładnie (instruct the people thoroughly) o przepisach i prawach (with regard to the prescriptions and laws), i pouczaj go o drodze, jaką winien chodzić (and instruct them with regard to the way that they are to go), i o uczynkach, jakie winien spełniać (and with regard to the deeds that they are to accomplish).

Declension of droga (f.)

sing. pl.
nom. droga drogi
gen. drogi dróg
dat. drodze drogom
acc. drogę drogi
instr. drogą drogami
loc. drodze drogach
voc. drogo drogi

Wersety 21-23

  • wyszukać (pf.), to seek out
  • nieprzekupny, incorruptible
  • brzydzić się (impf.), to loathe, to abhor
  • niesprawiedliwy, unjust, unfair
  • zysk (m.), profit, gain
  • setka (f.), {group of a} hundred
  • pięćdziesiątka (f.), {group of} fifty
  • dziesiątka (f.), {group of} ten
  • ważniejszy, more important
  • przedkładać (impf.), to submit, to present
  • załatwiać (impf.), to settle
  • odciążyć się (pf.), to alleviate oneself
  • ciężar (m.), burden, load
  • skłonić (pf.), to impel, to induce, to prompt
  • zadowolony, satisfied, content

Review: lud (m., people), dzielny (skilled, capable), bać się (impf., to fear), mąż (m., man), ustanowić (pf., to appoint), przełożony (m., chief, superior), tysiąc (thousand), móc (impf., may, can, to be able), sądzić (pf., to judge), czas (m., time), sprawa (f., matter, affair), winien (ought), mniejszy (lesser, smaller), waga (f., weight, importance), sposób (m., way, manner), ponieść (pf., to bear, to carry, to suffer), uczynić (pf., to do, to make), podołać (pf., to endure, to manage), także (also, too), powrócić (pf., to return).

Verses 21-22: A wyszukaj sobie z całego ludu (and seek out from all the people) dzielnych, bojących się Boga i nieprzekupnych mężów (capable, God-fearing and incorruptible men), którzy się brzydzą niesprawiedliwym zyskiem (who loathe unjust gain), i ustanów ich przełożonymi (and appoint them as chiefs) już to nad tysiącem, już to nad setką, już to nad pięćdziesiątką i nad dziesiątką (be it over thousands, be it over hundreds, be it over fifties and over tens), aby mogli sądzić lud w każdym czasie (that they may judge the people at all times). Ważniejsze sprawy winni tobie przedkładać (more important matters are they to present to you), sprawy jednak mniejszej wagi sami winni załatwiać (but matters of lesser importance are they themselves to settle). Odciążysz się w ten sposób (thus shall you alleviate yourself), gdyż z tobą poniosą ciężar (for they will bear the burden with you).

ważnyważniejszynajważniejszy
importantmore importantmost important

Verse 23: Jeśli tak uczynisz (if you do [will do] this), a Bóg cię do tego skłoni (and God impels [will impel] you to it), podołasz (you will endure), a także lud ten zadowolony powróci do siebie (and this people also will return satisfied to their place).

Wersety 24-27

  • kierownik (m.), head, chief
  • wyrok (m.), judgement
  • lżejszy, lighter

Review: usłuchać (pf., to listen, to heed), rada (f., advice, counsel), teść (m., father-in-law), uczynić (pf., to do, to make), powiedzieć (pf., to say), wybrać (pf., to choose), mąż (m., man), dzielny (skilled, capable), ustanowić (pf., to appoint), przełożony (m., chief, superior), tysiąc (thousand), sto (hundred), pięćdziesiąt (fifty), dziesięć (ten), wydawać (impf., to pass, to emit), czas (m., time), ważniejszy (more important), sprawa (f., matter, affair), przedkładać (impf., to submit, to present), natomiast (on the other hand, whereas), rozstrzygać (impf., to decide, to settle), następnie (then, afterwards), odprawić (pf., to send away, to dismiss), udać się (pf., to go, to proceed), kraj (m., land, country).

Verse 24: Mojżesz usłuchał rady swego teścia (Moses heeded his father-in-law’s counsels) i uczynił wszystko, co mu powiedział (and did everything that he had said to him).

Verses 25-26: Wybrał sobie Mojżesz z całego Izraela mężów dzielnych (Moses chose capable men from all Israel) i ustanowił ich kierownikami ludu (and appointed them as heads over the people [of the people]), przełożonymi nad tysiącem, nad stoma, nad pięćdziesięcioma i nad dziesięcioma (chiefs over thousands, over hundreds, over fifties and over tens), aby wyroki wydawali ludowi w każdym czasie (that they might pronounce [might be pronouncing] judgements upon the people at all times), a tylko ważniejsze sprawy przedkładali Mojżeszowi (and only more important matters were they presenting to Moses), wszystkie lżejsze natomiast sami rozstrzygali (whereas all the lesser [lighter] ones were they deciding themselves).

lekkilżejszynajlżejszy
lightlighterlightest

Verse 27: Następnie Mojżesz odprawił teścia (then Moses dismissed his father-in-law), który udał się do swego kraju (who went off to his own land).