Polish language series: Wj 16, przepiórki i manna

The feminine przepiórka is the Polish for quail. In the sixteenth chapter of the book of Exodus, you read about: przepiórki i manna (quails and manna).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 16

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 16. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-3

  • zasiadać (impf.), to sit
  • garnek (m.), pot
  • sytość (f.), satiety, satiation
  • umorzyć (pf.), to kill off
  • rzesza (f.), multitude, mass

Review: następnie (then, afterwards), wyruszyć (pf., to leave, to set out), przybyć (pf., to arrive, to come), zgromadzenie (n., congregation, assembly), pustynia (f., desert), położyć (pf., to set down), między (between), piętnasty (fifteen), dzień (m., day), drugi (second), miesiąc (m., month), wyjście (n., exit, departure), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), zacząć (pf., to start, to begin), szemrać (impf., to repine), mówić (impf., to say), pomrzeć (pf., to die {one and all}), ręka (f., hand), mięso (n., meat, flesh), jadać (impf., to eat), chleb (m., bread), wyprowadzić (pf., to bring forth/out), głód (m., hunger, famine).

Verse 1: Następnie wyruszyli z Elim: then they set out from Elim. Przybyło zaś całe zgromadzenie Izraelitów na pustynię Sin (and the entire congregation of the Israelites came to the desert of Sin), położoną między Elim a Synajem (situated between Elim and Sinai), piętnastego dnia drugiego miesiąca (on the fifteenth day of the second month) od ich wyjścia z ziemi egipskiej (after [from] their departure from the land of Egypt [Egyptian land]).

Verse 2: I zaczęło szemrać na pustyni całe zgromadzenie Izraelitów przeciw Mojżeszowi i przeciw Aaronowi: and the entire congregation of the Israelites began repining in the desert against Moses and against Aaron.

Verse 3: Izraelici mówili im (the Israelites said [were saying] to them): obyśmy pomarli z ręki Pana w ziemi egipskiej (would that we should have died {one and all} by the hand [from the hand] of the Lord in the land of Egypt [Egyptian land]), gdzieśmy zasiadali przed garnkami mięsa (when we sat [were sitting] before pots of flesh) i jadali chleb do sytości (and ate [were eating] bread to our fill). Wyprowadziliście nas na tę pustynię (you have brought us forth into this desert), aby głodem umorzyć całą tę rzeszę (so as to kill off this mass {of people} by hunger; so as to starve this mass {of people}).

Declension of głód (m.)

sing. pl.
nom. głód głody
gen. głodu głodów
dat. głodowi głodom
acc. głód głody
instr. głodem głodami
loc. głodzie głodach
voc. głodzie głody

Wersety 4-8

  • kształt (m.), form, shape
  • potrzeba (f.), need, necessity
  • doświadczyć (pf.), to put to the test
  • czy też nie, or not
  • szemranie (n.), repining

Review: powiedzieć (pf., to say), wówczas (then, at that time), zesłać (pf., to send down {from heaven}), chleb (m., bread), niebo (n., heaven, sky), deszcz (m., rain), wychodzić (impf., to go/come out), lud (m., people), dzień (m., day), zbierać (impf., to gather), dzienny (daily), chcieć (impf., to want), pójść (pf., to go), rozkaz (m., command), szósty (sixth), zrobić (pf., to make, to do), zapas (m., reserve, provision), przynieść (pf., to bring, to fetch), podwójny (double), ilość (f., quantity, amount), codziennie (daily, every day), społeczność (f., community), wieczór (m., evening), ujrzeć (pf., to see), wyprowadzić (pf., to bring forth/out), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), rano (in the morning), chwała (f., glory), usłyszeć (pf., to hear), szemrać (impf., to repine), mięso (n., meat, flesh), dać (pf., to give), jedzenie (n., eating), sytość (f., satiety, satiation), słyszeć (impf., to hear).

Verse 4: Pan powiedział wówczas do Mojżesza (then the Lord said to Moses): oto ześlę wam chleb z nieba (behold, I will send down bread to you from heaven), na kształt deszczu (in the form of rain). I będzie wychodził lud (and the people shall go out [shall be going out]), i każdego dnia (and each day) będzie zbierał według potrzeby dziennej (they shall gather [shall be gathering] according to their daily need). Chcę ich także doświadczyć (I will also put them to the test), czy pójdą za moimi rozkazami czy też nie (whether they will follow [will go behind] my commands or not).

Verse 5: Lecz w dniu szóstym (but on the sixth day) zrobią zapas tego, co przyniosą (they shall make a reserve of that which they bring in [will bring in]), a będzie to podwójna ilość tego, co będą zbierać codziennie (and it shall be twice the amount of that which they gather [will be gathering] each day).

Verse 6: Mojżesz i Aaron powiedzieli do społeczności Izraelitów (Moses and Aaron said to the community of the Israelites): tego wieczora (this evening) ujrzycie, że to Pan wyprowadził was z ziemi egipskiej (you shall see that it was the Lord who brought you out of the land of Egypt [Egyptian land]).

Verse 7: A rano (and in the morning) ujrzycie chwałę Pana (you shall see the glory of the Lord), gdyż usłyszał On (for he has heard), że szemrzecie przeciw Panu (that you repine against the Lord). Czymże my jesteśmy (who ever are we), że szemrzecie przeciw nam? (that you repine against us?).

Verse 8: Mojżesz powiedział (Moses said): wieczorem (in the evening) Pan da wam mięso do jedzenia (the Lord will give you flesh to eat), a rano chleb do sytości (and, in the morning, bread to your fill), bo słyszał Pan szemranie wasze przeciw Niemu (for the Lord has heard your repining against him). Czymże bowiem my jesteśmy?: for who ever are we? Nie szemraliście przeciwko nam (you are not repining against us), ale przeciw Panu (but against the Lord).

Wersety 9-13

  • przemowa (f.), speech
  • rzeczywiście, indeed
  • przepiórka (f.), quail
  • warstwa (f.), layer

Review: rzec (pf., to say), powiedzieć (pf., to say), zgromadzenie (n., congregation, assembly), zbliżyć się (pf., to draw near), słyszeć (impf., to hear), szemranie (n., repining), czas (m., time), spojrzeć (pf., to look), pustynia (f., desert), ukazać się (pf., to appear), obłok (m., cloud), chwała (f., glory), przemówić (pf., to address), słowo (n., word), zmierzch (m., twilight), jeść (impf., to eat), mięso (n., meat, flesh), rano (in the morning), nasycić się (pf., to sate oneself), chleb (m., bread), poznać (pf., to know, to recognise), wieczór (m., evening), przylecieć (pf., to come flying), pokryć (pf., to cover), obóz (m., camp), nazajutrz rano (the next morning), rosa (f., dew), leżeć (impf., to lie), dokoła (round about, all round).

Verse 9: Mojżesz rzekł do Aarona (Moses said to Aaron): powiedz całemu zgromadzeniu Izraelitów (say to the entire congregation of the Israelites): zbliżcie się do Pana (draw near to the Lord), gdyż słyszał wasze szemrania (for he has heard your repinings).

Verse 10: W czasie przemowy Aarona do całego zgromadzenia Izraelitów (as Aaron spoke [during the speech of Aaron] to the entire congregation of the Israelites) spojrzeli ku pustyni (they looked towards the desert) i ukazała się im w obłoku chwała Pana (and the glory of the Lord appeared to them in the cloud).

Verses 11-12: I przemówił Pan do Mojżesza tymi słowami (and the Lord addressed Moses with these words): słyszałem szemranie Izraelitów (I have heard the repining of the Israelites). Powiedz im tak (say thus to them): o zmierzchu (at twilight) będziecie jeść mięso (you shall eat [shall be eating] flesh), a rano nasycicie się chlebem (and, in the morning, you shall sate yourselves with bread). Poznacie wtedy, że Ja, Pan, jestem waszym Bogiem: then you shall know that I, the Lord, am your God.

Verse 13: Rzeczywiście wieczorem przyleciały przepiórki (and flying in did the quails indeed come) i pokryły obóz (and they covered the camp), a nazajutrz rano warstwa rosy leżała dokoła obozu (and the next morning a layer of dew lay [was lying] all round the camp).

Declension of obóz (m.)

sing. pl.
nom. obóz obozy
gen. obozu obozów
dat. obozowi obozom
acc. obóz obozy
instr. obozem obozami
loc. obozie obozach
voc. obozie obozy

Wersety 14-18

  • ku górze, upwards
  • drobny, fine, small
  • ziarnisty, grainy
  • szron (m.), hoarfrost, rime
  • wzajemnie, mutually, reciprocally
  • omer (m.), omer
  • jedni… drudzy, some… others
  • zbiór (m.), gathering, collection
  • zbywać (impf.), to be in excess
  • brak (m.), lack, shortage

Review: warstwa (f., layer), rosa (f., dew), unieść się (pf., to raise/lift oneself), pustynia (f., desert), leżeć (impf., to lie), niby (as if, as though), ziemia (f., ground, land), widok (m., view, sight), pytać się (impf., to ask), wiedzieć (impf., to know), powiedzieć (pf., to say), chleb (m., bread), dawać (impf., to give), pokarm (m., food), nakazać (pf., to command), każdy (each, every one), zebrać (pf., to gather), potrzeba (f., need, necessity), głowa (f., head), przynieść (pf., to bring, to fetch), liczba (f., number), osoba (f., person, individual), należeć (impf., to belong), namiot (m., tent), uczynić (pf., to do, to make), dużo (much, a lot), mało (not much, little), mierzyć (impf., to measure), wiele (much, a lot), żaden (no, not any).

Verse 14: Gdy się warstwa rosy uniosła ku górze (when the layer of dew lifted [rose upwards; lifted upwards]), wówczas na pustyni leżało coś drobnego, ziarnistego, niby szron na ziemi (something fine and grainy, as though hoarfrost on the ground, then lay [was lying] in the desert).

Verse 15: Na widok tego (at the sight of this) Izraelici pytali się wzajemnie (the Israelites asked [were asking] one another): co to jest? (what is this?)gdyż nie wiedzieli, co to było (for they knew not [for they were not knowing] what it was). Wtedy powiedział do nich Mojżesz (Moses then said to them): to jest chleb, który daje wam Pan na pokarm (it is the bread which the Lord is giving you for food).

Verse 16: To zaś nakazał wam Pan (and this is what the Lord has commanded you): każdy z was zbierze dla siebie według swej potrzeby (each of you shall gather for himself according to his need), omer na głowę (an omer a head). Każdy z was przyniesie według liczby osób (each of you shall fetch according to the number of individuals), które należą do jego namiotu (who belong to his tent).

Verse 17: Izraelici uczynili tak (the Israelites did so) i zebrali jedni dużo, drudzy mało (and some gathered much, others little).

Verse 18: Gdy mierzyli swój zbiór omerem (when they measured [were measuring] the gathering by the omer), to ten, który zebrał wiele, nie miał nic zbywającego (he who had gathered much had [was having] no excess), kto zaś za mało zebrał, nie miał żadnego braku (whereas he who had gathered little had [was having] no shortage)każdy zebrał według swych potrzeb (each gathered according to his needs).

Declension of potrzeba (f.)

sing. pl.
nom. potrzeba potrzeby
gen. potrzeby potrzeb
dat. potrzebie potrzebom
acc. potrzebę potrzeby
instr. potrzebą potrzebami
loc. potrzebie potrzebach
voc. potrzebo potrzeby

Wersety 19-26

  • niektórzy, some people
  • tworzyć się (impf.), to form
  • robak (m.), maggot
  • gnicie (n.), putrefaction, rot
  • goręcej, more hotly
  • przygrzewać (impf.), to beat down
  • topnieć (impf.), to melt
  • szabat (m.), sabbath
  • jutrzejszy, tomorrow’s
  • albowiem, for, because

Review: następnie (then, afterwards), pozostawiać (impf., to leave), następny (next), rano (n., morning), posłuchać (pf., to listen, to heed), pozostawić (pf., to leave), trochę (some, a little), nastąpić (pf., to ensue, to follow), rozgniewać się (pf., to become angered), zbierać (impf., to gather), każdy (each), potrzeba (f., need, necessity), słońce (n., sun), szósty (sixth), dzień (m., day), podwójny (double), ilość (f., quantity, amount), pożywienie (n., food), dwa (two), omer (m., omer), przybyć (pf., to arrive, to come), przełożony (m., chief, superior), zgromadzenie (n., congregation, assembly), donieść (pf., to inform), chcieć (impf., to want), powiedzieć (pf., to say), święty (holy, sacred), spoczynek (m., rest, repose), poświęcić (pf., to consecrate), upiec (pf., to bake), ugotować (pf., to boil), zbywać (impf., to be in excess), odłożyć (pf., to put aside), nakaz (m., command), jeść (impf., to eat), dzisiaj (today), cześć (f., worship, veneration), znaleźć (pf., to find), pole (n., field), sześć (six), siódmy (seventh).

Verse 19: Następnie Mojżesz powiedział do nich (then Moses said to them): niechaj nikt nie pozostawia nic z tego do następnego rana (let no one leave any of it for the next morning).

Verse 20: Niektórzy nie posłuchali Mojżesza (some heeded Moses not) i pozostawili trochę na następne rano (and left of it for the next morning). Jednak tworzyły się robaki (but maggots formed) i nastąpiło gnicie (and rot ensued). I rozgniewał się na nich Mojżesz: and Moses became angered with them.

Verse 21: Zbierali to każdego rana (they gathered it every morning), każdy według swych potrzeb (each according to his needs). Lecz gdy słońce goręcej przygrzewało (but when the sun beat down [was beating down] more hotly), topniało (it would melt).

gorącogoręcejnajgoręcej
hotlymore hotlymost hotly

Verse 22: W szóstym zaś dniu (on the sixth day, however) zbierali podwójną ilość pożywienia (they gathered double the amount of food), dwa omery na każdego (two omers for each). I przybyli wszyscy przełożeni zgromadzenia (and all the chiefs of the congregation came), i donieśli to Mojżeszowi (and told this to Moses).

Verse 23: A on rzekł do nich (and he said to them): oto, co Pan chciał wam powiedzieć (this is what the Lord wanted [was wanting] to say to you): dniem świętym spoczynku, szabatem poświęconym dla Pana, jest dzień jutrzejszy (tomorrow is a day of holy rest, a sabbath consecrated to the Lord). Upieczcie, co chcecie upiec (bake what you will bake), i ugotujcie, co chcecie ugotować (and boil what you will boil). Wszystko zaś, co wam zbywa (and all that remains unto you in excess), odłóżcie na dzień następny (put it aside for the next day).

Verse 24: I odłożyli na następny dzień według nakazu Mojżesza: and they put {it} aside for the next day in accordance with the command of Moses. I nie nastąpiło gnicie, ani też nie tworzyły się tam robaki: and no rot ensued, nor did maggots form therein.

Verse 25: Mojżesz powiedział (Moses said): jedzcie to dzisiaj (eat it today), albowiem dzisiaj jest szabat ku czci Pana (for today is a sabbath in honour of the Lord). Dzisiaj nie znajdziecie tego na polu: today you will not find it in the field.

Verse 26: Przez sześć dni możecie zbierać (for six days you may gather {it}), jednak w dniu siódmym jest szabat (but on the seventh day is a sabbath) i nie będzie nic tego dnia (and there will be none on that day [on this day]).

Wersety 27-36

  • zamieszkanie (n.), residence, dwelling
  • manna (f.), manna
  • kolender (m.), coriander
  • smak (m.), taste, savour
  • przechować (pf.), to keep
  • zamieszkały, inhabited, settled
  • efa (f.), ephah

Review: niektórzy (some people), lud (m., people), wyjść (pf., to go/come out), siódmy (seventh), dzień (m., day), zbierać (impf., to gather), znaleźć (pf., to find), jakże długo (how ever long), wzbraniać się (impf., to refuse, to object), zachowywać (impf., to keep, to observe), nakaz (m., command), prawo (n., law), patrzyć (pf., to look, to see), nakazać (pf., to command), szabat (m., sabbath), szósty (sixth), pokarm (m., food), przeto (therefore), pozostać (pf., to remain), dom (m., house), żaden (no, not any), opuszczać (impf., to leave), miejsce (n., place), stosownie do (in compliance with), obchodzić (impf., to observe, to celebrate), nadać (pf., to confer, to give), nazwa (f., name), biały (white), ziarno (n., seed), placek (m., cake), miód (m., honey), napełnić (pf., to fill), późniejszy (later, subsequent, posterior), pokolenie (n., generation), ujrzeć (pf., to see), żywić (impf., to feed), pustynia (f., desert), wyprowadzić (pf., to bring forth/out), wziąć (pf., to take), naczynie (n., vessel), omer (m., omer), złożyć (pf., to offer up), położyć (pf., to set down), świadectwo (n., testimony), jeść (impf., to eat), czterdzieści (forty), rok (m., year), przybyć (pf., to arrive, to come), granica (f., border, confine), ziemia (f., land), dziesiąty (tenth), część (f., part, share, portion).

Verse 27: Niektórzy z ludu wyszli siódmego dnia (some of the people went out on the seventh day), aby zbierać (so as to gather), ale nic nie znaleźli (but they found nothing).

Verse 28: Wówczas Pan powiedział do Mojżesza (the Lord then said to Moses): jakże długo jeszcze (how ever long yet) będziecie się wzbraniali zachowywać moje nakazy i moje prawa? (will you refuse [will you be refusing] to keep my commands and my laws?).

Verse 29: Patrzcie (see); Pan nakazał wam szabat (the Lord has commanded you with the sabbath [the Lord has commanded the sabbath unto you]) i dlatego (and that is why) w szóstym dniu (on the sixth day) dał wam pokarm na dwa dni (he gave you food for two days). Każdy przeto z was pozostanie w domu: each of you shall therefore remain in his house. W dniu siódmym (on the seventh day) żaden z was niech nie opuszcza swego miejsca zamieszkania (let none of you leave his place of residence).

Verse 30: I stosownie do tego (and in compliance with this) lud obchodził dnia siódmego szabat (the people observed [were observing] the sabbath on the seventh day).

Verse 31: Dom Izraela nadał temu [pokarmowi] nazwę manna: the house of Israel gave the name manna to this food. Była ona biała jak ziarno kolendra (it was white like coriander seed [seed of coriander]) i miała smak placka z miodem (and tasted like [was having the taste of] a cake with honey).

Verse 32: Mojżesz rzekł (Moses said): oto, co nakazał Pan (this is what the Lord has commanded): napełnijcie omer (fill an omer {of it}) i przechowajcie go dla waszych późniejszych pokoleń (and keep it for your subsequent generations), aby ujrzeli pokarm (that they may see the food), którym żywiłem was na pustyni (with which I fed [was feeding] you in the desert) po wyprowadzeniu z ziemi egipskiej (after your bringing forth from the land of Egypt [Egyptian land]).

Verse 33: Mojżesz rzekł do Aarona (Moses said to Aaron): weź naczynie (take a vessel) i napełnij je omerem manny (and fill it with an omer of manna), i złóż ją przed Panem (and offer it up before the Lord), aby przechować ją dla waszych późniejszych pokoleń (so as to keep it for your subsequent generations).

Verse 34: Aaron położył je przed Świadectwem (Aaron set it down before the testimony), aby przechować (so as to keep {it})jak to Pan nakazał Mojżeszowi (as the Lord had commanded it of Moses).

Verse 35: Izraelici jedli mannę przez czterdzieści lat (the Israelites ate [were eating] manna for forty years), aż przybyli do ziemi zamieszkałej (until they came to a settled land). Jedli mannę (they ate [were eating] manna), aż przybyli do granic ziemi Kanaan (until they came to the borders of the land of Canaan).

Verse 36: Omer zaś jest dziesiątą częścią efy: as for the omer, it is the tenth part of an ephah.