Polish language series: Wj 16, przepiórki i manna

The sixteenth chapter of the book of Exodus treats of bread from the heaven: przepiórki i manna (quails and manna).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 16

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 16. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-3

  • zasiadać (impf.), to sit
  • garnek (m.), pot
  • sytość (f.), satiety
  • umorzyć (pf.), to starve
  • rzesza (f.), multitude

Review: następnie (next), wyruszyć (pf., to set forth), przybyć (pf., to come), cały (entire), zgromadzenie (n., congregation), Izraelita (m., Israelite), pustynia (f., desert), położyć (pf., to lay), między (between), piętnasty (fifteen), dzień (m., day), drugi (second), miesiąc (m., month), wyjście (n., coming forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), zacząć (pf., to start), szemrać (impf., to repine), przeciw (against), mówić (impf., to speak), oby (would that), pomrzeć (pf., to die {one and all}), ręka (f., hand), przed (before), mięso (n., flesh), jadać (impf., to eat), chleb (m., bread), wyprowadzić (pf., to bring forth), głód (m., hunger).

Verse 1: Następnie wyruszyli z Elim: next they set forth from Elim. Przybyło zaś całe zgromadzenie Izraelitów na pustynię Sin (and the entire congregation of the Israelites came unto the desert {of} Sin), położoną między Elim a Synajem (laid between Elim and Sinai), piętnastego dnia drugiego miesiąca (on the fifteenth day of the second month) od ich wyjścia z ziemi egipskiej (from their coming forth from the Egyptian land).

Verse 2: I zaczęło szemrać na pustyni całe zgromadzenie Izraelitów (and the entire congregation of the Israelites started repining in the desert) przeciw Mojżeszowi i przeciw Aaronowi (against Moses and against Aaron).

Verse 3: Izraelici mówili im (the Israelites spoke unto them): obyśmy pomarli z ręki Pana w ziemi egipskiej (would that we had all died from hand of the Lord in the Egyptian land), gdzieśmy zasiadali przed garnkami mięsa (when we would sit before pots of flesh) i jadali chleb do sytości (and would eat bread unto satiety). Wyprowadziliście nas na tę pustynię (ye have brought us forth into this desert), aby głodem umorzyć całą tę rzeszę (to starve with hunger this entire multitude).

Declension of głód (m.)

sing. pl.
nom. głód głody
gen. głodu głodów
dat. głodowi głodom
acc. głód głody
instr. głodem głodami
loc. głodzie głodach
voc. głodzie głody

Wersety 4-8

  • kształt (m.), form
  • potrzeba (f.), need
  • doświadczyć (pf.), to put unto the proof
  • czy też nie, or not
  • szemranie (n.), repining

Review: powiedzieć (pf., to say), wówczas (then), zesłać (pf., to send down {from heaven}), chleb (m., bread), niebo (n., heaven), deszcz (m., rain), wychodzić (impf., to come forth), lud (m., people), każdy (each), dzień (m., day), zbierać (impf., to gather), według (according unto), dzienny (daily), chcieć (impf., to will), także (also), pójść (pf., to go), rozkaz (m., order), szósty (sixth), zrobić (pf., to make), zapas (m., reserve), przynieść (pf., to bring along), podwójny (double), ilość (f., amount), codziennie (daily), społeczność (f., community), wieczór (m., evening), ujrzeć (pf., to see), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), rano (in the morning), chwała (f., glory), usłyszeć (pf., to hear), szemrać (impf., to repine), przeciw (against), cóż (what ever), dać (pf., to give), mięso (n., flesh), jedzenie (n., eating), sytość (f., satiety), słyszeć (impf., to hear), bowiem (for), przeciwko (against).

Verse 4: Pan powiedział wówczas do Mojżesza (then the Lord said unto Moses): oto ześlę wam chleb z nieba (so it is that I shall send down unto you bread from the heaven), na kształt deszczu (in the form of rain). I będzie wychodził lud (and the people will be coming forth), i każdego dnia (and each day) będzie zbierał według potrzeby dziennej (they will be gathering according unto the daily need). Chcę ich także doświadczyć (I will also put them unto the proof), czy pójdą za moimi rozkazami czy też nie (whether they will go behind my orders or not).

Verse 5: Lecz w dniu szóstym (but in the sixth day) zrobią zapas tego, co przyniosą (they will make a reserve of this which they will bring along), a będzie to podwójna ilość tego, co będą zbierać codziennie (and it will be the double amount of this which they will be gathering daily).

Verse 6: Mojżesz i Aaron powiedzieli do społeczności Izraelitów (Moses and Aaron said unto the community of the Israelites): tego wieczora ujrzycie (this evening ye will see), że to Pan wyprowadził was z ziemi egipskiej (that it was the Lord who brought you forth from the Egyptian land).

Verse 7: A rano ujrzycie chwałę Pana (and in the morning ye will see the glory of the Lord), gdyż usłyszał On (for he hath heard), że szemrzecie przeciw Panu (that ye repine against the Lord). Czymże my jesteśmy (what ever are we), że szemrzecie przeciw nam? (that ye repine against us?).

Verse 8: Mojżesz powiedział (Moses said): wieczorem Pan da wam mięso do jedzenia (in the evening the Lord will give you flesh for eating), a rano chleb do sytości (and in the morning bread unto satiety), bo słyszał Pan szemranie wasze przeciw Niemu (for the Lord would hear your repining against him). Czymże bowiem my jesteśmy?: for what ever are we? Nie szemraliście przeciwko nam (ye repine not against us), ale przeciw Panu (but against the Lord).

Wersety 9-13

  • przemowa (f.), address
  • nasycić się (pf.), to sate oneself
  • przepiórka (f.), quail
  • warstwa (f.), layer

Review: rzec (pf., to say), powiedzieć (pf., to say), cały (entire), zgromadzenie (n., congregation), Izraelita (m., Israelite), zbliżyć się (pf., to draw near), słyszeć (impf., to hear), szemranie (n., repining), czas (m., time), spojrzeć (pf., to look), ku (towards), pustynia (f., desert), ukazać się (pf., to appear), obłok (m., cloud), chwała (f., glory), przemówić (pf., to address), słowo (n., word), tak (so), zmierzch (m., dark), jeść (impf., to eat), mięso (n., flesh), rano (in the morning), chleb (m., bread), poznać (pf., to recognise), wtedy (then), rzeczywiście (indeed), wieczór (m., evening), przylecieć (pf., to come flying), pokryć (pf., to cover), obóz (m., camp), nazajutrz (next day), rosa (f., dew), leżeć (impf., to lie), dokoła (all round).

Verse 9: Mojżesz rzekł do Aarona (Moses said unto Aaron): powiedz całemu zgromadzeniu Izraelitów (say unto the entire congregation of the Israelites): zbliżcie się do Pana (draw near unto the Lord), gdyż słyszał wasze szemrania (for he would hear your repinings).

Verse 10: W czasie przemowy Aarona (in the time of Aaron’s address) do całego zgromadzenia Izraelitów (unto the entire congregation of the Israelites) spojrzeli ku pustyni (they looked towards the desert) i ukazała się im w obłoku chwała Pana (and the glory of the Lord appeared unto them in the cloud).

Verses 11-12: I przemówił Pan do Mojżesza tymi słowami (and the Lord addressed Moses with these words): słyszałem szemranie Izraelitów (I would hear the repining of the Israelites). Powiedz im tak (say unto them so): o zmierzchu będziecie jeść mięso (at dark ye will be eating flesh), a rano nasycicie się chlebem (and in the morning ye will sate yourselves with bread). Poznacie wtedy (then ye will recognise), że Ja, Pan, jestem waszym Bogiem (that I, the Lord, am your God).

Verse 13: Rzeczywiście wieczorem przyleciały przepiórki (indeed in the evening quails came flying) i pokryły obóz (and covered the camp), a nazajutrz rano warstwa rosy leżała dokoła obozu (and next morning a layer of dew was lying all round the camp).

Declension of obóz (m.)

sing. pl.
nom. obóz obozy
gen. obozu obozów
dat. obozowi obozom
acc. obóz obozy
instr. obozem obozami
loc. obozie obozach
voc. obozie obozy

Wersety 14-18

  • ku górze, upwards
  • drobny, small
  • ziarnisty, grainy
  • szron (m.), hoarfrost
  • wzajemnie, reciprocally
  • omer (m.), omer
  • mało, little
  • zbiór (m.), ingathering
  • zbywać (impf.), to be in excess

Review: warstwa (f., layer), rosa (f., dew), unieść się (pf., to rise), wówczas (then), pustynia (f., desert), leżeć (impf., to lie), niby (as though), ziemia (f., ground), widok (m., sight), Izraelita (m., Israelite), pytać się (impf., to ask), wiedzieć (impf., to know), wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), chleb (m., bread), dawać (impf., to give), pokarm (m., nourishment), nakazać (pf., to enjoin), każdy (each), zebrać (pf., to gather), według (according unto), potrzeba (f., need), głowa (f., head), przynieść (pf., to bring along), liczba (f., number), osoba (f., individual), należeć (impf., to belong), namiot (m., tent), uczynić (pf., to do), tak (so), jeden (one), drugi (other), dużo (much), mierzyć (impf., to measure), wiele (much), nic (not a thing), za (too), żaden (not any), brak (m., want).

Verse 14: Gdy się warstwa rosy uniosła ku górze (when the layer of dew rose upwards), wówczas na pustyni leżało (then in the desert would lie) coś drobnego, ziarnistego, niby szron na ziemi (something fine, grainy, as though hoarfrost on the ground).

Verse 15: Na widok tego (at the sight of this) Izraelici pytali się wzajemnie (the Israelites would ask reciprocally): co to jest? (what is this?)gdyż nie wiedzieli, co to było (for they knew not that which it was). Wtedy powiedział do nich Mojżesz (then Moses said unto them): to jest chleb, który daje wam Pan na pokarm (this is the bread which the Lord is giving you for nourishment).

Verse 16: To zaś nakazał wam Pan (and this hath the Lord enjoined you): każdy z was zbierze dla siebie według swej potrzeby (each of you shall gather for himself according unto his need), omer na głowę (an omer per head). Każdy z was przyniesie według liczby osób (each of you shall bring along according unto the number of individuals), które należą do jego namiotu (who belong unto his tent).

Verse 17: Izraelici uczynili tak (the Israelites did so) i zebrali jedni dużo (and the ones gathered much), drudzy mało (the others little).

Verse 18: Gdy mierzyli swój zbiór omerem (when they would measure their ingathering by the omer), to ten, który zebrał wiele (then this one who had gathered much), nie miał nic zbywającego (had not a thing in excess), kto zaś za mało zebrał (whereas he who had gathered too little), nie miał żadnego braku (had not any want)każdy zebrał według swych potrzeb (each had gathered according unto his needs).

Declension of potrzeba (f.)

sing. pl.
nom. potrzeba potrzeby
gen. potrzeby potrzeb
dat. potrzebie potrzebom
acc. potrzebę potrzeby
instr. potrzebą potrzebami
loc. potrzebie potrzebach
voc. potrzebo potrzeby

Wersety 19-26

  • niektórzy, some {people}
  • tworzyć się (impf.), to come formed
  • robak (m.), maggot
  • gnicie (n.), rot
  • goręcej, hotlier
  • przygrzewać (impf.), to beat down
  • topnieć (impf.), to melt
  • szabat (m.), sabbath
  • jutrzejszy, morrow-
  • zbywać (impf.), to be in excess
  • odłożyć (pf.), to put aside
  • albowiem, for

Review: następnie (next), powiedzieć (pf., to say), niechaj (let), nikt (not a one), pozostawiać (impf., to leave), nic (not a thing), następny (next), rano (n., morning), posłuchać (pf., to hearken), pozostawić (pf., to leave), trochę (a bit), jednak (however), nastąpić (pf., to be met with), rozgniewać się (pf., to become angered), zbierać (impf., to gather), każdy (each), według (according unto), potrzeba (f., need), słońce (n., sun), szósty (sixth), dzień (m., day), podwójny (double), ilość (f., amount), pożywienie (n., food), dwa (two), omer (m., omer), przybyć (pf., to come), wszystek (all), przełożony (m., superior), zgromadzenie (n., congregation), donieść (pf., to report), rzec (pf., to say), chcieć (impf., to will), święty (holy), spoczynek (m., rest), poświęcić (pf., to consecrate), upiec (pf., to bake), ugotować (pf., to boil), wszystko (n., all), nakaz (m., injunction), tam (there), jeść (impf., to eat), dzisiaj (today), cześć (f., veneration), znaleźć (pf., to find), pole (n., field), sześć (six), móc (impf., may), siódmy (seventh).

Verse 19: Następnie Mojżesz powiedział do nich (next Moses said unto them): niechaj nikt nie pozostawia nic z tego do następnego rana (let not a one leave a thing thereof until next morning).

Verse 20: Niektórzy nie posłuchali Mojżesza (some hearkened not unto Moses) i pozostawili trochę na następne rano (and left a bit until next morning). Jednak tworzyły się robaki (however maggots came formed) i nastąpiło gnicie (and rot was met with). I rozgniewał się na nich Mojżesz: and Moses became angered against them.

Verse 21: Zbierali to każdego rana (they gathered this each morning), każdy według swych potrzeb (each according unto his needs). Lecz gdy słońce goręcej przygrzewało (but when the sun would beat down hotlier), topniało (it would melt).

gorącogoręcejnajgoręcej
hotlyhotlierhotliest

Verse 22: W szóstym zaś dniu (and in the sixth day) zbierali podwójną ilość pożywienia (they gathered a double amount of food), dwa omery na każdego (two omers for each). I przybyli wszyscy przełożeni zgromadzenia (and all the superiors of the congregation came), i donieśli to Mojżeszowi (and reported this unto Moses).

Verse 23: A on rzekł do nich (and he said unto them): oto, co Pan chciał wam powiedzieć (this is that which the Lord would say unto you): dniem świętym spoczynku (a day of holy rest), szabatem poświęconym dla Pana (a sabbath consecrated for the Lord), jest dzień jutrzejszy (is morrow day). Upieczcie, co chcecie upiec (bake that which ye will bake), i ugotujcie, co chcecie ugotować (and boil that which ye will boil). Wszystko zaś, co wam zbywa (and all that which remaineth unto you in excess), odłóżcie na dzień następny (put aside until next day).

Verse 24: I odłożyli na następny dzień (and they put aside until next day) według nakazu Mojżesza (according unto the injunction of Moses). I nie nastąpiło gnicie (and not any rot was met with), ani też nie tworzyły się tam robaki (and not any maggots came formed there either).

Verse 25: Mojżesz powiedział (Moses said): jedzcie to dzisiaj (eat this today), albowiem dzisiaj jest szabat ku czci Pana (for today is a sabbath in veneration of the Lord). Dzisiaj nie znajdziecie tego na polu: today ye will not find this in the field.

Verse 26: Przez sześć dni możecie zbierać (for six days ye may gather), jednak w dniu siódmym jest szabat (however in the seventh day is the sabbath) i nie będzie nic tego dnia (and not a thing will there be on this day).

Wersety 27-36

  • jakże długo, how ever long
  • zamieszkanie (n.), dwelling
  • manna (f.), manna
  • kolender (m.), coriander
  • smak (m.), taste
  • przechować (pf.), to retain
  • zamieszkały, inhabited
  • efa (m.), ephah

Review: niektórzy (some {people}), lud (m., people), wyjść (pf., to come forth), siódmy (seventh), dzień (m., day), zbierać (impf., to gather), nic (not a thing), znaleźć (pf., to find), wówczas (then), powiedzieć (pf., to say), jeszcze (yet), wzbraniać się (impf., to refuse), zachowywać (impf., to keep), nakaz (m., injunction), prawo (n., law), patrzyć (pf., to look), nakazać (pf., to enjoin), szabat (m., sabbath), dlatego (therefore), szósty (sixth), dać (pf., to give), pokarm (m., nourishment), dwa (two), każdy (each), przeto (therefore), pozostać (pf., to remain), dom (m., house), żaden (not any), opuszczać (impf., to leave), miejsce (n., place), stosownie do (conformably unto), obchodzić (impf., to observe), nadać (pf., to confer), nazwa (f., name), biały (white), ziarno (n., seed), placek (m., cake), miód (m., honey), rzec (pf., to say), napełnić (pf., to fill up), późniejszy (later), pokolenie (n., generation), ujrzeć (pf., to see), żywić (impf., to nourish), pustynia (f., desert), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), wziąć (pf., to take), naczynie (n., vessel), omer (m., omer), złożyć (pf., to submit), położyć (pf., to lay), świadectwo (n., testimony), Izraelita (m., Israelite), jeść (impf., to eat), czterdzieści (forty), rok (m., year), przybyć (pf., to come), granica (f., border), dziesiąty (tenth), część (f., part).

Verse 27: Niektórzy z ludu wyszli siódmego dnia, aby zbierać (some of the people came forth on the seventh day to gather), ale nic nie znaleźli (but not a thing did they find).

Verse 28: Wówczas Pan powiedział do Mojżesza (then the Lord said unto Moses): jakże długo jeszcze (how ever long yet) będziecie się wzbraniali zachowywać moje nakazy i moje prawa? (will ye be refusing to keep my injunctions and my laws?).

Verse 29: Patrzcie (look); Pan nakazał wam szabat (the Lord hath enjoined you the sabbath) i dlatego w szóstym dniu (and therefore in the sixth day) dał wam pokarm na dwa dni (hath he given you nourishment for two days). Każdy przeto z was (each of you therefore) pozostanie w domu (shall remain in {his} house). W dniu siódmym (in the seventh day) żaden z was niech nie opuszcza swego miejsca zamieszkania (let not any of you leave his place of dwelling).

Verse 30: I stosownie do tego (and conformably unto this) lud obchodził dnia siódmego szabat (would the people observe on the seventh day the sabbath).

Verse 31: Dom Izraela nadał temu [pokarmowi] (the house of Israel conferred unto this nourishment) nazwę manna (the name ‘manna’). Była ona biała jak ziarno kolendra (it was white like seed of coriander) i miała smak placka z miodem (and had the taste of a cake with honey).

Verse 32: Mojżesz rzekł (Moses said): oto, co nakazał Pan (this is that which the Lord hath enjoined): napełnijcie omer (fill up an omer) i przechowajcie go dla waszych późniejszych pokoleń (and retain it for your later generations), aby ujrzeli pokarm (that they may see the nourishment), którym żywiłem was na pustyni (wherewith I would nourish you in the desert) po wyprowadzeniu z ziemi egipskiej (after the bringing forth from the Egyptian land).

Verse 33: Mojżesz rzekł do Aarona (Moses said unto Aaron): weź naczynie (take a vessel) i napełnij je omerem manny (and fill it up with an omer of manna), i złóż ją przed Panem (and submit it before the Lord), aby przechować ją dla waszych późniejszych pokoleń (to retain it for your later generations).

Verse 34: Aaron położył je przed Świadectwem, aby przechować (Aaron laid it before the testimony to retain {it})jak to Pan nakazał Mojżeszowi (as the Lord had enjoined Moses).

Verse 35: Izraelici jedli mannę przez czterdzieści lat (the Israelites would eat manna for forty years), aż przybyli do ziemi zamieszkałej (until they came unto an inhabited land). Jedli mannę (they would eat manna), aż przybyli do granic ziemi Kanaan (until they came unto the borders of the land {of} Canaan).

Verse 36: Omer zaś jest dziesiątą częścią efy: now the omer is the tenth part of an ephah.