Polish language series: Wj 14, przejście przez morze

The fourteenth chapter of the book of Exodus continues to treat of the Israelites’ departure from Egypt. It is in this chapter that, commanded by God, Moses divides the sea — przejście przez morze (passage through the sea) — to let the Israelites pass.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 14

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 14. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

  • zabłądzić (pf.), to lose one’s way
  • potęga (f.), power

Review: przemówić (pf., to address), słowo (n., word), rozkazać (pf., to order), Izraelita (m., Israelite), zawrócić (pf., to turn back), rozbić (pf., to pitch), obóz (m., camp), pomiędzy (between), morze (n., sea), naprzeciw (opposite), namiot (m., tent), miejsce (n., place), faraon (m., pharaoh), powiedzieć (pf., to say), wtedy (then), kraj (m., country), pustynia (f., desert), zamknąć (pf., to close), droga (f., way), uczynić (pf., to make, to do), uparty (obstinate), serce (n., heart), urządzić (pf., to arrange), pościg (m., pursuit), okazać (pf., to show), cały (entire), wojsko (n., army), poznać (pf., to recognise), wówczas (then), Egipcjanin (m., Egyptian), sposób (m., manner).

Verses 1-2: Pan przemówił do Mojżesza tymi słowami (the Lord addressed Moses with these words): rozkaż Izraelitom, niech zawrócą (order the Israelites that they turn back) i niech rozbiją obóz pod Pi-Hachirot (and that they pitch camp near Pi-Hahiroth) pomiędzy Migdol a morzem (between Migdol and the sea), naprzeciw Baal-Sefon (opposite Baal-Zephon). Rozbijcie namioty naprzeciw tego miejsca nad morzem: pitch tents opposite this place by the sea.

Verse 3: Faraon powie wtedy (the pharaoh will then say): Izraelici zabłądzili w kraju (the Israelites have lost their way in the country), a pustynia zamknęła im drogę (and the desert has closed the way unto them).

Verse 4: Uczynię upartym serce faraona (I shall make obstinate the heart of the pharaoh), i urządzi pościg za wami (and he will arrange pursuit behind you). Wtedy okażę potęgę moją (then I shall show my power) nad faraonem i nad całym jego wojskiem (over the pharaoh and over his entire army). Poznają wówczas Egipcjanie (the Egyptians will then recognise), że Ja jestem Pan (that I am the Lord). I uczynili w ten sposób: and they did in this manner.

Declension of wojsko (n.)

sing. pl.
nom. wojsko wojska
gen. wojska wojsk
dat. wojsku wojskom
acc. wojsko wojska
instr. wojskiem wojskami
loc. wojsku wojskach
voc. wojsko wojska

Wersety 5-9

  • pozwalać (impf.), to permit
  • zaprzęgać (impf.), to harness
  • rydwan (m.), chariot
  • wyborowy, select
  • wojownik (m.), warrior
  • dopędzić (pf.), to overtake
  • obozować (impf.), to encamp

Review: donieść (pf., to report), król (m., king), egipski (Egyptian), ucieczka (f., flight), lud (m., people), zmienić się (pf., to be changed), usposobienie (n., disposition), faraon (m., pharaoh), sługa (m., servant), względem (with regard to), rzec (pf., to say), uczynić (pf., to do, to make), opuścić (pf., to leave), służba (f., service), rozkazać (pf., to order), wówczas (then), zabrać (pf., to take along), ludzie (pl., men), wziąć (pf., to take), sześćset (six hundred), wszystek (all), inny (other), każdy (each), dzielny (competent), uparty (obstinate), serce (n., heart), urządzić (pf., to arrange), pościg (m., pursuit), Izraelita (m., Israelite), jednak (however), wyjść (pf., to come forth), podnieść (pf., to lift), ręka (f., hand), Egipcjanin (m., Egyptian), więc (therefore), ścigać (impf., to pursue), morze (n., sea), koń (m., horse), jeździec (m., horseman), cały (entire), wojsko (n., army), naprzeciw (opposite).

Verse 5: Gdy doniesiono królowi egipskiemu o ucieczce ludu (when it was reported [when one reported] to the Egyptian king of the flight of the people), zmieniło się usposobienie faraona i jego sług względem niego* (the disposition of the pharaoh and his servants was changed with regard to them) i rzekli (and they said): cóżeśmy uczynili (what ever have we done) pozwalając Izraelowi+ opuścić naszą służbę? (in permitting Israel to leave our service?). — *Masculine singular, given that lud is a masculine singular noun. +Dative; literally, unto Israel.

Verse 6: Rozkazał wówczas faraon zaprzęgać swoje rydwany (the pharaoh then ordered to harness his chariots) i zabrał ludzi swoich ze sobą (and took along his men with himself).

Declension of rydwan (m.)

sing. pl.
nom. rydwan rydwany
gen. rydwanu rydwanów
dat. rydwanowi rydwanom
acc. rydwan rydwany
instr. rydwanem rydwanami
loc. rydwanie rydwanach
voc. rydwanie rydwany

Verse 7: Wziął sześćset rydwanów wyborowych (he took six hundred select chariots) oraz wszystkie inne rydwany egipskie (as well as all the other Egyptian chariots), a na każdym z nich byli dzielni wojownicy (and in each of them were competent warriors).

Verse 8: Pan uczynił upartym serce faraona, króla egipskiego (the Lord made obstinate the heart of the pharaoh Egyptian king), który urządził pościg za Izraelitami (who arranged pursuit behind the Israelites). Ci jednak wyszli (these however came forth) z podniesioną ręką (with lifted hand).

Verse 9: Egipcjanie więc ścigali ich (the Egyptians would therefore pursue them) i dopędzili obozujących nad morzem (and overtook {them} encamped by the sea)wszystkie konie i rydwany faraona (all the horses and chariots of the pharaoh), jeźdźcy i całe wojsko jego (his horsemen and entire army)pod Pi-Hachirot naprzeciw Baal-Sefon (near Pi-Hahiroth, opposite Baal-Zephon).

Declension of morze (n.)

sing. pl.
nom. morze morza
gen. morza mórz
dat. morzu morzom
acc. morze morza
instr. morzem morzami
loc. morzu morzach
voc. morze morza

Wersety 10-14

  • ogromnie, immensely
  • usługa (f.), good turn
  • wyraźnie, plainly
  • spokój (m.), tranquillity
  • zbawienie (n.), salvation
  • zgotować (pf.), to have in store

Review: zbliżyć się (pf., to draw near), faraon (m., pharaoh), Izraelita (m., Israelite), podnieść (pf., to lift), oko (n., eye), ujrzeć (pf., to see), Egipcjanin (m., Egyptian), ciągnąć (impf., to march), przerazić się (pf., to become dismayed), głośny (loud), wołanie (n., outcry), rzec (pf., to say), brakować (impf., to lack), grób (m., grave), tu (hither), przyprowadzić (pf., to bring), pomrzeć (pf., to die {one and all}), pustynia (f., desert), wyświadczyć (pf., to show), wyprowadzić (pf., to bring forth), mówić (impf., to speak), zostawić (pf., to leave), chcieć (impf., to will), służyć (impf., to serve), lepiej (better), umierać (impf., to die), odpowiedzieć (pf., to respond), lud (m., people), bać się (impf., to fear), pozostać (pf., to remain), miejsce (n., place), zobaczyć (pf., to see), dzisiaj (today), widzieć (impf., to behold), teraz (now), nigdy (not ever), oglądać (impf., to look upon), walczyć (impf., to strive), spokojny (tranquil).

Verse 10: A gdy się zbliżył faraon (and when the pharaoh drew near), Izraelici podnieśli oczy (the Israelites lifted {their} eyes), a ujrzawszy, że Egipcjanie ciągną za nimi (and having seen that the Egyptians were marching behind them), ogromnie się przerazili (they became immensely dismayed). Izraelici podnieśli głośne wołanie do Pana: the Israelites lifted a loud outcry to the Lord.

Verse 11: Rzekli do Mojżesza (they said to Moses): czyż brakowało grobów w Egipcie (were ever graves lacking in Egypt), że nas tu przyprowadziłeś (that thou hast brought us hither), abyśmy pomarli na pustyni? (that we may die one and all in the desert?). Cóż za usługę wyświadczyłeś nam przez to (what ever sort of good turn hast thou shown us through this), że wyprowadziłeś nas z Egiptu? (that thou hast brought us forth from Egypt?).

Verse 12: Czyż nie mówiliśmy ci wyraźnie w Egipcie (spoke we ever not plainly to thee in Egypt): zostaw nas w spokoju (leave us in tranquillity), chcemy służyć Egipcjanom (we will serve the Egyptians). Lepiej bowiem nam było służyć im (for better was it unto us to serve them), niż umierać na tej pustyni (than to die in this desert).

Verse 13: Mojżesz odpowiedział ludowi (Moses responded to the people): nie bójcie się (fear not). Pozostańcie na swoim miejscu (remain in your place), a zobaczycie zbawienie od Pana (and you will see the salvation from the Lord), jakie zgotuje nam dzisiaj (which he has [will have] in store for us today). Egipcjan, których widzicie teraz (the Egyptians whom you behold now), nie będziecie już nigdy oglądać (will you not ever more look upon).

Verse 14: Pan będzie walczył za was (the Lord will be striving for you), a wy będziecie spokojni (and you will be tranquil).

Wersety 15-18

  • rozdzielić (pf.), to divide
  • dwoje, two

Review: rzec (pf., to say), głośno (loudly), wołać (impf., to cry forth), powiedzieć (pf., to say), ruszać (impf., to set forth), droga (f., way), podnieść (pf., to lift), laska (f., staff), wyciągnąć (pf., to extend), ręka (f., hand), morze (n., sea), wejść (pf., to enter), Izraelita (m., Israelite), środek (m., middle), suchy (dry), ziemia (f., land), natomiast (as for), uczynić (pf., to make), uparty (obstinate), serce (n., heart), Egipcjanin (m., Egyptian), pójść (pf., to go), wtedy (then), okazać (pf., to show), potęga (f., power), wobec (before), faraon (m., pharaoh), cały (entire), wojsko (n., army), rydwan (m., chariot), wszystek (all), jeździec (m., horseman), poznać (pf., to recognise).

Verse 15: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said to Moses): czemu głośno wołasz do Mnie? (why dost thou cry forth loudly unto me?). Powiedz Izraelitom (say to the Israelites), niech ruszają w drogę (that they set forth on [into] the way).

Verse 16: Ty zaś podnieś swą laskę (thou, for thy part, lift thy staff) i wyciągnij rękę nad morze (and extend {thy} hand over the sea) i rozdziel je na dwoje (and divide it into two), a wejdą Izraelici w środek na suchą ziemię (and the Israelites will enter into the middle onto dry land).

Verse 17: Ja natomiast uczynię upartymi serca Egipcjan (as for me, I shall make obstinate the heart of the Egyptians), że pójdą za nimi (that they will go behind them). Wtedy okażę moją potęgę wobec faraona (then I shall show my power before the pharaoh), całego wojska jego (his entire army), rydwanów ({his} chariots) i wszystkich jego jeźdźców (and all his horsemen).

Verse 18: A gdy okażę moją potęgę (and when I show [shall show] my power) wobec faraona, jego rydwanów i jeźdźców (before the pharaoh, his chariots and {his} horsemen), wtedy poznają Egipcjanie, że ja jestem Pan (then will the Egyptians recognise that I am the Lord).

Declension of jeździec (m.)

sing. pl.
nom. jeździec jeźdźcy
gen. jeźdźca jeźdźców
dat. jeźdźcowi jeźdźcom
acc. jeźdźca jeźdźców
instr. jeźdźcem jeźdźcami
loc. jeźdźcu jeźdźcach
voc. jeźdźcze jeźdźcy

Wersety 19-25

  • stawać (impf.), to come to a stand
  • oświecać (impf.), to light
  • rozstąpić się (pf.), to part oneself
  • mur (m.), wall
  • zatrzymać (pf.), to halt
  • koło (n.), wheel
  • naprzód, onwards
  • posuwać się (impf.), to advance oneself

Review: anioł (m., angel), boży (godly), iść (impf., to go), na przedzie (at the front), wojsko (n., army), izraelski (Israelite), zmienić (pf., to change), miejsce (n., place), tył (m., rear), słup (m., pillar), obłok (m., cloud), również (also), przejść (pf., to pass), przód (m., front), zająć (pf., to occupy), między (between), egipski (Egyptian), tam (there), ciemność (f., darkness), tu (here), noc (f., night), zbliżyć się (pf., to draw near), jeden (one), drugi (other), cały (entire), wyciągnąć (pf., to extend), ręka (f., hand), morze (m., sea), cofnąć (pf., to draw back), woda (f., water), gwałtowny (violent), wiatr (m., wind), wschodni (eastern), wiać (impf., to blow), uczynić (pf., to make), suchy (dry), ziemia (f., land), Izraelita (m., Israelite), środek (m., middle), mieć (impf., to have), prawy (right), lewy (left), strona (f., side), Egipcjanin (m., Egyptian), ścigać (impf., to pursue), wszystek (all), koń (m., horse), rydwan (m., chariot), jeździec (m., horseman), wejść (pf., to enter), świt (m., daybreak), spojrzeć (pf., to look), ogień (m., fire), zmusić (pf., to constrain), ucieczka (f., flight), wielki (great), trudność (f., difficulty), móc (impf., can), krzyknąć (pf., to shout), uciekać (impf., to flee), przed (before), obrona (f., defence), walczyć (impf., to strive).

Verses 19-20: Anioł Boży (the godly angel), który szedł na przedzie wojsk izraelskich (who would go at the front of the Israelite armies), zmienił miejsce i szedł na ich tyłach (changed place and would go in their rears). Słup obłoku również przeszedł z przodu (the pillar of cloud also passed from the front) i zajął ich tyły (and occupied their rears), stając między wojskiem egipskim a wojskiem izraelskim (in coming to a stand between the Egyptian army and the Israelite army). I tam był obłok ciemnością (and there the cloud was with the darkness), tu zaś oświecał noc (but here it would light the night). I nie zbliżyli się jedni do drugich (and the ones drew not near to the others) przez całą noc (for the entire night).

Declension of obłok (m.)

sing. pl.
nom. obłok obłoki
gen. obłoku obłoków
dat. obłokowi obłokom
acc. obłok obłoki
instr. obłokiem obłokami
loc. obłoku obłokach
voc. obłoku obłoki

Verses 21-22: Mojżesz wyciągnął rękę nad morze (Moses extended {his} hand over the sea), a Pan cofnął wody (and the Lord drew back the waters) gwałtownym wiatrem wschodnim (with a violent eastern wind), który wiał przez całą noc (which would blow for the entire night), i uczynił morze suchą ziemią (and he made the sea dry land). Wody się rozstąpiły (the waters parted themselves), a Izraelici szli przez środek morza po suchej ziemi (and the Israelites would go through the middle of the sea along dry land), mając mur z wód po prawej i po lewej stronie (in having a wall of waters on the right and on the left side).

Verse 23: Egipcjanie ścigali ich: the Egyptians would pursue them. Wszystkie konie faraona, jego rydwany i jeźdźcy (all the horses of the pharaoh, his chariots and {his} horsemen) weszli za nimi w środek morza (entered behind them into the middle of the sea).

Verse 24: O świcie spojrzał Pan (at daybreak the Lord looked) ze słupa ognia i ze słupa obłoku (from the pillar of fire and from the pillar of cloud) na wojsko egipskie (upon the Egyptian army), i zmusił je do ucieczki (and he constrained it to flight).

Declension of słup (m.)

sing. pl.
nom. słup słupy
gen. słupa słupów
dat. słupowi słupom
acc. słup słupy
instr. słupem słupami
loc. słupie słupach
voc. słupie słupy

Verse 25: I zatrzymał koła ich rydwanów (and he halted the wheels of their chariots), tak że z wielką trudnością mogli się naprzód posuwać (so that with great difficulty could they advance themselves onwards). Egipcjanie krzyknęli (the Egyptians shouted): uciekajmy przed Izraelem (let us flee before Israel), bo w jego* obronie (for in their defence) Pan walczy z Egipcjanami (is the Lord striving with the Egyptians). — *The agreement is made with the masculine singular Izrael.

Wersety 26-31

  • zalać (pf.), to flood
  • brzask (m.), break of day
  • fala (f.), wave
  • zatopić (pf.), to submerge
  • dno (n.), bottom
  • wodny, water-
  • martwy, dead
  • ulęknąć się (pf.), to take fear

Review: rzec (pf., to say), wyciągnąć (pf., to extend), ręka (f., hand), morze (m., sea), woda (f., water), Egipcjanin (m., Egyptian), rydwan (m., chariot), jeździec (m., horseman), dzień (m., day), wrócić (pf., to return), miejsce (n., place), uciekać (impf., to flee), biegnąć (impf., to run), naprzeciw (opposite), pogrążyć (pf., to sink), środek (m., middle), powracać (impf., to return), cały (entire), wojsko (n., army), wejść (pf., to enter), ścigać (impf., to pursue), tamten (that other one), ocaleć (pf., to escape), jeden (one), Izraelita (m., Israelite), iść (impf., to go), suchy (dry), morski (sea-), mieć (impf., to have), mur (m., wall), prawy (right), lewy (left), strona (f., side), wybawić (pf., to deliver), widzieć (impf., to behold), brzeg (m., edge), wielki (great), dzieło (n., handiwork), dokonać (pf., to perform), wobec (before), uwierzyć (pf., to believe), sługa (m., servant).

Verse 26: A Pan rzekł do Mojżesza (and the Lord said to Moses): wyciągnij rękę nad morze (extend {thy} hand over the sea), aby wody zalały Egipcjan, ich rydwany i jeźdźców (that the waters may flood the Egyptians, their chariots and {their} horsemen).

Verse 27: Wyciągnął Mojżesz rękę nad morze (Moses extended {his} hand over the sea), które o brzasku dnia wróciło na swoje miejsce (which at the break of day returned to its place). Egipcjanie uciekając biegli naprzeciw falom (the Egyptians in fleeing would run opposite the waves), i pogrążył ich Pan w środku morza (and the Lord sank them in the middle of the sea).

Declension of fala (f.)

sing. pl.
nom. fala fale
gen. fali fal
dat. fali falom
acc. falę fale
instr. falą falami
loc. fali falach
voc. falo fale

Verse 28: Powracające fale zatopiły rydwany i jeźdźców całego wojska faraona (the returning waves submerged the chariots and the horsemen of the pharaoh’s entire army), którzy weszli w morze (which had entered into the sea), ścigając tamtych (in pursuing those other ones), nie ocalał z nich ani jeden (not even a one of them escaped).

Verse 29: Izraelici zaś szli po suchym dnie morskim (as for the Israelites, they would go along the dry sea bottom), mając mur [wodny] po prawej i po lewej stronie (in having a water-wall on the right and on the left side).

Verse 30: W tym to dniu (it was in this day) wybawił Pan Izraela z rąk Egipcjan (that the Lord delivered Israel from the hands of the Egyptians). I widzieli Izraelici (and the Israelites beheld) martwych Egipcjan na brzegu morza (the Egyptians dead on the edge of the sea).

Verse 31: Gdy Izraelici widzieli wielkie dzieło (when the Israelites beheld the great handiwork), którego dokonał Pan wobec Egipcjan (which the Lord had performed before the Egyptians), ulękli się Pana (they feared the Lord) i uwierzyli Jemu oraz Jego słudze Mojżeszowi (and believed him and his servant Moses).