Polish language series: Wj 13, słup obłoku i słup ognia

In the thirteenth chapter of the book of Exodus, the Lord tells Moses to consecrate every firstborn unto him, of both man and beast. It is also in this chapter that the departure of the Israelites begins; the Lord goes before them by day as a pillar of cloud: jako słup obłoku; and by night as a pillar of fire: jako słup ognia. From the subject heading of this chapter: cudowne przejście przez morze (wondrous passage through the sea); it is in the next chapter that Moses splits the sea to allow the Israelites to pass.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 13

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 13. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-5

  • poświęcić (pf.), to consecrate
  • matczyny, maternal

Review: powiedzieć (pf., to say), wszystek (every), pierworodne (n., firstborn), syn (m., son), należeć (impf., to belong), pierwocina (f., first issue), łono (n., womb), zarówno… jak i… (… and… alike), człowiek (m., man), zwierzę (n., animal), lud (m., people), pamiętać (impf., to remember), dzień (m., day), wyjść (pf., to come forth), dom (m., house), niewola (f., bondage), potężny (powerful), ręka (f., hand), wywieść (pf., to lead forth), stamtąd (thence), nie wolno (it is not permitted to), jeść (impf., to eat), chleb (m., bread), kwaszony (leavened), dziś (today), wychodzić (impf., to come forth), miesiąc (m., month), wprowadzić (pf., to bring in), kraj (m., country), poprzysiąc (pf., to swear), przodek (m., forebear), dać (pf., to give), ziemia (f., land), opływać (impf., to flow), mleko (n., milk), miód (m., honey), winien (ought), obchodzić (impf., to observe), święto (n., feast), sam (same).

Verses 1-2: Pan tak powiedział do Mojżesza (the Lord so said unto Moses): poświęćcie Mi wszystko pierworodne (consecrate unto me every firstborn). U synów Izraela (amongst the sons of Israel) do Mnie należeć będą (unto me shall belong) pierwociny łona matczynego (the first issues of the maternal womb)zarówno człowiek, jak i zwierzę (man and animal alike).

Declension of łono (n.)

sing. pl.
nom. łono łona
gen. łona łon
dat. łonu łonom
acc. łono łona
instr. łonem łonami
loc. łonie łonach
voc. łono łona

Verse 3: Mojżesz powiedział do ludu (Moses said unto the people): pamiętajcie o dniu tym (remember about this day), gdyście wyszli z Egiptu (when ye came forth from Egypt), z domu niewoli (from the house of bondage), gdyż potężną ręką wywiódł was Pan stamtąd (for by a powerful hand did the Lord lead you forth thence): [w tym to dniu] (it is in this day) nie wolno jeść chleba kwaszonego (that it is not permitted to eat leavened bread).

Verse 4: Dziś wychodzicie (today ye come forth) w miesiącu Abib (in the month of Abib).

Verse 5: Gdy zaś Pan wprowadzi cię do kraju (and when the Lord will bring thee into the country) Kananejczyka, Chetyty, Amoryty, Chiwwity, Jebusyty (of the Canaanite, the Hittite, the Amorite, the Hivite {and} the Jebusite), jak poprzysiągł przodkom twoim (as he swore unto thy forebears) dać im ziemię opływającą w mleko i miód (to give them a land flowing in milk and honey), wtedy winieneś obchodzić to święto w tym samym miesiącu (then art thou to observe this feast in this same month). — Review: Kananejczyk (m., Canaanite); Chetyta (m., Hittite); Amoryta (m., Amorite); Chiwwita (m., Hivite); Jebusyta (m., Jebusite).

Declension of kraj (m.)

sing. pl.
nom. kraj kraje
gen. kraju krajów
dat. krajowi krajom
acc. kraj kraje
instr. krajem krajami
loc. kraju krajach
voc. kraju kraje

Wersety 6-11

  • przypomnienie (n.), reminder
  • oznaczyć (pf.), to designate

Review: siedem (seven), dzień (m., day), jeść (impf., to eat), chleb (m., bread), niekwaszony (unleavened), siódmy (seventh), święto (n., feast), cześć (f., veneration), tylko (only), można (it is permitted to), czas (m., time), ujrzeć (pf., to see), żaden (not any), kwas (m., leaven), granica (f., border), opowiadać (impf., to recount), syn (m., son), dziać się (impf., to come about), wzgląd (m., account), uczynić (pf., to do), wyjście (n., coming forth), znak (m., sign), ręka (f., hand), między (between), oko (n., eye), prawo (n., law), usta (pl., mouth), potężny (powerful), wywieść (pf., to lead forth), zachowywać (impf., to keep), postanowienie (n., resolution), rok (m., year), wprowadzić (pf., to bring in), kraj (m., country), poprzysiąc (pf., to swear), przodek (m., forebear), dać (pf., to give).

Verse 6: Przez siedem dni (for seven days) będziesz jadł chleb niekwaszony (shalt thou be eating unleavened bread), a w dniu siódmym (and in the seventh day) będzie dla ciebie święto ku czci Pana (shall there be for thee a feast in veneration of the Lord).

Verse 7: [Tylko] niekwaszony chleb można jeść (only unleavened bread is it permitted to eat) w czasie tych siedmiu dni (in the time of these seven days) i nie będzie można ujrzeć u ciebie chleba kwaszonego (and it shall not be permitted to see with thee leavened bread) ani nie będzie można ujrzeć u ciebie żadnego kwasu w twoich granicach (and it shall not be permitted to see with thee any leaven in thy borders).

Declension of czas (m.)

sing. pl.
nom. czas czasy
gen. czasu czasów
dat. czasowi czasom
acc. czas czasy
instr. czasem czasami
loc. czasie czasach
voc. czasie czasy

Verse 8: W tym dniu (in this day) będziesz opowiadał synowi swemu (shalt thou be recounting unto thy son): dzieje się tak (it cometh about so) ze względu na to, co uczynił Pan dla mnie (on account of this which the Lord did for me) w czasie wyjścia z Egiptu (in the time of coming forth from Egypt).

Verse 9: Będzie to dla ciebie znakiem na ręce (it shall be for thee as a sign on {thy} hand) i przypomnieniem między oczami (and as a reminder between {thine} eyes), aby prawo Pana było w ustach twoich (that the law of the Lord may be in thy mouth), gdyż ręką potężną wywiódł cię Pan z Egiptu (for by a powerful hand did the Lord lead thee forth from Egypt).

Declension of oko (n.)

sing. pl.
nom. oko oczy
gen. oka oczu
dat. oku oczom
acc. oko oczy
instr. okiem oczami
oczyma
loc. oku oczach
voc. oko oczy

Verses 10-11: I będziesz zachowywał to postanowienie (and thou shalt be keeping this resolution) w oznaczonym czasie (in the designated time) rok w rok (year into year), gdy Pan wprowadzi cię do kraju Kananejczyka (when the Lord will have brought thee into the country of the Canaanite), jak poprzysiągł tobie i przodkom twoim (as he swore unto thee and unto thy forebears), i da go tobie (and will have given it thee).

Wersety 12-16

  • rodzaj (m.), gender
  • pierworodny płód (m.), first issue
  • oznaczać (impf.), to designate
  • wybić (pf.), to strike forth
  • wykupywać (impf.), to redeem
  • ozdoba (f.), adornment
  • przypominać (impf.), to remind

Review: oddać (pf., to render), wszelki (all, every), pierwocina (f., first issue), łono (n., womb), matka (f., mother), pierwszy płód (m., first issue), bydło (n., cattle), męski (masculine), należeć (impf., to belong), osioł (m., ass), wykupić (pf., to redeem), jagnię (n., lamb), chcieć (impf., to will), musieć (impf., to be to), złamać (pf., to break), kark (m., nape), pierworodny (firstborn), człowiek (m., man), ludzi (pl., men), syn (m., son), zapytać (pf., to ask), przyszłość (f., future), odpowiedzieć (pf., to respond), ręka (f., hand), mocny (mighty), wywieść (pf., to lead forth), dom (m., house), niewola (f., bondage), wzbraniać się (impf., to refuse), uwolnić (pf., to free), wszystko (n., all), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), zarówno… jak i… (… and… alike), pierworodne (n., firstborn), dlatego (wherefore), ofiarować (impf., to offer), znak (m., sign), ręka (f., hand), oko (n., eye), potężny (powerful).

Verse 12: I oddasz wszelkie pierwociny łona matki dla Pana (and thou shalt render all first issues of the mother’s womb for the Lord) i wszelki pierwszy płód bydła (and every first issue of cattle), jaki będzie u ciebie (which will be with thee); co jest rodzaju męskiego, należy do Pana (that which is of masculine gender belongeth unto the Lord).

Verse 13: Lecz pierworodny płód osła wykupisz jagnięciem (but the first issue of an ass shalt thou redeem with a lamb), a jeślibyś nie chciał wykupić (and if thou will not redeem {it}), to musisz mu złamać kark (*then thou art to break its nape*). Pierworodnych ludzi z synów twych wykupisz: the firstborn men from thy sons shalt thou redeem. — *after the manner of the Polish: then thou art to break unto it the nape

Verse 14: Gdy cię syn zapyta w przyszłości (when {thy} son will ask thee in the future): co to oznacza? (what designateth this?)odpowiesz mu (thou shalt respond unto him): Pan ręką mocną wywiódł nas z Egiptu (the Lord by a mighty hand led us forth from Egypt), z domu niewoli (from the house of bondage).

Verse 15: Gdy faraon wzbraniał się nas uwolnić (when the pharaoh would refuse to free us), Pan wybił wszystko, co pierworodne w ziemi egipskiej (the Lord struck forth all that which {was} firstborn in the Egyptian land), zarówno pierworodne z ludzi, jak i z bydła (the firstborns from men and cattle alike), dlatego ofiaruję dla Pana (wherefore I offer for the Lord) męskie pierwociny łona matki (the masculine first issues of the mother’s womb) i wykupuję pierworodnego mego syna (and redeem my firstborn son).

Verse 16: Będzie to dla ciebie znakiem na ręce (it shall be for thee as a sign on {thy} hand) i ozdobą między oczami (and as an adornment between {thine} eyes) [przypominając], że Pan potężną ręką wywiódł nas z Egiptu (in reminding that the Lord by a powerful hand led us forth from Egypt).

Wersety 17-22

  • najkrótszy, shortest
  • okrężny, roundabout
  • pustynny, desert-
  • uzbrojony, armed
  • wspomóc (pf.), to help
  • niezawodnie, unfailingly
  • skraj (m.), periphery

Review: faraon (m., pharaoh), uwolnić (pf., to free), lud (m., people), wieść (impf., to lead), droga (f., way), prowadzić (impf., to lead), ziemia (f., land), filistyński (Philistine), chociaż (although), powiedzieć (pf., to say), bowiem (for), żeby ({in order} that), widok (m., sight), czekać (impf., to await), walka (f., strife), żałować (impf., to regret), wrócić (pf., to return), morze (n., sea), czerwony (red), Izraelita (m., Israelite), wyjść (pf., to come forth), egipski (Egyptian), zabrać (pf., to take along), kość (f., bone), przysięga (f., oath), zobowiązać (pf., to bind), mówić (impf., to speak), wówczas (then), stąd (hence), wyruszyć (pf., to set forth), rozbić (pf., to pitch), obóz (m., camp), pustynia (f., desert), iść (impf., to go), przed (before), podczas (during), dzień (m., day), słup (m., pillar), obłok (m., cloud), noc (f., night), ogień (m., fire), świecić (impf., to give light), móc (impf., to be able), ustępować (impf., to withdraw), sprzed (from before).

Verse 17: Gdy faraon uwolnił lud (when the pharaoh freed the people), nie wiódł go Bóg drogą prowadzącą do ziemi filistyńskiej (God would not lead them by the way leading unto the Philistine land), chociaż była najkrótsza (although it was the shortest). Powiedział bowiem Bóg (for God said): żeby lud na widok czekających go walk nie żałował i nie wrócił do Egiptu (that the people at the sight of the strifes awaiting them should not regret and return unto Egypt).

krótkikrótszynajkrótszy
shortshortershortest

Verse 18: Bóg więc prowadził lud okrężną drogą pustynną (God would therefore lead the people by a roundabout desert way) ku Morzu Czerwonemu (towards the Red Sea), a Izraelici wyszli uzbrojeni z ziemi egipskiej (and the Israelites came forth armed from the Egyptian land).

Verse 19: Zabrał też Mojżesz ze sobą kości Józefa (Moses also took along with himself the bones of Joseph), gdyż ten przysięgą zobowiązał Izraelitów mówiąc (for this one by oath had bound the Israelites, in speaking): wspomoże was niezawodnie Bóg (God will help you unfailingly), a wówczas zabierzcie stąd kości moje ze sobą (and then take along hence my bones with yourselves).

Verse 20: Wyruszyli z Sukkot (they set forth from Succcoth) i rozbili obóz w Etam (and pitched camp in Etham), na skraju pustyni (on the periphery of the desert).

Declension of pustynia (f.)

sing. pl.
nom. pustynia pustynie
gen. pustyni pustyń
dat. pustyni pustyniom
acc. pustynię pustynie
instr. pustynią pustyniami
loc. pustyni pustyniach
voc. pustynio pustynie

Verse 21: A Pan szedł przed nimi podczas dnia, jako słup obłoku (and the Lord would go before them during the day as a pillar of cloud), by ich prowadzić drogą (to lead them by the way), podczas nocy zaś jako słup ognia, aby im świecić (and during the night as a pillar of fire to give them light), żeby mogli iść we dnie i w nocy (that they should be able to go in the day and in the night).

Verse 22: Nie ustępował sprzed ludu słup obłoku we dnie (the pillar of cloud would not withdraw from before the people in the day) ani słup ognia w nocy (nor the pillar of fire in the night).