Polish language series: Wj 12, plagi egipskie

In the twelfth chapter of the book of Exodus, not only do you continue to read about the tenth plague of Egypt — śmierć pierworodnych (death of firstborns) — you also meet other subject matter: Pascha (passover) and Święto Przaśników (feast of matzot; feast of unleavened bread). It is in this chapter that the departure of the Israelites from Egypt begins: wyjście z Egiptu (departure from Egypt). Language related to unleavened bread from this chapter is summarised at the end of this post. You may wish to review both Polish ordinal numbers and Polish cardinal numbers during your reading of this chapter.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 12

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 12. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-5

  • zgromadzenie (n.), congregation, assembly
  • postarać się (pf.), to obtain
  • baranek (m.), lamb
  • spożycie (n.), consumption
  • najbliżej, nearest
  • skaza (f.), blemish, defect
  • jednoroczny, of one year, one-year-old

Review: powiedzieć (pf., to say), ziemia (f., land, earth), egipski (Egyptian), miesiąc (m., month), początek (m., beginning), pierwszy (first), rok (m., year), cały (entire), dziesiąty (tenth), dzień (m., day), rodzina (f., family), dom (m., house), mały (small), raz (one), sąsiad (m., neighbour), mieszkać (impf., to live, to dwell), odpowiedni (suitable), liczba (f., number), osoba (f., person, individual), liczyć (impf., to count, to number), według (according to), móc (impf., can, to be able), spożyć (pf., to consume), samiec (m., male), wziąć (pf., to take), jagnię (n., lamb), koźlę (n., kid).

Verse 2: Miesiąc ten będzie dla was początkiem miesięcy: this month shall be for you the beginning of the months. You will find the declension of miesiąc under the notes for verse 3. Będzie pierwszym miesiącem roku: it shall be the first month of the year. Początek was the first noun that you encountered in your study of the Bible in Polish: na początku, from Rdz 1:1; it is declined below for your reference.

Declension of początek (m.)

sing. pl.
nom. początek początki
gen. początku początków
dat. początkowi początkom
acc. początek początki
instr. początkiem początkami
loc. początku początkach
voc. początku początki

Verse 3: Zgromadzenie Izraela: the congregation of Israel. The neuter zgromadzenie is formed from the perfective zgromadzić, meaning to congregate, to assemble. Dziesiątego dnia tego miesiąca: on the tenth day of this month. Niech się każdy postara o baranka dla rodziny: may each obtain a lamb for the family. [Niech się każdy postara] o baranka dla domu: may each obtain a lamb for the household.

Declension of miesiąc (m.)

sing. pl.
nom. miesiąc miesiące
gen. miesiąca miesięcy
dat. miesiącowi miesiącom
acc. miesiąc miesiące
instr. miesiącem miesiącami
loc. miesiącu miesiącach
voc. miesiącu miesiące

Verse 4: Jeśliby… to: if… then. Jeśliby zaś rodzina była za mała do spożycia baranka: if, however, the family is too small for the consumption of the lamb. The neuter spożycie is formed from the perfective spożyć, meaning to consume. To niech się postara o niego razem ze swym sąsiadem: then let him obtain a single one along with his neighbour. Który mieszka najbliżej jego domu: who lives nearest his house. Aby była odpowiednia liczba osób: in order that there be a suitable number of individuals; that is, in order to have present a sufficient number of people to eat the lamb in one sitting. Final sentence of this verse: liczyć je zaś będziecie dla spożycia baranka (for the consumption of the lamb, you shall count them) według tego, co każdy może spożyć (according to that which each can consume).

Verse 5: The lamb was to be without blemish: bez skazy; a male: samiec; and of one year of age: jednoroczny. It could be taken from amongst the sheep or goats: wziąć możecie jagnię albo koźlę (you may take a lamb or kid).

Wersety 6-11

  • zmierzch (m.), twilight
  • pokropić (pf.), to sprinkle
  • odrzwia (pl.), door posts, door frame
  • próg (m.), threshold
  • pieczony, roasted
  • niekwaszony, unleavened
  • gorzki, bitter
  • ziele (n.), herb
  • surowy, raw
  • ugotować (pf.), to cook, to boil
  • upiec (pf.), to roast
  • pośpiesznie, quickly, hurriedly
  • Pascha (f.), passover

Review: strzec (impf., to keep watch over), aż do (until, up to), czternasty (fourteenth), dzień (m., day), miesiąc (m., month), zabić (pf., to kill), zgromadzenie (n., congregation, assembly), wziąć (pf., to take), krew (f., blood), baranek (m., lamb), spożywać (impf., to consume), noc (f., night), mięso (n., meat), ogień (m., fire), chleb (m., bread), woda (f., water), głowa (f., head), noga (f., leg; foot), wnętrzności (pl., guts, entrails), pozostać (pf., to remain), następny (next), cokolwiek (anything, whatever), zostać (pf., to remain), spalić (pf., to burn), biodro (n., hip), przepasać (pf., to girdle), sandał (m., sandal), laska (f., staff, rod), ręka (f., hand), cześć (f., worship, veneration).

Verse 6: Będziecie go strzec: you shall watch over it. O zmierzchu: at twilight.

Verse 7: Wezmą krew baranka: they shall take the blood of the lamb. Pokropią nią odrzwia i progi domu: with it, they shall sprinkle the door posts and thresholds of the house. w którym będą go spożywać.

Verse 8: Tej samej nocy: on that same night. Spożyją mięso pieczone w ogniu: they shall eat the meat roasted in the fire. Pieczony derives from the imperfective piec, meaning to roast; see also verse 9. Chleb niekwaszony: unleavened bread. Spożyją je z chlebem niekwaszonym i gorzkimi ziołami: they shall consume it with unleavened bread and bitter herbs. Supplementary examples of chleb: chleb z masłem (bread and butter; masło [n.], butter); domowy chleb (homemade bread); biały chleb (white bread).

Declension of chleb (m.)

sing. pl.
nom. chleb chleby
gen. chleba chlebów
dat. chlebowi chlebom
acc. chleb chleby
instr. chlebem chlebami
loc. chlebie chlebach
voc. chlebie chleby

Verse 9: Nie będziecie spożywać z niego nic surowego ani ugotowanego w wodzie: you shall not eat of it anything raw or cooked in water; that is, you shall not eat any of it raw or cooked in water. Lecz upieczone na ogniu: rather roasted in the fire. Upieczony derives from the perfective upiec meaning to roast; see also verse 8. Z głową, nogami i wnętrznościami: with its head, legs and entrails.

Verse 10: Na dzień następny: for the next day. Cokolwiek zostanie z niego: whatever remains (will remain) of it. W ogniu spalicie: you shall burn (it) in the fire.

Declension of ogień (m.)

sing. pl.
nom. ogień ognie
gen. ognia ogni
dat. ogniowi ogniom
acc. ogień ognie
instr. ogniem ogniami
loc. ogniu ogniach
voc. ogniu ognie

Verse 11: Biodra wasze będą przepasane: your loins shall be girdled; przepasany is formed from the perfective przepasać, meaning to girdle. Gdyż jest to Pascha na cześć Pana: for this is a passover in veneration of the Lord.

Wersety 12-15

  • sąd (m.), judgement
  • oznaczenie (n.), sign, denotation
  • niszczycielski, destructive, devastating
  • karać (impf.), to punish
  • pamiętny, memorable
  • uczcić (pf.), to commemorate
  • świętować (impf.), to celebrate, to keep
  • kwas (m.), leaven
  • kwaszony, leavened
  • wyłączyć (pf.), to exclude

Review: noc (f., night), przejść (pf., to pass [through]), zabić (pf., to kill), pierworodny (m., firstborn), człowiek (m., man), bydło (n., cattle), odbyć (pf., to undertake, to execute), bóg (m., god), krew (f., blood), służyć (impf., to serve), dom (m., house), przebywać (impf., to sojourn, to stay), ujrzeć (pf., to see), obok (past), pośród (amongst), plaga (f., plague), obchodzić (impf., to observe, to celebrate), święto (n., feast), pokolenie (n., generation), na zawsze (forever), siedem (seven), spożywać (impf., to consume), chleb niekwaszony (m., unleavened bread), pierwszy (first), usunąć (pf., to remove, to clear away), jeść (impf., to eat), potrawa (f., dish, fare), siódmy (seventh).

Verse 12: Tej nocy: on that night. Przejdę przez Egipt: I shall pass through Egypt. Od człowieka aż do bydła: from man to beast (cattle). Odbędę sąd nad wszystkimi bogami Egiptu: I shall execute judgement upon all the gods of Egypt (Egyptian gods).

Declension of bóg (m.)

sing. pl.
nom. bóg bogowie
gen. boga bogów
dat. bogu
bogowi
bogom
acc. boga bogów
instr. bogiem bogami
loc. bogu bogach
voc. boże bogowie

Verse 13: The blood on the houses shall serve as a sign that God is to pass over them and inflict no plague there: krew będzie wam służyła do oznaczenia domów (the blood shall serve unto you as a sign of the houses), w których będziecie przebywać (in which you stay [will be staying]). Gdy ujrzę krew, przejdę obok: when I see (shall see) the blood, I shall pass over. Plaga niszczycielska: destructive plague. Pośród was: amongst you. Gdy będę karał: when I punish (shall punish).

Verse 14: Dzień pamiętny: day of remembrance. Obchodzić go będziecie jako święto: you shall celebrate it as a feast. Dla uczczenia Pana: in commemoration of the Lord; the neuter uczczenie is formed from the perfective uczcić, meaning to commemorate.

Verse 15: Już w pierwszym dniu: as of the first day. Usuniecie wszelki kwas: you shall remove all leaven. Bo kto by jadł kwaszone potrawy: for he who should eat leavened fare. Wyłączony będzie z Izraela: he shall be excluded from Israel; that is, excommunicated, cut off from the community of Israelites.

Wersety 16-20

  • zwołanie (n.), convocation
  • przaśnik (m.), matzo, unleavened bread
  • ustanowić (pf.), to institute, to establish

Review: pierwszy (first), święty (holy, sacred), siódmy (seventh), wykonywać (impf., to perform, to carry out), żaden (no, not any), praca (f., work, labour), wolno (it is allowed), przygotować (pf., to prepare), pożywienie (n., food), przestrzegać (pf., to observe, to keep), wyprowadzić (pf., to bring forth), zastęp (m., array, rank), na zawsze (forever), pokolenie (n., generation), czternasty (fourteenth), miesiąc (m., month), wieczór (m., evening), spożywać (impf., to consume), chleb niekwaszony (m., unleavened bread), aż do (until, up to), dwudziesty pierwszy (twenty-first), siedem (seven), znaleźć się (pf., to be found), dom (m., house), kwas (m., leaven), kwaszony (leavened), winien (ought), wyłączyć (pf., to exclude), zgromadzenie (n., congregation, assembly), przybysz (m., sojourner, resident foreigner), urodzić (pf., to bear), jeść (impf., to eat).

Verse 16: Będziecie mieli zwołanie święte: you shall hold (have) a sacred convocation. Tak samo: just as, equally so. No work other than the preparation of the food was allowed: nie będziecie wtedy wykonywać żadnej pracy (you shall not perform any work then); będzie wam tylko wolno przygotować pożywienie (you shall only be allowed [it shall only be allowed unto you] to prepare the food).

Verse 17: Przaśnik: matzo, unleavened bread; przaśniki: pl., matzot. Święto Przaśników: feast of matzot; feast of unleavened bread (the literal Polish for unleavened bread is, however, chleb niekwaszony). Przestrzegać będziecie Święta Przaśników: you shall observe the feast of matzot; you shall keep the feast of unleavened bread. Wyprowadziłem wasze zastępy: I brought forth your ranks. Przestrzegajcie tego dnia jako ustanowionego: Observe this day as an institution (an instituted one).

Verse 18: Winniście spożywać: you shall (ought to) consume.

Verse 19: Nie znajdzie się w domach waszych żaden kwas: no leaven shall be found in your houses. Kto by spożył coś kwaszonego: he who should consume anything leavened. Winien być wyłączony: he shall be excluded. Tak przybysz, jak i urodzony w kraju: whether he is a foreigner or was born in the country.

Verse 20: Nie wolno wam jeść: you shall not eat (it is not allowed unto you to eat). Winniście jeść: you shall (ought to) eat.

Wersety 21-23

  • hizop (m.), hyssop
  • zanurzyć (pf.), to dip
  • skropić (pf.), to sprinkle
  • ominąć (pf.), to pass by, to pass over
  • niszczyciel (m.), destroyer

Review: zwołać (pf., to call together, to convene), starszy (m., elder), odłączyć (pf., to separate), wziąć (pf., to take), baranek (m., lamb), rodzina (f., family), zabić (pf., to kill), pascha (f., passover), gałązka (f., twig, small branch), krew (f., blood), naczynie (n., vessel), próg (m., threshold), odrzwia (pl., door posts, door frame), aż do (until, up to), rano (n., morning), powinien (ought), nikt (nobody), wychodzić (impf., to go [come] out), drzwi (pl., door), dom (m., house), przechodzić (impf., to pass, to traverse), porazić (pf., to strike), Egipcjanin (m., Egyptian), zobaczyć (pf., to see), pozwolić (pf., to permit, to let), wejść (pf., to enter, to go in), zabijać (impf., to kill).

Verse 21: Mojżesz zwołał wszystkich starszych Izraela: Moses convened all the elders of Israel. Odłączcie i weźcie baranka: separate (that is, go) and take a lamb. Zabijcie jako paschę: kill (it) as a passover (offering).

Verse 22: Weźcie gałązkę hizopu: take a wisp of hyssop. Zanurzcie ją we krwi: dip it in the blood. Krwią z naczynia skropcie próg i oba odrzwia: with the blood in the vessel sprinkle the threshold and both door posts. Aż do rana: until morning. Until morning, nobody is to go outside the door of his house: nie powinien nikt z was wychodzić przed drzwi swego domu (none of you shall [ought to] come out before the door of his house). Rano can be either a neuter noun or an adverb. Examples as neuter noun: co rano (every morning); do rana (until morning); z samego rana (early in the morning). Examples as an adverb: rano (in the morning); dzisiaj rano (this morning); nazajutrz rano (the following morning); kto rano wstaje, temu Pan Bóg daje (literally, he who arises in the morning, unto him God provides [gives]; wstawać [impf.], to arise).

Verse 23: Gdy Pan będzie przechodził, aby porazić Egipcjan: when the Lord passes (will pass) through to strike the Egyptians. Ominie Pan takie drzwi: the Lord shall pass over that (such) door. Nie pozwoli Niszczycielowi wejść do tych domów: he shall not allow the Destroyer to enter your houses. Niszczyciel takes the dative form Niszczycielowi in conjunction with the verb pozwolić; literally: nie pozwoli (he shall not allow) Niszczycielowi (unto the Destroyer) wejść do tych domów (to enter into your houses).

Wersety 24-28

  • ważny, important
  • obyczaj (m.), custom, habit
  • przepis (m.), ordinance

Review: przestrzegać (pf., to observe, to keep), przykazanie (n., commandment, ordinance), prawo (n., law), wiek (m., century, age), dziecko (n., child), wejść (pf., to enter, to go in), ziemia (f., land, earth), obiecać (pf., to promise), zapytać się (pf., to ask), święty (holy, sacred), zwyczaj (m., custom, habit), odpowiedzieć (pf., to answer), ofiara (f., offering), Pascha (f., passover), cześć (f., worship, veneration), ominąć (pf., to pass by, to pass over), dom (m., house), porazić (pf., to strike), ocalić (pf., to save, to rescue), lud (m., people), uklęknąć (pf., to kneel down), oddać pokłon (pf., to bow down; to pay homage), pójść (pf., to go), wypełnić (pf., to execute, to fulfil), nakazać (pf., to command), uczynić (pf., to do, to make).

Verse 24: Przestrzegajcie tego przykazania: observe this commandment; keep this commandment. Na wieki: forever; through the ages. Supplementary examples of wiek: od wieków (from time immemorial); przed wiekami (ages ago); młodo wygłądać na swój wiek (to look young for one’s age); w moim wieku (at my age); w twoim wieku (at your age); wieki średnie (the Middle Ages).

Declension of wiek (m.)

sing. pl.
nom. wiek wieki
gen. wieku wieków
dat. wiekowi wiekom
acc. wiek wieki
instr. wiekiem wiekami
loc. wieku wiekach
voc. wieku wieki

Verse 25: Przestrzegajcie tego obyczaju: observe this custom; keep this custom.

Verse 26: Cóż to za święty zwyczaj?: what ever is this sacred custom? Supplementary examples of święty: Ojciec Święty (the Holy Father); mieć święte życie (to have a happy life); daj mi święty spokój (leave me alone).

Verse 27: To jest ofiara Paschy na cześć Pana: it is the passover offering in veneration of the Lord. Lud wtedy ukląkł: the people then knelt down.

Verse 28: Izraelici poszli i wypełnili [przepis]: the Israelites went and fulfilled the ordinance.

Wersety 29-33

  • pozabijać (pf.), to kill
  • krzyk (m.), yell, outcry
  • umarły (m.), deceased person
  • wyruszać (impf.), to leave, to set out
  • jak najprędzej, as soon as possible

Review: północ (f., midnight), pierworodny (m., firstborn), syn (m., son), faraon (m., pharaoh), siedzieć (impf., to sit, to be seated), tron (m., throne), zamknąć (pf., to close, to shut), więzienie (n., prison), bydło (n., cattle), wstać (pf., to arise, to get up), noc (f., night), dworzanin (m., courtier), podnieść się (pf., to arise), dom (m., house), kazać (pf., to command), wezwać (pf., to summon, to call for), powiedzieć (pf., to say), pośród (amongst), lud (m., people), iść (impf., to go), oddać cześć (pf., to worship, to venerate), pragnienie (n., desire), wziąć (pf., to take), owca (f., sheep), wół (m., ox), pragnąć (impf., to desire, to wish), prosić (impf., to ask, to entreat), łaska (f., mercy, grace), nalegać (impf., to urge, to insist), wyjść (pf., to go out), kraj (m., land, country), mówić (impf., to say), pomrzeć (pf., to die).

Verse 29: O północy Pan pozabijał wszystko pierworodne Egiptu: at midnight the Lord killed all the firstborns of Egypt. Od… aż do: from… to. Zamknięty w więzieniu: kept away in prison.

Verse 30: Wstał faraon jeszcze w nocy: Pharaoh arose in the night (whilst it was still night). Z nim: with him. Podniósł się wielki krzyk: a great outcry arose. Nie było domu, w którym nie byłoby umarłego: there was not a house in which there was not someone dead.

Verse 31: Wstańcie: arise (second-person plural imperative). Wyruszajcie z pośrodka mojego ludu: set out from amongst my people. Tak wy, jak Izraelici: you and the Israelites with you; you and all the Israelites alike. Według waszego pragnienia: as you wish (according to your desire).

Verse 32: Jak pragnęliście: as you wished (were wishing). Proście także o łaskę dla mnie: plead also for grace for me.

Verse 33: Nalegali Egipcjanie na lud: the Egyptians urged (were urging) the people. Aby jak najprędzej wyszli z kraju: in order that they left the country as soon as possible. Wszyscy pomrzemy: we shall all die.

Wersety 34-36

  • zakwasić się (pf.), to get leavened
  • nieść (impf.), to carry
  • wypożyczać (impf.), to borrow
  • wzbudzić (pf.), to induce, to arouse
  • pożyczyć (pf.), to lend

Review: ciasto (n., dough), zanim (before), dzieża (f., kneading bowl), owinąć (pf., to wrap), płaszcz (m., mantle), bark (m., shoulder), syn (m., son), uczynić (pf., to do, to make), nakazać (pf., to command), przedmiot (m., object, article, thing), srebrny (of silver), złoty (of gold), szata (f., garment), życzliwość (f., kindness, favour), sposób (m., manner, way), złupić (pf., to spoil, to plunder).

Verse 34: Zanim się zakwasiło: before it was leavened. W dzieżach owiniętych płaszczami: in the kneading bowls wrapped in their mantles. Niósł je na barkach: they carried (were carrying) them on their shoulders.

Verse 35: Wypożyczali od Egipcjan przedmioty srebrne i złote oraz szaty: they borrowed (were borrowing) from the Egyptians objects of silver and gold (silver and gold objects), and garments. Supplementary examples of the adjective złoty: złoty medalista (gold medallist); złote serce (heart of gold; literally, golden heart). Supplementary examples of the adjective srebrny: srebrny medal (silver medal); srebrny samochód (silver[-coloured] car).

Verse 36: Pan wzbudził życzliwość Egipcjan dla Izraelitów: the Lord induced the favour of the Egyptians for the Israelites; that is, the Lord disposed the Egyptians favourably towards the Israelites. Pożyczyli im: they lent unto them. The perfective pożyczyć can mean either to borrow or to lend. In Wj 3:22, you met pożyczyć od, meaning to borrow from: każda bowiem kobieta pożyczy od swojej sąsiadki […]. In the current verse, you find pożyczyć followed by the dative, where it takes the sense of to lend to: pożyczyli im. [Izraelici] złupili Egipcjan: the Israelites spoiled the Egyptians.

Wersety 37-39

  • pieszy, on foot, walking
  • prócz, apart from
  • olbrzymi, great
  • wypiec (pf.), to bake
  • placek (m.), cake
  • zwłoka (f.), delay

Review: wyruszyć (pf., to leave, to set out), liczba (f., number), około (around, about), sześćset tysięcy (six hundred thousand), mąż (m., man), dziecko (n., child), mnóstwo (n., multitude, host), cudzoziemiec (m., foreigner), nadto (moreover), owca (f., sheep), wół (m., ox), dobytek (m., livestock, substance), ciasto (n., dough), wynieść (pf., to take out, to carry out), niekwaszony (unleavened), zakwasić się (pf., to get leavened), wypędzić (pf., to drive out, to expel), najmniejszy (smallest), zdołać (pf., to manage, to succeed), przygotować (pf., to prepare), zapas (m., reserve, provision), droga (f., way, road).

Verse 37: Z Ramses ku Sukkot: from Ramses to Succoth. W liczbie około sześciuset tysięcy mężów pieszych: numbering about six hundred thousand men on foot. Około is followed by the genitive. You will find both sześćset (six hundred) and tysiąc (thousand) declined below. (As a point of interest, the Polish Bible that you are reading is called the Biblia Tysiąclecia [literally, Bible of the Millennium]; the neuter tysiąclecie means millennium.) Prócz dzieci: apart from children.

Declension of sześćset (plural only)

m. pers. other
nom. sześciuset sześćset
gen. sześciuset sześciuset
dat. sześciuset sześciuset
acc. sześciuset sześćset
instr. sześciuset sześciuset
loc. sześciuset sześciuset
voc. sześciuset sześćset

Declension of tysiąc

sing. pl.
nom. tysiąc tysiące
gen. tysiąca tysięcy
dat. tysiącowi tysiącom
acc. tysiąc tysiące
instr. tysiącem tysiącami
loc. tysiącu tysiącach
voc. tysiącu tysiące

Verse 38: Także wielkie mnóstwo cudzoziemców wyruszyło z nimi: a great multitude of foreigners also set out with them. Cudzoziemiec: foreigner; that is, a non-Israelite; some of these foreigners may have been Egyptians impressed by the recent miracles, others foreign slaves wishing to flee their Egyptian masters. Olbrzymi dobytek: great substance (that is, livestock).

Verse 39: Niekwaszone placki: unleavened cakes. Z ciasta, które wynieśli z Egiptu, wypiekli niekwaszone placki: of the dough that they had taken out of Egypt, they baked unleavened cakes. Ponieważ się nie zakwasiło: for it was not leavened. Bez zwłoki: without delay. Wypędzeni z Egiptu bez najmniejszej zwłoki: (having been) driven out of Egypt without the slightest (smallest) delay. Nie zdołali przygotować nawet zapasów na drogę: they had not managed even to prepare provisions for the way.

małymniejszynajmniejszy
smallsmallersmallest

Wersety 40-42

  • pobyt (m.), stay, sojourn
  • czuwanie (n.), vigil

Review: czas (m., time), trwać (impf., to last, to endure), czterysta trzydzieści (four hundred and thirty), rok (m., year), dzień (m., day), upływ (m., passage), wyjść (pf., to go [come] out), zastęp (m., array, rank), noc (f., night), czuwać (impf., to watch, to keep vigil, to be on guard), wyjście (n., departure, exit), cześć (f., worship, veneration), pokolenie (n., generation).

Verse 40: Czas pobytu: length (time) of the stay. Trwał czterysta trzydzieści lat: it lasted (was lasting) four hundred and thirty years. The declension of both czterysta (four hundred) and trzydzieści (thirty) is below. Supplementary examples of czas: cały czas (all the time); z czasem (with time, over time); w owym czasie (at that time); w owych czasach (in those times); do tego czasu (by now; by then); dobre czasy (good days); lepsze czasy (better days); to były czasy (those were the days).

Declension of czterysta (plural only)

m. pers. other
nom. czterystu czterysta
gen. czterystu czterystu
dat. czterystu czterystu
acc. czterystu czterysta
instr. czterystoma czterystoma
loc. czterystu czterystu
voc. czterystu czterysta

Declension of trzydzieści (plural only)

m. pers. other
nom. trzydziestu trzydzieści
gen. trzydziestu trzydziestu
dat. trzydziestu trzydziestu
acc. trzydziestu trzydzieści
instr. trzydziestoma trzydziestoma
loc. trzydziestu trzydziestu
voc. trzydziestu trzydzieści

Verse 41: Po upływie czterystu trzydziestu lat: after the passage of four hundred and thirty years. Wyszły wszystkie zastępy Pana: all the ranks of the Lord went out.

Verse 42: Tej nocy: on that night. Czuwał Pan nad wyjściem synów Izraela: the Lord kept (was keeping) vigil over the departure of the sons of Israel. The neuter czuwanie (vigil) is formed from the imperfective czuwać (to keep vigil); you read: dlatego (for this reason) noc ta winna być (this night is [ought to be]) czuwaniem ([as] a vigil) na cześć Pana (in veneration of the Lord) dla wszystkich Izraelitów (for all Israelites) po wszystkie pokolenia (throughout all generations).

Wersety 43-47

  • dotyczyć (impf.), to concern, to regard
  • obcokrajowiec (m.), foreigner
  • najemnik (m.), hireling, hired man
  • kawałek (m.), piece
  • łamać (impf.), to break, to shatter

Review: prawo (n., law), Pascha (f., passover), żaden (no, not any), cudzoziemiec (m., foreigner), spożywać (impf., to consume), jednak (however), niewolnik (m., slave), nabyć (pf., to acquire, to buy), pieniądze (pl., money), poddać (pf., to submit, to surrender), obrzezanie (n., circumcision), dom (m., house), nie można (it is impossible), wynieść (pf., to take out, to carry out), mięso (n., meat), zewnątrz (outside), kość (f., bone), zgromadzenie (n., congregation, assembly), zachowywać (impf., to keep, to retain).

Verse 43: Takie będzie prawo dotyczące Paschy: the law regarding the passover shall be as such. Żaden cudzoziemiec nie może jej spożywać: no foreigner may consume of it.

Verse 44: Nabyty za pieniądze: bought with money.

Verse 46: W jednym i tym samym domu winna być spożyta: it shall (ought to) be consumed in one and the same house. None of the meat is to be taken out of the house: nie można (it is impossible; that is, one shall not; it is not permitted) wynieść z tego domu (to take out from this house) żadnego kawałka mięsa (any piece of meat) na zewnątrz (outside).

Verse 47: Całe zgromadzenie Izraela będzie to zachowywało: the entire congregation of Israel shall keep it.

Wersety 48-51

  • wpierw, first (of all), beforehand
  • tubylec (m.), native

Review: cudzoziemiec (m., foreigner), przebywać (impf., to sojourn, to stay), chcieć (impf., to want, to intend), obchodzić (impf., to observe, to celebrate), Pascha (f., passover), cześć (f., worship, veneration), obrzezać (pf., to circumcise), potomek (m., descendant), dom (m., house), dopuścić (pf., to permit, to let), wówczas (then, at that time), prawo (n., right; law), nieobrzezany (m., uncircumcised male), pośród (amongst), nakazać (pf., to command), dzień (m., day), wywieść (pf., to lead out), zastęp (m., array, rank).

Verse 48: Jeśliby cudzoziemiec przebywający u ciebie chciał obchodzić Paschę: if a foreigner sojourning with you wishes to observe the passover. [Ku czci] Pana: in veneration of the Lord. To musisz obrzezać wpierw wszystkich potomków jego domu: then you must first circumcise all the descendants of his house. Obchodzenie is formed from the imperfective obchodzić and can be taken as observation, celebration. Wtedy dopiero dopuścić go możesz do obchodzenia Paschy: only then may you permit him the celebration of the passover. Gdyż wówczas będzie miał prawa tubylców: for then he shall have the right of the natives; that is, he would then be as a citizen amongst the Israelites. Żaden jednak nieobrzezany nie może spożywać Paschy: however, no uncircumcised male shall consume of the passover.

Verse 49: Taki sam: identical. Takie samo prawo będzie: there shall be a single (an identical) law. You read that only one law was to exist for both the citizen and soujourner.

Verse 50: Tego samego dnia: on that same day. The Lord leads the Israelites out of Egypt:  wywiódł Pan synów Izraela z ziemi egipskiej według ich zastępów (the Lord led the sons of Israel out of the land of Egypt according to their ranks).


Language related to unleavened bread from this chapter:

  • kwas (m.), leaven
  • kwaszony, leavened
  • niekwaszony, unleavened
  • chleb (m.) niekwaszony, unleavened bread
  • niekwaszone placki, unleavened cakes (placek [m.], cake)
  • przaśnik (m.), matzo, unleavened bread
  • Święto (n.) Przaśników, feast of matzot; of unleavened bread
  • zakwasić się (pf.), to get leavened

The Polish for matzo is also expressed as the feminine maca; the feast of unleavened bread might also be referred to in Polish as Święto Macy (feast of matzo).