Polish language series: Wj 12, plagi egipskie

In the twelfth chapter of the book of Exodus, not only do you continue to read about the tenth plague of Egypt — śmierć pierworodnych (death of the firstborn) — you also meet other subject matter: Pascha (passover) and Święto Przaśników (feast of unleavened bread). It is in this chapter that the departure of the Israelites from Egypt begins: wyjście z Egiptu (departure from Egypt). You may wish to review both Polish ordinal numbers and Polish cardinal numbers during your reading of this chapter.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 12

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 12. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-5

  • zgromadzenie (n.), congregation, assembly
  • postarać się (pf.), to obtain
  • baranek (m.), lamb
  • spożycie (n.), consumption
  • najbliżej, nearest
  • skaza (f.), blemish, defect
  • jednoroczny, of one year of age, one-year-old

Review: powiedzieć (pf., to say), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), miesiąc (m., month), początek (m., beginning), pierwszy (first), rok (m., year), cały (entire, all), dziesiąty (tenth), dzień (m., day), rodzina (f., family), dom (m., house), mały (small), raz (one), sąsiad (m., neighbour), mieszkać (impf., to dwell), odpowiedni (adequate, suitable, appropriate), liczba (f., number), osoba (f., person, individual), liczyć (impf., to count, to number), według (according to), móc (impf., may, can, to be able), spożyć (pf., to consume), samiec (m., male), wziąć (pf., to take), jagnię (n., lamb), koźlę (n., kid).

Verses 1-2: Pan powiedział do Mojżesza i Aarona w ziemi egipskiej (the Lord said to Moses and Aaron in the land of Egypt [Egyptian land]): miesiąc ten będzie dla was początkiem miesięcy (this month shall be for you the beginning of months), będzie pierwszym miesiącem roku (it shall be the first month of the year). Początek was the first noun that you encountered in your study of the Bible in Polish, as part of na początku, from Rdz 1:1; this noun is declined below for your reference. As for miesiąc, its declension is presented at the notes for verse 3.

Declension of początek (m.)

sing. pl.
nom. początek początki
gen. początku początków
dat. początkowi początkom
acc. początek początki
instr. początkiem początkami
loc. początku początkach
voc. początku początki

Verse 3: Powiedzcie całemu zgromadzeniu Izraela tak (thus shall you say to the entire congregation of Israel): dziesiątego dnia tego miesiąca (on the tenth day of this month) niech się każdy postara o baranka dla rodziny (let each obtain a lamb for his family), o baranka dla domu (a lamb for his house).

Declension of miesiąc (m.)

sing. pl.
nom. miesiąc miesiące
gen. miesiąca miesięcy
dat. miesiącowi miesiącom
acc. miesiąc miesiące
instr. miesiącem miesiącami
loc. miesiącu miesiącach
voc. miesiącu miesiące

Verse 4: Jeśliby zaś rodzina była za mała do spożycia baranka (but should the family be too small for the consumption of the lamb), to niech się postara o niego razem ze swym sąsiadem (then let it obtain it along with its neighbour), który mieszka najbliżej jego domu (who dwells nearest its house), aby była odpowiednia liczba osób (that there may be an adequate number of individuals). Liczyć je zaś będziecie dla spożycia baranka (for the consumption of the lamb shall you count them [shall you be counting them]) według tego, co każdy może spożyć (according to that which each is able to consume).

Verse 5: Baranek będzie bez skazy, samiec, jednoroczny (the lamb shall be without blemish, male, of one year of age); wziąć możecie jagnię albo koźlę (you may take a lamb or a kid).

Wersety 6-11

  • zmierzch (m.), twilight
  • pokropić (pf.), to sprinkle
  • odrzwia (pl.), doorposts, doorframe
  • próg (m.), threshold
  • pieczony, roasted
  • niekwaszony, unleavened
  • gorzki, bitter
  • ziele (n.), herb
  • surowy, raw
  • ugotować (pf.), to cook, to boil
  • upiec (pf.), to roast
  • pośpiesznie, quickly, hurriedly
  • Pascha (f.), passover

Review: strzec (impf., to keep watch over), aż do (until, up to), czternasty (fourteenth), dzień (m., day), miesiąc (m., month), zabić (pf., to kill, to slaughter), zgromadzenie (n., congregation, assembly), wziąć (pf., to take), krew (f., blood), baranek (m., lamb), dom (m., house), spożywać (impf., to consume), noc (f., night), spożyć (pf., to consume), mięso (n., meat, flesh), ogień (m., fire), chleb (m., bread), woda (f., water), głowa (f., head), noga (f., leg, foot), wnętrzności (pl., guts, entrails), pozostać (pf., to remain), następny (next), cokolwiek (anything, whatever), zostać (pf., to remain), spalić (pf., to burn), biodro (n., hip; pl., biodra, loins), przepasać (pf., to gird), sandał (m., sandal), laska (f., staff, rod), ręka (f., hand), cześć (f., worship, veneration).

Verse 6: Będziecie go strzec (you shall keep watch over it [you shall be keeping watch over it]) aż do czternastego dnia tego miesiąca (until the fourteenth day of this month), a wtedy zabije go całe zgromadzenie Izraela (and then the entire congregation of Israel shall slaughter it) o zmierzchu (at twilight).

Verse 7: I wezmą krew baranka (and they shall take the blood of the lamb), i pokropią nią odrzwia i progi domu (and with it shall sprinkle the doorposts and threshold of the house), w którym będą go spożywać (in which they will consume [will be consuming] it).

Verse 8: I tej samej nocy spożyją mięso pieczone w ogniu (and that same night shall they consume the flesh roasted over the fire [in the fire]), spożyją je z chlebem niekwaszonym i gorzkimi ziołami (they shall consume it with unleavened bread and bitter herbs). Supplementary examples of chleb: chleb z masłem (bread and butter; masło [n.], butter); domowy chleb (homemade bread); biały chleb (white bread).

Declension of chleb (m.)

sing. pl.
nom. chleb chleby
gen. chleba chlebów
dat. chlebowi chlebom
acc. chleb chleby
instr. chlebem chlebami
loc. chlebie chlebach
voc. chlebie chleby

Verse 9: Nie będziecie spożywać z niego nic surowego (thereof shall you not consume anything raw [you shall not be consuming of it anything raw]) ani ugotowanego w wodzie (or boiled in water), lecz upieczone na ogniu (but roasted over the fire [in the fire]), z głową, nogami i wnętrznościami (with its head, legs and entrails).

Verse 10: Nie może nic pozostać z niego (nothing shall remain thereof [nothing may remain of it]) na dzień następny (for the next day). Cokolwiek zostanie z niego na następny dzień (whatever remains [will remain] of it for the next day), w ogniu spalicie (in the fire shall you burn {it}).

Declension of ogień (m.)

sing. pl.
nom. ogień ognie
gen. ognia ogni
dat. ogniowi ogniom
acc. ogień ognie
instr. ogniem ogniami
loc. ogniu ogniach
voc. ogniu ognie

Verse 11: Tak zaś spożywać go będziecie (and you shall consume [shall be consuming] it thus): biodra wasze będą przepasane (your loins shall be girded), sandały na waszych nogach ({your} sandals {shall be} on your feet) i laska w waszym ręku (and {your} staff {shall be} in your hand). Spożywać będziecie pośpiesznie (you shall consume [shall be consuming] {it} hurriedly), gdyż jest to Pascha na cześć Pana (for this is the passover in honour of the Lord).

Wersety 12-15

  • sąd (m.), judgement
  • oznaczenie (n.), sign, denotation
  • niszczycielski, destructive, devastating
  • karać (impf.), to punish
  • pamiętny, memorable, of remembrance
  • uczcić (pf.), to commemorate, to honour
  • świętować (impf.), to celebrate, to keep
  • kwas (m.), leaven
  • kwasić (impf.), to leaven
  • kwaszony, leavened
  • wyłączyć (pf.), to exclude, to cut off

Review: noc (f., night), przejść (pf., to pass {through}, to cross), zabić (pf., to kill), pierworodny (m., firstborn), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), człowiek (m., man), bydło (n., cattle), odbyć (pf., to undertake, to execute), bóg (m., god), krew (f., blood), służyć (impf., to serve), dom (m., house), przebywać (impf., to dwell, to stay), ujrzeć (pf., to see), obok (past), pośród (amongst), plaga (f., plague), dzień (m., day), obchodzić (impf., to observe, to celebrate), święto (n., feast), pokolenie (n., generation), na zawsze (for ever), siedem (seven), spożywać (impf., to consume), chleb (m., bread), niekwaszony (unleavened), pierwszy (first), usunąć (pf., to remove, to clear away), jeść (impf., to eat), potrawa (f., dish, fare), siódmy (seventh).

Verse 12: Tej nocy przejdę przez Egipt (that night I will pass through Egypt), zabiję wszystko pierworodne w ziemi egipskiej (will kill every firstborn in the land of Egypt [Egyptian land]) od człowieka aż do bydła (from man to cattle) i odbędę sąd nad wszystkimi bogami Egiptu (and will execute judgement upon all the gods [over all the gods] of Egypt)Ja, Pan (I, the Lord).

Declension of bóg (m.)

sing. pl.
nom. bóg bogowie
gen. boga bogów
dat. bogu
bogowi
bogom
acc. boga bogów
instr. bogiem bogami
loc. bogu bogach
voc. boże bogowie

Verse 13: Krew będzie wam służyła (the blood shall serve you [shall be serving unto you]) do oznaczenia domów (as a sign of the houses), w których będziecie przebywać (in which you dwell [will be dwelling]). Gdy ujrzę krew (when I see [will see] the blood), przejdę obok (I will pass over) i nie będzie pośród was plagi niszczycielskiej (and no plague of destruction [destructive plague] shall be amongst you), gdy będę karał ziemię egipską (when I punish the land of Egypt [when I will be punishing the Egyptian land]).

Verse 14: Dzień ten będzie dla was dniem pamiętnym (this day shall be for you a day of remembrance) i obchodzić go będziecie (and you shall celebrate [shall be celebrating] it) jako święto dla uczczenia Pana (as a feast in honour of the Lord). Po wszystkie pokolenia (throughout the generations)na zawsze (for ever) w tym dniu świętować będziecie (you shall you celebrate [shall you be celebrating] {it}).

Verse 15: Przez siedem dni spożywać będziecie chleb niekwaszony: for seven days shall you consume (shall you be consuming) unleavened bread. Już w pierwszym dniu (as of the first day) usuniecie wszelki kwas z domów waszych (you shall remove all leaven from your houses), bo kto by jadł kwaszone potrawy (for whosoever should eat [should be eating] leavened dishes) od dnia pierwszego do siódmego (from the first to the seventh day), wyłączony będzie z Izraela (shall be cut off from Israel).

Wersety 16-20

  • zwołanie (n.), convocation, assembly
  • przaśnik (m.), unleavened bread, matzo
  • ustanowić (pf.), to institute, to establish

Review: pierwszy (first), święty (holy, sacred), dzień (m., day), siódmy (seventh), wykonywać (impf., to perform, to carry out), żaden (no, not any), praca (f., work, labour), wolno (it is allowed), przygotować (pf., to prepare), pożywienie (n., food), przestrzegać (pf., to observe, to keep), wyprowadzić (pf., to bring forth), zastęp (m., array, rank), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), na zawsze (for ever), pokolenie (n., generation), czternasty (fourteenth), miesiąc (m., month), wieczór (m., evening), winien (ought), spożywać (impf., to consume), chleb (m., bread), niekwaszony (unleavened), aż do (until, up to), dwudziesty pierwszy (twenty-first), siedem (seven), znaleźć się (pf., to be found), dom (m., house), kwas (m., leaven), kwaszony (leavened), winien (ought), wyłączyć (pf., to exclude, to cut off), zgromadzenie (n., congregation, assembly), przybysz (m., sojourner, resident foreigner), urodzić (pf., to bear), kraj (m., land, country), jeść (impf., to eat).

Verse 16: W pierwszym dniu (on the first day) będziecie mieli zwołanie święte (you shall hold [shall be having] a sacred convocation), tak samo w dniu siódmym (and likewise on the seventh day). Nie będziecie wtedy wykonywać żadnej pracy: you shall not perform any work on those days [you shall not be performing any work then]). Będzie wam tylko wolno przygotować pożywienie: you may only prepare food (unto you it shall only be allowed to prepare food).

Verse 17: Przestrzegać będziecie Święta Przaśników (you shall observe [shall be observing] the feast of unleavened bread), gdyż w tym dniu (for on that day) wyprowadziłem wasze zastępy z ziemi egipskiej (I brought forth your ranks from the land of Egypt [Egyptian land]). Przestrzegajcie tego dnia jako ustanowionego (you shall observe this day as an institution [as an instituted one]) na zawsze (for ever) we wszystkich waszych pokoleniach (in all your generations).

Verse 18: Czternastego dnia miesiąca pierwszego (on the fourteenth day of the first month) od wieczora (from evening) winniście spożywać chleb niekwaszony (you are to consume unleavened bread) aż do wieczora dwudziestego pierwszego dnia tego miesiąca (until the evening of the twenty-first day of that month [of this month]).

Verse 19: Przez siedem dni (for seven days) nie znajdzie się w domach waszych żaden kwas (no leaven shall be found in your houses), bo kto by spożył coś kwaszonego (for whosoever should consume anything leavened), winien być wyłączony ze zgromadzenia Izraela (is to be cut off from the congregation of Israel), tak przybysz, jak i urodzony w kraju (so {with} the foreign resident as {with} the one born in the land).

Verse 20: Nie wolno wam jeść nic kwaszonego (you are not to eat anything leavened [unto you it is not allowed to eat anything leavened]); we wszystkich domach waszych winniście jeść chleb niekwaszony: in all your houses are you to eat unleavened bread.

Wersety 21-28

  • pascha (f.), passover sacrifice
  • hizop (m.), hyssop
  • zanurzyć (pf.), to dip
  • skropić (pf.), to sprinkle
  • ominąć (pf.), to pass by/over
  • niszczyciel (m.), destroyer
  • ważny, valid, in force, effectual
  • obyczaj (m.), custom, practice, rite
  • przepis (m.), prescription

Review: zwołać (pf., to call together, to convoke), starszy (m., elder), odłączyć (pf., to separate), wziąć (pf., to take), baranek (m., lamb), rodzina (f., family), zabić (pf., to kill, to slaughter), gałązka (f., spray, wisp), krew (f., blood), naczynie (n., vessel), próg (m., threshold), odrzwia (pl., doorposts, doorframe), aż do (until, up to), rano (n., morning), powinien (ought), nikt (nobody), wychodzić (impf., to go/come out), drzwi (pl., door), dom (m., house), przechodzić (impf., to pass through, to traverse), porazić (pf., to strike, to smite), Egipcjanin (m., Egyptian), zobaczyć (pf., to see), pozwolić (pf., to permit, to allow), wejść (pf., to enter, to go/come in), zabijać (impf., to kill, to slaughter), przestrzegać (pf., to observe, to keep), przykazanie (n., commandment, ordinance), prawo (n., law), wiek (m., century, age), dziecko (n., child), ziemia (f., land), obiecać (pf., to promise), zapytać się (pf., to ask), święty (holy, sacred), zwyczaj (m., custom, practice, rite), odpowiedzieć (pf., to respond), ofiara (f., offering), Pascha (f., passover), cześć (f., worship, veneration), ocalić (pf., to save), lud (m., people), uklęknąć (pf., to kneel down), oddać (pf., to yield, to render), pokłon (m., obeisance), pójść (pf., to go), wypełnić (pf., to execute, to carry out), nakazać (pf., to command), uczynić (pf., to do, to make).

Verse 21: Mojżesz zwołał wszystkich starszych Izraela (Moses called together all the elders of Israel) i rzekł do nich (and said to them): odłączcie i weźcie baranka dla waszych rodzin (separate* and take a lamb for your families) i zabijcie jako paschę (and slaughter it as a passover sacrifice). *Separate the lamb from the flock.

Verse 22: Weźcie gałązkę hizopu (take a wisp of hissop) i zanurzcie ją we krwi (and dip it in the blood), która jest w naczyniu (which is in the vessel), i krwią z naczynia (and with the blood from the vessel) skropcie próg i oba odrzwia (sprinkle the threshold and both doorposts). Aż do rana nie powinien nikt z was wychodzić przed drzwi swego domu: until morning are none of you to go outside the door of his house.

Verse 23: A gdy Pan będzie przechodził (and when the Lord passes through [will be passing through]), aby porazić Egipcjan (so as to smite the Egyptians), a zobaczy krew na progu i na odrzwiach (and sees [will see] the blood on the threshold and on the doorposts), to ominie Pan takie drzwi (then the Lord will pass over that door [such door]) i nie pozwoli Niszczycielowi (and will not allow the destroyer [unto the destroyer]) wejść do tych domów (to enter your houses), aby [was] zabijał (to kill you [that he may be killing you]).

Verse 24: Przestrzegajcie tego przykazania jako prawa na wieki ważnego (observe this ordinance as a law in effect for all ages) dla ciebie i dla twych dzieci (for you and for your children).

Declension of wiek (m.)

sing. pl.
nom. wiek wieki
gen. wieku wieków
dat. wiekowi wiekom
acc. wiek wieki
instr. wiekiem wiekami
loc. wieku wiekach
voc. wieku wieki

Verse 25: Gdy zaś wejdziecie do ziemi (and when you enter the land), którą da wam Pan (which the Lord will give you), jak obiecał (as he has promised), przestrzegajcie tego obyczaju (observe this rite).

Verses 26-27: Gdy się was zapytają dzieci (when your children ask [will ask] you): cóż to za święty zwyczaj? (what ever is the meaning of this sacred rite?)tak im odpowiecie (thus shall you respond to them): to jest ofiara Paschy na cześć Pana (this is a passover sacrifice in honour of the Lord), który w Egipcie ominął domy Izraelitów (who passed over the houses of the Israelites in Egypt). Poraził Egipcjan (he smote the Egyptians), a domy nasze ocalił (but saved our houses). Lud wtedy ukląkł i oddał pokłon: then the people knelt down and made obeisance.

Verse 28: Izraelici poszli i wypełnili [przepis]: the Israelites went and carried out the prescription. Jak nakazał Pan Mojżeszowi i Aaronowi (as the Lord had commanded Moses and Aaron), tak uczynili (so did they do).

Wersety 29-36

  • pozabijać (pf.), to kill {one and all}
  • krzyk (m.), yell, outcry
  • umarły (m.), deceased person
  • wyruszać (impf.), to leave, to set out
  • jak najprędzej, at the earliest, as soon as possible
  • zakwasić się (pf.), to get leavened
  • nieść (impf.), to carry, to bear
  • wypożyczać (impf.), to borrow
  • wzbudzić (pf.), to induce, to stir up
  • pożyczyć (pf.), to lend

Review: północ (f., midnight), pierworodny (m., firstborn), syn (m., son), faraon (m., pharaoh), siedzieć (impf., to sit, to be seated), tron (m., throne), zamknąć (pf., to close, to shut, to lock up), więzienie (n., prison), bydło (n., cattle), wstać (pf., to arise, to get up), noc (f., night), dworzanin (m., courtier), podnieść się (pf., to rise, to resound, to be heard), dom (m., house), kazać (pf., to order, to bid, to cause), wezwać (pf., to summon, to call for), powiedzieć (pf., to say), pośród (amongst), lud (m., people), iść (impf., to go), oddać cześć (pf., to worship, to venerate), pragnienie (n., desire, wish), wziąć (pf., to take), owca (f., sheep), wół (m., ox), pragnąć (impf., to desire, to wish), prosić (impf., to ask, to entreat), łaska (f., mercy, grace), nalegać (impf., to urge, to insist), wyjść (pf., to go/come out, to exit), kraj (m., land, country), mówić (impf., to say), pomrzeć (pf., to die {one and all}), ciasto (n., dough), zanim (before), dzieża (f., kneading bowl), owinąć (pf., to wrap), płaszcz (m., mantle), bark (m., shoulder), uczynić (pf., to do, to make), nakazać (pf., to command), przedmiot (m., object, article, thing), srebrny (of silver), złoty (of gold), szata (f., garment), życzliwość (f., kindness, favour), sposób (m., manner, way), złupić (pf., to spoil, to plunder).

Verse 29: O północy (at midnight) Pan pozabijał wszystko pierworodne Egiptu (the Lord killed all the firstborn of Egypt): od pierworodnego syna faraona (from the firstborn son of Pharaoh), który siedzi na swym tronie (who sits on his throne), aż do pierworodnego tego, który był zamknięty w więzieniu (to the firstborn of the one who was locked up in prison), a także wszelkie pierworodne z bydła (as well as all the firstborn of the cattle).

Verse 30: I wstał faraon jeszcze w nocy (and Pharaoh arose yet in the night), a z nim wszyscy jego dworzanie i wszyscy Egipcjanie (and with him all his courtiers and all the Egyptians). I podniósł się wielki krzyk w Egipcie (and a great outcry resounded in Egypt), gdyż nie było domu (for there was not a house), w którym nie byłoby umarłego (in which there was not someone dead).

Verse 31: I jeszcze w nocy (and yet in the night) kazał faraon wezwać Mojżesza i Aarona (Pharaoh had Moses and Aaron summoned; Pharaoh bade [was bidding] call for Moses and Aaron), i powiedział (and said): wstańcie (arise), wyruszajcie z pośrodka mojego ludu (set out from amongst my people), tak wy, jak Izraelici (you and the Israelites alike). Idźcie i oddajcie cześć Panu (go and worship the Lord) według waszego pragnienia (as you requested [according to your wish]).

Verse 32: Weźcie ze sobą owce wasze i woły (take your sheep and oxen with you), jak pragnęliście (as you requested [as you were wishing]), i idźcie (and go). Proście także o łaskę dla mnie: entreat for mercy on me also.

Verse 33: I nalegali Egipcjanie na lud (and the Egyptians urged [were urging] the people), aby jak najprędzej wyszli z kraju (to depart from the land [that they should go out of the land] at the earliest), gdyż mówili (for they said [were saying]): wszyscy pomrzemy (we shall all die).

Verse 34: I wziął lud ciasto (and the people took {their} dough), zanim się zakwasiło (before it was leavened) w dzieżach owiniętych płaszczami (in {their} kneading bowls wrapped in {their} mantles), i niósł je na barkach (and carried [were carrying] it upon {their} shoulders).

Verse 35: Synowie Izraela uczynili według tego, jak im nakazał Mojżesz (the sons of Israel did according to what Moses had commanded them), i wypożyczali od Egipcjan (and borrowed [were borrowing] from the Egyptians) przedmioty srebrne i złote oraz szaty (objects of silver and gold [gold and silver objects], and garments).

Verse 36: Pan wzbudził życzliwość Egipcjan dla Izraelitów (the Lord disposed the Egyptians favourably towards the Israelites [the Lord induced the favour of the Egyptians towards the Israelites]), i pożyczyli im (and to them they did lend). I w ten sposób [Izraelici] złupili Egipcjan: and so (and in this manner) did the Israelites plunder the Egyptians.

Wersety 37-42

  • pieszy, on foot, walking
  • prócz, apart from
  • olbrzymi, great, huge
  • wypiec (pf.), to bake
  • placek (m.), cake
  • zwłoka (f.), delay
  • pobyt (m.), stay, sojourn
  • czuwanie (n.), vigil

Review: wyruszyć (pf., to leave, to set out), liczba (f., number), około (round, about), sześćset tysięcy (six hundred thousand), mąż (m., man), dziecko (n., child), mnóstwo (n., multitude, host), cudzoziemiec (m., foreigner), nadto (moreover, besides), owca (f., sheep), wół (m., ox), dobytek (m., livestock, substance), ciasto (n., dough), wynieść (pf., to take/carry out), niekwaszony (unleavened), zakwasić się (pf., to get leavened), wypędzić (pf., to drive out, to expel), najmniejszy (the least), zdołać (pf., to manage, to succeed), przygotować (pf., to prepare), zapas (m., reserve, provision), droga (f., way, road, journey), czas (m., time), trwać (impf., to last, to endure), czterysta trzydzieści (four hundred and thirty), rok (m., year), dzień (m., day), upływ (m., passage {of time}), wyjść (pf., to go/come out, to exit), zastęp (m., array, rank), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), noc (f., night), czuwać (impf., to watch, to keep vigil, to be on guard), wyjście (n., departure, exit), syn (m., son), winien (ought), noc (f., night), cześć (f., worship, veneration), pokolenie (n., generation).

Verse 37: I wyruszyli Izraelici z Ramses ku Sukkot (and the Israelites set out from Ramses for Succoth) w liczbie około sześciuset tysięcy mężów pieszych (numbering [in the number of] about six hundred thousand men on foot), prócz dzieci (apart from the children). Both sześćset (six hundred) and tysiąc (thousand) are declined below.

Declension of sześćset (plural only)

m. pers. other
nom. sześciuset sześćset
gen. sześciuset sześciuset
dat. sześciuset sześciuset
acc. sześciuset sześćset
instr. sześciuset sześciuset
loc. sześciuset sześciuset
voc. sześciuset sześćset

Declension of tysiąc

sing. pl.
nom. tysiąc tysiące
gen. tysiąca tysięcy
dat. tysiącowi tysiącom
acc. tysiąc tysiące
instr. tysiącem tysiącami
loc. tysiącu tysiącach
voc. tysiącu tysiące

Verse 38: Także wielkie mnóstwo cudzoziemców wyruszyło z nimi (a great multitude of foreigners also set out with them), nadto owce i woły, i olbrzymi dobytek (besides sheep and oxen, and great substance).

Verse 39: Z ciasta (of the dough), które wynieśli z Egiptu (which they had taken out of Egypt), wypiekli niekwaszone placki (they baked unleavened cakes), ponieważ się nie zakwasiło (for it had not leavened). Wypędzeni z Egiptu (driven out of Egypt) bez najmniejszej zwłoki (without the least delay), nie zdołali przygotować (they had been unable to prepare) nawet zapasów (even any provisions) na drogę (for the way).

Verse 40: A czas pobytu Izraelitów w Egipcie (and the length [time] of the Israelites’ stay in Egypt) trwał czterysta trzydzieści lat (lasted [was lasting] four hundred and thirty years). Both czterysta (four hundred) and trzydzieści (thirty) are declined below.

Declension of czterysta (plural only)

m. pers. other
nom. czterystu czterysta
gen. czterystu czterystu
dat. czterystu czterystu
acc. czterystu czterysta
instr. czterystoma czterystoma
loc. czterystu czterystu
voc. czterystu czterysta

Declension of trzydzieści (plural only)

m. pers. other
nom. trzydziestu trzydzieści
gen. trzydziestu trzydziestu
dat. trzydziestu trzydziestu
acc. trzydziestu trzydzieści
instr. trzydziestoma trzydziestoma
loc. trzydziestu trzydziestu
voc. trzydziestu trzydzieści

Verse 41: I oto tego samego dnia (and behold, on that [this] very day), po upływie czterystu trzydziestu lat (after the passage of four hundred and thirty years), wyszły wszystkie zastępy Pana z ziemi egipskiej (all the ranks of the Lord went out from the land of Egypt [Egyptian land]).

Verse 42: Tej nocy czuwał Pan nad wyjściem (that night the Lord watched over [was watching over] the departure) synów Izraela z ziemi egipskiej (of the sons of Israel from the land of Egypt [Egyptian land]). Dlatego noc ta winna być czuwaniem (that is why this night is a vigil) na cześć Pana (in honour of the Lord) dla wszystkich Izraelitów (for all the Israelites) po wszystkie pokolenia (throughout the generations).

Wersety 43-51

  • dotyczyć (impf.), to concern, to regard
  • obcokrajowiec (m.), foreigner
  • najemnik (m.), hireling, hired man
  • kawałek (m.), piece, bit
  • łamać (impf.), to break, to shatter
  • wpierw, first (of all), beforehand
  • tubylec (m.), native
  • taki sam, identical

Review: powiedzieć (pf., to say), prawo (n., law, right), Pascha (f., passover), żaden (no, not any), cudzoziemiec (m., foreigner), spożywać (impf., to consume), jednak (however), niewolnik (m., slave), nabyć (pf., to acquire, to buy), pieniądze (pl., money), poddać (pf., to submit, to subject), obrzezanie (n., circumcision), winien (ought), dom (m., house), nie można (it is impossible), wynieść (pf., to take/carry out), mięso (n., meat, flesh), zewnątrz (outside), kość (f., bone), zgromadzenie (n., congregation, assembly), zachowywać (impf., to keep, to observe), przebywać (impf., to sojourn, to stay), chcieć (impf., to want, to intend), obchodzić (impf., to observe, to celebrate), cześć (f., worship, veneration), obrzezać (pf., to circumcise), potomek (m., descendant), dopuścić (pf., to admit, to permit), wówczas (then, at that time), nieobrzezany (m., uncircumcised male), pośród (amongst), nakazać (pf., to command), dzień (m., day), wywieść (pf., to lead/bring out), zastęp (m., array, rank).

Verse 43: Pan powiedział do Mojżesza i Aarona (the Lord said to Moses and Aaron): takie będzie prawo dotyczące Paschy (this shall be the law regarding the passover): żaden cudzoziemiec nie może jej spożywać (no foreigner may consume {of} it).

Verse 44: Jednak niewolnik (but the slave), nabyty za pieniądze (bought with [{in exchange} for] money), któregoś poddał obrzezaniu (whom you have subjected to circumcision), może ją spożywać (may consume {of} it).

Verse 45: Obcokrajowiec i najemnik nie mogą jej spożywać: the foreigner and the hireling may not consume {of} it.

Verse 46: W jednym i tym samym domu winna być spożyta: in the one and same house is it to be consumed. Nie można wynieść z tego domu żadnego kawałka mięsa na zewnątrz: you shall not (it is not allowed to) take any bit of flesh out of the house (out of this house). Kości z niego łamać nie będziecie: you shall not break a bone thereof (you shall not be breaking a bone of it).

Verse 47: Całe zgromadzenie Izraela będzie to zachowywało: the entire congregation of Israel shall observe (shall be observing) it.

Verse 48: Jeśliby cudzoziemiec przebywający u ciebie (should a foreigner sojourning amongst you) chciał obchodzić Paschę [ku czci] Pana (want to celebrate the passover in honour of the Lord), to musisz obrzezać wpierw wszystkich potomków jego domu (then you must first circumcise all the male descendants of his house), i wtedy dopiero dopuścić go możesz do obchodzenia Paschy (and only then may you admit him into the celebration of the passover), gdyż wówczas będzie miał prawa tubylców (for he will then have [be having] the rights of the natives). Żaden jednak nieobrzezany nie może spożywać Paschy: no uncircumcised male, however, may consume {of} the passover.

Verse 49: Takie samo prawo będzie (a single [identical] law shall there be) dla tubylców (for the natives) i dla cudzoziemców przebywających pośród was (and for the foreigners sojourning amongst you).

Verse 50: Wszyscy Izraelici uczynili tak (so did the Israelites do), jak nakazał Pan Mojżeszowi i Aaronowi (as the Lord had commanded Moses and Aaron).

Verse 51: Tego samego dnia (that very day) wywiódł Pan synów Izraela z ziemi egipskiej (the Lord brought the sons of Israel out of the land of Egypt [Egyptian land]) według ich zastępów (according to their ranks).