Polish language series: Wj 10, plagi egipskie

The tenth chapter of the book of Exodus continues with the plagues of Egypt: plagi egipskie. In it, you will read about the eighth and ninth plagues: VIII., szarańcza (locusts); IX., ciemność (darkness). The Polish for locust is the feminine szarańcza; for darkness, it is the feminine ciemność.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 10

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 10. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • zdziałać (pf.), to achieve
  • upokorzyć się (pf.), to humiliate oneself
  • szarańcza (f.), locust, swarm

Review: uczynić (pf., to do, to make), twardy (hardened), serce (n., heart), sługa (m., servant), znak (m., sign), wśród (amongst), opowiadać (impf., to tell, to relate), dziecko (n., child), wnuk (m., grandson), czynić (impf., to do, to make), między (amongst), wiedzieć (impf., to know), przybyć (pf., to arrive, to come), dokąd (how long; how far), zwlekać (impf., to put off, to delay), wypuścić (pf., to let go, to release), lud (m., people), służyć (impf., to serve), sprowadzić (pf., to bring), jutro (tomorrow), kraj (m., land, country).

Verse 1: Abym mógł czynić znaki swoje wśród nich: in order that I may perform (do) my signs amongst them.

Verse 2: Abyś opowiadał dzieciom twoim i wnukom: in order that you may tell your sons and grandsons. Co zdziałałem w Egipcie: what I have achieved in Egypt.

Verse 3: Dokądże (how ever long) będziesz zwlekał (will you delay [be delaying]) z upokorzeniem się (with the self-humiliation [the humiliating yourself]) przede Mną? (before me?); that is, just how long will you resist humbling yourself before me? Upokorzenie się (humiliation of oneself) is formed from the perfective upokorzyć się; it is found here in instrumental form as upokorzeniem się because it follows z (with). Dokąd can, depending on the context, mean where to, how far, how long, until when, etc.; the sense behind all of these is up to what point, either in location or time. In this verse, dokąd is to be understood as meaning up to what point in the sense of time; that is, for how long. The emphatic że has been added to it; dokądże can be taken here as how ever long, just how long. As for przede, this is synonymous with przed (before); the final e is added to alleviate pronunciation before Mną.

Verse 4: Bo jeżeli będziesz zwlekał z wypuszczeniem ludu mego (for if you delay [will be delaying] with the release of my people), to sprowadzę jutro szarańczę do twego kraju (then tomorrow I shall bring locusts upon your land). Wypuszczenie (release, letting go) is formed from the perfective wypuścić; it is found here in instrumental form as wypuszczeniem because it follows z (with). Jeżeli… to: if… then.

Wersety 5-7

  • okryć (pf.), to cover
  • uratować (pf.), to save, to spare
  • ginąć (impf.), to perish, to fall

Review: ziemia (f., land, earth), nie można (it is impossible), widzieć (impf., to see), pożreć (pf., to devour), reszta (f., rest, remainder), zostać (pf., to be left, to remain), pozostać (pf., to remain), grad (m., hail), zniszczyć (pf., to devastate, to ravage), drzewo (n., tree), rosnąć (impf., to grow), pole (n., field), napełnić (impf., to fill), dom (m., house), sługa (m., servant), ojciec (m., father), praojciec (m., forefather), dzień (m., day), ukazać się (pf., to appear), aż do (up to), dzisiejszy (present), odwrócić się (pf., to turn round), wyjść (pf., to go [come] out), jak długo (how long), nieszczęście (n., affliction, misfortune), człowiek (m., man; pl., ludzie), wypuścić (pf., to let go, to release), służyć (impf., to serve), rozumieć (impf., to understand).

Verse 5: Okryje ona ziemię tak (they shall cover the earth so), że nie będzie można widzieć ziemi (that it shall be impossible to see the earth), i pożre resztę (and they shall devour the remnant), która została uratowana (which was spared [left spared]) i pozostała po gradzie (and remained after the hail).

Declension of grad (m.)

nom. grad
gen. gradu
dat. gradowi
acc. grad
instr. gradem
loc. gradzie
voc. gradzie

Verse 6: Czego nie widzieli ojcowie twoi ani ich praojcowie (something that neither your fathers nor your forefathers saw [were seeing]) od dnia, gdy się ukazali na ziemi (from the day when they appeared on earth), aż do dnia dzisiejszego (up to the present day).

Verse 7: Jak długo jeszcze (how long yet) będzie ten dla nas nieszczęściem? (will this one be an affliction unto us?; that is, how much longer must this man be an affliction for us?). Note the following: lud means people, whereas ludzie means men. The nominative singular człowiek (see declension) means man; its nominative plural form is ludzie (men), and its accusative plural form is ludzi. You read: wypuść ludzi, aby służyli swemu Panu Bogu (let the men go, that they may serve the Lord their God). Also: czy nie rozumiesz, że ginie Egipt? (do you not understand that Egypt is falling?; do you not understand that Egypt is perishing?).

Wersety 8-11

  • święto (n.), feast
  • zamierzenie (n.), intention, design
  • sprzed (+ gen.), from before

Review: zawołać (pf., to summon), powrót (m., return), oddać cześć (pf., to worship, to venerate), pójść (pf., to go), dziecko (n., child), starzec (m., old man, elder), syn (m., son), córka (f., daughter), owca (f., sheep), bydło (n., cattle), obchodzić (impf., to observe, to celebrate), wypuścić (pf., to let go, to release), patrzeć (impf., to look), zły (evil, wicked), zamierzyć (pf., to intend), mężczyzna (m., man), domagać się (impf., to insist, to demand), wypędzić (pf., to drive out, to expel), oblicze (f., face).

Verse 8: Zawołano Mojżesza i Aarona na powrót do faraona: one called Moses and Aaron back to the Pharaoh; Moses and Aaron were summoned back to the Pharaoh; na powrót can be taken as meaning back. Oddajcie cześć Panu, Bogu waszemu: worship the Lord your God. The feminine cześć means worship, veneration; oddać cześć can be taken literally as to render worship. This explains the use of the dative in oddać cześć Panu (to render worship unto the Lord; that is, to worship the Lord). Którzy to mają iść?: who are the ones to go?, who are they who are to go?

Verse 9: Pójdziemy z naszymi dziećmi i starcami (we shall go with our children and elders), z synami i córkami (with [our] sons and daughters), z owcami i bydłem (with [our] sheep and cattle); study the instrumental forms here following z (with). The declension of dziecko is presented below. Mamy obchodzić święto Pana: we must observe the feast of the Lord.

Declension of dziecko (n.)

sing. pl.
nom. dziecko dzieci
gen. dziecka dzieci
dat. dziecku dzieciom
acc. dziecko dzieci
instr. dzieckiem dziećmi
loc. dziecku dzieciach
voc. dziecko dzieci

Verse 10: Tak… jak: just as, the same as. Niech Pan tak będzie z wami, jak ja was i dzieci wasz wypuszczę: may the Lord be with you the same as I shall let you and your children go. Was is the accusative form of wy (consult declension). Patrzcie, jakie złe są wasze zamierzenia: look how wicked are your intentions.

Verse 11: Nie tak: not so. Idźcie sami mężczyźni: you men go. Jak tegoście się domagali: as on this you insisted (were insisting); tegoście = ten in accusative position as tego +  the second-person plural marker ście. Wypędzono ich sprzed oblicza faraona: one expelled them from before the face of the Pharaoh; they were expelled from before the Pharaoh’s face; that is, they were expelled from before the Pharaoh’s presence. Sprzed is now encountered for the first time; whereas przed means before, sprzed means from before.

Wersety 12-15

  • wiać (impf.), to blow (of wind)
  • przylecieć (pf.), to come flying
  • opuścić się (pf.), to fall, to drop
  • licznie, numerously, in great number
  • tyle, so many
  • ciemny, dark

Review: wyciągnąć (pf., to extend), ręka (f., hand), ściągnąć (pf., to gather), szarańcza (f., locust), pożreć (pf., to devour), roślina (f., plant), pozostać (pf., to remain), grad (m., hail), laska (f., rod, staff), sprowadzić (pf., to bring), wiatr (m., wind), wschodni (eastern, easterly), dzień (m., day), noc (f., night), rano (in the morning), przynieść (pf., to bring), kraj (m., land, country), dotąd (until now, up to now), nigdy (never), pokryć (pf., to cover), powierzchnia (f., surface), ilość (f., quantity, amount), trawa (f., grass), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), zielony (green), roślinność (f., vegetation), polny (of the field).

Verse 12: Aby ściągnęła szarańcza: that the locusts may gather. [Aby] pożarła wszelką roślinę ziemi: that they may devour every plant of the earth.

Verse 13: Wyciągnął Mojżesz laskę swoją nad ziemię egipską: Moses extended his rod over the land of Egypt; note the accusative ę ending of the feminine nouns (laska > laskę; ziemia > ziemię) and the accusative ą ending of the feminine adjectives that accompany them (swoja > swoją; egipska > egipską) — there is of course nothing unusual here as this is perfectly regular Polish grammar. Pan sprowadził wiatr wschodni: the Lord brought an east wind. The wind blew all day and night: który wiał przez cały dzień i całą noc (which blew [was blowing] for the entire day and entire night). Rano wiatr wschodni przyniósł szarańczę: in the morning the east wind brought the locusts.

Verse 14: Szarańcza przyleciała na całą ziemię egipską (the locusts came flying into the entire land of Egypt [Egyptian land]) i opuściła się na cały kraj egipski (and descended [fell] upon the entire land of Egypt [Egyptian country]) tak licznie (in such great number; so numerously), że tyle szarańczy (that so many locusts) nie było dotąd (had not been until now) ani nie będzie nigdy (and will not ever be again).

Verse 15: Pokryła powierzchnię całej ziemi: they covered the surface of the entire land. The land darkened: ciemną stała się ziemia od szarańczy w takiej ilości (the land became dark from locusts in such quantity). [Szarańcza] pożarła: the locusts devoured. Nie pozostało nic zielonego na drzewach: nothing green remained on the trees. Z roślinności polnej: of the vegetation of the field.

Wersety 16-20

  • co rychlej, hurriedly, in haste

Review: kazać (impf., to command), zawołać (pf., to summon), zgrzeszyć (pf., to sin), przeciwko (against), prosić (impf., to ask, to entreat), przebaczyć (pf., to pardon, to forgive), raz (m., time), grzech (m., sin), błagać (impf., to plead, to implore), usunąć (pf., to remove, to clear away), przynajmniej (anyway, at least), śmierć (f., death), wyjść (pf., to go [come] out), sprowadzić (pf., to bring), wiatr (m., wind), wschodni (eastern, easterly), gwałtowny (violent, vehement), unieść (pf., to lift, to carry), szarańcza (f., locust), wrzucić (pf., to throw, to cast), morze (n., sea), czerwony (red), zginąć (pf., to perish), doszczętnie (completely, utterly), uparty (stubborn, obstinate), serce (n., heart), wypuścić (pf., to let go, to release).

Verse 16: Zgrzeszyłem przeciwko Panu: I have sinned against God.

Verse 17: By usunął ode mnie przynajmniej tę śmierć: that he may at least clear away this death from me; that he may remove this death from me anyway. Note the use of ode (rather than od) to alleviate pronunciation before mnie. Other similar usages encountered include przede mną and ze mną (rather than przed and z).

Verse 19: Który uniósł szarańczę i wrzucił ją do Morza Czerwonego: which lifted the locusts and cast them into the Red Sea.

Wersety 21-24

  • mieszkanie (n.), dwelling

Review: wyciągnąć (pf., to extend), ręka (f., hand), niebo (n., heaven, sky), nastać (pf., to come about), ciemność (f., darkness), gęsty (thick, dense), można (it is possible), dotknąć (pf., to afflict), dzień (m., day), widzieć (impf., to see), wstać (pf., to arise, to get up), miejsce (n., place, spot), Izraelita (m., Israelite), światło (n., light), zawołać (pf., to summon), oddać cześć (pf., to worship, to venerate), owca (f., sheep), bydło (n., cattle), zostać (pf., to remain), dziecko (n., child), iść (impf., to go).

Verse 21: Ku niebu: towards the heaven. Nastanie ciemność: darkness shall come about. Tak gęsta, że: so thick that. Można będzie: it will be possible. You will recall having first encountered the feminine ciemność in the story of creation, in Rdz 1:4, when God separated the light from the darkness: Bóg […] oddzielił ją od ciemności (God separated it [the light] from the darkness).

Verse 22: Przez trzy dni: for three days.

Verse 23: Jeden drugiego nie widział: one was not seeing the other; that is, people could not see one another. Nikt nie mógł wstać z miejsca swego przez trzy dni: nobody could arise from where he was (from his place) for three days. W swoich mieszkaniach: in their dwellings.

Verse 24: Idźcie, oddajcie cześć Panu (go, worship your Lord), tylko owce i bydło wasze zostanie (but your sheep and cattle shall remain). Regarding the expression oddać cześć, see the notes at verse 8. Dzieci wasze również mogą iść z wami: your children may also go with you.

Wersety 25-29

  • kopyto (n.), hoof
  • strzec się (impf.), to beware, to take care
  • zjawiać się (impf.), to turn up, to show up

Review: musieć (impf., to have to, must), dać (pf., to give), ręka (f., hand), ofiara (f., offering, sacrifice), całopalenie (n., burnt offering), ofiarować (impf., to offer up), bydło (n., cattle), pójść (pf., to go), zostać (pf., to remain, to be left), nawet (even), wziąć (pf., to take), wiedzieć (impf., to know), złożyć (pf., to offer up), (until), przyjść (pf., to arrive, to come), uparty (stubborn, obstinate), serce (n., heart), chcieć (impf., to want, to intend), wypuścić (pf., to let go, to release), odejść (pf., to leave, to depart), skoro (given that, since, for), umrzeć (pf., to die), powiedzieć (pf., to say), nie więcej (no more).

Verse 25: Do rąk means into the hands; dać nam do rąk can be taken as to put [give] into our hands; that is, to provide us. Byśmy mogli ofiarować je Panu: so that we may offer them up to the Lord.

Verse 26: Również bydło nasze pójdzie z nami (our cattle shall also go with us), nie zostanie nawet kopyto (not even a hoof shall remain behind), ponieważ z niego weźmiemy (for from it we shall take) na ofiarę Panu (for the offering for the Lord), Bogu naszemu (our God); a sami nie wiemy (and we ourselves do not know), z czego złożyć ofiarę dla Pana (of what to make an offering to the Lord), aż tam przyjdziemy (until we arrive [shall arrive] there).

Verse 27: Nie chciał ich wypuścić: he would not let them go; he refused (was refusing) to let them go.

Verse 28: Odejdź ode mnie: depart from me; be gone from me. Strzeż się i nie zjawiaj się już przede mną: beware that you do not show up (beware and do not show up) before me again. Skoro się tylko zjawisz przede mną, umrzesz: for the moment that you show (will show) up before me, you shall die. You have more examples in this verse of ode mnie and przede mną (see the notes at verse 17).

Verse 29: Będzie, jak powiedziałeś: it shall be as you have said. Nie zjawię się więcej przed tobą: I shall no more show up before you; I shall not turn up before you again.