Polish language series: Wj 4, kto dał człowiekowi usta?

In the fourth chapter of the book of Exodus, Moses is given instructions from God regarding the signs (znak; m., sign) to be performed before the people, and the marvels (cudo; n., marvel, wonder) to be performed before Pharaoh.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 4

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 4. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-5

  • rzucić (pf.), to throw, to cast
  • zamienić się (pf.), to transform oneself
  • ogon (m.), tail

Review: powiedzieć (pf., to say), jeśli (if), uwierzyć (pf., to believe), usłuchać (pf., to heed, to listen), słowo (n., word), mówić (impf., to say), ukazać się (pf., to appear), wcale (at all), wówczas (then, at that time), zapytać (pf., to ask), ręka (f., hand), odpowiedzieć (pf., to respond), laska (f., rod, staff), rozkazać (pf., to command), ziemia (f., ground), wąż (m., snake, serpent), uciekać (impf., to flee), wyciągnąć (pf., to extend, to stretch out), chwycić (pf., to seize, to grasp), uchwycić (pf., to seize, to grasp), stać się (pf., to become), znów (again, anew), uczynić (pf., to do, to make), ojciec (m., father).

Verse 1: Na to powiedział Mojżesz ({in response} to this Moses said): a jeśli nie uwierzą (what if they will not believe) i nie usłuchają słów moich (and will not heed my words), mówiąc, że Pan nie ukazał mi się wcale? (saying that the Lord did not appear to me at all?).

Declension of słowo (n.)

sing. pl.
nom. słowo słowa
gen. słowa słów
dat. słowu słowom
acc. słowo słowa
instr. słowem słowami
loc. słowie słowach
voc. słowo słowa

Verse 2: Wówczas Pan zapytał go (the Lord then asked him): co masz w ręku? (what have you in your hand?). Odpowiedział (he responded): laskę (a rod).

Verse 3: Wtedy rozkazał (then he commanded): rzuć ją na ziemię (cast it to the ground). A on rzucił ją na ziemię (so he cast it to the ground), i zamieniła się w węża (and it turned into a snake). Mojżesz zaś uciekał przed nim: Moses, for his part, recoiled from it (was fleeing before it).

Verse 4: Pan powiedział wtedy do Mojżesza (the Lord then said to Moses): wyciągnij rękę i chwyć go za ogon (extend your hand and grasp it by the tail). I wyciągnął rękę i uchwycił go (and he extended his hand and grasped it), i stał się znów laską w jego ręku (and it turned back into [and it became again] a rod in his hand).

Verse 5: Tak uczyń (do thus; do so), aby uwierzyli, że ukazał tobie Pan (that they may believe that the Lord did appear to you), Bóg ojców ich (the God of their fathers), Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba (the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob). In this first grouping of five verses, you find four second-person singular imperatives. Take note of the transformations that occur: rzucić > rzuć (cast); uczynić > uczyń (do); chwycić > chwyć (grasp); wyciągnąć > wyciągnij (extend). All second-person singular imperatives appearing in this chapter are listed at the end of this post for your review.

Wersety 6-9

  • ponownie, again, anew
  • zanadrze (n.), bosom, breast
  • trąd (m.), leprosy, blotch
  • śnieg (m.), snow
  • chwila (f.), moment, instant
  • reszta (f.), rest, remainder
  • świadectwo (n.), evidence, testimony
  • zważać (impf.), to pay heed, to consider
  • zaczerpnąć (pf.), to take up, to lade

Review: rzec (pf., to say), włożyć (pf., to put, to place), ręka (f., hand), wyjąć (pf., to take out), pokryć (pf., to cover), biały (white), znów (again, anew), wyciągnąć (pf., to extend, to stretch out), ciało (n., body, flesh), uwierzyć (pf., to believe), przyjąć (pf., to accept, to receive), pierwszy (first), znak (m., sign), drugi (second), nawet (even), mowa (f., speech), wówczas (then, at that time), woda (f., water), Nil (m., Nile), wylać (pf., to pour), suchy (dry), ziemia (f., ground), stać się (pf., to become), krew (f., blood).

Verse 6: Ponownie rzekł do niego Pan (again the Lord said to him): włóż rękę w zanadrze (put your hand into your bosom). I włożył rękę w zanadrze (and he put his hand into his bosom), a gdy ją wyjął (and when he took it out), była pokryta trądem białym jak śnieg (it was covered in leprosy white like snow). Second-person singular imperative: włożyć > włóż (put).

Verse 7: I rzekł znów (and he said again): włóż rękę w zanadrze (put your hand into your bosom). I włożył ją ponownie w zanadrze (and he put his hand back into his bosom), a gdy ją po chwili wyciągnął (and when, a moment later [after a moment], he stretched it out), była taka jak reszta ciała (it was like the rest of his body; it was like the rest of his flesh).

Declension of ciało (n.)

sing. pl.
nom. ciało ciała
gen. ciała ciał
dat. ciału ciałom
acc. ciało ciała
instr. ciałem ciałami
loc. ciele ciałach
voc. ciało ciała

Verse 8: Tak więc (and so), jeśli nie uwierzą (if they will not believe) i nie przyjmą świadectwa pierwszego znaku (and will not accept the evidence of the first sign), uwierzą świadectwu drugiego znaku (they will believe the evidence of the second sign).

Verse 9: A gdyby nawet nie uwierzyli tym dwom znakom (and should even these two signs they not believe) i nie zważali na mowę twoją (and not pay heed to your speech), wówczas zaczerpniesz wody z Nilu (then you shall take up some water from the Nile) i wylejesz na suchą ziemię (and shall pour it on the dry ground); a woda zaczerpnięta z Nilu (and the water taken up from the Nile) stanie się krwią na ziemi (shall become blood on the ground).

Declension of krew (f.)

nom. krew
gen. krwi
dat. krwi
acc. krew
instr. krwią
loc. krwi
voc. krwi

Wersety 10-13

  • wybaczyć (impf.), to forgive, to pardon
  • wymowny, eloquent
  • wczoraj, yesterday
  • przedwczoraj, day before yesterday
  • ociężały, cumbersome, slow, heavy
  • usta (pl.), mouth
  • zesztywnieć (pf.), to stiffen
  • niemy, mute, dumb
  • głuchy, deaf
  • niewidomy, blind
  • pouczyć (pf.), to instruct

Review: rzec (pf., to say), czas (m., time), przemawiać (impf., to speak), sługa (m., servant), język (m., tongue; language), odrzec (pf., to respond), człowiek (m., man), czynić (impf., to make, to do), widzieć (impf., to see), przeto (therefore), iść (impf., to go), mówić (impf., to say), lecz (but), posłać (pf., to send), kto inny (someone else).

Verse 10: I rzekł Mojżesz do Pana (and Moses said to the Lord): wybacz, Panie (forgive, O Lord), ale ja nie jestem wymowny (but I am not eloquent), od wczoraj i przedwczoraj, a nawet od czasu, gdy przemawiasz do Twego sługi ({not} since yesterday or the day before yesterday, or even since the time that you have been speaking to your servant). Ociężały usta moje (slow is my mouth) i język mój zesztywniał (and my tongue has stiffened). Second-person singular imperative: wybaczyć > wybacz (forgive).

Verse 11: Pan zaś odrzekł (the Lord, however, responded): kto dał człowiekowi usta? (who has given man his mouth?). Kto czyni go niemym albo głuchym (who makes him dumb or deaf), widzącym albo niewidomym (seeing or blind), czyż nie Ja, Pan? (is it not ever I, the Lord?). Widzącym is the instrumental form of widzący, formed from the imperfective widzieć.

Declension of człowiek (m.)

sing. pl.
nom. człowiek ludzie
gen. człowieka ludzi
dat. człowiekowi ludziom
acc. człowieka ludzi
instr. człowiekiem ludźmi
loc. człowieku ludziach
voc. człowieku
człowiecze
*
ludzie

*poetic

Verse 12: Przeto idź (so go), a Ja będę przy ustach twoich (and I will be with your mouth) i pouczę cię, co masz mówić (and will instruct you what you are to say). Second-person singular imperative: iść > idź (go).

Verse 13: Lecz Mojżesz rzekł (but Moses said): wybacz, Panie (forgive, O Lord), ale poślij kogo innego (but send someone else). Kogo innego is the accusative of kto inny. Second-person singular imperative: posłać > poślij (send).

Wersety 14-17

  • łatwość (f.), ease, facility
  • szczerze, sincerely
  • ucieszyć się (pf.), to be happy
  • przekazać (pf.), to impart, to deliver

Review: rozgniewać się (pf., to become angered), mówić (impf., to say), brat (m., brother), lewita (m., Levite), wiedzieć (impf., to know), przemawiać (impf., to speak), wyjść (pf., to go/come out, to exit), spotkać (pf., to meet), ujrzeć (pf., to see), słowo (n., word), usta (pl., mouth), pouczyć (pf., to instruct), winien (ought), czynić (impf., to do, to make), zamiast (instead of), lud (m., people), laska (f., rod, staff), wziąć (pf., to take), ręka (f., hand), dokonać (pf., to perform, to execute), znak (m., sign).

Verse 14: I rozgniewał się Pan na Mojżesza (and the Lord became angry with Moses), mówiąc (saying): czyż nie masz brata twego Aarona, lewity? (have you not your brother Aaron the Levite?). Wiem, że on ma łatwość przemawiania: I know that he has ease of speech. Oto teraz wyszedł ci na spotkanie (behold, he has now come out to meet you), a gdy cię ujrzy (and when he sees you [will see you]), szczerze się ucieszy (he will be sincerely happy).

Verse 15: Ty będziesz mówił do niego (you shall speak [shall be speaking] to him) i przekażesz te słowa w jego usta (and shall impart these words into his mouth). Ja zaś będę przy ustach twoich i jego (as for me, I will be with your mouth and his), i pouczę was, co winniście czynić (and will instruct you what you are to do).

Verse 16: Zamiast ciebie on będzie mówić do ludu (he shall speak [shall be speaking] to the people in your stead), on będzie dla ciebie ustami (he shall be as a mouth for you), a ty będziesz dla niego jakby Bogiem (whereas you shall be as God for him).

Verse 17: A laskę tę weź do ręki (and take this rod into your hand), bo nią masz dokonać znaków (for with it are you to perform the signs). Second-person singular imperative: wziąć > weź (take).

Wersety 18-20

  • powracać (impf.), to return, to go/come back

Review: odejść (pf., to leave, to depart), wrócić (pf., to return, to go/come back), teść (m., father-in-law), powiedzieć (pf., to say), pozwolić (pf., to permit, to allow), iść (impf., to go), powrót (m., return), brat (m., brother), zobaczyć (pf., to see), jeszcze (still, yet), życie (n., life), przy życiu (alive), pokój (m., peace), wracać (impf., to return, to go/come back), umrzeć (pf., to die), wszyscy (pl., all, everybody), czyhać (impf., to lie in wait), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), syn (m., son), wsadzić (pf., to put), osioł (m., ass, donkey), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), laska (f., rod, staff).

Verse 18: I odszedł Mojżesz (and Moses departed), a wróciwszy do teścia swego Jetry (and having gone back to his father-in-law Jethro), powiedział mu (said to him): pozwól mi iść z powrotem do braci moich (allow me to go back to my brethren), którzy są w Egipcie (who are in Egypt), aby zobaczyć, czy są jeszcze przy życiu (so as to see if they are yet alive). Jetro powiedział do Mojżesza (Jethro said to Moses): idź w pokoju (go in peace). Second-person singular imperative: pozwolić > pozwól (allow).

Verse 19: Pan powiedział do Mojżesza w Madian (the Lord said to Moses in Midian): wracajże do Egiptu (do return to Egypt), gdyż umarli wszyscy ci, którzy czyhali na twe życie (for all those who were lying in wait for your life are dead). Second-person singular imperative: wracać > wracaj (return), to which the emphatic że has been suffixed.

Verse 20: Wziął Mojżesz swą żonę i synów (Moses took his wife and sons), wsadził ich na osła (put them on an ass) i powracał do ziemi egipskiej (and went back to the land of Egypt [and was going back to the Egyptian land]). Wziął też Mojżesz ze sobą laskę Boga: Moses also took with him the rod of God.

Wersety 21-23

  • czynienie (n.), doing, execution
  • uparty, stubborn, obstinate
  • zezwolić (pf.), to permit, to allow
  • wyjście (n.), departure, exit
  • wypuszczenie (n.), releasing, letting go

Review: rzec (pf., to say), zbliżać się (impf., to draw near, to approach), pamiętać (impf., to remember), władza (f., power), cudo (n., marvel, wonder), dać (pf., to give), ręka (f., hand), okazać (pf., to show, to exhibit), faraon (m., pharaoh), uczynić (pf., to make, to do), serce (n., heart), zechcieć (pf., to be so kind as to, to consent), lud (m., people), powiedzieć (pf., to say), mówić (impf., to say), syn (m., son), pierworodny (firstborn), wypuścić (pf., to release, to let go), cześć (f., veneration, worship), oddawać (impf., to grant, to yield, to render), zwlekać (impf., to delay, to linger), zesłać (pf., to send down {from heaven}), śmierć (f., death).

Verse 21: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said to Moses): gdy będziesz zbliżał się do Egiptu (as you are drawing near to Egypt), pamiętaj o władzy czynienia wszelkich cudów (remember [remember about] the power of executing all the marvels), jaką ci dałem do ręki (which I have given into your hand), i okaż ją przed faraonem (and exhibit them before Pharaoh). Ja zaś uczynię upartym jego serce (I, for my part, will make his heart obstinate), że nie zechce zezwolić na wyjście ludu (so that he will not consent to allowing the people to depart [that he will not consent to allow the departure of the people]). Observe the use of the instrumental in all these examples employing the verb uczynić: Ja zaś uczynię upartym jego serce (I, for my part, will make his heart obstinate; current verse); uczynił go świętym (he made it holy; Rdz 2:3); uczynił go zarządcą swego domu (he made him the steward of his house; Rdz 39:4); gdyż uczynię cię tam wielkim narodem (for there I will make of you a great nation; Rdz 46:3). Second-person singular imperatives: pamiętać > pamiętaj (remember); okazać > okaż (exhibit).

Declension of władza (f.)

sing. pl.
nom. władza władze
gen. władzy władz
dat. władzy władzom
acc. władzę władze
instr. władzą władzami
loc. władzy władzach
voc. władzo władze

Declension of wyjście (n.)

sing. pl.
nom. wyjście wyjścia
gen. wyjścia wyjść
dat. wyjściu wyjściom
acc. wyjście wyjścia
instr. wyjściem wyjściami
loc. wyjściu wyjściach
voc. wyjście wyjścia

Verse 22: A ty wtedy powiesz do faraona (and then you shall say to Pharaoh): to mówi Pan (thus says the Lord [this says the Lord]): synem moim pierworodnym jest Izrael (my firstborn son is Israel).

Verse 23: Mówię ci (I say to you): wypuść mojego syna (let my son go), aby mi cześć oddawał (that he may worship me [that he may grant veneration unto me; that he may render worship unto me]); bo jeśli zwlekać będziesz z wypuszczeniem go (for if you delay in [for if you will be delaying with] letting him go), to Ja ześlę śmierć na twego syna pierworodnego (then I will send down death upon your firstborn son). Second-person singular imperative: wypuścić > wypuść (let go).

Wersety 24-31

  • ostry, sharp
  • odciąć (pf.), to cut off
  • oblubieniec (m.), bridegroom
  • odstąpić (pf.), to retire, to withdraw
  • starszyzna (f.), elders

Review: czas (m., time), podróż (f., journey), miejsce (n., place), nocleg (m., night’s lodging), spotkać (pf., to meet), chcieć (impf., to want, to try), zabić (pf., to kill), wziąć (pf., to take), kamień (n., stone), napletek (m., foreskin, prepuce), syn (m., son), dotknąć (pf., to touch), noga (f., foot), mówić (impf., to say), krew (f., blood), obrzezanie (n., circumcision), powiedzieć (pf., to say), wyjść (pf., to go/come out, to exit), pustynia (f., desert), naprzeciw (before, opposite), spotkać (pf., to meet), pobliże (n., vicinity), góra (f., mount, mountain), ucałować (pf., to kiss), opowiedzieć (pf., to say, to tell), słowo (n., word), posłać (pf., to send), znak (m., sign), polecić (pf., to instruct), wykonać (pf., to perform, to carry out), pójść (pf., to go), zebrać (pf., to gather, to assemble), cały (all, entire), Izraelita (m., Israelite), wykonywać (impf., to perform, to carry out), oko (n., eye), lud (m., people), uwierzyć (pf., to believe), słyszeć (impf., to hear), nawiedzić (pf., to visit), wejrzeć (pf., to look), ucisk (m., oppression), uklęknąć (pf., to kneel down), pokłon (m., obeisance).

Verse 24: W czasie podróży (on the way) w miejscu noclegu (at a night’s lodging place) spotkał Pan Mojżesza (the Lord met Moses) i chciał go zabić (and sought [was seeking] to kill him).

Verse 25: Sefora wzięła ostry kamień (Zipporah took a sharp stone) i odcięła napletek syna swego (and cut off her son’s foreskin) i dotknęła nim nóg Mojżesza (and touched the feet of Moses with it), mówiąc (saying): oblubieńcem krwi jesteś ty dla mnie (a bridegroom of blood are you to me).

Verse 26: I odstąpił od niego [Pan]: and the Lord withdrew from him. Wtedy rzekła (then she said): oblubieńcem krwi jesteś przez obrzezanie (a bridegroom of blood are you by circumcision).

Verse 27: Do Aarona powiedział Pan (to Aaron the Lord said): wyjdź na pustynię naprzeciw Mojżesza (go out into the desert to meet Moses [go out into the desert opposite Moses]). Wyszedł więc (so he went out), a gdy go spotkał w pobliżu góry Boga (and when he met him in the vicinity of the mountain of God), ucałował go (he kissed him). Second-person singular imperative: wyjść > wyjdź (go out).

Verse 28: Mojżesz opowiedział Aaronowi o wszystkich słowach Pana (Moses told Aaron about all the words of the Lord), który go posłał (who had sent him), oraz o wszystkich znakach (and about all the signs), jakie polecił mu wykonać (that he had instructed him to perform).

Verses 29-30: Poszli więc Mojżesz i Aaron: so Moses and Aaron went. A gdy zebrali całą starszyznę Izraelitów (and when they had assembled all the elders of the Israelites), powiedział Aaron wszystko to, co Pan mówił Mojżeszowi (Aaron related [said] all that the Lord had spoken [had been speaking] to Moses), ten zaś wykonywał znaki na oczach ludu (whereas he performed [whereas this one was performing] the signs before the eyes of the people).

Verse 31: I uwierzył lud (and the people believed), gdy słyszał* (when they heard [when it* heard]), że Pan nawiedził Izraelitów (that the Lord had visited the Israelites) i wejrzał na ich ucisk (and had looked upon their oppression). A uklęknąwszy (and having knelt down), oddali pokłon (they made obeisance). *Lud is masculine singular.


Below are the second-person singular imperatives that you have encountered in this chapter.

  • chwycić > chwyć (grasp)
  • iść > idź (go)
  • okazać > okaż (exhibit)
  • pamiętać > pamiętaj (remember)
  • posłać > poślij (send)
  • pozwolić > pozwól (allow)
  • rzucić > rzuć (cast)
  • uczynić > uczyń (do)
  • włożyć > włóż (put)
  • wracać > wracaj (return)
  • wybaczyć > wybacz (forgive)
  • wyciągnąć > wyciągnij (extend)
  • wyjść > wyjdź (go out)
  • wypuścić > wypuść (let go)
  • wziąć > weź (take)