Polish language series: Wj 4, kto dał człowiekowi usta?

In the fourth chapter of the book of Exodus, Moses believes himself to be labouring under a deficiency — a cumbersome mouth. The Lord asks him: kto dał człowiekowi usta?

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 4

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 4. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-5

  • rzucić (pf.), to cast
  • zamienić się (pf.), to transform oneself
  • ogon (m.), tail

Review: powiedzieć (pf., to say), jeśli (if), uwierzyć (pf., to believe), usłuchać (pf., to hearken), słowo (n., word), mówić (impf., to speak), ukazać się (pf., to appear), wcale nie (not at all), wówczas (then), zapytać (pf., to ask), ręka (f., hand), odpowiedzieć (pf., to respond), laska (f., staff), rozkazać (pf., to order), ziemia (f., ground), wąż (m., serpent), uciekać (impf., to flee), przed (before), wtedy (then), wyciągnąć (pf., to extend), chwycić (pf., to seize), uchwycić (pf., to grasp), stać się (pf., to become), znów (again), tak (so), uczynić (pf., to do), ojciec (m., father).

Verse 1: Na to powiedział Mojżesz (at this Moses said): a jeśli nie uwierzą (and if they will not believe) i nie usłuchają słów moich (and will not hearken unto my words), mówiąc, że Pan nie ukazał mi się wcale? (in speaking that the Lord hath not appeared unto me at all?).

Declension of słowo (n.)

sing. pl.
nom. słowo słowa
gen. słowa słów
dat. słowu słowom
acc. słowo słowa
instr. słowem słowami
loc. słowie słowach
voc. słowo słowa

Verse 2: Wówczas Pan zapytał go (then the Lord asked him): co masz w ręku? (what hast thou in {thy} hand?). Odpowiedział (he responded): laskę (a staff).

Verse 3: Wtedy rozkazał (then he ordered): rzuć ją na ziemię (cast it onto the ground). A on rzucił ją na ziemię (and he cast it onto the ground), i zamieniła się w węża (and it transformed itself into a serpent). Mojżesz zaś (as for Moses) uciekał przed nim (he would flee before it).

Verse 4: Pan powiedział wtedy do Mojżesza (the Lord then said unto Moses): wyciągnij rękę i chwyć go za ogon (extend {thy} hand and seize it by the tail). I wyciągnął rękę i uchwycił go (and he extended {his} hand and grasped it), i stał się znów laską w jego ręku (and it became again a staff in his hand).

Verse 5: Tak uczyń (do so), aby uwierzyli (that they may believe), że ukazał się tobie Pan (that the Lord hath appeared unto thee), Bóg ojców ich (the God of their fathers), Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba (the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob).

Wersety 6-9

  • ponownie, anew, again
  • zanadrze (n.), bosom
  • trąd (m.), leprosy
  • śnieg (m.), snow
  • chwila (f.), moment
  • reszta (f.), remainder
  • zważać (impf.), to have regard
  • zaczerpnąć (pf.), to take up

Review: rzec (pf., to say), włożyć (pf., to put in), ręka (f., hand), wyjąć (pf., to take forth), pokryć (pf., to cover), biały (white), znów (again), wyciągnąć (pf., to draw forth), ciało (n., body), tak (so), więc (therefore), uwierzyć (pf., to believe), przyjąć (pf., to accept), świadectwo (n., testimony), pierwszy (first), znak (m., sign), drugi (second), nawet (even), mowa (f., speech), wówczas (then), woda (f., water), Nil (m., Nile), wylać (pf., to pour forth), suchy (dry), ziemia (f., ground), stać się (pf., to become), krew (f., blood).

Verse 6: Ponownie rzekł do niego Pan (anew the Lord said unto him): włóż rękę w zanadrze (put {thy} hand into {thy} bosom). I włożył rękę w zanadrze (and he put {his} hand into {his} bosom), a gdy ją wyjął (and when he took it forth), była pokryta trądem białym jak śnieg (it was covered with leprosy, white like snow).

Verse 7: I rzekł znów (and he said again): włóż rękę w zanadrze (put {thy} hand into {thy} bosom). I włożył ją ponownie w zanadrze (and he put it again into {his} bosom), a gdy ją po chwili wyciągnął (and when after a moment he drew it forth), była taka jak reszta ciała (it was such as the remainder of {his} body).

Declension of ciało (n.)

sing. pl.
nom. ciało ciała
gen. ciała ciał
dat. ciału ciałom
acc. ciało ciała
instr. ciałem ciałami
loc. ciele ciałach
voc. ciało ciała

Verse 8: Tak więc (so therefore), jeśli nie uwierzą (if they will not believe) i nie przyjmą świadectwa pierwszego znaku (and will not accept the testimony of the first sign), uwierzą świadectwu drugiego znaku (they will believe the testimony of the second sign).

Verse 9: A gdyby nawet nie uwierzyli tym dwom znakom (and if even these two signs they will not believe) i nie zważali na mowę twoją (and they have not regard for thy speech), wówczas zaczerpniesz wody z Nilu (then thou shalt take up of the water from the Nile) i wylejesz na suchą ziemię (and shalt pour {it} forth onto the dry ground); a woda zaczerpnięta z Nilu (and the water taken up from the Nile) stanie się krwią na ziemi (will become blood on the ground).

Wersety 10-13

  • wybaczyć (impf.), to pardon
  • wymowny, eloquent
  • wczoraj, yesterday
  • przedwczoraj, day before yesterday
  • ociężały, cumbersome
  • usta (pl.), mouth
  • zesztywnieć (pf.), to stiffen
  • niemy, dumb
  • głuchy, deaf
  • niewidomy, blind
  • pouczyć (pf.), to direct

Review: rzec (pf., to say), nawet (even), czas (m., time), przemawiać (impf., to address), sługa (m., servant), język (m., tongue), odrzec (pf., to respond), kto (who), dać (pf., to give), człowiek (m., man), czynić (impf., to make), widzieć (impf., to behold), przeto (therefore), iść (impf., to go), mówić (impf., to speak), lecz (but), posłać (pf., to send), kto inny (some other one).

Verse 10: I rzekł Mojżesz do Pana (and Moses said unto the Lord): wybacz, Panie (pardon, O Lord), ale ja nie jestem wymowny (but I am not eloquent), od wczoraj i przedwczoraj ({either} since yesterday or the day before yesterday), a nawet od czasu, gdy przemawiasz do Twego sługi (or even since the time when thou hast been addressing thy servant). Ociężały usta moje (cumbersome {is} my mouth) i język mój zesztywniał (and my tongue is stiffened).

Verse 11: Pan zaś odrzekł (but the Lord responded): kto dał człowiekowi usta? (who gave man {his} mouth?). Kto czyni go niemym albo głuchym (who maketh him dumb or deaf), widzącym albo niewidomym (beholding or blind), czyż nie Ja, Pan? (is it not ever I, the Lord?).

Declension of człowiek (m.)

sing. pl.
nom. człowiek ludzie
gen. człowieka ludzi
dat. człowiekowi ludziom
acc. człowieka ludzi
instr. człowiekiem ludźmi
loc. człowieku ludziach
voc. człowieku
człowiecze
*
ludzie

*poetic

Verse 12: Przeto idź (therefore go), a Ja będę przy ustach twoich (and I shall be at thy mouth) i pouczę cię, co masz mówić (and shall direct thee that which thou art to speak).

Verse 13: Lecz Mojżesz rzekł (but Moses said): wybacz, Panie (pardon, O Lord), ale poślij kogo innego (but send some other one).

Wersety 14-17

  • lewita (m.), Levite
  • łatwość (f.), ease
  • szczerze, sincerely
  • ucieszyć się (pf.), to rejoice
  • przekazać (pf.), to impart

Review: rozgniewać się (pf., to become angered), mówić (impf., to speak), brat (m., brother), wiedzieć (impf., to know), przemawiać (impf., to address), teraz (now), wyjść (pf., to come forth), spotkać (pf., to meet), ujrzeć (pf., to see), słowo (n., word), usta (pl., mouth), pouczyć (pf., to direct), winien (ought), czynić (impf., to do), zamiast (in place of), lud (m., people), jakby (as though), laska (f., staff), wziąć (pf., to take), ręka (f., hand), bo (for), dokonać (pf., to perform), znak (m., sign).

Verse 14: I rozgniewał się Pan na Mojżesza (and the Lord became angered against Moses), mówiąc (in speaking): czyż nie masz brata twego Aarona, lewity? (hast thou not ever thy brother Aaron the Levite?). Wiem (I know), że on ma łatwość przemawiania (that he hath ease of address). Oto teraz wyszedł ci na spotkanie (so it is that he is now come forth unto thee in meeting), a gdy cię ujrzy (and when he will see thee), szczerze się ucieszy (sincerely will he rejoice).

Verse 15: Ty będziesz mówił do niego (thou shalt be speaking unto him) i przekażesz te słowa w jego usta (and shalt impart these words into his mouth). Ja zaś będę przy ustach twoich i jego (I, for my part, shall be at thy mouth and his), i pouczę was, co winniście czynić (and shall direct you that which ye are to do).

Verse 16: Zamiast ciebie on będzie mówić do ludu (in place of thee shall he be speaking unto the people), on będzie dla ciebie ustami (he shall be for thee as a mouth), a ty będziesz dla niego jakby Bogiem (whereas thou shalt be for him as though God).

Verse 17: A laskę tę weź do ręki (and this staff take into hand), bo nią masz dokonać znaków (for therewith art thou to perform the signs).

Wersety 18-20

  • powracać (impf.), to return

Review: odejść (pf., to depart), wrócić (pf., to return), teść (m., father-in-law), powiedzieć (pf., to say), pozwolić (pf., to permit), iść (impf., to go), powrót (m., return), brat (m., brother), zobaczyć (pf., to see), jeszcze (yet), życie (n., life), życie (n., life), pokój (m., peace), wracać (impf., to return), umrzeć (pf., to die), wszyscy (pl., all), czyhać (impf., to lie in wait), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), syn (m., son), wsadzić (pf., to put), osioł (m., ass), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), laska (f., staff).

Verse 18: I odszedł Mojżesz (and Moses departed), a wróciwszy do teścia swego Jetry (and in having returned unto his father-in-law Jethro), powiedział mu (said unto him): pozwól mi iść z powrotem do braci moich (*permit me to go back* unto my brethren), którzy są w Egipcie (who are in Egypt), aby zobaczyć, czy są jeszcze przy życiu (to see whether they be yet alongside life). Jetro powiedział do Mojżesza (Jethro said unto Moses): idź w pokoju (go in peace). — *literally, permit me to go with return

Verse 19: Pan powiedział do Mojżesza w Madian (the Lord said unto Moses in Midian): wracajże do Egiptu (do return unto Egypt), gdyż umarli (for they are dead) wszyscy ci, którzy czyhali na twe życie (all those who were lying in wait for thy life).

Verse 20: Wziął Mojżesz swą żonę i synów (Moses took his wife and sons), wsadził ich na osła (put them upon an ass) i powracał do ziemi egipskiej (and would return unto the Egyptian land). Wziął też Mojżesz ze sobą (Moses also took with himself) laskę Boga (the staff of God).

Wersety 21-23

  • czynienie (n.), doing
  • uparty, obstinate
  • zezwolić (pf.), to allow
  • wyjście (n.), coming forth
  • wypuszczenie (n.), letting go forth

Review: rzec (pf., to say), zbliżać się (impf., to draw near), pamiętać (impf., to remember), władza (f., authority), wszelki (all), cudo (n., wonder), dać (pf., to give), ręka (f., hand), okazać (pf., to show), przed (before), faraon (m., pharaoh), uczynić (pf., to make), serce (n., heart), zechcieć (pf., to have a mind), lud (m., people), wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), mówić (impf., to speak), syn (m., son), pierworodny (firstborn), wypuścić (pf., to let go forth), cześć (f., veneration), oddawać (impf., to render), zwlekać (impf., to delay), zesłać (pf., to send down {from heaven}), śmierć (f., death).

Verse 21: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said unto Moses): gdy będziesz zbliżał się do Egiptu (when thou wilt be drawing near unto Egypt), pamiętaj o władzy czynienia wszelkich cudów (remember about the authority of making all the wonders), jaką ci dałem do ręki (which I have given into thy hand), i okaż ją przed faraonem (and show it before the pharaoh). Ja zaś uczynię upartym jego serce (I, for my part, shall make obstinate his heart), że nie zechce zezwolić na wyjście ludu (that he will not have a mind to allow the coming forth of the people).

Declension of wyjście (n.)

sing. pl.
nom. wyjście wyjścia
gen. wyjścia wyjść
dat. wyjściu wyjściom
acc. wyjście wyjścia
instr. wyjściem wyjściami
loc. wyjściu wyjściach
voc. wyjście wyjścia

Verse 22: A ty wtedy powiesz do faraona (and thou shalt then say unto the pharaoh): to mówi Pan (this speaketh the Lord): synem moim pierworodnym jest Izrael (my firstborn son is Israel).

Verse 23: Mówię ci (I speak unto thee): wypuść mojego syna (let my son go forth), aby mi cześć oddawał (that he may render me veneration); bo jeśli zwlekać będziesz z wypuszczeniem go (for if thou will be delaying with letting him go forth), to Ja ześlę śmierć na twego syna pierworodnego (then I shall send down death upon thy firstborn son).

Wersety 24-31

  • ostry, acute
  • odciąć (pf.), to cut off
  • oblubieniec (m.), bridegroom
  • starszyzna (f.), eldership

Review: czas (m., time), podróż (f., journey), miejsce (n., place), nocleg (m., overnighting), spotkać (pf., to meet), chcieć (impf., to will), zabić (pf., to kill), wziąć (pf., to take), kamień (n., stone), napletek (m., foreskin), syn (m., son), dotknąć (pf., to touch), noga (f., foot), mówić (impf., to speak), krew (f., blood), odstąpić (pf., to withdraw), wtedy (then), rzec (pf., to say), obrzezanie (n., circumcision), powiedzieć (pf., to say), wyjść (pf., to come forth), pustynia (f., desert), naprzeciw (opposite), pobliże (n., vicinity), góra (f., mountain), ucałować (pf., to kiss), opowiedzieć (pf., to recount), słowo (n., word), posłać (pf., to send), znak (m., sign), polecić (pf., to instruct), wykonać (pf., to execute), pójść (pf., to go), zebrać (pf., to gather), cały (entire), Izraelita (m., Israelite), wykonywać (impf., to execute), oko (n., eye), lud (m., people), uwierzyć (pf., to believe), słyszeć (impf., to hear), nawiedzić (pf., to visit), wejrzeć (pf., to look), ucisk (m., oppression), uklęknąć (pf., to kneel down), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance).

Verse 24: W czasie podróży (in the time of journey) w miejscu noclegu (in a place of overnighting) spotkał Pan Mojżesza (the Lord met Moses) i chciał go zabić (and willed kill him).

Verse 25: Sefora wzięła ostry kamień (Zipporah took an acute stone) i odcięła napletek syna swego (and cut off her son’s foreskin) i dotknęła nim nóg Mojżesza (and touched therewith the feet of Moses), mówiąc (in speaking): oblubieńcem krwi jesteś ty dla mnie (a bridegroom of blood art thou for me).

Verse 26: I odstąpił od niego [Pan]: and the Lord withdrew from him. Wtedy rzekła (then she said): oblubieńcem krwi jesteś przez obrzezanie (a bridegroom of blood art thou by circumcision).

Verse 27: Do Aarona powiedział Pan (unto Aaron the Lord said): wyjdź na pustynię naprzeciw Mojżesza (come forth into the desert opposite Moses). Wyszedł więc (he therefore came forth), a gdy go spotkał (and when he met him) w pobliżu góry Boga (in the vicinity of the mountain of God), ucałował go (he kissed him).

Verse 28: Mojżesz opowiedział Aaronowi o wszystkich słowach Pana (Moses recounted unto Aaron of all the words of the Lord), który go posłał (who had sent him), oraz o wszystkich znakach (and of all the signs), jakie polecił mu wykonać (which he had instructed him to execute).

Verses 29-30: Poszli więc Mojżesz i Aaron: Moses and Aaron therefore went. A gdy zebrali całą starszyznę Izraelitów (and when they had gathered the entire eldership of the Israelites), powiedział Aaron wszystko to, co Pan mówił Mojżeszowi (Aaron said all that which the Lord had spoken unto Moses), ten zaś wykonywał znaki na oczach ludu (whereas this one would execute the signs in the eyes of the people).

Verse 31: I uwierzył lud (and the people believed), gdy słyszał* (when they would hear), że Pan nawiedził Izraelitów (that the Lord had visited the Israelites) i wejrzał na ich ucisk (and had looked upon their oppression). A uklęknąwszy (and in having knelt down), oddali pokłon (they rendered obeisance). — *masculine singular, for lud is a masculine singular noun