Polish language series: Wj 4, kto dał człowiekowi usta?

In the fourth chapter of the book of Exodus, Moses believes himself to be labouring under a deficiency — a cumbersome mouth. The Lord asks him: kto dał człowiekowi usta?

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 4

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 4. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-5

  • rzucić (pf.), to cast
  • zamienić się (pf.), to transform oneself
  • ogon (m.), tail

Review: powiedzieć (pf., to say), jeśli (if), uwierzyć (pf., to believe), usłuchać (pf., to heed), słowo (n., word), mówić (impf., to speak), ukazać się (pf., to appear), wcale nie (not at all), wówczas (then), zapytać (pf., to ask), ręka (f., hand), odpowiedzieć (pf., to respond), laska (f., staff), rozkazać (pf., to order), ziemia (f., ground), wąż (m., serpent), uciekać (impf., to flee), przed (before), wtedy (then), wyciągnąć (pf., to extend), chwycić (pf., to seize), uchwycić (pf., to grasp), stać się (pf., to become), znów (again), tak (so), uczynić (pf., to do), ojciec (m., father).

Verse 1: Na to powiedział Mojżesz (to this Moses said): a jeśli nie uwierzą (what if they believe not [will not believe]) i nie usłuchają słów moich (and heed not [will not heed] my words), mówiąc, że Pan nie ukazał mi się wcale? (in speaking that the Lord appeared not to me at all?).

Declension of słowo (n.)

sing. pl.
nom. słowo słowa
gen. słowa słów
dat. słowu słowom
acc. słowo słowa
instr. słowem słowami
loc. słowie słowach
voc. słowo słowa

Verse 2: Wówczas Pan zapytał go (then the Lord asked him): co masz w ręku? (what have you in {your} hand?). Odpowiedział (he responded): laskę (a staff).

Verse 3: Wtedy rozkazał (then he ordered): rzuć ją na ziemię (cast it onto the ground). A on rzucił ją na ziemię (and he cast it onto the ground), i zamieniła się w węża (and it transformed itself into a serpent). Mojżesz zaś (as for Moses) uciekał przed nim (he would flee before it).

Verse 4: Pan powiedział wtedy do Mojżesza (the Lord then said to Moses): wyciągnij rękę i chwyć go za ogon (extend {your} hand and seize it by the tail). I wyciągnął rękę i uchwycił go (and he extended {his} hand and grasped it), i stał się znów laską w jego ręku (and it became again a staff in his hand).

Verse 5: Tak uczyń (do so), aby uwierzyli (that they may believe), że ukazał się tobie Pan (that the Lord has appeared to you), Bóg ojców ich (the God of their fathers), Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba (the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob).

Wersety 6-9

  • ponownie, anew, again
  • zanadrze (n.), bosom
  • trąd (m.), leprosy
  • śnieg (m.), snow
  • chwila (f.), moment
  • reszta (f.), rest
  • zważać (impf.), to give heed
  • zaczerpnąć (pf.), to take up

Review: rzec (pf., to say), włożyć (pf., to put in), ręka (f., hand), wyjąć (pf., to take forth), pokryć (pf., to cover), biały (white), znów (again), wyciągnąć (pf., to draw forth), ciało (n., body), tak (so), więc (therefore), uwierzyć (pf., to believe), przyjąć (pf., to accept), świadectwo (n., testimony), pierwszy (first), znak (m., sign), drugi (second), nawet (even), mowa (f., speech), wówczas (then), woda (f., water), Nil (m., Nile), wylać (pf., to pour forth), suchy (dry), ziemia (f., ground), stać się (pf., to become), krew (f., blood).

Verse 6: Ponownie rzekł do niego Pan (anew the Lord said to him): włóż rękę w zanadrze (put {your} hand into {your} bosom). I włożył rękę w zanadrze (and he put {his} hand into {his} bosom), a gdy ją wyjął (and when he took it forth), była pokryta trądem białym jak śnieg (it was covered with leprosy, white like snow).

Verse 7: I rzekł znów (and he said again): włóż rękę w zanadrze (put {your} hand into {your} bosom). I włożył ją ponownie w zanadrze (and he put it again into {his} bosom), a gdy ją po chwili wyciągnął (and when after a moment he drew it forth), była taka jak reszta ciała (it was such as the rest of {his} body).

Declension of ciało (n.)

sing. pl.
nom. ciało ciała
gen. ciała ciał
dat. ciału ciałom
acc. ciało ciała
instr. ciałem ciałami
loc. ciele ciałach
voc. ciało ciała

Verse 8: Tak więc (so therefore), jeśli nie uwierzą (if they believe not [will not believe]) i nie przyjmą świadectwa pierwszego znaku (and accept not [will not accept] the testimony of the first sign), uwierzą świadectwu drugiego znaku (they will believe the testimony of the second sign).

Verse 9: A gdyby nawet nie uwierzyli tym dwom znakom (and if even these two signs they believe not) i nie zważali na mowę twoją (and they give not heed to your speech), wówczas zaczerpniesz wody z Nilu (then you shall take up of the water from the Nile) i wylejesz na suchą ziemię (and shall pour {it} forth onto the dry ground); a woda zaczerpnięta z Nilu (and the water taken up from the Nile) stanie się krwią na ziemi (shall become blood on the ground).

Wersety 10-13

  • wybaczyć (impf.), to pardon
  • wymowny, eloquent
  • wczoraj, yesterday
  • przedwczoraj, day before yesterday
  • ociężały, cumbersome
  • usta (pl.), mouth
  • zesztywnieć (pf.), to stiffen
  • niemy, dumb
  • głuchy, deaf
  • niewidomy, blind
  • pouczyć (pf.), to direct

Review: rzec (pf., to say), nawet (even), czas (m., time), przemawiać (impf., to address), sługa (m., servant), język (m., tongue), odrzec (pf., to respond), kto (who), dać (pf., to give), człowiek (m., man), czynić (impf., to make), widzieć (impf., to behold), przeto (therefore), iść (impf., to go), mówić (impf., to speak), lecz (but), posłać (pf., to send), kto inny (some other one).

Verse 10: I rzekł Mojżesz do Pana (and Moses said to the Lord): wybacz, Panie (pardon, O Lord), ale ja nie jestem wymowny (but I am not eloquent), od wczoraj i przedwczoraj ({either} since yesterday or the day before yesterday), a nawet od czasu, gdy przemawiasz do Twego sługi (or even since the time when you have been addressing your servant). Ociężały usta moje (cumbersome {is} my mouth) i język mój zesztywniał (and my tongue is stiffened).

Verse 11: Pan zaś odrzekł (but the Lord responded): kto dał człowiekowi usta? (who gave to man {his} mouth?). Kto czyni go niemym albo głuchym (who makes him dumb or deaf), widzącym albo niewidomym (beholding or blind), czyż nie Ja, Pan? (is it not ever I, the Lord?).

Declension of człowiek (m.)

sing. pl.
nom. człowiek ludzie
gen. człowieka ludzi
dat. człowiekowi ludziom
acc. człowieka ludzi
instr. człowiekiem ludźmi
loc. człowieku ludziach
voc. człowieku
człowiecze
*
ludzie

*poetic

Verse 12: Przeto idź (therefore go), a Ja będę przy ustach twoich (and I will be at your mouth) i pouczę cię, co masz mówić (and will direct you that which you are to speak).

Verse 13: Lecz Mojżesz rzekł (but Moses said): wybacz, Panie (pardon, O Lord), ale poślij kogo innego (but send some other one).

Wersety 14-17

  • lewita (m.), Levite
  • łatwość (f.), ease
  • szczerze, sincerely
  • ucieszyć się (pf.), to rejoice
  • przekazać (pf.), to impart

Review: rozgniewać się (pf., to become angered), mówić (impf., to speak), brat (m., brother), wiedzieć (impf., to know), przemawiać (impf., to address), teraz (now), wyjść (pf., to come forth), spotkać (pf., to meet), ujrzeć (pf., to see), słowo (n., word), usta (pl., mouth), pouczyć (pf., to direct), winien (ought), czynić (impf., to do), zamiast (in place of), lud (m., people), jakby (as though), laska (f., staff), wziąć (pf., to take), ręka (f., hand), bo (for), dokonać (pf., to perform), znak (m., sign).

Verse 14: I rozgniewał się Pan na Mojżesza (and the Lord became angered against Moses), mówiąc (in speaking): czyż nie masz brata twego Aarona, lewity? (have you not ever your brother Aaron the Levite?). Wiem (I know), że on ma łatwość przemawiania (that he has ease of address). Oto teraz wyszedł ci na spotkanie (so it is that he has now come forth unto you in meeting), a gdy cię ujrzy (and when he sees [will see] you), szczerze się ucieszy (sincerely will he rejoice).

Verse 15: Ty będziesz mówił do niego (you shall be speaking to him) i przekażesz te słowa w jego usta (and shall impart these words into his mouth). Ja zaś będę przy ustach twoich i jego (I, for my part, will be at your mouth and his), i pouczę was, co winniście czynić (and will direct you that which you are to do).

Verse 16: Zamiast ciebie on będzie mówić do ludu (in place of you shall he be speaking to the people), on będzie dla ciebie ustami (he shall be for you as a mouth), a ty będziesz dla niego jakby Bogiem (whereas you shall be for him as though God).

Verse 17: A laskę tę weź do ręki (and this staff take into hand), bo nią masz dokonać znaków (for therewith are you to perform the signs).

Wersety 18-20

  • powracać (impf.), to return

Review: odejść (pf., to depart), wrócić (pf., to return), teść (m., father-in-law), powiedzieć (pf., to say), pozwolić (pf., to permit), iść (impf., to go), powrót (m., return), brat (m., brother), zobaczyć (pf., to see), jeszcze (yet), życie (n., life), życie (n., life), pokój (m., peace), wracać (impf., to return), umrzeć (pf., to die), wszyscy (pl., all), czyhać (impf., to lie in wait), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), syn (m., son), wsadzić (pf., to put), osioł (m., ass), ziemia (f., land), egipski (Egyptian), laska (f., staff).

Verse 18: I odszedł Mojżesz (and Moses departed), a wróciwszy do teścia swego Jetry (and having returned to his father-in-law Jethro), powiedział mu (said to him): pozwól mi iść z powrotem do braci moich (permit me to go back [to go with return] to my brethren), którzy są w Egipcie (who are in Egypt), aby zobaczyć, czy są jeszcze przy życiu (to see whether they are yet alongside life). Jetro powiedział do Mojżesza (Jethro said to Moses): idź w pokoju (go in peace).

Verse 19: Pan powiedział do Mojżesza w Madian (the Lord said to Moses in Midian): wracajże do Egiptu (do return to Egypt), gdyż umarli (for they are dead) wszyscy ci, którzy czyhali na twe życie (all those who were lying in wait for your life).

Verse 20: Wziął Mojżesz swą żonę i synów (Moses took his wife and sons), wsadził ich na osła (put them upon an ass) i powracał do ziemi egipskiej (and would return to the Egyptian land). Wziął też Mojżesz ze sobą (Moses also took with himself) laskę Boga (the staff of God).

Wersety 21-23

  • czynienie (n.), doing
  • uparty, obstinate
  • zezwolić (pf.), to allow
  • wyjście (n.), coming forth
  • wypuszczenie (n.), letting go forth

Review: rzec (pf., to say), zbliżać się (impf., to draw near), pamiętać (impf., to remember), władza (f., authority), wszelki (all), cudo (n., wonder), dać (pf., to give), ręka (f., hand), okazać (pf., to show), przed (before), faraon (m., pharaoh), uczynić (pf., to make), serce (n., heart), zechcieć (pf., to have a mind), lud (m., people), wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), mówić (impf., to speak), syn (m., son), pierworodny (firstborn), wypuścić (pf., to let go forth), cześć (f., veneration), oddawać (impf., to render), zwlekać (impf., to delay), zesłać (pf., to send down {from heaven}), śmierć (f., death).

Verse 21: Pan rzekł do Mojżesza (the Lord said to Moses): gdy będziesz zbliżał się do Egiptu (when you are [will be] drawing near to Egypt), pamiętaj o władzy czynienia wszelkich cudów (remember about the authority of doing all the wonders), jaką ci dałem do ręki (which I have given into your hand), i okaż ją przed faraonem (and show it before the pharaoh). Ja zaś uczynię upartym jego serce (I, for my part, will make obstinate his heart), że nie zechce zezwolić na wyjście ludu (that he will not have a mind to allow the coming forth of the people).

Declension of wyjście (n.)

sing. pl.
nom. wyjście wyjścia
gen. wyjścia wyjść
dat. wyjściu wyjściom
acc. wyjście wyjścia
instr. wyjściem wyjściami
loc. wyjściu wyjściach
voc. wyjście wyjścia

Verse 22: A ty wtedy powiesz do faraona (and you shall then say to the pharaoh): to mówi Pan (this speaks the Lord): synem moim pierworodnym jest Izrael (my firstborn son is Israel).

Verse 23: Mówię ci (I speak to you): wypuść mojego syna (let my son go forth), aby mi cześć oddawał (that he may render veneration to me); bo jeśli zwlekać będziesz z wypuszczeniem go (for if you delay [will be delaying] with letting him go forth), to Ja ześlę śmierć na twego syna pierworodnego (then I will send down death upon your firstborn son).

Wersety 24-31

  • ostry, sharp
  • odciąć (pf.), to cut off
  • oblubieniec (m.), bridegroom
  • starszyzna (f.), elders

Review: czas (m., time), podróż (f., journey), miejsce (n., place), nocleg (m., overnighting), spotkać (pf., to meet), chcieć (impf., to will), zabić (pf., to kill), wziąć (pf., to take), kamień (n., stone), napletek (m., foreskin), syn (m., son), dotknąć (pf., to touch), noga (f., foot), mówić (impf., to speak), krew (f., blood), odstąpić (pf., to withdraw), wtedy (then), rzec (pf., to say), obrzezanie (n., circumcision), powiedzieć (pf., to say), wyjść (pf., to come forth), pustynia (f., desert), naprzeciw (opposite), pobliże (n., vicinity), góra (f., mountain), ucałować (pf., to kiss), opowiedzieć (pf., to recount), słowo (n., word), posłać (pf., to send), znak (m., sign), polecić (pf., to instruct), wykonać (pf., to execute), pójść (pf., to go), zebrać (pf., to gather), cały (all), Izraelita (m., Israelite), wykonywać (impf., to execute), oko (n., eye), lud (m., people), uwierzyć (pf., to believe), słyszeć (impf., to hear), nawiedzić (pf., to visit), wejrzeć (pf., to look), ucisk (m., oppression), uklęknąć (pf., to kneel down), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance).

Verse 24: W czasie podróży (in the time of journey) w miejscu noclegu (in a place of overnighting) spotkał Pan Mojżesza (the Lord met Moses) i chciał go zabić (and willed kill him).

Verse 25: Sefora wzięła ostry kamień (Zipporah took a sharp stone) i odcięła napletek syna swego (and cut off her son’s foreskin) i dotknęła nim nóg Mojżesza (and touched therewith the feet of Moses), mówiąc (in speaking): oblubieńcem krwi jesteś ty dla mnie (a bridegroom of blood are you for me).

Verse 26: I odstąpił od niego [Pan]: and the Lord withdrew from him. Wtedy rzekła (then she said): oblubieńcem krwi jesteś przez obrzezanie (a bridegroom of blood are you by circumcision).

Verse 27: Do Aarona powiedział Pan (to Aaron the Lord said): wyjdź na pustynię naprzeciw Mojżesza (come forth to the desert opposite Moses). Wyszedł więc (he therefore came forth), a gdy go spotkał (and when he met him) w pobliżu góry Boga (in the vicinity of the mountain of God), ucałował go (he kissed him).

Verse 28: Mojżesz opowiedział Aaronowi o wszystkich słowach Pana (Moses recounted to Aaron of all the words of the Lord), który go posłał (who had sent him), oraz o wszystkich znakach (and of all the signs), jakie polecił mu wykonać (which he had instructed him to execute).

Verses 29-30: Poszli więc Mojżesz i Aaron: Moses and Aaron therefore went. A gdy zebrali całą starszyznę Izraelitów (and when they had gathered all the elders of the Israelites), powiedział Aaron wszystko to, co Pan mówił Mojżeszowi (Aaron said all that which the Lord had spoken to Moses), ten zaś wykonywał znaki na oczach ludu (whereas this one would execute the signs in the eyes of the people).

Verse 31: I uwierzył lud (and the people believed), gdy słyszał* (when they would hear), że Pan nawiedził Izraelitów (that the Lord had visited the Israelites) i wejrzał na ich ucisk (and had looked upon their oppression). A uklęknąwszy (and having knelt down), oddali pokłon (they rendered obeisance). — *Masculine singular, for lud is a masculine singular noun.