Polish language series: Wj 3, krzew gorejący

In the third chapter of the book of Exodus, Moses asks God what name he is to make mention of to the Israelites. God answers: JESTEM, KTÓRY JESTEM (I AM WHO I AM). Also in this chapter: krzew gorejący (the burning bush). The imperfective verb goreć means to burn.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 3

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 3. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-6

  • głąb (f.), depth, interior
  • płomień (m.), flame
  • płonąć (impf.), to burn, to be aflame
  • spłonąć (pf.), to burn up, to be consumed
  • przyjrzeć się (pf.), to observe, to look on
  • niezwykły, uncommon, extraordinary
  • zjawisko (n.), phenomenon
  • spalać się (impf.), to burn up, to be consumed
  • podchodzić (impf.), to approach, to go/come near
  • zasłonić (pf.), to cover

Review: pasać (impf., to pasture, to graze), owca (f., sheep), teść (m., father-in-law), kapłan (m., priest), zaprowadzić (pf., to conduct, to lead), pewien (a certain), raz (m., time), pustynia (f., desert), przyjść (pf., to arrive, to come), góra (f., mount, mountain), boży (godly, divine), ukazać się (pf., to appear), anioł (m., angel), pański (lordly, lord’s), ogień (m., fire), środek (m., middle), krzew (m., shrub, bush), widzieć (impf., to see), powiedzieć (pf., to say), podejść (pf., to approach, to go/come near), dlaczego (for what reason, why is it that), ujrzeć (pf., to see), przyjrzeć się (pf., to observe, to look on), zawołać (pf., to call out), odpowiedzieć (pf., to respond), zbliżać się (impf., to draw near, to approach), tu (here), zdjąć (pf., to take off, to remove), sandał (m., sandal), noga (f., foot), miejsce (n., place), stać (impf., to stand), ziemia (f., land, ground), święty (holy), jeszcze (yet, further), ojciec (m., father), twarz (f., face), bać się (impf., to fear, to be afraid), zwrócić (pf., to turn, to direct), oko (n., eye).

Verse 1: Gdy Mojżesz pasał owce swego teścia, Jetry, kapłana Madianitów (when Moses was pasturing the sheep of his father-in-law Jethro, the priest of Midian), zaprowadził [pewnego razu] owce (he led the sheep on one occasion) w głąb pustyni (into the interior of the desert) i przyszedł do góry Bożej Horeb (and came to Horeb, the mountain of God [and came to the Divine mountain ‘Horeb’; and came to the Godly mountain ‘Horeb’]). In nominative position, the name of the father-in-law of Moses is Jetro.

Verse 2: In the previous verse, you encountered the adjective boży (godly, divine); in the text of the current verse, you now find the adjective pański (lordly): wtedy ukazał mu się Anioł Pański (then the angel of the Lord [then the Lordly Angel] appeared to him) w płomieniu ognia (in a flame of fire), ze środka krzewu (out of the middle of a bush). [Mojżesz] widział (Moses saw [was seeing]), jak krzew płonął ogniem, a nie spłonął od niego (that the bush [how the bush] was burning with fire but was not consumed by it).

Verse 3: Wtedy Mojżesz powiedział do siebie (Moses then said to himself): podejdę (I will approach), żeby się przyjrzeć (that I may look upon) temu niezwykłemu zjawisku (this extraordinary phenomenon). Dlaczego krzew się nie spala?: why is it that the bush is not consumed? Temu niezwykłemu zjawisku is in dative position.

Declension of zjawisko (n.)

sing. pl.
nom. zjawisko zjawiska
gen. zjawiska zjawisk
dat. zjawisku zjawiskom
acc. zjawisko zjawiska
instr. zjawiskem zjawiskami
loc. zjawisku zjawiskach
voc. zjawisko zjawiska

Verse 4: Gdy zaś Pan ujrzał (but when the Lord saw), że [Mojżesz] podchodził (that Moses was approaching), żeby się przyjrzeć (that he might observe), zawołał <Bóg do> niego (God called out to him) ze środka krzewu (from the middle of the bush): Mojżeszu, Mojżeszu (Moses, Moses). On zaś odpowiedział (he, for his part, responded): oto jestem (here I am). Mojżeszu: in vocative position, from its nominative Mojżesz.

Verse 5: Rzekł mu [Bóg] (God said to him): nie zbliżaj się tu (do not draw near [do not draw near here]). Zdejm sandały z nóg (remove the sandals from your feet), gdyż miejsce, na którym stoisz (for the place upon which you are standing), jest ziemią świętą (is holy ground).

Declension of noga (f.)

sing. pl.
nom. noga nogi
gen. nogi nóg
dat. nodze nogom
acc. nogę nogi
instr. nogą nogami
loc. nodze nogach
voc. nogo nogi

Verse 6: Powiedział jeszcze Pan (God further said): Jestem Bogiem ojca twego (I am the God of your father), Bogiem Abrahama (the God of Abraham), Bogiem Izaaka (the God of Isaac) i Bogiem Jakuba (and the God of Jacob). Mojżesz zasłonił twarz (Moses covered his face), bał się bowiem zwrócić oczy na Boga (for he was afraid to turn his eyes towards God).

Declension of Bóg (m.)

nom. Bóg
gen. Boga
dat. Bogu
acc. Boga
instr. Bogiem
loc. Bogu
voc. Boże

Wersety 7-12

  • dosyć, sufficiently, enough
  • napatrzyć się (pf.), to have a good look
  • udręka (f.), torment, anguish, distress
  • nasłuchać się (pf.), to hear
  • ciemięzca (m.), oppressor, taskmaster
  • uciemiężenie (n.), oppression
  • wyrwać (pf.), to deliver, to wrest free
  • opływać (impf.), to flow
  • wołanie (n.), outcry
  • naocznie, with one’s own eyes
  • cierpienie (n.), anguish, suffering
  • zadawać (impf.), to inflict
  • posyłać (impf.), to send
  • cześć (f.), veneration, worship

Review: mówić (impf., to say), lud (m., people), narzekanie (n., complaints, outcry), znać (impf., to know, to be acquainted), zstąpić (pf., to descend), ręka (f., hand), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), żyzny (fertile), przestronny (spacious), mleko (n., milk), miód (m., honey), miejsce (n., place), dojść (pf., to reach), przekonać się (pf., to ascertain, to become persuaded), Egipcjanin (m., Egyptian), przeto (therefore), iść (impf., to go), faraon (m., pharaoh), Izraelita (m., Israelite), Egipt (m., Egypt), odrzec (pf., to respond), kimże (who ever, who on earth), iść (impf., to go), powiedzieć (pf., to say), znak (m., sign), posłać (pf., to send), oddać (pf., to grant, to yield, to render), góra (f., mount, mountain).

Verse 7: Pan mówił (the Lord said [was saying]): dosyć napatrzyłem się na udrękę ludu mego w Egipcie (I have sufficiently observed the anguish of my people in Egypt) i nasłuchałem się narzekań jego* na ciemięzców (and have heard their complaints [its* complaints] against their taskmasters), znam więc jego* uciemiężenie (I therefore know their oppression [its* oppression]). *Agrees with the singular noun lud.

Verse 8: Zstąpiłem (I have descended; I have come down), aby go* wyrwać z ręki Egiptu (to deliver them [to deliver it*] from the hand of Egypt) i wyprowadzić z tej ziemi (and to bring {them} forth from this land) do ziemi żyznej i przestronnej (to a fertile and spacious land), do ziemi, która opływa w mleko i miód (to a land flowing [which is flowing] with milk and honey), na miejsce Kananejczyka, Chetyty, Amoryty, Peryzzyty, Chiwwity i Jebusyty (to the place of the Canaanite, of the Hittite, of the Amorite, of the Perizzite, of the Hivite and of the Jebusite). In nominative form: Kananejczyk (m., Canaanite); Chetyta (m., Hittite); Amoryta (m., Amorite); Peryzzyta (m., Perizzite); Chiwwita (m., Hivite); Jebusyta (m., Jebusite). *Agrees with the singular noun lud.

Verse 9: Teraz oto doszło wołanie Izraelitów do Mnie (behold, the outcry of the Israelites has now reached me), bo też naocznie przekonałem się o cierpieniach (for with my own eyes have I also ascertained the sufferings), jakie im zadają Egipcjanie (that the Egyptians inflict upon them [unto them]).

Verse 10: Idź przeto teraz (so now go), oto posyłam cię do faraona (I hereby send you to Pharaoh), i wyprowadź mój lud, Izraelitów, z Egiptu (and bring forth my people, the Israelites, from Egypt). Review the imperative of the imperfective iść (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): idź (2.ps); niech idzie (3.ps); idźmy (1.pp); idźcie (2.pp); niech idą (3.pp). The masculine noun Izraelita is the nominative singular for Israelite, whereas the nominative plural is Izraelici; the accusative plural takes the form Izraelitów.

Declension of ty

nom. ty
gen. ciebie
cię
dat. tobie
ci
acc. ciebie
cię
instr. tobą
loc. tobie
voc. ty

Verse 11: A Mojżesz odrzekł Bogu (but Moses responded to God): kimże jestem (who ever am I), bym miał iść do faraona (that I should go to Pharaoh) i wyprowadzić Izraelitów z Egiptu? (and bring forth the Israelites from Egypt?).

Verse 12: A On powiedział (and he said): Ja będę z tobą (I will be with you). Znakiem zaś dla ciebie (as for the sign for you), że Ja cię posłałem (that I have sent you), będzie to (it shall be this), że po wyprowadzeniu tego ludu z Egiptu (that following the bringing forth of the people from Egypt) oddacie cześć Bogu na tej górze (you shall worship [you shall render worship to; you shall grant veneration to] God on this mountain). The neuter noun wyprowadzenie is formed from the perfective wyprowadzić; it can be taken as meaning bringing forth, bringing out. As for the perfective oddać cześć, this can be taken as meaning to worship, to venerate; it is followed by the dative Bogu here because the expression translates literally as to grant veneration {unto}, to render worship {unto}.

Declension of znak (m.)

sing. pl.
nom. znak znaki
gen. znaku znaków
dat. znakowi znakom
acc. znak znaki
instr. znakiem znakami
loc. znaku znakach
voc. znaku znaki

Wersety 13-15

  • zawołanie (n.), appellation

Review: rzec (pf., to say), pójść (pf., to go), powiedzieć (pf., to say), ojciec (m., father), posłać (pf., to send), zapytać (pf., to ask), imię (n., name), dodać (pf., to add), odpowiedzieć (pf., to respond), syn (m., son), posłać (pf., to send), mówić (impf., to say), dalej (further, moreover), ojciec (m., father), imię (n., name), na wieki (for ever), najdalszy (farthest, furthest), pokolenie (n., generation).

Verse 13: Mojżesz zaś rzekł Bogu (Moses, for his part, said to God): oto pójdę do Izraelitów i powiem im (behold, I will go to the Israelites and will say to them): Bóg ojców naszych posłał mię do was (the God of your fathers has sent me to you). Lecz gdy oni mnie zapytają (but when they ask [will ask] me), jakie jest Jego imię (what is his name), to cóż im mam powiedzieć? (then what ever am I to say to them?).

Verse 14: Odpowiedział Bóg Mojżeszowi (God responded to Moses): JESTEM, KTÓRY JESTEM (I AM WHO I AM). I dodał (and he added): tak powiesz synom Izraela (thus shall you say to the sons of Israel): JESTEM posłał mnie do was (I AM has sent me to you).

Declension of wy

nom. wy
gen. was
dat. wam
acc. was
instr. wami
loc. was
voc. wy

Verse 15: Mówił dalej Bóg do Mojżesza (God moreover said [was saying] to Moses): tak powiesz Izraelitom (thus shall you say to the Israelites): JESTEM, Bóg ojców waszych, Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba (I AM, the God of your fathers, the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob) posłał mnie do was (has sent me to you). To jest imię moje na wieki (this is my name for ever) i to jest moje zawołanie (and this is my appellation) na najdalsze pokolenia (to the furthest generations).

daleki — dalszy — najdalszy
farfarther/furtherfarthest/furthest

Wersety 16-18

  • starszy (m.), elder
  • objawić się (pf.), to manifest oneself
  • nawiedzić (pf.), to visit
  • ucisk (m.), oppression
  • odbyć (pf.), to undertake

Review: zebrać (pf., to assemble, to gather), powiedzieć (pf., to say), ojciec (m., father), ujrzeć (pf., to see), uczynić (pf., to do, to make), postanowić (pf., to decide, to resolve), wywieść (pf., to take/lead out), zaprowadzić (pf., to conduct, to lead), ziemia (f., land), opływać (impf., to flow), mleko (n., milk), miód (m., honey), słowo (n., word), usłuchać (pf., to listen, to heed), pójść (pf., to go), razem z (along with), król (m., king), egipski (Egyptian), Hebrajczyk (m., Hebrew), pozwolić (pf., to permit, to allow), droga (f., way, journey), trzy (three), dzień (m., day), pustynia (f., desert), złożyć (pf., to offer up), ofiara (f., offering, sacrifice).

Verse 16: Idź, a gdy zbierzesz starszych Izraela (go, and when you assemble [will assemble] the elders of Israel), powiesz im (you shall say to them): objawił mi się Pan (the Lord has manifested himself to me), Bóg ojców waszych (the God of your fathers), Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba (the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob) i powiedział (and has said): nawiedziłem was (I have visited you) i ujrzałem, co wam uczyniono w Egipcie (and I have seen what has been done to you [and I have seen what one has done to you] in Egypt).

Verse 17: Postanowiłem więc (I have therefore resolved) wywieść was z ucisku w Egipcie (to take you out of the oppression of Egypt) i zaprowadzić do ziem (and bring {you} to the lands) Kananejczyka (of the Canaanite), Chetyty (of the Hittite), Amoryty (of the Amorite), Peryzzyty (of the Perizzite), Chiwwity (of the Hivite) i Jebusyty (and of the Jebusite), do ziemi opływającej w mleko i miód (to a land flowing with milk and honey).

Declension of ziemia (f.)

sing. pl.
nom. ziemia ziemie
gen. ziemi ziem
dat. ziemi ziemiom
acc. ziemię ziemie
instr. ziemią ziemiami
loc. ziemi ziemiach
voc. ziemio ziemie

Verse 18: Oni tych słów usłuchają: they will listen to these words. I pójdziesz razem ze starszymi z Izraela (and you shall go along with the elders of Israel) do króla egipskiego (to the king of Egypt [to the Egyptian king]) i powiecie mu (and shall say to him): Pan, Bóg Hebrajczyków (the Lord, the God of the Hebrews), nam się objawił (has manifested himself to us). Pozwól nam odbyć drogę trzech dni przez pustynię (allow us to undertake a journey of three days through the desert), abyśmy złożyli ofiary Panu, Bogu naszemu (that we may offer a sacrifice to the Lord our God).

Wersety 19-22

  • zmusić (pf.), to force, to compel
  • przemożny, overpowering
  • cudo (n.), marvel, wonder
  • pożyczyć (pf.), to borrow
  • sąsiadka (f.), neighbour (female)
  • pani (f.), lady, mistress
  • naczynie (n.), vessel, utensil
  • nałożyć (pf.), to put, to place, to lay
  • złupić (pf.), to plunder, to spoil

Review: wiedzieć (impf., to know), król (m., king), egipski (Egyptian), pozwolić (pf., to permit, to allow), wyjść (pf., to go/come out), ręka (f., hand), wyciągnąć (pf., to extend, to stretch out), przeto (therefore), uderzyć (pf., to strike), różny (different, various), dokonać (pf., to execute, to perform), wypuścić (pf., to let go, to release), sprawić (pf., to cause, to bring about), Egipcjanin (m., Egyptian), okazać (pf., to show), życzliwość (f., kindness, favour), lud (m., people), pójść (pf., to go), nic (nothing), wychodzić (impf., to go out, to leave), każdy (each), kobieta (f., woman), dom (m., house), srebrny ({of} silver), złoty ({of} gold), szata (f., garment), syn (m., son), córka (f., daughter).

Verse 19: Ja zaś wiem (I know, however), że król egipski pozwoli nam wyjść z Egiptu (that the king of Egypt [Egyptian king] will let you go forth from Egypt) tylko wtedy, gdy będzie zmuszony ręką przemożną (only if compelled [only then when he will be compelled] by an overpowering hand).

Verse 20: Wyciągnę przeto rękę (I will therefore extend my hand) i uderzę Egipt różnymi cudami (and will strike Egypt with various wonders), jakich tam dokonam (which I will perform there), a wypuści was (and he shall let you go).

Verse 21: Sprawię też (I will also bring about), że Egipcjanie okażą życzliwość (that the Egyptians show [will show] kindness) ludowi temu (to this people), tak iż nie pójdziecie z niczym (so that you will not go empty-handed [so that you will not go with nothing]), gdy będziecie wychodzić (when you go [when you will be going out]).

Verse 22: Każda bowiem kobieta pożyczy (for each woman shall borrow) od swojej sąsiadki (from her neighbour) i od pani domu swego (and from the mistress of her house) srebrnych i złotych naczyń (vessels of silver and gold) oraz szat (as well as garments). Nałożycie to na synów i córki wasze (you shall put these [this] on your sons and daughters) i złupicie Egipcjan (and shall plunder the Egyptians).