Polish language series: Wj 3, krzew gorejący

In the third chapter of the book of Exodus, Moses asks God of what name he is to make mention unto the Israelites. God responds: JESTEM, KTÓRY JESTEM. Also from this chapter: krzew gorejący (the burning bush). The imperfective verb goreć means to burn.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 3

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 3. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-6

  • głąb (f.), interior
  • płomień (m.), flame
  • płonąć (impf.), to burn
  • spłonąć (pf.), to be consumed
  • przyjrzeć się (pf.), to contemplate
  • niezwykły, extraordinary
  • zjawisko (n.), phenomenon
  • spalać się (impf.), to burn up
  • podchodzić (impf.), to walk up
  • zasłonić (pf.), to cover

Review: pasać (impf., to tend), owca (f., sheep), teść (m., father-in-law), kapłan (m., priest), zaprowadzić (pf., to conduct), pewien (a certain), raz (m., one time), pustynia (f., desert), przyjść (pf., to come), góra (f., mountain), boży (godly), wtedy (then), ukazać się (pf., to appear), anioł (m., angel), pański (lordly), ogień (m., fire), środek (m., midst), krzew (m., bush), widzieć (impf., to behold), powiedzieć (pf., to say), podejść (pf., to walk up), dlaczego (why), ujrzeć (pf., to see), przyjrzeć się (pf., to observe), zawołać (pf., to call), odpowiedzieć (pf., to respond), rzec (pf., to say), zbliżać się (impf., to draw near), tu (hither), zdjąć (pf., to remove), sandał (m., sandal), noga (f., foot), gdyż (for), miejsce (n., place), stać (impf., to stand), ziemia (f., ground), święty (holy), jeszcze (yet), ojciec (m., father), twarz (f., face), bać się (impf., to fear), bowiem (for), zwrócić (pf., to turn), oko (n., eye).

Verse 1: Gdy Mojżesz pasał owce (when Moses was tending the sheep) swego teścia, Jetry*, kapłana Madianitów (of his father-in-law Jethro priest of the Midianites), zaprowadził [pewnego razu] owce (he conducted a certain time the sheep) w głąb pustyni (into the interior of the desert) i przyszedł do góry Bożej Horeb (and came unto the godly mountain — the Horeb). — *Nominative: Jetro.

Verse 2: Wtedy ukazał mu się Anioł Pański (then the lordly angel appeared unto him) w płomieniu ognia (in a flame of fire), ze środka krzewu (from the midst of a bush). [Mojżesz] widział (Moses beheld), jak krzew płonął ogniem (how the bush would burn with fire), a nie spłonął od niego (but was not consumed therefrom).

Verse 3: Wtedy Mojżesz powiedział do siebie (then Moses said unto himself): podejdę (I shall walk up), żeby się przyjrzeć temu niezwykłemu zjawisku (to contemplate this extraordinary phenomenon). Dlaczego krzew się nie spala?: why burneth up not the bush?

Declension of zjawisko (n.)

sing. pl.
nom. zjawisko zjawiska
gen. zjawiska zjawisk
dat. zjawisku zjawiskom
acc. zjawisko zjawiska
instr. zjawiskem zjawiskami
loc. zjawisku zjawiskach
voc. zjawisko zjawiska

Verse 4: Gdy zaś Pan ujrzał (but when the Lord saw), że [Mojżesz] podchodził (that Moses was walking up), żeby się przyjrzeć (to contemplate), zawołał [[Bóg do]] niego (God called unto him) ze środka krzewu (from the midst of the bush): Mojżeszu, Mojżeszu* (Moses, Moses). On zaś odpowiedział (he, for his part, responded): oto jestem (here I am). — *vocative

Verse 5: Rzekł mu [Bóg] (God said unto him): nie zbliżaj się tu (draw not near hither). Zdejm sandały z nóg (remove the sandals from {thy} feet), gdyż miejsce, na którym stoisz (for the place whereon thou standest), jest ziemią świętą (is holy ground).

Declension of noga (f.)

sing. pl.
nom. noga nogi
gen. nogi nóg
dat. nodze nogom
acc. nogę nogi
instr. nogą nogami
loc. nodze nogach
voc. nogo nogi

Verse 6: Powiedział jeszcze Pan (the Lord said yet): jestem Bogiem ojca twego (I am the God of thy father), Bogiem Abrahama, Bogiem Izaaka i Bogiem Jakuba (the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob). Mojżesz zasłonił twarz (Moses covered his face), bał się bowiem zwrócić oczy na Boga (for he would fear to turn {his} eyes upon God).

Declension of Bóg (m.)

nom. Bóg
gen. Boga
dat. Bogu
acc. Boga
instr. Bogiem
loc. Bogu
voc. Boże

Wersety 7-12

  • dosyć, sufficiently
  • napatrzyć się (pf.), to observe
  • udręka (f.), torment
  • nasłuchać się (pf.), to hear
  • ciemięzca (m.), taskmaster
  • uciemiężenie (n.), oppression
  • wyrwać (pf.), to wrest forth
  • opływać (impf.), to flow
  • wołanie (n.), outcry
  • naocznie, with one’s own eyes
  • cierpienie (n.), suffering
  • zadawać (impf.), to inflict
  • posyłać (impf.), to send
  • cześć (f.), veneration

Review: mówić (impf., to speak), lud (m., people), Egipt (m., Egypt), narzekanie (n., complaint), znać (impf., to know), więc (wherefore), zstąpić (pf., to descend), ręka (f., hand), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), żyzny (fertile), przestronny (spacious), mleko (n., milk), miód (m., honey), miejsce (n., place), teraz (now), dojść (pf., to reach), Izraelita (m., Israelite), też (the very), przekonać się (pf., to ascertain), Egipcjanin (m., Egyptian), iść (impf., to go), przeto (therefore), faraon (m., pharaoh), odrzec (pf., to respond), kimże (who ever), powiedzieć (pf., to say), znak (m., sign), posłać (pf., to send), oddać (pf., to render), góra (f., mountain).

Verse 7: Pan mówił (the Lord spoke): dosyć napatrzyłem się na udrękę ludu mego w Egipcie (I have sufficiently observed the torment of my people in Egypt) i nasłuchałem się narzekań jego* na ciemięzców (and have heard their complaints against their taskmasters), znam więc jego* uciemiężenie (wherefore I know their oppression). — *Agrees with the masculine singular lud.

Verse 8: Zstąpiłem (I am descended), aby go* wyrwać z ręki Egiptu (to wrest them forth from the hand of Egypt) i wyprowadzić z tej ziemi (and to bring {them} forth from this land) do ziemi żyznej i przestronnej (unto a fertile and spacious land), do ziemi, która opływa w mleko i miód (unto a land which floweth in milk and honey), na miejsce +Kananejczyka, Chetyty, Amoryty, Peryzzyty, Chiwwity i Jebusyty+ (unto the place of the Canaanite, the Hittite, the Amorite, the Perizzite, the Hivite and the Jebusite). — *Agrees with the masculine singular lud. +Nominative: Kananejczyk (m., Canaanite); Chetyta (m., Hittite); Amoryta (m., Amorite); Peryzzyta (m., Perizzite); Chiwwita (m., Hivite); Jebusyta (m., Jebusite).

Verse 9: Teraz oto doszło wołanie Izraelitów do Mnie (so it now is that the outcry of the Israelites is reached unto me), bo też naocznie przekonałem się o cierpieniach (for with my very own eyes have I ascertained of the sufferings), jakie im zadają Egipcjanie (which the Egyptians inflict unto them).

Verse 10: Idź przeto teraz (now go therefore), oto posyłam cię do faraona (so it is that I am sending thee unto the pharaoh), i wyprowadź mój lud, Izraelitów, z Egiptu (and bring forth my people, the Israelites, from Egypt). — Review the imperative of the imperfective iść (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): idź (2.ps); niech idzie (3.ps); idźmy (1.pp); idźcie (2.pp); niech idą (3.pp).

Declension of ty

nom. ty
gen. ciebie
cię
dat. tobie
ci
acc. ciebie
cię
instr. tobą
loc. tobie
voc. ty

Verse 11: A Mojżesz odrzekł Bogu (but Moses responded unto God): kimże jestem (who ever am I), bym miał iść do faraona (that I should go unto the pharaoh) i wyprowadzić Izraelitów z Egiptu? (and bring forth the Israelites from Egypt?).

Verse 12: A On powiedział (and he said): Ja będę z tobą (I shall be with thee). Znakiem zaś dla ciebie (as for the sign for thee), że Ja cię posłałem (that I have sent thee), będzie to (it will be this), że po wyprowadzeniu* tego ludu z Egiptu (that after the bringing forth of this people from Egypt) oddacie+ cześć Bogu na tej górze (ye will render veneration unto God on this mountain). — *The neuter noun wyprowadzenie is formed from the perfective wyprowadzić; it is read as the bringing forth. +Plural form put for the liberated people.

Declension of znak (m.)

sing. pl.
nom. znak znaki
gen. znaku znaków
dat. znakowi znakom
acc. znak znaki
instr. znakiem znakami
loc. znaku znakach
voc. znaku znaki

Wersety 13-15

  • zawołanie (n.), appellation

Review: rzec (pf., to say), pójść (pf., to go), Izraelita (m., Israelite), powiedzieć (pf., to say), ojciec (m., father), posłać (pf., to send), lecz (but), zapytać (pf., to ask), imię (n., name), odpowiedzieć (pf., to respond), dodać (pf., to add), tak (so), syn (m., son), posłać (pf., to send), mówić (impf., to speak), dalej (further), ojciec (m., father), imię (n., name), na wieki (for all ages), najdalszy (farthest), pokolenie (n., generation).

Verse 13: Mojżesz zaś rzekł Bogu (Moses, for his part, said unto God): oto pójdę do Izraelitów i powiem im (so it is that I shall go unto the Israelites and say unto them): Bóg ojców naszych posłał mię do was (the God of our fathers hath sent me unto you). Lecz gdy oni mnie zapytają (but when they will ask me), jakie jest Jego imię (what is his name), to cóż im mam powiedzieć? (then what ever am I to say unto them?).

Verse 14: Odpowiedział Bóg Mojżeszowi (God responded unto Moses): JESTEM, KTÓRY JESTEM (I AM WHO I AM). I dodał (and he added): tak powiesz synom Izraela (so shalt thou say unto the sons of Israel): JESTEM posłał mnie do was (I AM hath sent me unto you).

Declension of wy

nom. wy
gen. was
dat. wam
acc. was
instr. wami
loc. was
voc. wy

Verse 15: Mówił dalej Bóg do Mojżesza (God further spoke unto Moses): tak powiesz Izraelitom (so shalt thou say unto the Israelites): JESTEM, Bóg ojców waszych (I AM, the God of your fathers), Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba (the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob) posłał mnie do was (hath sent me unto you). To jest imię moje na wieki (this is my name for all ages) i to jest moje zawołanie (and this is my appellation) na najdalsze pokolenia (unto the farthest generations).

dalekidalszynajdalszy
farfartherfarthest

Wersety 16-18

  • starszy (m.), elder
  • objawić się (pf.), to manifest oneself
  • nawiedzić (pf.), to visit
  • ucisk (m.), oppression
  • odbyć (pf.), to undertake

Review: iść (impf., to go), zebrać (pf., to gather), powiedzieć (pf., to say), ojciec (m., father), ujrzeć (pf., to see), uczynić (pf., to do), Egipt (m., Egypt), postanowić (pf., to resolve), więc (therefore), wywieść (pf., to lead forth), zaprowadzić (pf., to conduct), ziemia (f., land), opływać (impf., to flow), mleko (n., milk), miód (m., honey), słowo (n., word), usłuchać (pf., to hearken), pójść (pf., to go), razem z (together with), król (m., king), egipski (Egyptian), Hebrajczyk (m., Hebrew), pozwolić (pf., to permit), droga (f., way), trzy (three), dzień (m., day), przez (through), pustynia (f., desert), złożyć (pf., to submit), ofiara (f., offering).

Verse 16: Idź, a gdy zbierzesz starszych Izraela (go, and when thou wilt gather the elders of Israel), powiesz im (thou shalt say unto them): objawił mi się Pan (the Lord hath manifested himself unto me), Bóg ojców waszych (the God of your fathers), Bóg Abrahama, Bóg Izaaka i Bóg Jakuba (the God of Abraham, the God of Isaac and the God of Jacob) i powiedział (and hath said): nawiedziłem was (I have visited you) i ujrzałem (and have seen), co wam uczyniono w Egipcie (that which one hath done you in Egypt).

Verse 17: Postanowiłem więc (I have therefore resolved) wywieść was z ucisku w Egipcie (to lead you forth from the oppression in Egypt) i zaprowadzić do ziem (and to conduct {you} unto the lands) Kananejczyka, Chetyty, Amoryty, Peryzzyty, Chiwwity i Jebusyty (of the Canaanite, the Hittite, the Amorite, the Perizzite, the Hivite and the Jebusite), do ziemi opływającej w mleko i miód (unto a land flowing in milk and honey).

Declension of ziemia (f.)

sing. pl.
nom. ziemia ziemie
gen. ziemi ziem
dat. ziemi ziemiom
acc. ziemię ziemie
instr. ziemią ziemiami
loc. ziemi ziemiach
voc. ziemio ziemie

Verse 18: Oni tych słów usłuchają: they will hearken unto these words. I pójdziesz razem ze starszymi z Izraela (and thou shalt go together with the elders of Israel) do króla egipskiego (unto the Egyptian king) i powiecie mu (and ye shall say unto him): Pan, Bóg Hebrajczyków (the Lord, the God of the Hebrews), nam się objawił (hath manifested himself unto us). Pozwól nam odbyć drogę trzech dni przez pustynię (permit us to undertake a way of three days through the desert), abyśmy złożyli ofiary Panu, Bogu naszemu (that we may submit an offering unto the Lord our God).

Wersety 19-22

  • zmusić (pf.), to constrain
  • przemożny, overpowering
  • cudo (n.), wonder
  • pożyczyć (pf.), to borrow
  • sąsiadka (f.), neighbouress
  • pani (f.), mistress
  • naczynie (n.), vessel
  • nałożyć (pf.), to set
  • złupić (pf.), to plunder

Review: wiedzieć (impf., to know), król (m., king), egipski (Egyptian), pozwolić (pf., to permit), wyjść (pf., to come forth), tylko (but), wtedy (then), ręka (f., hand), wyciągnąć (pf., to extend), przeto (therefore), uderzyć (pf., to strike), różny (various), tam (there), dokonać (pf., to perform), wypuścić (pf., to let go forth), sprawić (pf., to bring to pass), Egipcjanin (m., Egyptian), okazać (pf., to show), życzliwość (f., kindness), lud (m., people), tak iż (so that), pójść (pf., to go), nic (not a thing), wychodzić (impf., to come forth), każdy (each), bowiem (for), kobieta (f., woman), dom (m., house), srebrny (silvern), złoty (golden), szata (f., garment), syn (m., son), córka (f., daughter).

Verse 19: Ja zaś wiem (I know, however), że król egipski pozwoli wam wyjść z Egiptu (that the Egyptian king will permit you to come forth from Egypt) tylko wtedy, gdy będzie zmuszony ręką przemożną (but then when he will be constrained by an overpowering hand).

Verse 20: Wyciągnę przeto rękę (I shall therefore extend {my} hand) i uderzę Egipt różnymi cudami (and shall strike Egypt with various wonders), jakich tam dokonam (which I shall perform there), a wypuści was (and he will let you go forth).

Verse 21: Sprawię też (I shall also bring to pass), że Egipcjanie okażą życzliwość (that the Egyptians will show kindness) ludowi temu (unto this people), tak iż nie pójdziecie z niczym (so that ye will not go with not a thing), gdy będziecie wychodzić (when ye will be coming forth).

Verse 22: Każda bowiem kobieta pożyczy (for each woman shall borrow) od swojej sąsiadki (from her neighbouress) i od pani domu swego (and from the mistress of her house) srebrnych i złotych naczyń oraz szat (silvern and golden vessels, and garments). Nałożycie to na synów i córki wasze (ye shall set these onto your sons and daughters) i złupicie Egipcjan (and shall plunder the Egyptians).