Polish language series: Wj 2, urodzenie Mojżesza

The birth of Moses, whose name takes the form Mojżesz is Polish, is described in the second chapter of the book of Exodus. From the subject headings: urodzenie Mojżesza (birth of Moses); Mojżesz w ziemi Madian (Moses in the land of Midian); pierwszy opis powołania Mojżesza (first description of the appointment of Moses).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Wj 2

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 2. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

  • skrzynka (f.), chest
  • papirus (m.), papyrus

Review: pewien (a certain), człowiek (m., man), pokolenie (n., generation), przyjść (pf., to come), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), jeden (one), kobieta (f., woman), tenże (this same), począć (pf., to conceive), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), widzieć (impf., to behold), piękny (fine), ukrywać (impf., to hide), trzy (three), miesiąc (m., month), móc (impf., to be able), dłużej (longer), powlec (pf., to coat), żywica (f., resin), smoła (f., pitch), włożyć (pf., to put in), dziecko (n., child), umieścić (pf., to place), sitowie (n., bulrush), brzeg (m., edge), rzeka (f., river), siostra (f., sister), stać (impf., to stand), z dala (from a distance), stać się (pf., to become).

Verse 1: Pewien człowiek (a certain man) z pokolenia Lewiego* przyszedł (from the generation of Levi came), aby wziąć za żonę (to take for wife) jedną z kobiet (one of the women) z tegoż+ pokolenia (from this same generation). — *Nominative: Lewi. +Tenże means this same; its three nominative singular forms are: tenże (m.); taż (f.); toż (n.). The neuter toż is employed in this verse, in genitive position: tegoż.

Verse 2: Ta kobieta poczęła i urodziła syna (this woman conceived and bore a son), a widząc, że jest piękny (and in beholding that he was fine), ukrywała go przez trzy miesiące (would hide him for three months).

Verse 3: A nie mogąc* ukrywać go dłużej (and in not being able to hide him longer), wzięła skrzynkę z papirusu (she took a crate of papyrus), powlekła ją żywicą i smołą (coated it with resin and pitch), i włożywszy w nią dziecko (and having put therein the child), umieściła w sitowiu (placed it in the bulrush) na brzegu rzeki (on the edge of the river). — *Mogąc is formed from the imperfective verb móc. The contemporary adverbial particle is always formed from an imperfective verb: widząc (in beholding; from the imperfective widzieć); mówiąc (in speaking; from the imperfective mówić); mogąc (in being able; from the imperfective móc), and so on. From perfective verbs are formed anterior adverbial participles: włożywszy (having put in; from the perfective włożyć); otworzywszy (having opened; from the perfective otworzyć); począwszy (having begun; from the perfective począć).

Declension of brzeg (m.)

sing. pl.
nom. brzeg brzegi
gen. brzegu brzegów
dat. brzegowi brzegom
acc. brzeg brzegi
instr. brzegiem brzegami
loc. brzegu brzegach
voc. brzegu brzegi

Verse 4: Siostra zaś jego (as for his sister) stała z dala (she was standing from a distance), aby widzieć, co się z nim stanie (to behold that which would become of [with] him).

Wersety 5-6

  • wykąpać się (pf.), to bathe oneself
  • służąca (f.), maidservant
  • pośród (+ gen.), amidst
  • chłopczyk (m.), baby boy
  • ulitować się (pf.), to take pity

Review: córka (f., daughter), faraon (m., pharaoh), zejść (pf., to go down), rzeka (f., river), przechadzać się (impf., to walk about), brzeg (m., edge), spostrzec (pf., to notice), skrzynka (f., crate), posłać (pf., to send), przynieść (pf., to bring along), otworzyć (pf., to open), zobaczyć (pf., to see), dziecko (n., child), płakać (impf., to weep), mówić (impf., to speak), spośród (from amongst), Hebrajczyk (m., Hebrew).

Verse 5: A córka faraona (and the daughter of the pharaoh) zeszła ku rzece (went down to the river), aby się wykąpać (to bathe herself), a jej służące przechadzały się (and her maidservants would walk about) nad brzegiem rzeki (at the edge of the river). Gdy spostrzegła skrzynkę pośród sitowia (when she noticed the crate amidst the bulrush), posłała służącą (she sent the maidservant), aby ją przyniosła (that she should bring it along).

Declension of rzeka (f.)

sing. pl.
nom. rzeka rzeki
gen. rzeki rzek
dat. rzece rzekom
acc. rzekę rzeki
instr. rzeką rzekami
loc. rzece rzekach
voc. rzeko rzeki

Verse 6: A otworzywszy ją (and having opened it), zobaczyła dziecko (she saw the child): był to płaczący chłopczyk (it was a weeping baby boy). Ulitowała się nad nim (she took pity over him) mówiąc (in speaking): jest on spośród dzieci Hebrajczyków (he is from amongst the children of the Hebrews).

Wersety 7-10

  • karmicielka (f.), wetnurse
  • wykarmić (pf.), to suckle
  • wydobyć (pf.), to draw forth

Review: siostra (f., sister), rzec (pf., to say), wtedy (then), córka (f., daughter), faraon (m., pharaoh), chcieć (impf., to will), pójść (pf., to go), zawołać (pf., to call), spośród (from amongst), kobieta (f., woman), Hebrajczyk (m., Hebrew), dziecko (n., child), iść (impf., to go), powiedzieć (pf., to say), wówczas (then), dziewczyna (f., girl), matka (f., mother), tak (so), wziąć (pf., to take), dać (pf., to give), zapłata (f., payment), zabrać (pf., to take along), chłopiec (m., lad), podrosnąć (pf., to grow somewhat), zaprowadzić (pf., to conduct), syn (m., son), imię (n., name), mówić (impf., to speak), bo (for), woda (f., water).

Verse 7: Jego siostra rzekła wtedy do córki faraona (his sister then said to the daughter of the pharaoh): chcesz, a pójdę zawołać ci karmicielkę (wilt thou that I go call for thee a wetnurse) spośród kobiet Hebrajczyków (from amongst the women of the Hebrews), która by wykarmiła ci to dziecko? (who may suckle for thee this child?).

Verse 8: Idź (go)powiedziała jej córka faraona (said to her the daughter of the pharaoh). Poszła wówczas dziewczyna (the girl then went) zawołać matkę dziecka (to call the mother of the child).

Declension of matka (f.)

sing. pl.
nom. matka matki
gen. matki matek
dat. matce matkom
acc. matkę matki
instr. matką matkami
loc. matce matkach
voc. matko matki

Verse 9: Córka faraona tak jej powiedziała (the daughter of the pharaoh so said to her): weź to dziecko i wykarm je dla mnie (take this child and suckle it for me), a ja dam ci za to zapłatę (and I shall give payment to thee for this). Wówczas kobieta zabrała dziecko (then the woman took along the child) i wykarmiła je* (and suckled it). — *The neuter je stands in for dziecko; although the child is male, the agreement is here made with the neuter noun referring to him.

Verse 10: Gdy chłopiec podrósł* (when the lad had grown somewhat), zaprowadziła go do córki faraona (she conducted him to the daughter of the pharaoh), i był dla niej jak syn (and he was for her as a son). Dała mu imię Mojżesz (she gave to him the name Moses) mówiąc (in speaking): bo wydobyłam go z wody (for I drew him forth from the water). — *See the note at verse 11.

Declension of woda (f.)

sing. pl.
nom. woda wody
gen. wody wód
dat. wodzie wodom
acc. wodę wody
instr. wodą wodami
loc. wodzie wodach
voc. wodo wody

Wersety 11-12

  • odwiedzić (pf.), to visit
  • rodak (m.), kinsman
  • ciężko, grievously
  • bić (impf.), to beat

Review: czas (m., time), dorosnąć (pf., to grow up), pójść (pf., to go), zobaczyć (pf., to see), pracować (impf., to work), ujrzeć (pf., to see), Egipcjanin (m., Egyptian), pewien (a certain), Hebrajczyk (m., Hebrew), rozejrzeć się (pf., to look about oneself), więc (therefore), wszystek (all), strona (f., side), widzieć (impf., to behold), nikt (not a one), zabić (pf., to kill), ukryć (pf., to hide), piasek (m., sand).

Verse 11: W tym czasie (in this time) Mojżesz dorósł* (Moses grew up), poszedł odwiedzić swych rodaków (went to visit his kinsmen) i zobaczył jak ciężko pracują (and saw how grievously they would work). Ujrzał też Egipcjanina bijącego+ pewnego Hebrajczyka (he also saw an Egyptian beating a certain Hebrew), jego rodaka (his kinsman). — *In verse 10, the perfective podrosnąć was used; it means to grow somewhat: Moses was then yet a child, but a little older than before. In verse 11, the perfective dorosnąć, meaning to grow up, is employed: Moses is now an adult. +Bijący takes the accusative form bijącego to agree with the accusative Egipcjanina. Note that Egipcjanina is a masculine form — and not a feminine one, as it may perhaps appear to the untrained eye. Whereas Egipcjanin means Egyptian man, Egipcjanka means Egyptian woman.

Declension of Egipcjanin (m.)

sing. pl.
nom. Egipcjanin Egipcjanie
gen. Egipcjanina Egipcjan
dat. Egipcjaninowi Egipcjanom
acc. Egipcjanina Egipcjan
instr. Egipcjaninem Egipcjanami
loc. Egipcjaninie Egipcjanach
voc. Egipcjaninie Egipcjanie

Declension of Egipcjanka (f.)

sing. pl.
nom. Egipcjanka Egipcjanki
gen. Egipcjanki Egipcjanek
dat. Egipcjance Egipcjankom
acc. Egipcjankę Egipcjanki
instr. Egipcjanką Egipcjankami
loc. Egipcjance Egipcjankach
voc. Egipcjanko Egipcjanki

Verse 12: Rozejrzał się więc na wszystkie strony (he therefore looked about himself on all sides), a widząc, że nie ma nikogo (and in beholding that there was not a one), zabił Egipcjanina (killed the Egyptian) i ukrył go w piasku (and hid him in the sand).

Wersety 13-15

  • kłócić się (impf.), to altercate
  • winowajca (m.), offender
  • rozjemca (m.), mediator
  • przelęknąć się (pf.), to take fright
  • pewność (f.), certainty
  • ujawnić się (pf.), to be revealed
  • stracić (pf.), to put to death

Review: wyjść (pf., to come forth), znowu (once more), nazajutrz (next day), Hebrajczyk (m., Hebrew), rzec (pf., to say), bić (impf., to beat), rodak (m., kinsman), odpowiedzieć (pf., to respond), któż (who ever), ustanowić (pf., to institute), przełożony (m., superior), chcieć (impf., to will), zabić (pf., to kill), Egipcjanin (m., Egyptian), pomyśleć (pf., to think), cały (entire), sprawa (f., matter), także (also), faraon (m., pharaoh), usłyszeć (pf., to hear), usiłować (impf., to seek to), uciec (pf., to flee), więc (therefore), przed (before), udać się (pf., to go), kraj (m., country), zatrzymać się (pf., to halt oneself), tam (there), przy (alongside), studnia (f., well).

Verse 13: Wyszedł znowu nazajutrz (he came forth once more next day), a oto dwaj Hebrajczycy kłócili się ze sobą (and so it was that two Hebrews were altercating with one another). I rzekł do winowajcy (and he said to the offender): czemu bijesz twego rodaka? (why art thou beating thy kinsman?). — Of the perfective verb wyjść, learn the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) wyszedłem (1.ps); wyszedłeś (2.ps); wyszedł (3.ps); wyszliśmy (1.pp); wyszliście (2.pp); wyszli (3.pp); (feminine) wyszłam (1.ps); wyszłaś (2.ps); wyszła (3.ps); wyszłyśmy (1.pp); wyszłyście (2.pp); wyszły (3.pp).

Verse 14: A ten mu odpowiedział (and this one responded to him): któż cię ustanowił (who ever instituted thee) naszym przełożonym i rozjemcą? (as our superior and mediator?). Czy chcesz mię* zabić (wilt thou kill me), jak zabiłeś Egipcjanina? (as thou hast killed the Egyptian?). Przeląkł się Mojżesz i pomyślał (Moses took fright and thought): z całą pewnością (with entire certainty) sprawa się ujawniła (the matter has been revealed). — *The only accusative form of ja encountered heretofore is mnie; in the text of this verse, now employed is the dated variant mię.

Declension of ja

nom. ja
gen. mnie
mię
*
dat. mi
mnie
acc. mnie
mię
*
instr. mną
loc. mnie
voc.

* dated

Verse 15: Także faraon usłyszał o tej sprawie (also the pharaoh heard of this matter) i usiłował stracić Mojżesza (and would seek to put Moses to death). Uciekł więc Mojżesz przed faraonem (Moses therefore fled before the pharaoh) i udał się do kraju Madian (and went to the country {of} Midian), i zatrzymał się tam przy studni (and halted himself there alongside a well).

Wersety 16-19

  • obrona (f.), defence
  • wcześnie, early
  • obronić (pf.), to defend

Review: kapłan (m., priest), siedem (seven), córka (f., daughter), przyjść (pf., to come), naczerpać (pf., to draw), woda (f., water), napełnić (pf., to fill up), koryto (m., trough), napoić (pf., to water), owca (f., sheep), ojciec (m., father), nadejść (pf., to draw nigh), pasterz (m., pastor), odpędzić (pf., to drive away), wtedy (then), powstać (pf., to arise), wziąć (pf., to take), wrócić (pf., to return), zapytać (pf., to ask), dlaczego (why), wracać (impf., to return), dziś (today), tak (so), odpowiedzieć (pf., to respond), Egipcjanin (m., Egyptian), przed (before).

Verse 16: A kapłan Madianitów* (and the priest of the Midianites) miał siedem córek (had seven daughters). Przyszły one (they came), naczerpały wody (drew water) i napełniły koryta (and filled up the troughs), aby napoić owce swego ojca (to water their father’s sheep). — *Nominative: Madianita (m., Midianite).

Verse 17: Ale nadeszli pasterze (but pastors drew nigh) i odpędzili je (and drove them away). Mojżesz wtedy powstał (Moses then arose), wziął je w obronę (took them into defence) i napoił ich owce (and watered their sheep).

Verse 18: A gdy wróciły do Reuela, ojca swego (and when they returned to their father Reuel), zapytał je (he asked them): dlaczego wracacie dziś tak wcześnie? (why return you today so early?).

Verse 19: Odpowiedziały (they responded): Egipcjanin obronił nas przed pasterzami (an Egyptian defended us before the pastors) i naczerpał też wody dla nas (and also drew water for us) i napoił nasze owce (and watered our sheep).

Declension of pasterz (m.)

sing. pl.
nom. pasterz pasterze
gen. pasterza pasterzy
dat. pasterzowi pasterzom
acc. pasterza pasterzy
instr. pasterzem pasterzami
loc. pasterzu pasterzach
voc. pasterzu pasterze

Wersety 20-25

  • pożywić się (pf.), to replenish oneself
  • cudzoziemiec (m.), foreigner
  • narzekać (impf.), to complain
  • jęczeć (impf.), to moan
  • narzekanie (n.), complaint
  • dochodzić (impf.), to reach

Review: rzec (pf., to say), wówczas (then), córka (f., daughter), gdzie (where), czemu (why), pozostawić (pf., to leave), człowiek (m., man), zawołać (pf., to call), chleb (m., bread), zgodzić się (pf., to consent), zamieszkać (pf., to settle), dać (pf., to give), żona (f., wife), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), imię (n., name), bo (for), mówić (impf., to speak), obcy (foreign), ziemia (f., land), długi (long), czas (m., time), umrzeć (pf., to die), król (m., king), egipski (Egyptian), Izraelita (m., Israelite), ciężki (grievous), praca (f., work), wysłuchać (pf., to hear out), jęk (m., moaning), pamiętać (impf., to remember), bowiem (for), przymierze (n., covenant), spojrzeć (pf., to look), ulitować się (pf., to take pity).

Verse 20: Rzekł wówczas do córek (he then said to {his} daughters): a gdzie on jest (but where is he), i czemu pozostawiłyście tego człowieka? (and why left you this man?). Zawołajcie go (call him), aby pożywił się chlebem (that he may replenish himself with bread).

Verse 21: Mojżesz zgodził się (Moses consented) zamieszkać u tego człowieka (to settle with this man), a ten dał mu Seforę, córkę swą, za żonę (and this one gave to him his daughter Zipporah for wife).

Verse 22: I urodziła mu syna (and she bore to him a son), a on dał mu imię Gerszom (and he gave to him the name Gershom), bo mówił (for he spoke): jestem cudzoziemcem w obcej ziemi (I am a foreigner in a foreign land).

Verse 23: Po długim czasie (after a long time) umarł król egipski (the Egyptian king died); Izraelici narzekali na swoją ciężką pracę (the Israelites would complain about their grievous work) i jęczeli (and would moan), a narzekanie na ciężką pracę (and {their} complaint about the grievous work) dochodziło do Boga (would reach unto God).

Verse 24: I wysłuchał Bóg ich jęku (and God heard out their moaning), pamiętał bowiem o swoim przymierzu (for he remembered about his covenant) z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem (with Abraham, Isaac and Jacob).

Verse 25: Spojrzał Bóg na Izraelitów (God looked upon the Israelites) i ulitował się nad nimi (and took pity over them).