Polish language series: Wj 2, urodzenie Mojżesza

The birth of Moses, whose name takes the form Mojżesz is Polish, is described in the second chapter of the book of Exodus. From the subject headings of the chapter: urodzenie Mojżesza (birth of Moses); Mojżesz w ziemi Madian (Moses in the land of Midian); pierwszy opis powołania Mojżesza (first description of the appointment of Moses). The masculine noun opis means description, account. As for the neuter powołanie, this is the Polish for appointment, calling.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Wj 2

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 2. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • skrzynka (f.), chest, case
  • papirus (m.), papyrus

Review: pewien (a certain), człowiek (m., man), pokolenie (n., generation), przyjść (pf., to arrive, to come), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), kobieta (f., woman), tenże (the same), począć (pf., to conceive), urodzić (pf., to give birth, to bear), syn (m., son), widzieć (impf., to see), piękny (beautiful, handsome, fine), ukrywać (impf., to hide), trzy (three), miesiąc (m., month), móc (impf., may, can, to be able), dłużej (longer), powlec (pf., to coat), żywica (f., resin), smoła (f., pitch, tar), włożyć (pf., to put, to place), dziecko (n., child), umieścić (pf., to put, to place), sitowie (n., bulrush), brzeg (m., bank, shore), rzeka (f., river), siostra (f., sister), stać (impf., to stand), z dala (at/from a distance), stać się (pf., to happen, to occur).

Verse 1: Pewien człowiek (a certain man) z pokolenia Lewiego przyszedł (of the generation of Levi came), aby wziąć za żonę (to take for wife) jedną z kobiet (one of the women) z tegoż pokolenia (of this same generation). Tenże means the same; its three nominative singular forms are: tenże (m.); taż (f.); toż (n.). You find the neuter toż in genitive position as tegoż in the text of this verse: z tegoż pokolenia. To be of the same generation as one is to be one’s contemporary. Lewi: Levi; Lewiego: of Levi.

Verse 2: Ta kobieta poczęła i urodziła syna (this woman conceived and bore a son), a widząc, że jest piękny (and in seeing that he was beautiful [is beautiful]), ukrywała go przez trzy miesiące (she hid [was hiding] him for three months).

Verse 3: A nie mogąc ukrywać go dłużej (and being unable to hide him any longer), wzięła skrzynkę z papirusu (she took a crate of papyrus), powlekła ją żywicą i smołą (coated it with resin and pitch), i włożywszy w nią dziecko (and having put the child in it), umieściła w sitowiu (she placed it in the bulrushes) na brzegu rzeki (at the bank of the river). Mogąc is formed from the imperfective móc. The contemporary adverbial particle is always formed from an imperfective verb: widząc (seeing; from the imperfective widzieć); mówiąc (saying; from the imperfective mówić); mogąc (being able; from the imperfective móc), etc. From perfective verbs are formed anterior adverbial participles: włożywszy (having placed; from the perfective włożyć); otworzywszy (having opened; from the perfective otworzyć); począwszy (having begun; from the perfective począć). With perfective verbs, the action is complete; with imperfective verbs, the action is ongoing.

Declension of brzeg (m.)

sing. pl.
nom. brzeg brzegi
gen. brzegu brzegów
dat. brzegowi brzegom
acc. brzeg brzegi
instr. brzegiem brzegami
loc. brzegu brzegach
voc. brzegu brzegi

Verse 4: Siostra zaś jego (his sister, for her part) stała z dala (stood [was standing] at a distance), aby widzieć (to see), co się z nim stanie (what would befall him [what will happen with him]). Stać, meaning to stand, is imperfective; stać się, meaning to become, to happen, to occur, is perfective.

Wersety 5-6

  • wykąpać się (pf.), to bathe
  • służąca (f.), maidservant
  • pośród (+ gen.), amongst
  • chłopczyk (m.), little boy
  • ulitować się (pf.), to take pity

Review: córka (f., daughter), faraon (m., pharaoh), zejść (pf., to go down), ku (to, towards), rzeka (f., river), przechadzać się (impf., to walk about), brzeg (m., bank, shore), spostrzec (pf., to notice, to see), skrzynka (f., crate, case), posłać (pf., to send), przynieść (pf., to fetch), otworzyć (pf., to open), zobaczyć (pf., to see), dziecko (n., child), płakać (impf., to cry), spośród (from amongst), Hebrajczyk (m., Hebrew).

Verse 5: A córka faraona (now the daughter of Pharaoh) zeszła ku rzece (went down to the river), aby się wykąpać (to bathe), a jej służące przechadzały się (and her maidservants walked [were walking] about) nad brzegiem rzeki (along the bank of the river). Gdy spostrzegła skrzynkę pośród sitowia (when she spied the crate amongst the bulrushes), posłała służącą (she sent her maidservant), aby ją przyniosła (that she might fetch it).

Declension of rzeka (f.)

sing. pl.
nom. rzeka rzeki
gen. rzeki rzek
dat. rzece rzekom
acc. rzekę rzeki
instr. rzeką rzekami
loc. rzece rzekach
voc. rzeko rzeki

Verse 6: A otworzywszy ją (and having opened it), zobaczyła dziecko (she saw the child): był to płaczący chłopczyk (it was a little, crying boy [it was a crying little boy]). Ulitowała się nad nim mówiąc (she took pity on him, saying): jest on spośród dzieci Hebrajczyków (he is from amongst the children of the Hebrews).

Wersety 7-10

  • karmicielka (f.), wetnurse
  • wykarmić (pf.), to suckle, to nurse
  • wydobyć (pf.), to draw out, to extract

Review: siostra (f., sister), rzec (pf., to say), córka (f., daughter), faraon (m., pharaoh), chcieć (impf., to want), pójść (pf., to go), zawołać (pf., to call for, to summon), spośród (from amongst), kobieta (f., woman), Hebrajczyk (m., Hebrew), dziecko (n., child), iść (impf., to go), powiedzieć (pf., to say), wówczas (then, at that time), dziewczyna (girl, lass, young woman), matka (f., mother), wziąć (pf., to take), dać (pf., to give), zapłata (f., wages, payment), zabrać (pf., to take), chłopiec (m., boy), podrosnąć (pf., to grow a little, to grow somewhat), zaprowadzić (pf., to bring, to conduct, to lead), syn (m., son), imię (n., name), mówić (impf., to say), woda (f., water).

Verse 7: Jego siostra rzekła wtedy do córki faraona (his sister then said to the daughter of Pharaoh): chcesz, a pójdę zawołać ci karmicielkę (do you want me to call a wetnurse for you) spośród kobiet Hebrajczyków (from amongst the women of the Hebrews), która by wykarmiła ci to dziecko? (who would suckle this child for you?).

Verse 8: Idź (go)powiedziała jej córka faraona (the daughter of Pharaoh said to her). Poszła wówczas dziewczyna (the girl then went) zawołać matkę dziecka (to call the child’s mother).

Declension of matka (f.)

sing. pl.
nom. matka matki
gen. matki matek
dat. matce matkom
acc. matkę matki
instr. matką matkami
loc. matce matkach
voc. matko matki

Verse 9: Córka faraona tak jej powiedziała (thus said the daughter of Pharaoh to her): weź to dziecko i wykarm je dla mnie (take this child and suckle it for me), a ja dam ci za to zapłatę (and I will give you your wages for this). Wówczas kobieta zabrała dziecko (the woman then took the child) i wykarmiła je (and suckled it). Wykarm je: the neuter je stands in for the neuter dziecko; even though the child in question is male, the agreement is made here with the gender of the noun referring to him.

Verse 10: Gdy chłopiec podrósł* (when the child had grown somewhat), zaprowadziła go do córki faraona (she brought him to the daughter of Pharaoh), i był dla niej jak syn (and he was as a son to her [and he was for her as a son]). Dała mu imię Mojżesz mówiąc (she named him Moses [she gave the name Moses to him], saying): bo wydobyłam go z wody (for I drew him out of the water). *See the notes at verse 11 also.

Declension of woda (f.)

sing. pl.
nom. woda wody
gen. wody wód
dat. wodzie wodom
acc. wodę wody
instr. wodą wodami
loc. wodzie wodach
voc. wodo wody

Wersety 11-12

  • odwiedzić (pf.), to visit, to go see
  • rodak (m.), compatriot, kinsman
  • ciężko, hard, arduously
  • bić (impf.), to beat, to hit

Review: czas (m., time), dorosnąć (pf., to grow up), pójść (pf., to go), zobaczyć (pf., to see), pracować (impf., to work, to toil), ujrzeć (pf., to see), Egipcjanin (m., Egyptian), pewien (a certain), Hebrajczyk (m., Hebrew), rozejrzeć się (pf., to look about oneself, to look round), strona (f., side), widzieć (impf., to see), nikt (nobody), zabić (pf., to kill), ukryć (pf., to hide), piasek (m., sand).

Verse 11: W tym czasie (in those days [at that time]) Mojżesz dorósł (Moses grew up), poszedł odwiedzić swych rodaków (went to visit his kinsmen; went to go see his kinsmen) i zobaczył jak ciężko pracują (and saw how arduously they were toiling). Ujrzał też Egipcjanina bijącego pewnego Hebrajczyka (he also saw an Egyptian beating a certain Hebrew), jego rodaka (his kinsman). In the previous verse (10), the perfective podrosnąć was used; it means to grow somewhat; to grow a little (Moses was then yet a child, but a little older than before). Now, in the current verse (11), you find the perfective dorosnąć, meaning to grow up (Moses is now an adult). Bijący takes the accusative as bijącego to agree with the accusative Egipcjanina. (Egipcjanina is the accusative of the masculine noun Egipcjanin; do not take Egipcjanina for a feminine form on account of its ending — the feminine nominative is Egipcjanka, and its accusative form is Egipcjankę.)

Declension of Egipcjanin (m.)

sing. pl.
nom. Egipcjanin Egipcjanie
gen. Egipcjanina Egipcjan
dat. Egipcjaninowi Egipcjanom
acc. Egipcjanina Egipcjan
instr. Egipcjaninem Egipcjanami
loc. Egipcjaninie Egipcjanach
voc. Egipcjaninie Egipcjanie

Declension of Egipcjanka (f.)

sing. pl.
nom. Egipcjanka Egipcjanki
gen. Egipcjanki Egipcjanek
dat. Egipcjance Egipcjankom
acc. Egipcjankę Egipcjanki
instr. Egipcjanką Egipcjankami
loc. Egipcjance Egipcjankach
voc. Egipcjanko Egipcjanki

Verse 12: Rozejrzał się więc (so he looked round) na wszystkie strony (on all sides), a widząc, że nie ma nikogo (and seeing no one about [and seeing that there was no one]), zabił Egipcjanina (killed the Egyptian) i ukrył go w piasku (and hid him in the sand).

Wersety 13-15

  • kłócić się (impf.), to brawl
  • winowajca (m.), wrongdoer, offender
  • rozjemca (m.), mediator, arbitrator
  • przelęknąć się (pf.), to take fright
  • pewność (f.), certainty
  • ujawnić się (pf.), to come to be known
  • stracić (pf.), to execute, to put to death

Review: wyjść (pf., to go/come out), znowu (again, once more), nazajutrz (the next day), Hebrajczyk (m., Hebrew), rzec (pf., to say), bić (impf., to beat, to hit), rodak (m., compatriot, kinsman), odpowiedzieć (pf., to respond), któż (who ever, who on earth), ustanowić (pf., to appoint), przełożony (m., chief, superior), chcieć (impf., to want, to mean), zabić (pf., to kill), pomyśleć (pf., to think), sprawa (f., matter), faraon (m., pharaoh), usłyszeć (pf., to hear), usiłować (impf., to attempt, to try, to seek), uciec (pf., to flee, to run off), udać się (pf., to go, to proceed), kraj (m., land, country), zatrzymać się (pf., to come to a stop/halt), studnia (f., well).

Verse 13: Wyszedł znowu nazajutrz (he went out again the next day), a oto dwaj Hebrajczycy kłócili się ze sobą (and behold {it was that} two Hebrews were brawling with one another). I rzekł do winowajcy (and he said to the offender): czemu bijesz twego rodaka? (why are you beating your kinsman?). Of the perfective verb wyjść, learn the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) wyszedłem (1.ps); wyszedłeś (2.ps); wyszedł (3.ps); wyszliśmy (1.pp); wyszliście (2.pp); wyszli (3.pp); (feminine) wyszłam (1.ps); wyszłaś (2.ps); wyszła (3.ps); wyszłyśmy (1.pp); wyszłyście (2.pp); wyszły (3.pp).

Verse 14: A ten mu odpowiedział (and he [this one] responded to him): któż cię ustanowił (who ever appointed you) naszym przełożonym i rozjemcą? (as our chief and mediator?). Czy chcesz mię zabić (do you mean to kill me), jak zabiłeś Egipcjanina? (as you killed the Egyptian?). Przeląkł się Mojżesz i pomyślał (Moses took fright and thought): z całą pewnością (with all certainty) sprawa się ujawniła (the matter has come to be known). Up to this point, the only accusative form of ja that has been encountered is mnie; you now find in the text of this verse the dated variant mię.

Declension of ja

nom. ja
gen. mnie
mię
*
dat. mi
mnie
acc. mnie
mię
*
instr. mną
loc. mnie
voc.

* dated

Verse 15: Także faraon usłyszał o tej sprawie (Pharaoh too heard of this matter) i usiłował stracić Mojżesza (and sought to have Moses killed). Uciekł więc Mojżesz przed faraonem (Moses therefore fled from Pharaoh [Moses therefore fled before the pharaoh]) i udał się do kraju Madian (and went to the land of Midian), i zatrzymał się tam przy studni (and came to a halt there by a well).

Wersety 16-19

  • obrona (f.), defence
  • obronić (pf.), to defend

Review: kapłan (m., priest), siedem (seven), córka (f., daughter), przyjść (pf., to arrive, to come), naczerpać (pf., to draw), woda (f., water), napełnić (pf., to fill), koryto (m., trough), napoić (pf., to water, to give water to), owca (f., sheep), ojciec (m., father), nadejść (pf., to come, to approach), pasterz (m., shepherd), odpędzić (pf., to drive away, to repel), powstać (pf., to arise), wziąć (pf., to take), wrócić (pf., to return, to go/come back), zapytać (pf., to ask), dlaczego (for what reason, why is it that), wracać (impf., to return, to go/come back), dziś (today), wcześnie (soon, early).

Verse 16: A kapłan Madianitów miał siedem córek: now the priest of Midian had (was having) seven daughters. Przyszły one (they came), naczerpały wody (drew water) i napełniły koryta (and filled the troughs), aby napoić owce swego ojca (so as to water their father’s sheep).

Verse 17: Ale nadeszli pasterze (but shepherds came) i odpędzili je (and drove them away). Mojżesz wtedy powstał (Moses then arose), wziął je w obronę (came to their defence [took them in defence]) i napoił ich owce (and watered their sheep).

Verse 18: A gdy wróciły do Reuela, ojca swego (and when they returned to their father Reuel), zapytał je (he asked them): dlaczego wracacie dziś tak wcześnie? (why is it that you return so soon today?).

Verse 19: Odpowiedziały (they responded): Egipcjanin obronił nas przed pasterzami (an Egyptian defended us against the shepherds [before the shepherds]) i naczerpał też wody dla nas (and also drew water for us) i napoił nasze owce (and watered our sheep).

Declension of pasterz (m.)

sing. pl.
nom. pasterz pasterze
gen. pasterza pasterzy
dat. pasterzowi pasterzom
acc. pasterza pasterzy
instr. pasterzem pasterzami
loc. pasterzu pasterzach
voc. pasterzu pasterze

Wersety 20-25

  • pożywić się (pf.), to feed/replenish oneself
  • cudzoziemiec (m.), foreigner, stranger
  • narzekać (impf.), to groan, to complain
  • jęczeć (impf.), to groan, to wail
  • narzekanie (n.), groaning, complaints
  • dochodzić (impf.), to reach, to go/come unto
  • jęk (m.), groaning, wailing

Review: rzec (pf., to say), wówczas (then, at that time), córka (f., daughter), gdzie (where), czemu (why), pozostawić (pf., to leave), człowiek (m., man), zawołać (pf., to call for, to summon), chleb (m., bread), zgodzić się (pf., to agree, to consent), zamieszkać (pf., to settle, to stay, to put up), dać (pf., to give), żona (f., wife), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), imię (n., name), mówić (impf., to say), obcy (foreign, strange), ziemia (f., land), długi (long), czas (m., time), umrzeć (pf., to die), król (m., king), egipski (Egyptian), Izraelita (m., Israelite), ciężki (heavy, severe, onerous), praca (f., work, labour, toil), wysłuchać (pf., to hear, to heed), pamiętać (impf., to remember), przymierze (n., covenant), spojrzeć (pf., to look), ulitować się (pf., to take pity).

Verse 20: Rzekł wówczas do córek (he then said to his daughters): a gdzie on jest (but where is he), i czemu pozostawiłyście tego człowieka? (and why did you leave this man?). Zawołajcie go (call him in), aby pożywił się chlebem (that he may replenish himself with bread).

Verse 21: Mojżesz zgodził się zamieszkać u tego człowieka (Moses consented to stay with this man), a ten dał mu Seforę, córkę swą, za żonę (and he [this one] gave him his daughter Zipporah for wife).

Verse 22: I urodziła mu syna (and she bore him a son), a on dał mu imię Gerszom (and he named him Gershom [and he gave the name Gershom to him]), bo mówił (for he said [was saying]): jestem cudzoziemcem w obcej ziemi (I am a foreigner in a foreign land).

Verse 23: Po długim czasie (after a long time) umarł król egipski (the king of Egypt [Egyptian king] died); Izraelici narzekali na swoją ciężką pracę i jęczeli (the Israelites complained [were complaining] about their onerous labour and groaned [were groaning]), a narzekanie na ciężką pracę (and their complaints about the onerous labour) dochodziło do Boga (reached [were reaching] God).

Verse 24: I wysłuchał Bóg ich jęku (and God heeded their groaning), pamiętał bowiem o swoim przymierzu (for he remembered his covenant) z Abrahamem, Izaakiem i Jakubem (with Abraham, Isaac and Jacob).

Verse 25: Spojrzał Bóg na Izraelitów (God looked upon the Israelites) i ulitował się nad nimi (and took pity on them).