Polish language series: Wj 2, urodzenie Mojżesza

The birth of Moses is described in this second chapter of the book of Exodus. The Polish name of Moses is Mojżesz. In Wj 2, you will read about the following through the Polish language: urodzenie Mojżesza (birth of Moses), Mojżesz w ziemi Madian (Moses in the land of Madian), pierwszy opis powołania Mojżesza (first description of the appointment of Moses). The masculine noun opis means description, account. As for the neuter powołanie, this is the Polish for appointment, calling.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here (Rdz 1).

Read Wj 2

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 2. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • skrzynka (f.), chest, case
  • papirus (m.), papyrus

Review: pewien (a certain), człowiek (m., man), pokolenie (n., generation), przyjść (pf., to arrive, to come), wziąć za żonę (pf., to take as wife), kobieta (f., woman), tenże (the same), począć (pf., to conceive), urodzić (pf., to give birth, to bear), syn (m., son), widzieć (impf., to see), piękny (beautiful, handsome, fine), ukrywać (impf., to hide), trzy (three), miesiąc (m., month), móc (impf., to be able, can), dłużej (longer), powlec (pf., to coat), żywica (f., resin), smoła (f., pitch, tar), włożyć (pf., to put, to place), dziecko (n., child), umieścić (pf., to put, to place), sitowie (n., bulrush), brzeg (m., bank, shore), rzeka (f., river), siostra (f., sister), stać (impf., to stand), z dala (at [from] a distance), stać się (pf., to happen, to occur).

Verse 1: Lewi (Levi); Lewiego (of Levi). You read: pewien człowiek (a certain man) z pokolenia Lewiego przyszedł (from the generation of Levi came). Levi came to take as wife one of the women of his same generation: aby wziąć za żonę (in order to take as wife) jedną z kobiet (one of the women) z tegoż pokolenia (of [his] same generation). Tenże means the same; its three nominative singular forms are: tenże (m.), taż (f.), toż (n.). You find the neuter toż in genitive position in the text as tegoż: z tegoż pokolenia. To be of the same generation is to be one’s contemporary.

Verse 2: You read that the woman who conceived by Levi gave birth to a beautiful son whom she hid for three months: ukrywała go przez trzy miesiące (she hid [was hiding] him for three months). In the following, note how Polish uses jest, whereas English must use was: a widząc, że jest piękny (and seeing that he was beautiful).

Verse 3: nie mogąc ukrywać go dłużej (being unable to hide him any longer); mogąc is formed from the imperfective móc. The contemporary adverbial particle is always formed from an imperfective verb: widząc (seeing; from the imperfective widzieć), mówiąc (saying; from the imperfective mówić), mogąc (being able; from the imperfective móc), etc. From perfective verbs are formed anterior adverbial participles: włożywszy (having placed; from the perfective włożyć), otworzywszy (having opened; from the perfective otworzyć), począwszy (having begun; from the perfective począć). With perfective verbs, the action is complete; with imperfective verbs, the action is ongoing. Also from this verse: skrzynka z papirusu (papyrus crate; literally, crate of papyrus); powlekła ją żywicą i smołą (she coated it with resin and pitch); włożywszy w nią (having placed in it); na brzegu rzeki (at the bank of the river).

Declension of brzeg (m.)

sing. pl.
nom. brzeg brzegi
gen. brzegu brzegów
dat. brzegowi brzegom
acc. brzeg brzegi
instr. brzegiem brzegami
loc. brzegu brzegach
voc. brzegu brzegi

Verse 4: You read that the child’s sister (that is, the sister of Moses) stood at a distance to see what would befall him: siostra zaś jego (whereas his sister) stała z dala (stood [was standing] at a distance), aby widzieć, co się z nim stanie (to see what would become of him; or more literally perhaps: in order to see what will [that is, would] occur with him). Note that stać meaning to stand is imperfective; stać się meaning to become is perfective.

Wersety 5-6

  • wykąpać (pf.) się, to bathe
  • służąca (f.), maidservant
  • pośród (+ gen.), amongst
  • chłopczyk (m.), little boy
  • ulitować się (pf.), to take pity

Review: córka (f., daughter), faraon (m., pharaoh), zejść (pf., to go down), ku (to, towards), rzeka (f., river), przechadzać się (impf., to go for a walk, to stroll), brzeg (m., bank, shore), spostrzec (pf., to notice, to see), skrzynka (f., crate, case), posłać (pf., to send), przynieść (pf., to fetch), otworzyć (pf., to open), zobaczyć (pf., to see), dziecko (n., child), płakać (impf., to cry), spośród (from amongst), Hebrajczyk (m., Hebrew).

Verse 5: zeszła ku rzece (she went down to the river); jej służące (her maidservants); nad brzegiem rzeki (along the river bank); spostrzegła (she noticed); pośród sitowia (amongst the bulrishes); posłała służącą (she sent [her] maidservant); aby ją przyniosła (in order to fetch it).

Declension of rzeka (f.)

sing. pl.
nom. rzeka rzeki
gen. rzeki rzek
dat. rzece rzekom
acc. rzekę rzeki
instr. rzeką rzekami
loc. rzece rzekach
voc. rzeko rzeki

Verse 6: był to płaczący chłopczyk (it was a crying little boy; chłopczyk [little boy] is the diminutive of chłopiec [boy]); ulitowała się nad nim (she took pity on him). The daughter of the Pharaoh says: jest on spośród dzieci Hebrajczyków (he is from amongst the children of the Hebrews).

Wersety 7-10

  • karmicielka (f.), wetnurse
  • wykarmić (pf.), to suckle, to nurse
  • wydobyć (pf.), to draw out, to extract

Review: siostra (f., sister), rzec (pf., to say), córka (f., daughter), faraon (m., pharaoh), chcieć (impf., to want), pójść (pf., to go), zawołać (pf., to call for, to summon), spośród (from amongst), kobieta (f., woman), Hebrajczyk (m., Hebrew), dziecko (n., child), iść (impf., to go), powiedzieć (pf., to say), wówczas (then, at that time), dziewczyna (girl, lass, young woman), matka (f., mother), wziąć (pf., to take), dać (pf., to give), zapłata (f., wages, payment), zabrać (pf., to take), chłopiec (m., boy), podrosnąć (pf., to grow a little), zaprowadzić (pf., to conduct, to lead), imię (n., name), mówić (impf., to say), woda (f., water).

Verse 7: The child’s sister asks the daughter of the Pharaoh: chcesz, a pójdę (shall I go) zawołać ci (summon for you) karmicielkę (a wetnurse) spośród kobiet Hebrajczyków (from amongst the women of the Hebrews), która by wykarmiła ci to dziecko? (who will suckle for you this child?).

Verse 8: powiedziała jej (she said to her); poszła (she went); zawołać matkę dziecka (to call for the mother of the child).

Declension of matka (f.)

sing. pl.
nom. matka matki
gen. matki matek
dat. matce matkom
acc. matkę matki
instr. matką matkami
loc. matce matkach
voc. matko matki

Verse 9: The Pharaoh’s daughter says to the mother: weź to dziecko (take this child) i wykarm je dla mnie (and suckle it for me), a ja dam ci za to zapłatę (and I shall give you in exchange [your] wages). In wykarm je, the neuter je stands in for the neuter noun dziecko; even though the child in question is male, the agreement is made here with the gender of the noun used to refer to him. The sister of Moses is referred to as dziewczyna (the girl; verse 8) and his mother as kobieta (the woman; verse 9).

Verse 10: gdy chłopiec podrósł (when the boy grew a little); zaprowadziła go (she took him); był dla niej jak syn (he was for her as a son). You read that the Pharaoh’s daughter gave the child the name Mojżesz (Moses) for the following reason: bo wydobyłam go z wody (for I drew him up from the water).

Declension of woda (f.)

sing. pl.
nom. woda wody
gen. wody wód
dat. wodzie wodom
acc. wodę wody
instr. wodą wodami
loc. wodzie wodach
voc. wodo wody

Wersety 11-12

  • odwiedzić (pf.), to visit
  • rodak (m.), compatriot, kinsman
  • ciężko, hard, seriously
  • bić (impf.), to beat, to hit

Review: czas (m., time), dorosnąć (pf., to grow up), pójść (pf., to go), zobaczyć (pf., to see), pracować (impf., to work, to toil), ujrzeć (pf., to see), Egipcjanin (m., Egyptian), pewien (a certain), Hebrajczyk (m., Hebrew), rozejrzeć się, (pf., to look about oneself), strona (f., side), widzieć (impf., to see), nikt (nobody), zabić (pf., to kill), ukryć (pf., to hide), piasek (m., sand).

Verse 11, first sentence: You came across the perfective podrosnąć in verse 10; it means to grow a little (Moses was still a child, but a little older than before). In verse 11, you now find the perfective dorosnąć, meaning to grow up (Moses is now an adult). You read: w tym czasie (during this time) Mojżesz dorósł (Moses grew up), poszedł odwiedzić swych rodaków (he went to visit his kinsmen) i zobaczył jak ciężko pracują (and he saw how hard they were toiling).

Verse 11, second sentence: You find bijący (beating, hitting), from the imperfective bić, in accusative position as bijącego: ujrzał też (he also saw) Egipcjanina bijącego pewnego Hebrajczyka (an Egyptian beating a certain Hebrew), jego rodaka (his kinsman). Bijący takes the accusative as bijącego to agree with the accusative Egipcjanina. (Egipcjanina is the accusative of the masculine noun Egipcjanin; do not take Egipcjanina for a feminine form on account of its ending — the feminine nominative is Egipcjanka, and its accusative form is Egipcjankę.)

Declension of Egipcjanin (m.)

sing. pl.
nom. Egipcjanin Egipcjanie
gen. Egipcjanina Egipcjan
dat. Egipcjaninowi Egipcjanom
acc. Egipcjanina Egipcjan
instr. Egipcjaninem Egipcjanami
loc. Egipcjaninie Egipcjanach
voc. Egipcjaninie Egipcjanie

Declension of Egipcjanka (f.)

sing. pl.
nom. Egipcjanka Egipcjanki
gen. Egipcjanki Egipcjanek
dat. Egipcjance Egipcjankom
acc. Egipcjankę Egipcjanki
instr. Egipcjanką Egipcjankami
loc. Egipcjance Egipcjankach
voc. Egipcjanko Egipcjanki

Verse 12: Moses kills the Egyptian and conceals his body in the sand. You read: rozejrzał się więc (he then looked about him) na wszystkie strony (on all sides), a widząc, że nie ma nikogo (and seeing that there was not anybody), zabił Egipcjanina (he killed the Egyptian) i ukrył go w piasku (and hid him in the sand).

Wersety 13-15

  • kłócić (impf.) się, to brawl
  • winowajca (m.), wrongdoer, offender
  • rozjemca (m.), mediator, arbitrator
  • przelęknąć się (pf.), to take fright
  • pewność (f.), certainty
  • ujawnić (pf.) się, to come to be known
  • stracić (pf.), to execute, to put to death

Review: wyjść (pf., to go out), znowu (again, once more), nazajutrz (the following day), Hebrajczyk (m., Hebrew), bić (impf., to beat, to hit), rodak (m., compatriot, kinsman), odpowiedzieć (pf., to answer), któż (who ever, who on earth), ustanowić (pf., to appoint), przełożony (m., chief, superior), chcieć (impf., to want, to intend), zabić (pf., to kill), pomyśleć (pf., to think), sprawa (f., matter), usłyszeć (pf., to hear), usiłować (impf., to attempt, to try), uciec (pf., to flee, to run off), udać się (pf., to go, to proceed), kraj (m., land, country), zatrzymać się (pf., to stop, to halt), studnia (f., well).

Verse 13: wyszedł (he went out); Hebrajczycy (pl., Hebrews; this is the nominative plural of the masculine singular Hebrajczyk); ze sobą (with one another); czemu bijesz (why are you hitting; beating).

Of the perfective verb wyjść, learn the masculine and feminine of the past tense:

(masculine)
wyszedłem (1.ps)
wyszedłeś (2.ps)
wyszedł (3.ps)
wyszliśmy (1.pp)
wyszliście (2.pp)
wyszli (3.pp)

(feminine)
wyszłam (1.ps)
wyszłaś (2.ps)
wyszła (3.ps)
wyszłyśmy (1.pp)
wyszłyście (2.pp)
wyszły (3.pp)

1.ps = first-person singular
1.pp = first-person plural, etc.

Verse 14: ten mu odpowiedział (this one replied to him; that is, [the offender] replied [to Moses]). The offender asks Moses: któż cię ustanowił (who ever appointed you) naszym przełożonym i rozjemcą? (as our chief and mediator?). He also asks: czy chcesz mię zabić (do you intend to kill me; do you mean to kill me), jak zabiłeś Egipcjanina? (as you killed the Egyptian?). Up to this point, the only accusative form of ja that you have encountered is mnie; you now find the dated variant mię. Also from verse 14: przeląkł się (he took fright); z całą pewnością (in all certainty); sprawa się ujawniła (the matter has come to be known).

Declension of ja

nom. ja
gen. mnie
mię
*
dat. mi
mnie
acc. mnie
mię
*
instr. mną
loc. mnie
voc.

* dated

Verse 15: faraon usłyszał o tej sprawie (the Pharaoh heard about this matter); usiłował stracić Mojżesza (he sought to put Moses to death); uciec przed faraonem (to flee from the Pharaoh); przy studni (next to a well).

Wersety 16-19

  • obrona (f.), defence
  • obronić (pf.), to defend

Review: kapłan (m., priest), siedem (seven), córka (f., daughter), przyjść (pf., to arrive, to come), naczerpać (pf., to draw), woda (f., water), napełnić (impf., to fill), koryto (m., trough), napoić (pf., to water, to give water to), owca (f., sheep), ojciec (m., father), nadejść (pf., to come, to approach), pasterz (m., shepherd), odpędzić (pf., to repel, to drive away), powstać (pf., to arise), wziąć (pf., to take), wrócić (pf., to return), zapytać (pf., to ask), dlaczego (for what reason), wracać (impf., to return), dziś (today), wcześnie (soon, early).

Verse 16: kapłan Madianitów (the priest of the Midianites); naczerpały wody (they drew water); napełniły koryta (they filled [were filling] the troughs); napoić owce swego ojca (to water their father’s sheep). You will have understood that naczerpały and napełniły, because of their endings, are feminine plural forms.

Verse 17: nadeszli pasterze (the shepherds came); odpędzili je (they drove them off).  Nadeszli and odpędzili are masculine plural forms (compare their endings to those of the verbs pointed out at verse 16). Also from this verse: wziął je w obronę (he took to their defence; literally, he took them in defence).

Verse 18: do Reuela, ojca swego (to their father Reuel); dlaczego wracacie dziś tak wcześnie? (for what reason do you return so soon today?).

Verse 19: Egipcjanin obronił nas przed pasterzami (an Egyptian defended us from the shepherds).

Declension of pasterz (m.)

sing. pl.
nom. pasterz pasterze
gen. pasterza pasterzy
dat. pasterzowi pasterzom
acc. pasterza pasterzy
instr. pasterzem pasterzami
loc. pasterzu pasterzach
voc. pasterzu pasterze

Wersety 20-25

  • pożywić (pf.) się, to feed oneself
  • cudzoziemiec (m.), foreigner
  • narzekać (impf.), to complain, to moan
  • jęczeć (impf.), to moan, to groan
  • narzekanie (n.), complaints, outcry
  • dochodzić (impf.), to reach, to come
  • jęk (m.), moaning, groaning

Review: wówczas (then, at that time), córka (f., daughter), gdzie (where), czemu (why), pozostawić (pf., to leave), człowiek (m., man), zawołać (pf., to call for, to summon), chleb (m., bread), zgodzić się (pf., to agree, to consent), zamieszkać (pf., to settle, to stay), dać za żonę (pf., to give as wife), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), dać imię (pf., to give the name, to name), mówić (impf., to say), obcy (foreign, strange), ziemia (f., land), długi (long), czas (m., time), umrzeć (pf., to die), król (m., king), egipski (Egyptian), Izraelita (m., Israelite), ciężki (heavy, severe, onerous), praca (f., work, labour, toil), wysłuchać (pf., hear), pamiętać (impf., to remember), przymierze (n., covenant), spojrzeć (pf., to look), ulitować się (pf., to take pity).

Verse 20: czemu pozostawiłyście tego człowieka? (why did you leave this man?);  zawołajcie go (call him), aby pożywił się chlebem (so that he may eat bread; literally, so that he may feed himself with bread).

Verse 21: u tego człowieka (with this man; at the place of this man).

Verse 22: jestem cudzoziemcem w obcej ziemi (I am a foreigner in a foreign land).

Verse 23: po długim czasie (after a long time); Izraelici (the Israelites; this is the nominative plural form of the masculine singular Izraelita); narzekanie na ciężką pracę (their outcry about the onerous labour).

Verse 25: spojrzał Bóg na Izraelitów (God looked upon the Israelites) i ulitował się nad nimi (and he took pity on them).