Polish language series: Wj 1, ucisk Izraela

Księga Wyjścia

Oto imiona

With this begins study of the Polish language through the book of Exodus, known in Polish as Księga Wyjścia. In this post, the reader will study the contents of Wj 1, which is the first chapter of the book of Exodus, and where Wj is the abbreviation of Księga Wyjścia. The subject matter of this book is: uwolnienie Izraelitów z Egiptu (liberation of the Israelites from Egypt), and of Wj 1 in particular: rozrost i ucisk Izraela (growth and oppression of Israel).

The study notes provided for the book of Exodus take much the same form as those provided for the book of Genesis. In this Exodus study, it is assumed that the reader has already worked his way through the entire book of Genesis in Polish. If he has not done so, he ought to begin study of the Polish language here.

Read Wj 1

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Wj 1. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-7

  • rozradzać się (impf.), to propagate oneself
  • pomnażać (impf.), to increase
  • potężnieć (pf.), to acquire power
  • umacniać się (impf.), to strengthen oneself
  • napełnić się (pf.), to fill oneself up

Review: oto (these are), imię (n., name), syn (m., son), razem z (together with), przybyć (pf., to come), Egipt (m., Egypt), każdy (each), przyjść (pf., to come), rodzina (f., family), wszystek (all), potomek (m., descendant), siedemdziesiąt (seventy), osoba (f., individual), już (already), potem (then), umrzeć (pf., to die), brat (m., brother), cały (entire), pokolenie (n., generation), coraz bardziej (ever more), kraj (m., country).

Verses 1-4: Oto imiona synów Izraela (these are the names of the sons of Israel), którzy razem z Jakubem przybyli do Egiptu (who together with Jacob came to Egypt). Każdy zaś przyszedł ze swoją rodziną (and each came with his family): Ruben, Symeon, Lewi, Juda (Reuben, Simeon, Levi, Judah); Issachar, Zabulon i Beniamin (Issachar, Zebulun and Benjamin); Dan, Neftali, Gad i Aser (Dan, Naphtali, Gad and Asher). — Of the perfective przyjść, review the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine); przyszedłem (1.ps); przyszedłeś (2.ps); przyszedł (3.ps); przyszliśmy (1.pp); przyszliście (2.pp); przyszli (3.pp); (feminine) przyszłam (1.ps); przyszłaś (2.ps); przyszła (3.ps); przyszłyśmy (1.pp); przyszłyście (2.pp); przyszły (3.pp).

Verse 5: Było zaś wszystkich potomków Jakuba siedemdziesiąt osób (now of all the descendants of Jacob were there seventy individuals), Józef zaś już był w Egipcie (whereas Joseph was already in Egypt). — Review: Counting in Polish.

Verse 6: Potem umarł Józef (then Joseph died) i wszyscy jego bracia (and all his brethren), i całe to pokolenie (and this entire generation). — Of the perfective umrzeć, review the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) umarłem (1.ps); umarłeś (2.ps); umarł (3.ps); umarliśmy (1.pp); umarliście (2.pp); umarli (3.pp); (feminine) umarłam (1.ps); umarłaś (2.ps); umarła (3.ps); umarłyśmy (1.pp); umarłyście (2.pp); umarły (3.pp).

Verse 7: A synowie Izraela rozradzali się (but the sons of Israel were propagating themselves), pomnażali (increasing), potężnieli (acquired power) i umacniali się coraz bardziej (and strengthening themselves ever more), tak że cały kraj się nimi napełnił (so that the entire country filled itself up with them).

Wersety 8-10

  • liczniejszy, more numerous
  • potężniejszy, more powerful
  • roztropnie, wisely
  • ażeby = aby
  • wypadek (m.), event

Review: lecz (but), rządy (pl., reign), objąć (pf., to embrace), nowy (new), król (m., king), znać (impf., to know), rzec (pf., to say), lud (m., people), syn (m., son), przeciw (against), wystąpić (pf., to step forth), przestać (pf., to cease), rozmnażać się (impf., to multiply oneself), bowiem (for), wojna (f., war), móc (impf., may), połączyć się (pf., to be united), wróg (m., foe), walka (f., strife), wyjść (pf., to go forth), kraj (m., country).

Verse 8: Lecz rządy w Egipcie objął nowy król (but a new king embraced reign in Egypt), który nie znał Józefa (who knew Joseph not).

Verse 9: I rzekł do swego ludu (and he said to his people): oto lud synów Izraela (so it is that the people of the sons of Israel) jest* liczniejszy* i potężniejszy* od nas (are more numerous and more powerful than we). — *Agreements are made with the masculine singular lud.

licznyliczniejszynajliczniejszy
numerousmore numerousmost numerous

potężnypotężniejszynajpotężniejszy
powerfulmore powerfulmost powerful

Verse 10: Roztropnie przeciw niemu* wystąpmy (wisely against them shall we step forth), ażeby się przestał* rozmnażać (that they should cease multiplying themselves). W wypadku bowiem wojny (for in the event of war) mógłby* się połączyć z naszymi wrogami (they may be united with our foes) w walce przeciw nam (in strife against us), aby wyjść z tego kraju (to go forth from this country). — *Agreements are made with the masculine singular lud.

Declension of wojna (f.)

sing. pl.
nom. wojna wojny
gen. wojny wojen
dat. wojnie wojnom
acc. wojnę wojny
instr. wojną wojnami
loc. wojnie wojnach
voc. wojno wojny

Wersety 11-14

  • robota (f.), labour
  • publiczny, public
  • uciskać (impf.), to oppress
  • skład (m.), storehouse
  • im… tym, the… the
  • rozrastać się (impf.), to spread oneself
  • potęgować (impf.), to intensify
  • wstręt (m.), abhorrence
  • bezwzględnie, ruthlessly
  • zmuszać (impf.), to constrain
  • uprzykrzać (impf.), to make unbearable
  • uciążliwy, onerous
  • glina (f.), clay
  • przymuszać (impf.), to compel

Review: ustanowić (pf., to institute), przełożony (m., superior), ciężki (grievous), prace (pl., tasks), budować (impf., to build), wówczas (then), faraon (m., pharaoh), miasto (n., city), bardziej (more), rozmnażać się (impf., to multiply oneself), jeszcze (yet), Izraelita (m., Israelite), Egipcjanin (m., Egyptian), syn (m., son), życie (n., life), praca (f., work), cegła (f., brick), różny (various), pole (n., field), wszystek (all).

Verse 11: Ustanowiono nad nim przełożonych robót publicznych (*superiors of public labours were instituted over them*), aby go uciskali ciężkimi pracami+ (that they should oppress them with grievous tasks). Budowano wówczas dla faraona miasta na składy (¬cities for storehouses were then being built for the pharaoh¬): Pitom i Ramses (Pithom and Ramses). — *Or instead employing the active voice: one instituted over them superiors of public labours. +In my translations, I render the singular praca as work, and the plural prace as tasks. ¬Or instead employing the active voice: one was then building for the pharaoh cities for storehouses.

Declension of praca (f.)

sing. pl.
nom. praca prace
gen. pracy prac
dat. pracy pracom
acc. pracę prace
instr. pracą pracami
loc. pracy pracach
voc. praco prace

Verse 12: Ale im bardziej go uciskano (*but the more they would be oppressed*), tym bardziej się rozmnażał i rozrastał (the more they would multiply themselves and spread), co jeszcze potęgowało wstręt do Izraelitów (which would yet intensify abhorrence for the Israelites). — *Or instead employing the active voice: but the more one would oppress them.

Verses 13-14: Egipcjanie bezwzględnie zmuszali synów Izraela (the Egyptians would ruthlessly constrain the sons of Israel) do ciężkich prac (to grievous tasks) i uprzykrzali im życie (and would make life unbearable for them) uciążliwą pracą (with onerous work) przy glinie i cegle (by clay and brick) oraz różnymi pracami na polu (and with various tasks in the field). Do tych wszystkich prac (to all these tasks) przymuszano ich bezwzględnie (*would they be ruthlessly compelled*). — *Or instead employing the active voice: would one ruthlessly compel them.

Wersety 15-18

  • płeć (f.), gender
  • noworodek (m.), newborn
  • winien, ought
  • dziewczynka (f.), baby girl
  • pozostawiać (impf.), to leave
  • nowo, newly
  • narodzony, born

Review: potem (then), położna (f., midwife), kobieta (f., woman), hebrajski (Hebrew), nazywać się (impf., to be named), drugi (other), powiedzieć (pf., to say), król (m., king), egipski (Egyptian), słowo (n., word), poród (m., delivery), patrzeć (impf., to look), chłopiec (m., lad), zabić (pf., to kill), zostawić (pf., to leave), życie (n., life), bać się (impf., to fear), wykonać (pf., to execute), rozkaz (m., order), wezwać (pf., to summon), mówić (impf., to speak), czemu (why), czynić (impf., to do).

Verses 15-16: Potem do położnych u kobiet hebrajskich (then to the midwives amongst the Hebrew women), z których jedna nazywała się Szifra, a druga Pua (of whom the one was named Shiphrah and the other Puah), powiedział król egipski te słowa (the Egyptian king said these words): jeśli będziecie przy porodach kobiet hebrajskich (if you are [will be] at the deliveries of the Hebrew women), to patrzcie na płeć noworodka (then look upon the gender of the newborn). Jeśli będzie chłopiec (if it is [will be] a lad), to winnyście go zabić (then you are to kill him), a jeśli dziewczynka (but if {it is} a baby girl), to zostawcie ją przy życiu (then leave her alongside life).

Declension of życie (n.)

sing. pl.
nom. życie życia
gen. życia żyć
dat. życiu życiom
acc. życie życia
instr. życiem życiami
loc. życiu życiach
voc. życie życia

Verse 17: Lecz położne bały się Boga (but the midwives would fear God) i nie wykonały rozkazu króla egipskiego (and executed not the order of the Egyptian king), pozostawiając przy życiu [nowo narodzonych] chłopców (in leaving alongside life the newly born lads).

Declension of chłopiec (m.)

sing. pl.
nom. chłopiec chłopcy
gen. chłopca chłopców
dat. chłopcu chłopcom
acc. chłopca chłopców
instr. chłopcem chłopcami
loc. chłopcu chłopcach
voc. chłopcze chłopcy

Verse 18: I wezwał król egipski położne (and the Egyptian king summoned the midwives), mówiąc do nich (in speaking to them): czemu tak czynicie (why do you so) i czemu pozostawiacie chłopców przy życiu? (and why leave you the lads alongside life?).

Wersety 19-22

  • wcześniej, earlier
  • wyrzucić (pf.), to cast forth
  • pozostawić (pf.), to leave

Review: odpowiedzieć (pf., to respond), faraon (m., pharaoh), kobieta (f., woman), hebrajski (Hebrew), podobny (similar), Egipcjanka (f., Egyptian woman), zdrowy (sound), toteż (therefore), rodzić (impf., to bear), zanim (before), zdołać (pf., to be able), przybyć (pf., to come), położna (f., midwife), czynić (impf., to do), dobrze (well), lud (m., people), izraelski (Israelite), stawać się (impf., to become), coraz (ever more), liczniejszy (more numerous), potężniejszy (more powerful), ponieważ (for), bać się (impf., to fear), również (also), zapewnić (pf., to secure), potomstwo (n., offspring), wydać (pf., to give forth), wtedy (then), cały (entire), naród (m., nation), rozkaz (m., order), nowo (newly), narodzony (born), chłopiec (m., lad), Hebrajczyk (m., Hebrew), należy (one is to), rzeka (f., river), dziewczynka (f., baby girl), życie (f., life).

Verse 19: One odpowiedziały faraonowi (they responded to the pharaoh): kobiety hebrajskie nie są podobne do Egipcjanek (the Hebrew women are not similar to the Egyptian women), one są zdrowe (they are sound), toteż rodzą wcześniej, zanim zdoła do nich przybyć położna (therefore they bear earlier, before the midwife is able to come to them).Hebrew woman is rendered in the text of this verse as kobieta hebrajska (woman + adjective denoting Hebrewness), whereas Egyptian woman is rendered by the feminine noun Egipcjanka. Employing kobieta, Egyptian woman could also be expressed as kobieta egipska, after the manner of kobieta hebrajska. Now after the manner of Egipcjanka, Hebrew woman may instead also be rendered by the feminine noun Hebrajka. Along these same lines, Polish has the adjective polski (Polish) and the masculine noun Polak (m., Pole, Polish man). Example: język polski (Polish tongue); jestem Polakiem (I am a Pole). The feminine form of Polak is Polka (f., Polish woman): jestem Polką (I am a Polish woman). Regarding kobieta, observe the following: kobieta hebrajska (Hebrew woman); kobiety hebrajskie (Hebrew women).

wcześniewcześniejnajwcześniej
earlyearlierearliest

Declension of kobieta (f.)

sing. pl.
nom. kobieta kobiety
gen. kobiety kobiet
dat. kobiecie kobietom
acc. kobietę kobiety
instr. kobietą kobietami
loc. kobiecie kobietach
voc. kobieto kobiety

Verse 20: Bóg dobrze czynił położnym (God would do well with the midwives), a lud [izraelski] stawał się coraz liczniejszy i potężniejszy (and the Israelite people were becoming ever more numerous and more powerful).

Verse 21: Ponieważ położne bały się Boga (for the midwives would fear God), również i im zapewnił On potomstwo (also for them did he secure offspring).

Verse 22: Faraon wydał wtedy całemu narodowi rozkaz (the pharaoh then gave forth to the entire nation {such} order): wszystkich nowo narodzonych chłopców Hebrajczyków (all newly born lads of the Hebrews) należy wyrzucić do rzeki (are to be cast forth into the river), a dziewczynki pozostawić przy życiu (but the baby girls left alongside life).