Polish language series: Rdz 50, śmierć Józefa

The fiftieth and final chapter of the book of Genesis tells of the burial of Jacob (pogrzeb Jakuba) and death of Joseph (śmierć Józefa). Also recounted: bracia proszą Józefa o przebaczenie (the brethren entreat Joseph for forgiveness).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 50

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 50. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-6

  • przypaść (pf.), to fall
  • lekarz (m.), physician
  • zabalsamować (pf.), to embalm
  • balsamować (impf.), to embalm
  • balsamowanie (n.), embalming
  • skończyć się (pf.), to come finished
  • okres (m.), period
  • zobowiązać (pf.), to bind
  • spełnienie (n.), accomplishment

Review: twarz (f., face), ojciec (m., father), płakać (impf., to weep), całować (impf., to kiss), potem (then), rozkazać (pf., to order), domowy (domestic), zatem (therefore), zabrać (pf., to take), czterdzieści (forty), dzień (m., day), tyle (this much), czas (m., time), trwać (impf., to endure), mieszkaniec (m., inhabitant), Egipt (m., Egypt), opłakiwać (impf., to lament), siedemdziesiąt (seventy), żałoba (f., mourning), zwrócić się (pf., to apply unto), otoczenie (n., attendants), faraon (m., pharaoh), następujący (following), prośba (f., request), darzyć (impf., to bestow), życzliwość (f., kindness), powiedzieć (pf., to say), sam (he himself), przysięga (f., oath), spełnić (pf., to accomplish), taki (such), polecenie (n., instruction), umrzeć (pf., to die), pochować (pf., to bury), grób (m., grave), przygotować (pf., to prepare), kraj (m., country), niech (let), więc (therefore), teraz (now), wolno (it is permitted to), udać się (pf., to go), tam (thither), móc (impf., to be able), wrócić (pf., to return), odpowiedzieć (pf., to respond), iść (impf., to go), przysięgnąć (pf., to swear).

Verse 1: Józef przypadł do twarzy swego ojca (Joseph fell upon his father’s face), płakał nad nim i całował go (would weep over him and kiss him).

Verse 2: A potem rozkazał swym domowym lekarzom (and then he ordered his domestic physicians), aby zabalsamowali jego ojca (that they should embalm his father). Ci zatem lekarze balsamowali Izraela: these physicians therefore would embalm Israel.

Declension of lekarz (m.)

sing. pl.
nom. lekarz lekarze
gen. lekarza lekarzy
dat. lekarzowi lekarzom
acc. lekarza lekarzy
instr. lekarzem lekarzami
loc. lekarzu lekarzach
voc. lekarzu lekarze

Verse 3: Zabrało im* to czterdzieści dni (this took them forty days), tyle bowiem czasu trwało balsamowanie (for this much time would an embalming endure). Mieszkańcy Egiptu opłakiwali Jakuba (the inhabitants of Egypt would lament Jacob) przez siedemdziesiąt dni (for seventy days). — *Im (unto them) is dative, wherefore a literal rendering after the manner of the Polish results in: zabrało (took) im (unto them) to (this) czterdzieści dni (forty days), which is to say, unto them did this take forty days.

Verses 4-5: Kiedy zaś skończył się okres żałoby po nim (now when the period of mourning for him had come finished), Józef zwrócił się do otoczenia faraona (Joseph applied unto the pharaoh’s attendants) z następującą prośbą (with the following request): jeśli darzycie mnie życzliwością (if ye bestow me with kindness), powiedzcie samemu faraonowi (say unto the pharaoh himself), że mój ojciec zobowiązał mnie przysięgą (that my father hath bound me by oath) do spełnienia takiego polecenia (unto the accomplishment of such instruction): gdy umrę (when I shall die), pochowasz mnie w moim grobie (thou shalt bury me in my grave), który sobie przygotowałem w kraju Kanaan (which I have prepared for myself in the country {of} Canaan). Niech mi więc teraz będzie wolno udać się tam (let it therefore now be permitted unto me to go thither), abym mógł pochować mego ojca (that I may be able to bury my father), a potem wrócę (and then I shall return).

Verse 6: Faraon odpowiedział (the pharaoh responded): idź i pochowaj twego ojca (go and bury thy father), tak jak mu przysiągłeś (so as thou hadst sworn unto him).

Wersety 7-13

  • dworski, court-
  • ciągnąć (impf.), to have in tow
  • tworzyć (impf.), to form
  • orszak (m.), procession
  • odprawić (pf.), to conduct
  • obrzęd (m.), ritual
  • żałobny, mourning-
  • obchodzić (impf.), to observe
  • uroczystość (f.), solemnity

Review: wyruszyć (pf., to set forth), droga (f., way), pochować (pf., to bury), ojciec (m., father), pójść (pf., to go), również (also), wiele (many), dworzanin (m., courtier), faraon (m., pharaoh), starszy (elder), urzędnik (m., official), dostojnik (m., dignitary), ziemia (f., land), nadto (moreover), cały (entire), rodzina (f., family), brat (m., brother), dziatwa (f., little ones), trzoda (f., stock), bydło (n., cattle), zostać (pf., to remain), ludzie (pl., men), wóz (m., car), koń (m., horse), bardzo (very), liczny (numerous), przybyć (pf., to come), leżeć (impf., to lie), drugi (other), strona (f., side), tam (there), wielki (great), wspaniały (magnificent), siedem (seven), dzień (m., day), mieszkać (impf., to dwell), Kananejczyk (m., Canaanite), widzieć (impf., to behold), mówić (impf., to speak), żałoba (f., mourning), Egipcjanin (m., Egyptian), dlatego (therefore), nazwać (pf., to name), miejscowość (f., site), syn (m., son), uczynić (pf., to do), zatem (therefore), rozkazać (pf., to order), przenieść (pf., to remove), pieczara (f., cave), pole (n., field), kupić (pf., to purchase), Chetyta (m., Hittite), tytuł (m., title), własność (f., possession), grób (m., grave), pobliże (n., vicinity).

Verses 7-8: I Józef wyruszył w drogę (and Joseph set forth on the way), aby pochować ojca (to bury {his} father). A z nim poszło również wielu dworzan faraona (and with him did also go many courtiers of the pharaoh), starszych urzędników dworskich (elder court officials) i wszyscy dostojnicy ziemi Egiptu (and all the dignitaries of the land of Egypt); nadto cała rodzina Józefa (moreover the entire family of Joseph), jego bracia (his brethren) oraz rodzina jego ojca (and the family of his father). Tylko dziatwa (only {their} little ones) oraz trzody i bydło zostały w Goszen (as well as {their} stocks and cattle remained in Goshen).

Declension of wiele (singular and plural)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
wielu wiele
gen. wielu wielu
dat. wielu wielu
acc. wielu wiele
instr. wieloma wieloma
loc. wielu wielu

m. (pers.), masculine personal

Verse 9: Ciągnęli z nim (they had in tow with them) również ludzie na wozach i na koniach (also men in cars and on horses), tworząc bardzo liczny orszak (in forming a very numerous procession).

Verse 10: A gdy przybyli do Goren-Haatad (and when they came unto Goren-ha-Atad), które leży po drugiej stronie Jordanu (which lieth on the other side of the Jordan), odprawili tam wielki i wspaniały obrzęd żałobny (they conducted there a great and magnificent mourning ritual): [Józef] przez siedem dni obchodził (Joseph for seven days would observe) żałobną uroczystość po swym ojcu (a mourning solemnity for his father).

Verse 11: Mieszkający tam Kananejczycy (the Canaanites dwelling there), widząc tę uroczystość żałobną w Goren-Haatad (in beholding this mourning solemnity in Goren-ha-Atad), mówili (spoke): oto jak wielka jest żałoba Egipcjan (how great is the mourning of the Egyptians). Dlatego nazwano [tę miejscowość] (therefore one named this site), która leży po drugiej stronie Jordanu (which lieth on the other side of the Jordan), Abel Misraim (Abel-Mizraim).

Verses 12-13: Synowie [Jakuba] uczynili zatem tak (the sons of Jacob therefore did so), jak im rozkazał ojciec (as {their} father had ordered them): przenieśli go do Kanaanu (they removed him unto Canaan) i pochowali w pieczarze na polu Makpela (and buried him in the cave, in the field {of} Machpelah). Pole to kupił Abraham od Efrona Chetyty (this field had Abraham purchased from Ephron the Hittite) jako tytuł własności grobu (as a title of possession of a grave). Leżało ono w pobliżu Mamre: it lay in the vicinity of Mamre.

Wersety 14-18

  • pogrzeb (m.), burial
  • zdawać (impf.), to give over
  • wyrządzić (pf.), to occasion

Review: ojciec (m., father), wrócić (pf., to return), wraz z (together with), brat (m., brother), pójść (pf., to go), pochować (pf., to bury), sprawa (f., matter), żyć (impf., to live), myśleć (impf., to think), na pewno (surely), prześladować (impf., to persecute), odpłacić (pf., to repay), krzywda (f., harm), toteż (therefore), kazać (impf., to bid), powiedzieć (pf., to say), dać (pf., to give), przed (before), śmierć (f., death), taki (such), polecenie (n., instruction), raczyć (pf., to be so good as to), przebaczyć (pf., to forgive), wykroczenie (n., transgression), wina (f., guilt), przeto (therefore), darować (pf., to pardon), łaskawie (graciously), czcić (impf., to venerate), rozpłakać się (pf., to break into tears), powtórzyć (pf., to repeat), upaść (pf., to fall), przez (across from), rzec (pf., to say), niewolnik (m., bondsman).

Verse 14: Józef (Joseph) po pogrzebie ojca (after the burial of {his} father) wrócił do Egiptu wraz z braćmi (returned unto Egypt together with {his} brethren) i wszystkimi, którzy z nim poszli (and all who had gone with him), aby pochować jego ojca (to bury his father).

Verse 15: Bracia Józefa (Joseph’s brethren) zdając sobie sprawę z tego (*in realising*), że ojciec ich nie żyje (that their father was not living), myśleli (would think): na pewno Józef będzie nas teraz prześladował (surely Joseph will now be persecuting us) i odpłaci nam za wszystkie krzywdy (and will repay us for all the harm), które mu wyrządziliśmy (which we occasioned him). — *literally, in giving over unto themselves the matter of this

Verses 16-17: Toteż kazali powiedzieć Józefowi (therefore they bade say unto Joseph): ojciec twój dał przed śmiercią takie polecenie (thy father gave before death such instruction): powiedzcie Józefowi tak (say unto Joseph so): racz przebaczyć braciom twym wykroczenie i winę ich (be so kind as to forgive unto thy brethren {their} transgression and guilt), wyrządzili ci bowiem krzywdę (for they have occasioned thee harm). Teraz przeto daruj łaskawie winę nam (now therefore pardon graciously {our} guilt unto us), którzy czcimy Boga twojego ojca ({we} who venerate the God of thy father). Józef rozpłakał się (Joseph broke into tears), gdy mu to powtórzono (when unto him one repeated this).

Verse 18: Wtedy bracia już sami poszli do Józefa (by then had the brethren themselves gone unto Joseph) i upadłszy przez nim (and in having fallen across from him) rzekli (they said): jesteśmy twoimi niewolnikami (we are thy bondsmen).

Wersety 19-26

  • knuć (impf.), to scheme
  • serdecznie, heartily
  • prawnuk (m.), great-grandson
  • poprzysiąc (pf.), to swear
  • trumna (f.), coffin

Review: powiedzieć (pf., to say), bać się (impf., to fear), miejsce (n., place), niegdyś (previously), zło (n., ill), przeciwko (against), jednak (however), zamierzyć (pf., to intend), dobro (n., good), sprawić (pf., to bring to pass), dzisiaj (today), przeżyć (pf., to subsist), wielki (great), naród (m., nation), żywić (impf., to nourish), dziecko (n., child), pocieszać (impf., to comfort), przemawiać (impf., to address), mieszkać (impf., to dwell), rodzina (f., family), dożyć (pf., to reach), sto dziesięć (one hundred and ten), rok (m., year), doczekać się (pf., to meet with), syn (m., son), urodzić się (pf., to be born), kolano (n., knee), wreszcie (at the last), rzec (pf., to say), brat (m., brother), umrzeć (pf., to die), okazać (pf., to show), łaska (f., grace), wyprowadzić (pf., to bring forth), ziemia (f., land), kraj (m., country), dać (pf., to give), po czym (thereupon), zobowiązać (pf., to bind), przysięga (f., oath), spełnić (pf., to accomplish), taki (such), polecenie (n., instruction), łaskawość (f., graciousness), zabrać (pf., to take along), stąd (hence), kość (f., bone), zabalsamować (pf., to embalm), złożyć (pf., to commit).

Verse 19: Lecz Józef powiedział do nich (but Joseph said unto them): nie bójcie się (fear not). Czyż ja jestem na miejscu Boga?: am I ever in the place of God?

Verse 20: Wy niegdyś knuliście zło przeciwko mnie (ye would previously scheme ill against me), Bóg jednak zamierzył to jako dobro (God however intended this as good), żeby sprawić to, co jest dzisiaj (to bring to pass that which is today), że przeżył wielki naród (that a great nation may subsist).

Verse 21: Teraz więc nie bójcie się (now therefore fear not): będę żywił was i dzieci wasze (I shall be nourishing you and your children). I tak ich pocieszał (and so would he comfort them), przemawiając do nich serdecznie (in addressing them heartily).

Verses 22-23: Józef mieszkał w Egipcie (Joseph would dwell in Egypt) wraz z rodziną swego ojca (together with the family of his father). Dożył on stu dziesięciu lat (he reached one hundred and ten years {of age}) i doczekał się prawnuków z Efraima (and met with the great-grandsons of Ephraim). Również dzieci Makira*, syna Manassesa (also the children of Machir son of Manasseh), urodziły się na kolanach Józefa (were born on Joseph’s knees). — *nominative: Makir

Verse 24: Wreszcie Józef rzekł do swych braci (at the last Joseph said unto his brethren): gdy ja umrę (when I shall die), Bóg okaże wam swą łaskę (God will show you his grace) i wyprowadzi was z tej ziemi do kraju (and will bring you forth from this land unto the country), który poprzysiągł dać Abrahamowi, Izaakowi i Jakubowi (which he swore to give unto Abraham, Isaac and Jacob).

Verse 25: Po czym zobowiązał synów Izraela przysięgą (thereupon he bound the sons of Israel by oath), że spełnią takie polecenie (that they should accomplish such instruction): gdy Bóg okaże wam tę wielką swoją łaskawość (when God will show you this his great graciousness), zabierzcie stąd moje kości (take along hence my bones).

Declension of kość (f.)

sing. pl.
nom. kość kości
gen. kości kości
dat. kości kościom
acc. kość kości
instr. kością kośćmi
loc. kości kościach
voc. kości kości

Verse 26: Po czym Józef umarł (thereupon Joseph died), mając* sto dziesięć lat (in being one hundred and ten years {of age}). Zabalsamowano go (one embalmed him) i złożono go do trumny w Egipcie (and committed him unto a coffin in Egypt). — *literally, in having


This completes study of the book of Genesis in Polish. Continue now with the book of Exodus, the links whereto are found in the index.