Polish language series: Rdz 49, śmierć Jakuba

The forty-ninth and penultimate chapter of the book of Genesis tells of Jacob’s death. From the subject lines: Jakub błogosławi swoich synów (Jacob blesses his sons); śmierć i pogrzeb Jakuba (death and burial of Jacob).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 49

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 49. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

  • przywołać (pf.), to call for
  • późniejszy, later
  • pierwszy płód (m.), first issue
  • górować (impf.), to excel
  • duma (f.), loftiness
  • kipieć (impf.), to seethe
  • zbezcześcić (pf.), to profane

Review: syn (m., son), mówić (impf., to speak), zgromadzić się (pf., to gather round), opowiedzieć (pf., to recount), czekać (impf., to await), czas (m., time), późny (late), zebrać się (pf., to gather together), słuchać (impf., to hearken), ojciec (m., father), pierworodny (firstborn), moc (f., might), męski (masculine), siła (f., force), woda (f., water), bo (for), wejść (pf., to enter), łoże (m., bed), wchodzić (impf., to enter).

Verse 1: Jakub przywołał swoich synów (Jacob called for his sons) mówiąc do nich (in speaking to them): zgromadźcie się (gather round), a opowiem wam (and I will recount to you), co was czeka w czasach późniejszych (that which awaits you in later times).

późnypóźniejszynajpóźniejszy
latelaterlatest

Verse 2: Zbierzcie się i słuchajcie (gather together and hearken), synowie Jakuba (O sons of Jacob), słuchajcie Izraela, ojca waszego (hearken unto Israel your father).

Declension of ojciec (m.)

sing. pl.
nom. ojciec ojcowie
gen. ojca ojców
dat. ojcu ojcom
acc. ojca ojców
instr. ojcem ojcami
loc. ojcu ojcach
voc. ojcze ojcowie

Verse 3: Rubenie, synu mój pierworodny (Reuben, my firstborn son), tyś moją mocą (you are my might) i pierwszym płodem mojej męskiej siły (and the first issue of my masculine force), górujący dumą (excelling by loftiness) i górujący siłą (and excelling by force).

Verse 4: Kipiałeś jak woda (you would seethe like water): nie będziesz już górował (you shall be excelling no more), bo wszedłeś do łoża twego ojca (for you entered into the bed of your father), wchodząc zbezcześciłeś moje łoże (in entering did you profane my bed).

Wersety 5-7

  • zmowa (f.), collusion
  • przyłączyć się (pf.), to be joined
  • knowanie (n.), machinations
  • złączyć (pf.), to unite
  • mordować (impf.), to massacre
  • swawola (f.), wantonness
  • kaleczyć (impf.), to maim
  • gwałtowny, violent
  • zawziętość (f.), obstinacy
  • okrucieństwo (n.), cruelty
  • rozdrobnić (pf.), to disperse

Review: brat (m., brother), narzędzie (n., tool), gwałt (m., violence), miecz (m., sword), sława (f., exalt), gniew (m., anger), człowiek (m., man), bydło (n., cattle), przeklęty (cursed), rozproszyć (pf., to scatter), więc (therefore).

Verse 5: Symeon i Lewi, bracia (brethren Simeon and Levi), narzędziami gwałtu były ich miecze (tools of violence were their swords).

Declension of miecz (m.)

sing. pl.
nom. miecz miecze
gen. miecza mieczy
mieczów
dat. mieczowi mieczom
acc. miecz miecze
instr. mieczem mieczami
loc. mieczu mieczach
voc. miecz miecze

Verse 6: Do ich zmowy się nie przyłączę (unto their collusion will I not be joined), z ich knowaniem nie złączę mej sławy (with their machinations will I not unite my exalt); gdyż w gniewie swym mordowali ludzi (for in their anger would they massacre men) i w swej swawoli kaleczyli bydło (and in their wantonness would they maim cattle).

Verse 7: Przeklęty ten ich gniew (cursed this their anger), gdyż był gwałtowny (for it was violent), i ich zawziętość (and their obstinacy), gdyż była okrucieństwem (for it was cruelty). Rozproszę ich więc w Jakubie (I will therefore scatter them in Jacob) i rozdrobnię ich w Izraelu (and will disperse them in Israel).

Wersety 8-10

  • kark (m.), nape
  • lew (m.), lion
  • zdobycz (f.), capture
  • róść (impf.), to grow
  • czaić się (impf.), to lie in wait
  • skok (m.), leap
  • lwica (f.), lioness
  • drażnić (impf.), to provoke
  • odjąć (pf.), to take away
  • berło (n.) sceptre
  • pasterski, pastoral
  • posłuch (m.), obedience

Review: sław (impf., to exalt), brat (m., brother), bowiem (for), ręka (f., hand), wróg (m., foe), syn (m., son), ojciec (m., father), oddawać (impf., to render), pokłon (m., obeisance), młody (young), gotować (impf., to ready), podobny (similar), któż (who ever), ośmielić się (pf., to dare), zostać (pf., to get), laska (f., staff), spośród (from between), kolano (n., knee), (until), przyjść (pf., to come), należeć (impf., to belong), zdobyć (pf., to attain), naród (m., nation).

Verse 8: Judo, ciebie sławić będą bracia twoi (O Judah, your brethren shall be exalting you), twoja bowiem ręka na karku twych wrogów (for your hand {shall be} on the nape of your foes). Synowie twego ojca będą ci oddawać pokłon: your father’s sons shall be rendering obeisance to you.

Verse 9: Judo, młody lwie (O Judah, young lion), na zdobyczy róść będziesz, mój synu (on capture shall you be growing, my son): jak lew czai się (as a lion lies in wait), gotuje do skoku (readies for the leap), do lwicy podobny (similar to a lioness)któż się ośmieli go drażnić? (who ever will dare provoke him?).

Verse 10: Nie zostanie odjęte berło od Judy (the sceptre shall not be taken away from Judah) ani laska pasterska spośród kolan jego (or the pastoral staff from between his knees), aż przyjdzie ten, do którego ono należy (until this one unto whom it belongs comes [will come]), i zdobędzie posłuch u narodów (and attains [will attain] obedience amongst the nations).

Declension of kolano (n.)

sing. pl.
nom. kolano kolana
gen. kolana kolan
dat. kolanu kolanom
acc. kolano kolana
instr. kolanem kolanami
loc. kolanie kolanach
voc. kolano kolana

Wersety 11-15

  • przywiązać (pf.) to bind
  • osiołek (m.), little ass
  • ośli, ass-
  • latorośl (f.), shoot
  • prać (impf.), to wash
  • odzież (f.), clothing
  • winogrono (n.), grape
  • iskrzyć się (impf.), to sparkle
  • ząb (m.), tooth
  • zawijać (impf.), to call (of ships)
  • okręt (m.), ship
  • kościsty, bony
  • ufny, confident
  • bezpieczeństwo (n.), security
  • uroczy, delightful
  • ugiąć (pf.), to bend
  • grzbiet (m.), back
  • brzemię (n.), burden

Review: winnica (f., vineyard), źrebię (n., colt), winny (vine-), wino (n., wine), krew (f., blood), szata (f., garment), oko (n., eye), biały (white), mleko (n., milk), mieszkać (impf., to dwell), wybrzeże (n., coast), morze (n., sea), brzeg (m., edge), dokąd (whither), kraniec (m., boundary), osioł (m., ass), wylegiwać się (impf., to lie), widzieć (impf., to behold), dobry (good), spoczynek (m., rest), kraj (m., country), musieć (impf., to have to), stać się (pf., to become), niewolnik (m., bondsman), pędzić (impf., to drive), praca (f., work).

Verse 11: Przywiąże on swego osiołka w winnicy (he shall bind his little ass in the vineyard) i źrebię ośle u winnych latorośli (and his ass colt amidst the vine shoots). W winie prać będzie swą odzież (in blood shall he be washing his clothing), i w krwi winogronswą szatę (and in the blood of grapes his garment).

Declension of krew (f.)

nom. krew
gen. krwi
dat. krwi
acc. krew
instr. krwią
loc. krwi
voc. krwi

Verse 12: *Będą mu się iskrzyły oczy od wina* (his eyes shall be sparkling from wine), a zęby będą białe od mleka (and {his} teeth shall be white from milk). — *Taken apart: będą (shall be) mu (unto him) się iskrzyły (sparkling) oczy (the eyes) od (from) wina (wine). The Polish mu and oczy are here carried over into the English as his eyes.

Verse 13: Zabulon mieszkać będzie (Zebulun shall be dwelling) na wybrzeżu morza, nad brzegiem morza (on the coast of the sea, at the edge of the sea), dokąd zawijają okręty (whither ships call); kraniec jegow Sydonie* (his boundary {shall be} in Sidon). — *Nominative: Sydon.

Verse 14: Issacharosioł kościsty (Issachar {is} a bony ass), będzie się wylegiwał ufny w swe bezpieczeństwo (he shall be lying confident in his security).

Verse 15: Widzi on (he beholds), że dobry jest spoczynek (that rest is good), a kraj uroczy (and the country delightful); ale będzie musiał ugiąć swój grzbiet pod brzemieniem (but he shall have to bend his back under the burden) i stanie się niewolnikiem (and shall become bondsman), pędzonym do pracy (driven to work).

Wersety 16-18

  • izraelski, Israelite
  • żmija (f.), adder
  • jadowity, venomous
  • ścieżka (f.), path
  • kąsać (impf.), to bite
  • pęcina (f.), fetlock
  • jeździec (m.), horseman
  • spadać (impf.), to fall
  • na wznak, on one’s back

Review: sądzić (impf., to judge), lud (m., people), jako (as), jeden (one), szczep (m., tribe), wąż (m., serpent), droga (f., way), koń (m., horse), wybawienie (n., deliverance), czekać (impf., to await).

Verses 16-17: Dan będzie sądził lud swój (Dan shall be judging his people) jako jeden ze szczepów izraelskich* (as one of the Israelite tribes); będzie on jak wąż na drodze (he shall be as a serpent on the way), jak żmija jadowita na ścieżce (as a venomous adder on the path), kąsająca pęciny konia (biting the fetlocks of the horse), z którego jeździec spada na wznak (whence the horseman falls on his back). — *Izraelski is an adjective, for instance: szczep izraelski (Israelite tribe); the noun form is Izraelita (m., Israelite man); Izraelitka (f., Israelite woman). Related: polski (Polish) is an adjective, for instance: język polski (Polish tongue); the noun form is Polak (m., Pole, Polish man; plural Polacy); Polka (f., Polish woman; plural Polki). Supplementary examples: jestem Polakiem (I am a Pole; I am a Polish man); jestem Polką (I am a Polish woman); oni nie są Polakami (they are not Poles; they are not Polish men); one są Polkami (they are Polish women).

Declension of koń (m.)

sing. pl.
nom. koń konie
gen. konia koni
dat. koniowi koniom
acc. konia konie
instr. koniem końmi
loc. koniu koniach
voc. koniu konie

Verse 18: Wybawienia twego czekam, o Panie: your deliverance do I await, O Lord.

Wersety 19-25

  • zbójca (m). bandit
  • napadać (impf.), to fall upon
  • dostarczać (impf.), to furnish
  • przysmak (m.), dainty
  • rozłożysty, branching
  • przepowiednia (f.), prophecy
  • owocujący, fruit-bearing
  • piąć się (impf.), to creep up
  • mur (m.), wall
  • prześladować (impf.), to persecute
  • niezłamany, intact
  • sprawny, adroit
  • Jakubowy, Jacobean
  • opoka (f.), {bed}rock
  • najniżej, lowest

Review: pięta (f., heel), tłusty (fat), pokarmy (pl., aliments), król (m., king), terebint (m., terebinth), dawać (impf., to give), miły (pleasant), latorośl (f., shoot), źródło (n., spring), gałązka (f., spray), choć (although), łucznik (m., archer), godzić (impf., to strike), czyhać (impf., to lie in wait), łuk (m., bow), pozostać (pf., to remain), ręka (f., hand), potężny (powerful), pasterz (m., pastor), ojciec (m., father), wspomagać (impf., to help), wszechmocny (almighty), błogosławić (impf., to bless), błogosławieństwo (n., blessing), niebiosa (pl., heavens), wysoki (high), otchłań (f., deep), leżeć (impf., to lie), pierś (f., breast), łono (n., womb).

Verse 19: Gadzbójcy napadać go będą (Gad, bandits shall be falling upon him), on zaś będzie napadał im na pięty (whereas he shall be falling upon their heels).

Verse 20: Od Asera* — tłuste pokarmy (from Asher, fat aliments), on będzie dostarczał przysmaków królowi (he shall be furnishing dainties to the king). — *Nominative: Aser.

Verse 21: Neftalijak rozłożysty terebint (Naphtali, like a branching terebinth), dający miłe przepowiednie (giving pleasant prophecies).

Verse 22: Józeflatorośl owocująca (Joseph, a fruit-bearing shoot), latorośl owocująca nad źródłem (a fruit-bearing shoot at the spring): gałązki pną się po murze ({his} sprays creep up along the wall).

Verses 23-25: A choć łucznicy będą go prześladować (and although archers shall be persecuting him), godzić w niego (striking him) i czyhać na niego (and lying in wait for him), łuk jego pozostanie niezłamany (his bow shall remain intact), i ręce jegosprawne (and his hands adroit). Z rąk potężnego Boga Jakubowego (from the hands of the Jacobean God), od Pasterza i Opoki Izraela (from the Pastor* and Rock of Israel), od Boga ojców twoich (from the God of your fathers), który cię będzie wspomagał (who will be helping you), od Wszechmocnego, który ci będzie błogosławił (from the Almighty who will be blessing you)błogosławieństwa z niebios wysokich (blessings of the high heavens), błogosławieństwa otchłani leżącej najniżej (blessings of the lowest-lying deep), błogosławieństwa piersi i łona (blessings of the breast and womb). — *as in Shepherd

niskoniżejnajniżej
lowlowerlowest

Declension of ręka (f.)

sing. pl.
nom. ręka ręce
gen. ręki rąk
dat. ręce rękom
acc. rękę ręce
instr. ręką rękami
rękoma
loc. ręce
ręku
rękach
ręku
voc. ręko ręce

Wersety 26-28

  • dłużej, longer
  • odwieczny, immemorial
  • spłynąć (pf.), to flow
  • wilk (m.), wolf
  • rozrywać (impf.), to tear apart
  • rozdzielać (impf.), to divide
  • łup (m.), spoil
  • wygłaszać (impf.), to deliver
  • stosowny, appropriate

Review: błogosławieństwo (n., blessing), ojciec (m., father), niech[aj] (let), trwać (impf., to endure), niż (than), przodek (m., forebear), jak długo (as long as), pagórek (m., hillock), głowa (f., head), książę (m., prince), wśród (amongst), brat (m., brother), drapieżny (predatory), rano (in the morning), zdobycz (f., capture), wieczorem (in the evening), dwanaście (twelve), szczep (m., tribe), izraelski (Israelite), powiedzieć (pf., to say), każdy (each), błogosławić (impf., to bless).

Verse 26: Błogosławieństwa ojca twego niech dłużej trwają (let the blessings of your father endure longer) niż błogosławieństwa mych przodków (than the blessings of my forebears), jak długo trwać będą pagórki odwieczne (as long as the hillocks immemorial are [will be] enduring)niechaj spłyną na głowę Józefa (let them flow upon Joseph’s head), na głowę tego (upon the head of this one), który jest księciem wśród swoich braci (who is prince amongst his brethren).

długodłużejnajdłużej
longlongerlongest

Verse 27: Beniaminwilk drapieżny (Benjamin, a predatory wolf), co rano rozrywa zdobycz (which in the morning tears apart the capture), a wieczorem rozdziela łupy (and in the evening divides the spoils).

Verse 28: Wszyscy cito dwanaście szczepów izraelskich (all these are the twelve Israelite tribes), oraz to, co do nich powiedział ich ojciec (and that which their father said to them), wygłaszając do każdego z nich stosowne błogosławieństwo (in delivering to each of them an appropriate blessing), gdy im błogosławił (when he would bless them).

Wersety 29-33

  • przyłączony, joined
  • wyzionąć (pf.), to expire

Review: potem (then), dać (pf., to give), taki (such), rozkaz (m., order), zostać (pf., to get), przodek (m., forebear), pochować (pf., to bury), przy (alongside), praojciec (m., forefather), pieczara (f., cave), pole (n., field), Chetyta (m., Hittite), pobliże (n., vicinity), kraj (m., country), kupić (pf., to purchase), wraz z (together with), jako (as), tytuł (m., title), własność (f., possession), grób (m., grave), tam (there), pochować (pf., to bury), żona (f., wife), wydać (pf., to give forth), polecenie (n., instruction), syn (m., son), złożyć (pf., to fold), noga (f., leg), łoże (n., bed), duch (m., spirit).

Verses 29-30: Potem dał im taki rozkaz (then he gave to them such order): gdy ja zostanę przyłączony do moich przodków (when I am [will be] joined unto my forebears), pochowajcie mnie przy moich praojcach w pieczarze (bury me alongside my forefathers in the cave), która jest na polu Efrona Chetyty (which is in the field of Ephron the Hittite), w pieczarze, która jest na polu Makpela (in the cave which is in the field of Machpelah) w pobliżu Mamre w kraju Kanaan (in the vicinity {of} Mamre in the country {of} Canaan), którą kupił Abraham wraz z tym polem od Efrona Chetyty (which Abraham purchased together with this field from Ephron the Hittite) jako tytuł własności grobu (as a title of possession of a grave).

Verse 31: *Tam pochowano Abrahama i Sarę, jego żonę* (there were Abraham and his wife Sarah buried), +tam pochowano Izaaka i jego żonę Rebekę+ (there were Isaac and his wife Rebekah buried); tam pochowałem Leę (there did I bury Leah). — If the active voice were instead employed: (*) there did one bury Abraham and his wife Sarah; (+) there did one bury Isaac and his wife Rebekah.

Verse 32: Pole to wraz z pieczarą (this field together with the cave) zostało kupione od Chetytów (was purchased from the Hittites).

Verse 33: Gdy Jakub wydał te polecenia swoim synom (when Jacob had given forth these instructions to his sons), złożył swe nogi na łożu (he folded his legs on the bed), wyzionął ducha (expired the spirit) i został przyłączony do swoich przodków (and was joined unto his forebears).