Polish language series: Rdz 49, śmierć Jakuba

You will now work through the Polish text of Rdz 49, which is the forty-ninth and second-to-last chapter of the book of Genesis. From the subject lines: Jakub błogosławi swoich synów (Jacob blesses his sons) and śmierć i pogrzeb Jakuba (death and burial of Jacob). Jacob dies in this chapter, although his burial does not in fact occur until the next. Review: śmierć (f., death), pogrzeb (m., burial). Rdz 49 is not necessarily more difficult in terms of grammar than preceding chapters, but it does present a considerable challenge with regard to vocabulary and subject matter. You may wish to consult an external source for help with interpretation.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 49

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 49. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • przywołać (pf.), to call, to summon
  • późniejszy, later
  • pierwszy płód (m.), firstfruit
  • górować (impf.), to excel
  • duma (f.), pride
  • kipieć (impf.), to boil (over)
  • zbezcześcić (pf.), to profane, to desecrate

Review: syn (m., son), mówić (impf., to say), zgromadzić się (pf., to gather, to assemble), opowiedzieć (pf., to tell, to relate), czekać (impf., to await), czas (m., time), późny (late, advanced), zebrać się (pf., to gather, to assemble), słuchać (impf., to listen), pierworodny (firstborn), moc (f., might, force, strength), męski (male, masculine), siła (f., strength, power, energy), woda (f., water), wejść (pf., to enter, to go in), łoże (m., bed), wchodzić (impf., to go up).

Jacob calls his sons and, in verse 1, says to them: zgromadźcie się (gather), a opowiem wam (and I shall tell you), co was czeka (what awaits you) w czasach późniejszych (in the later times). Zgromadźcie się is the second-person plural imperative. You find wy in both dative form (wam) and accusative form (was) in this first verse.

późnypóźniejszynajpóźniejszy
latelaterlatest

Verse 2: Zbierzcie się: gather; second-person plural imperative of zebrać się. Słuchajcie: listen; second-person plural imperative. Synowie is in the vocative.

Declension of syn (m.)

sing. pl.
nom. syn synowie
gen. syna synów
dat. synowi synom
acc. syna synów
instr. synem synami
loc. synu synach
voc. synu synowie

Verse 3: Rubenie: vocative of Ruben. Unto Reuben, Jacob says: synu mój pierworodny (my firstborn son; note the vocative synu), tyś moją mocą (you are my might) i pierwszym płodem (and the firstfruit; and the first issue) mojej męskiej siły (of my male strength), górujący dumą (excelling by pride) i górujący siłą (and excelling by strength).

Verse 4: Kipiałeś jak woda (you boiled over like water): nie będziesz już górował (you shall no longer excel), bo wszedłeś do łoża twego ojca (for you went unto the bed of your father), wchodząc zbezcześciłeś moje łoże (going up you desecrated my bed).

Wersety 5-7

  • zmowa (f.), collusion, plot
  • przyłączyć się (pf.), to join
  • knowanie (n.), plotting, scheming
  • złączyć (pf.), to join
  • mordować (impf.), to slay, to kill
  • swawola (f.), wantonness
  • kaleczyć (impf.), to injure, to wound
  • gwałtowny, violent, vehement
  • zawziętość (f.), obstinacy
  • okrucieństwo (n.), cruelty
  • rozdrobnić (pf.), to break up, to split up

Review: narzędzie (n., tool, instrument), gwałt (m., violence, compulsion), miecz (m., sword), sława (f., repute, good name), gniew (m., anger, wrath), człowiek (m., man; pl., ludzie), bydło (n., cattle), przeklęty (cursed, damned), rozproszyć (pf., to scatter).

Verse 5: Narzędziami gwałtu były ich miecze: instruments of violence were their swords. You first encountered the masculine gwałt in Rdz 34, where you read about the violation of Dina. In that chapter, gwałt is understood as meaning violation. In the current verse, it is not question of rape, but violence.

Declension of miecz (m.)

sing. pl.
nom. miecz miecze
gen. miecza mieczy
mieczów
dat. mieczowi mieczom
acc. miecz miecze
instr. mieczem mieczami
loc. mieczu mieczach
voc. miecz miecze

Verse 6: Do ich zmowy się nie przyłączę (I shall not join in their collusion), z ich knowaniem nie złączę mej sławy (with their plotting I shall not involve my good name); gdyż w gniewie swym (for in their anger) mordowali ludzi (they were killing men) i w swej swawoli (and in their wantonness) kaleczyli bydło (they were wounding cattle).

Verse 7: Przeklęty ten ich gniew (cursed [be] this anger of theirs; literally, cursed this their anger), gdyż był gwałtowny (for it was violent), i ich zawziętość (and their obstinacy), gdyż była okrucieństwem (for it was cruelty). Second sentence: rozproszę ich więc (I shall therefore scatter them) w Jakubie (in Jacob) i rozdrobnię ich (and I shall split them up) w Izraelu (in Israel).

Wersety 8-10

  • sławić (impf.), to praise
  • kark (m.), nape
  • lew (m.), lion
  • zdobycz (f.), prey, capture
  • róść (impf.), to grow
  • czaić się (impf.), to lie in wait
  • gotować (impf.), to prepare, to get ready
  • skok (m.), jump, leap
  • lwica (f.), lioness
  • drażnić (impf.), to provoke
  • odjąć (pf.), to take away
  • berło (n.) sceptre
  • pasterski, pastoral, shepherd’s
  • posłuch (m.), obedience

Review: brat (m., brother), ręka (f., hand), wróg (m., enemy), oddawać pokłon (impf., to bow down), podobny (similar), któż (who, who ever), ośmielić się (pf., to dare), zostać (pf., to remain), laska (f., staff, rod), spośród (from amongst), kolano (n., knee), (until), przyjść (pf., to arrive, to come), należeć (impf., to belong), zdobyć (pf., to acquire), naród (m., nation).

Verse 8: Judo: vocative of Juda. Na karku twych wrogów: on the nape of your enemies.

Verse 9: Lwie: vocative of lew (lion). Judo, młody lwie: (O) Judah, (you) young lion. Na zdobyczy róść będziesz: upon the prey shall you grow. Jak lew czai się, gotuje do skoku: as a lion lies in wait preparing to leap; literally, preparing for the leap. Do lwicy podobny: similar to a lioness; literally, to a lioness similar. Któż się ośmieli go drażnić?: who ever shall dare provoke him?

Verse 10: Odjęty: taken away; formed from the perfective odjąć (to take away). Nie zostanie odjęte: the sceptre shall not be (or shall not get) taken away. Verse 10 can be understood as follows: nie zostanie odjęte berło (the sceptre shall not be taken away) od Judy (from Judah) ani laska pasterska (nor the shepherd’s staff) spośród kolan jego (from amongst his knees), aż przyjdzie ten (until [such time as] shall come he), do którego ono należy (unto whom it belongs), i zdobędzie posłuch u narodów (and shall acquire obedience in the nations). The final portion can be better rendered in English as: until he unto whom it belongs comes and acquires the obedience of the nations.

Declension of kolano (n.)

sing. pl.
nom. kolano kolana
gen. kolana kolan
dat. kolanu kolanom
acc. kolano kolana
instr. kolanem kolanami
loc. kolanie kolanach
voc. kolano kolana

Wersety 11-15

  • przywiązać (pf.) to tie, to bind
  • osiołek (m.), donkey foal
  • źrebię (n.), foal
  • ośli, asinine, donkey’s
  • latorośl (f.), shoot
  • prać (impf.), to wash
  • odzież (f.), clothing
  • winogrono (n.), grape
  • iskrzyć się (impf.), to sparkle
  • ząb (m.), tooth
  • zawijać (impf.), to call (of ships)
  • okręt (m.), ship
  • kościsty, bony
  • ufny, confident
  • bezpieczeństwo (n.), protection, safety
  • uroczy, charming
  • ugiąć (pf.), to bend, to stoop
  • grzbiet (m.), back, spine
  • brzemię (n.), burden

Review: winnica (f., vineyard), winny (wine-, vine-), wino (n., wine), krew (f., blood), szata (f., garment), oko (n., eye; pl., oczy), biały (white), mleko (n., milk), mieszkać (impf., to live, to dwell), wybrzeże (n., coast), morze (n., sea), brzeg (m., shore, bank), dokąd (unto where), kraniec (m., confine), osioł (m., ass, donkey), wylegiwać się (impf., to lie), widzieć (impf., to see), dobry (good), spoczynek (m., rest, repose), kraj (m., land, country), musieć (impf., to have to, must, to be obliged), stać się (pf., to become), niewolnik (m., slave), pędzić (impf., to drive), praca (f., work).

Verse 11: Winna latorośl is to be understood as grape vine: przywiąże on (he shall bind) swego osiołka (his donkey foal) w winnicy (in the vineyard) i źrebię ośle (and his donkey foal) u winnych latorośli (at the grape vines). W winie: in wine. W krwi winogron: in the blood of grapes.

Declension of krew (f.)

nom. krew
gen. krwi
dat. krwi
acc. krew
instr. krwią
loc. krwi
voc. krwi

Verse 12: Będą mu się iskrzyły oczy (the eyes will sparkle [be sparkling] unto him; that is, his eyes will sparkle) od wina (from wine), a zęby będą białe (and [his] teeth will be white) od mleka (from milk). The nominative plural of the masculine ząb (tooth) is zęby (teeth). Because zęby is not a masculine personal plural, the plural form białe is used in conjunction with it. The nominative forms of the adjective biały follow:

(singular)
biały (m.)
biała (f.)
białe (n.)

(plural)
biali (masculine personal)
białe (other)

Verse 13: Zabulon mieszkać będzie: Zabulun shall dwell (be dwelling). Dokąd zawijają okręty: (unto) where ships call. W Sydonie: in Zidon; nominative: Sydon.

Verse 14: Issachar — osioł kościsty (Issachar [is] a bony ass), będzie się wylegiwał ufny (he shall lie [be lying] confident) w swe bezpieczeństwo (in his [own] protection; in his [own] security).

Verse 15: Dobry jest spoczynek (rest is good), a kraj uroczy (and the land [is] charming). Ugiąć swój grzbiet pod brzemieniem: to bend his back under the burden. Pędzony do pracy: driven to work.

Wersety 16-18

  • sądzić (impf.), to judge
  • izraelski, Israelite
  • żmija (f.), adder, viper
  • jadowity, venomous
  • ścieżka (f.), path, trail
  • kąsać (impf.), to bite
  • pęcina (f.), fetlock
  • jeździec (m.), horseman, rider
  • spadać (impf.), to fall
  • na wznak, on one’s back

Review: lud (m., people), szczep (m., tribe), wąż (m., snake, serpent), droga (f., way, road), koń (m., horse), wybawienie (n., deliverance, redemption), czekać (impf., to await).

Verse 16: Jako jeden ze: as one of. Note that izraelski is an adjective; for example, szczep izraelski is Israelite tribe. The noun form is Izraelita (m., Israelite [man]), Izraelitka (f., Israelite [woman]).

Verse 17: Będzie on jak wąż na drodze (he shall be as a serpent in the way), jak żmija jadowita na ścieżce (as a venomous adder in the path), kąsająca pęciny konia (biting the fetlocks of the horse), z którego jeździec spada na wznak (from which the rider falls on his back).

Declension of koń (m.)

sing. pl.
nom. koń konie
gen. konia koni
dat. koniowi koniom
acc. konia konie
instr. koniem końmi
loc. koniu koniach
voc. koniu konie

Wersety 19-22

  • zbójca (m). bandit
  • napadać (impf.), to attack, to assault
  • dostarczać (impf.), to supply
  • przysmak (m.), delicacy, dainty
  • rozłożysty, branching, spreading
  • przepowiednia (f.), prophecy, prediction
  • owocować (impf.), to bear fruit
  • piąć się (impf.), to climb, to creep up
  • mur (m.), wall

Review: pięta (f., heel), tłusty (fat, rich), pokarm (m., food), król (m., king), terebint (m., terebinth tree), dawać (impf., to give), miły (nice, pleasant, gratifying), latorośl (f., shoot), źródło (n., spring, source), gałązka (f., twig, small branch).

Verse 19: Gad — zbójcy napadać go będą (Gad — bandits shall attack [be attacking] him), on zaś będzie napadał im na pięty (whereas he shall attack [be attacking] upon the heels unto them; that is, whereas he shall attack upon their heel).

Verse 20: Asera: genitive of Aser (Asher). You read: od Asera — tłuste pokarmy (from Asher — rich foods), on będzie dostarczał przysmaków królowi (he shall supply [be supplying] dainties to the king).

Verse 21: Neftali — jak rozłożysty terebint (Naphtali [is] like a branching terebinth), dający miłe przepowiednie (giving gratifying prophecies).

Verse 22: Józef — latorośl owocująca (Joseph — a fruit-bearing shoot), latorośl owocująca nad źródłem (a fruit-bearing shoot at the spring): gałązki pną się po murze (its [small] branches climb along the wall). From the imperfective owocować (to bear fruit), the following adjectival participles are formed, all of which mean fruit-bearing: owocujący (m.), owocująca (f.), owocujące (n.). Latorośl is a feminine noun; owocująca agrees with it: latorośl owocująca.

Wersety 23-25

  • prześladować (impf.), to persecute
  • niezłamany, unbroken
  • sprawny, proficient, skilful
  • Jakubowy, Jacob’s, Jacobean
  • opoka (f.), (bed)rock
  • najniżej, lowest

Review: choć (although), łucznik (m., archer), godzić (impf., to aim), czyhać (impf., to lie in wait), łuk (m., bow), pozostać (pf., to remain), ręka (f., hand; pl., ręce), potężny (powerful), pasterz (m., shepherd), ojciec (m., father), wspomagać (impf., to help, to assist), Wszechmocny (m., the Almighty), błogosławić (impf., to bless), błogosławieństwo (n., blessing), niebiosa (pl., heavens), wysoki (high up), otchłań (f., abyss, deep), leżeć (impf., to lie), pierś (f., breast), łono (n., womb).

Verse 23: Łucznicy: archers. Godzić w niego: to aim at him. Czyhać na niego: to lie in wait for him.

Verse 24: Z rąk potężnego (from the powerful hands) Boga Jakubowego (of the God of Jacob; literally, of the Jacobean God), od Pasterza i Opoki Izraela (from the Shepherd and Rock of Israel). The literal meaning of opoka is bedrock; its figurative sense is rock, anchor, tower of strength (e.g., he is my rock, he is my anchor, etc.).

Verse 25: Od Boga ojców twoich: from the God of your fathers. Błogosławieństwa z niebios wysokich: blessings from the heavens above. Otchłani leżącej najniżej: from the deep lying the lowest; from the lowest-lying deep. Piersi i łona: from breast and womb.

niskonajniżejnajniżej
lowlowerlowest

Declension of ręka (f.)

sing. pl.
nom. ręka ręce
gen. ręki rąk
dat. ręce rękom
acc. rękę ręce
instr. ręką rękami
rękoma
loc. ręce
ręku
rękach
ręku
voc. ręko ręce

Declension of ojciec (m.)

sing. pl.
nom. ojciec ojcowie
gen. ojca ojców
dat. ojcu ojcom
acc. ojca ojców
instr. ojcem ojcami
loc. ojcu ojcach
voc. ojcze ojcowie

Wersety 26-28

  • dłużej, longer
  • odwieczny, immemorial
  • spłynąć (pf.), to flow
  • wilk (m.), wolf
  • rozrywać (impf.), to tear apart
  • łup (m.), spoil, plunder
  • wygłaszać (impf.), to deliver, to utter
  • stosowny, appropriate, fitting

Review: błogosławieństwo (n., blessing), trwać (impf., to last, to endure), niż (than), przodek (m., forefather, ancestor), pagórek (m., hillock), głowa (f., head), książę (m., prince), wśród (amongst), drapieżny (predatory), rano (in the morning), zdobycz (f., prey, capture), wieczorem (in the evening, at nightfall), rozdzielać (impf., to divide), dwanaście (twelve), szczep (m., tribe), izraelski (Israelite), powiedzieć (pf., to say), błogosławić (impf., to bless).

Verse 26: Niech dłużej trwają niż: may they last longer than. Jak długo trwać będą pagórki odwieczne: as long as shall last the hillocks immemorial. Księciem: instrumental of książę.

długodłużejdłużej
longlongerlongest

Verse 27: Rozdzielać łupy: to divide the spoils.

Verse 28: Wszyscy ci — to dwanaście szczepów izraelskich (all these are the twelve Israelite tribes), oraz to, co do nich powiedział ich ojciec (as well as that which their father said to them), wygłaszając do każdego z nich (whilst delivering to each of them) stosowne błogosławieństwo (an appropriate blessing), gdy im błogosławił (when he was blessing them).

Wersety 29-30

  • przyłączony, joined

Review: rozkaz (m., command, order), przodek (m., forefather, ancestor), pochować (pf., to bury), praojciec (m., forefather), pieczara (f., cave, cavern), pole (n., field), pobliże (n., vicinity), kupić (pf., to buy, to purchase), wraz z (along with), tytuł własności (m., title of possession), grób (m., grave, tomb).

The last five verses of this forty-ninth chapter do not present the same level of difficulty as the preceding ones. You have already encountered most of the vocabulary occurring in them.

Verse 29: Gdy ja zostanę przyłączony (when I shall be joined) do moich przodków (unto my ancestors); that is, when he dies and is joined with his ancestors dead before him. Przy moich praojcach: next to my forefathers. W pieczarze: in the cave. You will recall that the Polish noun for Hittite is Chetyta: na polu Efrona Chetyty (in the field of Ephron the Hittite). Przyłączony is formed from the perfective przyłączyć (to join).

Verse 30: Na polu Makpela: in the field of Machpelah. W pobliżu Mamre: in the vicinity of Mamre. See the notes at Rdz 23:20 regarding tytuł własności grobu.

Wersety 31-33

  • wyzionąć (pf.) ducha, to give up the ghost

Review: tam (there), pochować (pf., to bury), żona (f., wife), pole (m., field), wraz z (along with), pieczara (f., cave, cavern), kupić (pf., to buy, to purchase), wydać polecenie (pf., to give an order), złożyć (pf., to gather, to join), noga (f., foot), łoże (n., bed), przyłączony (joined), przodek (m., forefather, ancestor).

Verse 31: Tam pochowano: there one buried. Tam pochowałem: there I buried.

Verse 32: Zostało kupione: was bought. Od Chetytów: from the Hittites.

Verse 33: Gdy Jakub wydał te polecenia swoim synom (when Jacob had given these commands to his sons), złożył swe nogi na łożu (he gathered up his feet in the bed), wyzionął ducha (gave up the ghost) i został przyłączony do swoich przodków (and was joined with [unto] his forefathers).