Polish language series: Rdz 49, śmierć Jakuba

The forty-ninth and penultimate chapter of the book of Genesis tells of Jacob’s death. From the subject lines: Jakub błogosławi swoich synów (Jacob blesseth his sons); śmierć i pogrzeb Jakuba (death and burial of Jacob).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 49

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 49. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

  • przywołać (pf.), to call for
  • późniejszy, later
  • pierwszy płód (m.), first issue
  • górować (impf.), to excel
  • duma (f.), loftiness
  • kipieć (impf.), to seethe
  • zbezcześcić (pf.), to pollute

Review: syn (m., son), mówić (impf., to speak), zgromadzić się (pf., to gather round), opowiedzieć (pf., to recount), czekać (impf., to await), czas (m., time), późny (late), zebrać się (pf., to gather together), słuchać (impf., to hearken), ojciec (m., father), pierworodny (firstborn), moc (f., might), męski (masculine), siła (f., force), woda (f., water), bo (for), wejść (pf., to enter), łoże (m., bed), wchodzić (impf., to enter).

Verse 1: Jakub przywołał swoich synów (Jacob called for his sons) mówiąc do nich (in speaking unto them): zgromadźcie się (gather round), a opowiem wam (and I shall recount unto you), co was czeka w czasach późniejszych (that which awaiteth you in later times).

późnypóźniejszynajpóźniejszy
latelaterlatest

Verse 2: Zbierzcie się i słuchajcie (gather together and hearken), synowie Jakuba (O sons of Jacob), słuchajcie Izraela, ojca waszego (hearken unto Israel your father).

Declension of ojciec (m.)

sing. pl.
nom. ojciec ojcowie
gen. ojca ojców
dat. ojcu ojcom
acc. ojca ojców
instr. ojcem ojcami
loc. ojcu ojcach
voc. ojcze ojcowie

Verse 3: Rubenie, synu mój pierworodny (Reuben, my firstborn son), tyś moją mocą (thou art my might) i pierwszym płodem mojej męskiej siły (and the first issue of my masculine force), górujący dumą (excelling by loftiness) i górujący siłą (and excelling by force).

Verse 4: Kipiałeś jak woda (thou wouldest seethe like water): nie będziesz już górował (thou wilt be excelling no more), bo wszedłeś do łoża twego ojca (for thou enteredest into the bed of thy father), wchodząc zbezcześciłeś moje łoże (in entering didst thou pollute my bed).

Wersety 5-7

  • zmowa (f.), collusion
  • przyłączyć się (pf.), to be joined
  • knowanie (n.), machinations
  • złączyć (pf.), to unite
  • mordować (impf.), to massacre
  • swawola (f.), wantonness
  • kaleczyć (impf.), to maim
  • gwałtowny, violent
  • zawziętość (f.), obstinacy
  • okrucieństwo (n.), cruelty
  • rozdrobnić (pf.), to disperse

Review: brat (m., brother), narzędzie (n., tool), gwałt (m., violence), miecz (m., sword), sława (f., exalt), gniew (m., anger), człowiek (m., man), bydło (n., cattle), przeklęty (cursed), rozproszyć (pf., to scatter), więc (therefore).

Verse 5: Symeon i Lewi, bracia (brethren Simeon and Levi), narzędziami gwałtu były ich miecze (tools of violence were their swords).

Declension of miecz (m.)

sing. pl.
nom. miecz miecze
gen. miecza mieczy
mieczów
dat. mieczowi mieczom
acc. miecz miecze
instr. mieczem mieczami
loc. mieczu mieczach
voc. miecz miecze

Verse 6: Do ich zmowy się nie przyłączę (unto their collusion shall I not be joined), z ich knowaniem nie złączę mej sławy (with their machinations shall I not unite my exalt); gdyż w gniewie swym mordowali ludzi (for in their anger would they massacre men) i w swej swawoli kaleczyli bydło (and in their wantonness would they maim cattle).

Verse 7: Przeklęty ten ich gniew (cursed this their anger), gdyż był gwałtowny (for it was violent), i ich zawziętość (and their obstinacy), gdyż była okrucieństwem (for it was cruelty). Rozproszę ich więc w Jakubie (I shall therefore scatter them in Jacob) i rozdrobnię ich w Izraelu (and shall disperse them in Israel).

Wersety 8-10

  • kark (m.), nape
  • lew (m.), lion
  • zdobycz (f.), capture
  • róść (impf.), to grow
  • czaić się (impf.), to lie in wait
  • skok (m.), leap
  • lwica (f.), lioness
  • drażnić (impf.), to provoke
  • odjąć (pf.), to take away
  • berło (n.) sceptre
  • pasterski, pastoral
  • posłuch (m.), obedience

Review: sław (impf., to exalt), brat (m., brother), bowiem (for), ręka (f., hand), wróg (m., foe), syn (m., son), ojciec (m., father), oddawać (impf., to render), pokłon (m., obeisance), młody (young), gotować (impf., to ready), podobny (similar), któż (who ever), ośmielić się (pf., to dare), zostać (pf., to get), laska (f., staff), spośród (from between), kolano (n., knee), (until), przyjść (pf., to come), należeć (impf., to belong), zdobyć (pf., to attain), naród (m., nation).

Verse 8: Judo, ciebie sławić będą bracia twoi (O Judah, thy brethren will be exalting thee), twoja bowiem ręka na karku twych wrogów (for thy hand {will be} on the nape of thy foes). Synowie twego ojca będą ci oddawać pokłon: thy father’s sons will be rendering thee obeisance.

Verse 9: Judo, młody lwie (O Judah, young lion), na zdobyczy róść będziesz, mój synu (on capture wilt thou be growing, my son): jak lew czai się (as a lion lieth in wait), gotuje do skoku (readieth for the leap), do lwicy podobny (similar unto a lioness)któż się ośmieli go drażnić? (who ever will dare provoke him?).

Verse 10: Nie zostanie odjęte berło od Judy (the sceptre will not be taken away from Judah) ani laska pasterska spośród kolan jego (nor the pastoral staff from between his knees), aż przyjdzie ten, do którego ono należy (until this one unto whom it belongeth will come), i zdobędzie posłuch u narodów (and will attain obedience amongst the nations).

Declension of kolano (n.)

sing. pl.
nom. kolano kolana
gen. kolana kolan
dat. kolanu kolanom
acc. kolano kolana
instr. kolanem kolanami
loc. kolanie kolanach
voc. kolano kolana

Wersety 11-15

  • przywiązać (pf.) to bind
  • osiołek (m.), little ass
  • ośli, ass-
  • latorośl (f.), shoot
  • prać (impf.), to wash
  • odzież (f.), clothing
  • winogrono (n.), grape
  • iskrzyć się (impf.), to sparkle
  • ząb (m.), tooth
  • zawijać (impf.), to call (of ships)
  • okręt (m.), ship
  • kościsty, bony
  • ufny, confident
  • bezpieczeństwo (n.), security
  • uroczy, delightful
  • ugiąć (pf.), to bend
  • grzbiet (m.), back
  • brzemię (n.), burden

Review: winnica (f., vineyard), źrebię (n., colt), winny (vine-), wino (n., wine), krew (f., blood), szata (f., garment), oko (n., eye), biały (white), mleko (n., milk), mieszkać (impf., to dwell), wybrzeże (n., coast), morze (n., sea), brzeg (m., edge), dokąd (whither), kraniec (m., boundary), osioł (m., ass), wylegiwać się (impf., to lie), widzieć (impf., to behold), dobry (good), spoczynek (m., rest), kraj (m., country), musieć (impf., to have to), stać się (pf., to become), niewolnik (m., bondsman), pędzić (impf., to drive), praca (f., work).

Verse 11: Przywiąże on swego osiołka w winnicy (he will bind his little ass in the vineyard) i źrebię ośle u winnych latorośli (and his ass colt amidst the vine shoots). W winie prać będzie swą odzież (in blood will he be washing his clothing), i w krwi winogronswą szatę (and in the blood of grapes his garment).

Declension of krew (f.)

nom. krew
gen. krwi
dat. krwi
acc. krew
instr. krwią
loc. krwi
voc. krwi

Verse 12: *Będą mu się iskrzyły oczy od wina* (his eyes will be sparkling from wine), a zęby będą białe od mleka (and {his} teeth will be white from milk). — *Taken apart: będą (will be) mu (unto him) się iskrzyły (sparkling) oczy (the eyes) od (from) wina (wine). The Polish mu and oczy are here carried over into the English as his eyes.

Verse 13: Zabulon mieszkać będzie (Zebulun will be dwelling) na wybrzeżu morza, nad brzegiem morza (on the coast of the sea, at the edge of the sea), dokąd zawijają okręty (whither ships call); kraniec jegow Sydonie* (his boundary {will be} in Sidon). — *nominative: Sydon

Verse 14: Issacharosioł kościsty (Issachar {is} a bony ass), będzie się wylegiwał ufny w swe bezpieczeństwo (he will be lying confident in his security).

Verse 15: Widzi on (he beholdeth), że dobry jest spoczynek (that rest is good), a kraj uroczy (and the country delightful); ale będzie musiał ugiąć swój grzbiet pod brzemieniem (but he will have to bend his back under the burden) i stanie się niewolnikiem (and will become bondsman), pędzonym do pracy (driven unto work).

Wersety 16-18

  • izraelski, Israelite
  • żmija (f.), adder
  • jadowity, venomous
  • ścieżka (f.), path
  • kąsać (impf.), to bite
  • pęcina (f.), fetlock
  • jeździec (m.), horseman
  • spadać (impf.), to fall
  • na wznak, on one’s back

Review: sądzić (impf., to judge), lud (m., people), jako (as), jeden (one), szczep (m., tribe), wąż (m., serpent), droga (f., way), koń (m., horse), wybawienie (n., deliverance), czekać (impf., to await).

Verses 16-17: Dan będzie sądził lud swój (Dan will be judging his people) jako jeden ze szczepów izraelskich* (as one of the Israelite tribes); będzie on jak wąż na drodze (he will be as a serpent on the way), jak żmija jadowita na ścieżce (as a venomous adder on the path), kąsająca pęciny konia (biting the fetlocks of the horse), z którego jeździec spada na wznak (wherefrom the horseman falleth on his back). — *Izraelski is an adjective, for instance: szczep izraelski (Israelite tribe); the noun form is Izraelita (m., Israelite man); Izraelitka (f., Israelite woman). Related: polski (Polish) is an adjective, for instance: język polski (Polish tongue); the noun form is Polak (m., Pole, Polish man; plural Polacy); Polka (f., Polish woman; plural Polki). Supplementary examples: jestem Polakiem (I am a Pole; I am a Polish man); jestem Polką (I am a Polish woman); oni nie są Polakami (they are not Poles; they are not Polish men); one są Polkami (they are Polish women).

Declension of koń (m.)

sing. pl.
nom. koń konie
gen. konia koni
dat. koniowi koniom
acc. konia konie
instr. koniem końmi
loc. koniu koniach
voc. koniu konie

Verse 18: Wybawienia twego czekam, o Panie: thy deliverance do I await, O Lord.

Wersety 19-25

  • zbójca (m). bandit
  • napadać (impf.), to fall upon
  • dostarczać (impf.), to furnish
  • przysmak (m.), dainty
  • rozłożysty, branching
  • przepowiednia (f.), prophecy
  • owocujący, fruit-bearing
  • piąć się (impf.), to creep up
  • mur (m.), wall
  • prześladować (impf.), to persecute
  • niezłamany, intact
  • sprawny, adroit
  • Jakubowy, Jacobean
  • opoka (f.), {bed}rock
  • najniżej, lowest

Review: pięta (f., heel), tłusty (fat), pokarmy (pl., aliments), król (m., king), terebint (m., terebinth), dawać (impf., to give), miły (pleasant), latorośl (f., shoot), źródło (n., spring), gałązka (f., spray), choć (although), łucznik (m., archer), godzić (impf., to strike), czyhać (impf., to lie in wait), łuk (m., bow), pozostać (pf., to remain), ręka (f., hand), potężny (powerful), pasterz (m., pastor), ojciec (m., father), wspomagać (impf., to help), wszechmocny (almighty), błogosławić (impf., to bless), błogosławieństwo (n., blessing), niebiosa (pl., heavens), wysoki (high), otchłań (f., deep), leżeć (impf., to lie), pierś (f., breast), łono (n., womb).

Verse 19: Gadzbójcy napadać go będą (Gad, bandits will be falling upon him), on zaś będzie napadał im na pięty (whereas he will be falling upon their heels).

Verse 20: Od Asera* — tłuste pokarmy (from Asher, fat aliments), on będzie dostarczał przysmaków królowi (he will be furnishing dainties unto the king). — *nominative: Aser

Verse 21: Neftalijak rozłożysty terebint (Naphtali, like a branching terebinth), dający miłe przepowiednie (giving pleasant prophecies).

Verse 22: Józeflatorośl owocująca (Joseph, a fruit-bearing shoot), latorośl owocująca nad źródłem (a fruit-bearing shoot at the spring): gałązki pną się po murze ({his} sprays creep up along the wall).

Verses 23-25: A choć łucznicy będą go prześladować (and although archers will be persecuting him), godzić w niego (striking him) i czyhać na niego (and lying in wait for him), łuk jego pozostanie niezłamany (his bow will remain intact), i ręce jegosprawne (and his hands adroit). Z rąk potężnego Boga Jakubowego (from the hands of the Jacobean God), od Pasterza i Opoki Izraela (from the Pastor* and Rock of Israel), od Boga ojców twoich (from the God of thy fathers), który cię będzie wspomagał (who will be helping thee), od Wszechmocnego, który ci będzie błogosławił (from the Almighty who will be blessing thee)błogosławieństwa z niebios wysokich (blessings of the high heavens), błogosławieństwa otchłani leżącej najniżej (blessings of the lowest-lying deep), błogosławieństwa piersi i łona (blessings of the breast and the womb). — *as in Shepherd

niskoniżejnajniżej
lowlowerlowest

Declension of ręka (f.)

sing. pl.
nom. ręka ręce
gen. ręki rąk
dat. ręce rękom
acc. rękę ręce
instr. ręką rękami
rękoma
loc. ręce
ręku
rękach
ręku
voc. ręko ręce

Wersety 26-28

  • dłużej, longer
  • odwieczny, immemorial
  • spłynąć (pf.), to flow
  • wilk (m.), wolf
  • rozrywać (impf.), to tear apart
  • rozdzielać (impf.), to divide
  • łup (m.), spoil
  • wygłaszać (impf.), to deliver
  • stosowny, appropriate

Review: błogosławieństwo (n., blessing), ojciec (m., father), niech[aj] (let), trwać (impf., to endure), niż (than), przodek (m., forebear), jak długo (so long as), pagórek (m., hillock), głowa (f., head), książę (m., prince), wśród (amongst), brat (m., brother), drapieżny (predatory), rano (in the morning), zdobycz (f., capture), wieczorem (in the evening), dwanaście (twelve), szczep (m., tribe), izraelski (Israelite), powiedzieć (pf., to say), każdy (each), błogosławić (impf., to bless).

Verse 26: Błogosławieństwa ojca twego niech dłużej trwają (let the blessings of thy father endure longer) niż błogosławieństwa mych przodków (than the blessings of my forebears), jak długo trwać będą pagórki odwieczne (so long as the hillocks immemorial will be enduring)niechaj spłyną na głowę Józefa (let them flow upon Joseph’s head), na głowę tego (upon the head of this one), który jest księciem wśród swoich braci (who is prince amongst his brethren).

długodłużejnajdłużej
longlongerlongest

Verse 27: Beniaminwilk drapieżny (Benjamin, a predatory wolf), co rano rozrywa zdobycz (which in the morning teareth apart the capture), a wieczorem rozdziela łupy (and in the evening divideth the spoils).

Verse 28: Wszyscy cito dwanaście szczepów izraelskich (all these are the twelve Israelite tribes), oraz to, co do nich powiedział ich ojciec (and that which their father said unto them), wygłaszając do każdego z nich stosowne błogosławieństwo (in delivering unto each of them an appropriate blessing), gdy im błogosławił (when he would bless them).

Wersety 29-33

  • przyłączony, joined
  • wyzionąć (pf.), to expire

Review: potem (then), dać (pf., to give), taki (such), rozkaz (m., order), zostać (pf., to get), przodek (m., forebear), pochować (pf., to bury), przy (alongside), praojciec (m., forefather), pieczara (f., cave), pole (n., field), Chetyta (m., Hittite), pobliże (n., vicinity), kraj (m., country), kupić (pf., to purchase), wraz z (together with), jako (as), tytuł (m., title), własność (f., possession), grób (m., grave), tam (there), pochować (pf., to bury), żona (f., wife), wydać (pf., to give forth), polecenie (n., instruction), syn (m., son), złożyć (pf., to fold), noga (f., leg), łoże (n., bed), duch (m., spirit).

Verses 29-30: Potem dał im taki rozkaz (then he gave them such order): gdy ja zostanę przyłączony do moich przodków (when I shall be joined unto my forebears), pochowajcie mnie przy moich praojcach w pieczarze (bury me alongside my forefathers in the cave), która jest na polu Efrona Chetyty (which is in the field of Ephron the Hittite), w pieczarze, która jest na polu Makpela (in the cave which is in the field of Machpelah) w pobliżu Mamre w kraju Kanaan (in the vicinity of Mamre in the country {of} Canaan), którą kupił Abraham wraz z tym polem od Efrona Chetyty (which Abraham purchased together with this field from Ephron the Hittite) jako tytuł własności grobu (as a title of possession of a grave).

Verse 31: Tam pochowano Abrahama i Sarę, jego żonę (there did one bury Abraham and his wife Sarah), tam pochowano Izaaka i jego żonę Rebekę (there did one bury Isaac and his wife Rebekah); tam pochowałem Leę (there did I bury Leah).

Verse 32: Pole to wraz z pieczarą (this field together with the cave) zostało kupione od Chetytów (was purchased from the Hittites).

Verse 33: Gdy Jakub wydał te polecenia swoim synom (when Jacob had given forth these instructions unto his sons), złożył swe nogi na łożu (he folded his legs on the bed), wyzionął ducha (expired the spirit) i został przyłączony do swoich przodków (and was joined unto his forebears).