Polish language series: Rdz 48, Efraim i Manasses

The forty-eighth chapter of the book of Genesis tells of Ephraim and Manasseh: Efraim i Manasses.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 48

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 48. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-7

  • zachorować (pf.), to fall ill
  • wysiłek (m.), effort
  • rozrosnąć się (pf.), to grow
  • dziedziczny, hereditary
  • utracić (pf.), to lose (by death)

Review: wydarzenie (n., occurrence), donieść (pf., to report), ojciec (m., father), zabrać (pf., to take along), syn (m., son), powiedzieć (pf., to say), przyjść (pf., to come), usiąść (pf., to take one’s seat), łoże (m., bed), rzec (pf., to say), wszechmogący (omnipotent), ukazać się (pf., to appear), kraj (m., country), błogosławić (impf., to bless), uczynić (pf., to make), płodny (fruitful), dać (pf., to give), liczny (numerous), potomstwo (n., offspring), wielki (great), naród (m., nation), dawać (impf., to give), przyszły (future), własność (f., possession), na zawsze (for ever), zatem (therefore), urodzić się (pf., to be born), zanim (before), przybyć (pf., to come), jednak (however), nazywać się (impf., to be named), imię (n., name), brat (m., brother), mieszkać (impf., to dwell), wracać (impf., to return), droga (f., way), pozostawać (impf., to remain), jeszcze (yet), pewien (a certain), przestrzeń (f., space), dojść (pf., to reach), musieć (impf., to have to), pochować (pf., to bury), czyli (which is to say).

Verse 1: Kiedy po tych wydarzeniach (when after these occurrences) doniesiono Józefowi (one reported unto Joseph): ojciec twój zachorował (thy father is fallen ill), zabrał on z sobą dwóch swych synów (he took along with himself his two sons): Manassesa i Efraima (Manasseh and Ephraim).

Verses 2-4: Gdy powiedziano Jakubowi (when one said unto Jacob): syn twój, Józef, przyszedł do ciebie (thy son Joseph is come unto thee), Izrael, z wysiłkiem usiadłszy na łożu (Israel, in having taken with great effort his seat on the bed), rzekł do Józefa (said unto Joseph): Bóg Wszechmogący ukazał mi się w Luz (God Omnipotent appeared unto me in Luz), w kraju Kanaan (in the country {of} Canaan), i błogosławiąc mi (and in blessing me) powiedział do mnie (said unto me): Ja uczynię cię płodnym (I shall make thee fruitful) i dam ci tak liczne potomstwo (and shall give thee so numerous offspring), że rozrośniesz się w wielki naród (that thou wilt grow into a great nation). Daję też ten oto kraj (I also give this very country) przyszłemu potomstwu twemu na własność na zawsze (unto thy future offspring as a possession for ever).

Verse 5: A zatem dwaj twoi synowie (and therefore thy two sons), którzy ci się urodzili w Egipcie (who were born unto thee in Egypt), zanim przybyłem do ciebie, do Egiptu (before I came unto thee, unto Egypt), moimi są (are mine): Efraim i Manasses będą mi jak Ruben i Symeon (Ephraim and Manasseh will be unto me as Reuben and Simeon).

Verse 6: Jednak to potomstwo (however this offspring), które ci się urodzi po nich (which will be born unto thee after them), będzie twoim (will be thine). Będzie się ono nazywało (they will be named) od imion swych braci (after the names of their brethren), [mieszkając] na swej dziedzicznej własności (in dwelling in their hereditary possession).

Verse 7: Ja bowiem, gdy wracałem z Paddan-Aram (for I, when I was returning from Paddan-Aram), utraciłem Rachelę w Kanaanie, w drodze (lost Rachel in Canaan, on the way), kiedy pozostawała mi jeszcze pewna przestrzeń (when yet would remain unto me a certain distance*), aby dojść do Efrata (to reach unto Ephrath), i musiałem ją pochować tam (and I had to bury her there), w drodze do Efrata (on the way unto Ephrath), czyli Betlejem (which is to say, Bethlehem). — *literally, space

Wersety 8-16

  • tutaj, here
  • przybliżyć (pf.), to bring near
  • niedowidzieć (impf.), to be dim-sighted
  • uścisnąć (pf.), to hug
  • sądzić (impf.), to suppose
  • oglądać (impf.), to look upon
  • umyślnie, wittingly
  • wiernie, faithfully
  • szeroko, broadly

Review: spostrzec (pf., to notice), syn (m., son), zapytać (pf., to ask), odpowiedzieć (pf., to respond), właśnie (squarely), dać (pf., to give), rzec (pf., to say), pobłogosławić (pf., to bless), oko (n., eye), stać się (pf., to become), słaby (weak), wskutek (on account of), starość (f., old age), ucałować (pf., to kiss), jeszcze (yet), twarz (f., face), pozwolić (pf., to permit), ujrzeć (pf., to see), nawet (even), potomstwo (n., offspring), odsunąć (pf., to push aside), kolano (n., knee), ojciec (m., father), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), ziemia (f., ground, earth), po czym (thereupon), prawy (right), ręka (f., hand), czyli (which is to say), lewy (left), strona (f., side), wyciągnąć (pf., to extend), położyć (pf., to lay), głowa (f., head), mimo że (although), młodszy (younger), bo przecież (for after all), pierworodny (firstborn), błogosławić (impf., to bless), mówić (impf., to speak), służyć (impf., to serve), przodek (m., forebear), troszczyć się (impf., to see unto), cały (entire), życie (n., life), dzień (m., day), dzisiejszy (present), anioł (m., angel), bronić (impf., to defend), wszelki (every), złe (n., ill), niechaj (let), chłopiec (m., lad), imię (n., name), przetrwać (pf., to survive), rozmnożyć się (pf., to multiply oneself).

Verse 8: Izrael (Israel), spostrzegłszy synów Józefa (in having noticed Joseph’s sons), zapytał (asked): kim są ci? (who are these?).

Verse 9: Józef odpowiedział (Joseph responded): to są właśnie moi synowie (these are squarely my sons), których Bóg dał mi tutaj (whom God gave me here). Wtedy [Izrael] rzekł (then Israel said): przybliż ich do mnie, a pobłogosławię ich (bring them near unto me, and I shall bless them).

Verses 10-11: Oczy bowiem Izraela stały się tak słabe (for Israel’s eyes had become so weak) wskutek starości (on account of old age), że niedowidział (that he was dim-sighted). Gdy więc przybliżył ich do Izraela (when therefore he brought them near unto Israel), on ucałował ich i uścisnął (he kissed and hugged them), a potem rzekł do Józefa (and then said unto Joseph): nie sądziłem (I supposed not), że jeszcze będę twoją twarz oglądał (that yet should I be looking upon thy face), a oto Bóg pozwolił mi ujrzeć nawet twe potomstwo (and so it is that God hath permitted me to see even thine offspring).

Verse 12: Józef (Joseph), odsunąwszy swych synów od kolan ojca swego (in having pushed aside his sons from his father’s knees), oddał mu pokłon twarzą do ziemi (rendered him obeisance with face unto ground).

Verse 13: Po czym (thereupon), mając obu synów (in having both sons)Efraima po prawej ręce, czyli z lewej strony Izraela (Ephraim in his right hand, which is to say, on Israel’s left side), i Manassesa po lewej ręce, czyli z prawej strony Izraela (and Manasseh in his left hand, which is to say, on Israel’s right side)przybliżył ich do ojca (he brought them near unto {his} father).

Verse 14: Ale Izrael (but Israel), wyciągnąwszy swoją prawą rękę (in having extended his right hand), położył ją na głowie Efraima (laid it upon Ephraim’s head), mimo że ten był młodszy (although this one was the younger), lewą zaś rękęna głowie Manassesa (whereas {his} left hand {did he lay} upon Manasseh’s head). Umyślnie tak położył swe ręce (wittingly so did he lay his hands), bo przecież Manasses był pierworodnym synem (for after all Manasseh was the firstborn son).

Verses 15-16: I błogosławiąc Józefowi (and in blessing Joseph), mówił (he spoke): Bóg, któremu wiernie służyli przodkowie moi, Abraham i Izaak (the God, whom my forebears Abraham and Isaac would serve faithfully), Bóg, który troszczył się o mnie przez całe me życie aż do dnia dzisiejszego (the God, who would see unto me through my entire life up unto the present day), Anioł, który mnie bronił od wszelkiego złego (the angel who would defend me from every ill), niechaj błogosławi tym oto chłopcom (bless these very lads). Niechaj moje imię (let my name) i imię przodków moich, Abrahama i Izaaka (and the name of my forebears Abraham and Isaac), w nich przetrwa (survive in them); niechaj szeroko rozmnożą się na ziemi (let them multiply themselves broadly on the earth).

Wersety 17-22

  • prawica (f.), right hand
  • wydać się (pf.), to give oneself forth
  • niewłaściwy, improper
  • ująć (pf.) to grasp

Review: zobaczyć (pf., to see), ojciec (m., father), położyć (pf., to lay), głowa (f., head), ręka (f., hand), przenieść (pf., to remove), rzec (pf., to say), pierworodny (firstborn), zgodzić się (pf., to consent), powiedzieć (pf., to say), wiedzieć (impf., to know), powstać (pf., to arise), szczep (m., tribe), liczny (numerous), jednak (however), brat (m., brother), młodszy (younger), większy (greater), potomstwo (n., offspring), objąć (pf., to embrace), wiele (many), dzień (m., day), pobłogosławić (pf., to bless), słowo (n., word), imię (n., name), życzyć (impf., to wish), błogosławieństwo (n., blessing), mówić (impf., to speak), niechaj (may), tak (so), uczynić (pf., to make), dać (pf., to give), pierwszeństwo (n., precedence), przed (before), niebawem (before long), umrzeć (pf., to die), czuwać (impf., to watch), sprawić (pf., to bring to pass), wrócić (pf., to return), kraj (m., country), przodek (m., forebear), dawać (impf., to give), wyżyna (f., highland), więcej niż (more than), zdobyć (pf., to attain), Amoryta (m., Amorite), miecz (m., sword), łuk (m., bow).

Verses 17-18: A gdy Józef zobaczył (and when Joseph saw), że jego ojciec położył swą prawicę (that his father had laid his right hand) na głowie Efraima (upon Ephraim’s head), wydało mu się to niewłaściwe (it gave itself forth unto him as improper). Ujął więc rękę ojca (he therefore grasped {his} father’s hand), aby ją przenieść z głowy Efraima (to remove it from Ephraim’s head) na głowę Manassesa (onto Manasseh’s head), i rzekł (and said): nie tak, mój ojcze (not so, my father), gdyż ten jest pierworodny (for this one is the firstborn); połóż twą prawicę na głowie tego (lay thy right hand upon this one’s head).

Verse 19: Ale ojciec nie zgodził się i powiedział (but {his} father consented not and said): wiem, synu mój, wiem (I know, my son, I know). I z niego też powstanie szczep (and from him too will arise a tribe), który również będzie liczny (which will also be numerous). Jednak brat jego młodszy (however his younger brother) będzie większy od niego (will be greater than he), gdyż potomstwo jego obejmie wiele szczepów (for his offspring will embrace many tribes).

Declension of szczep (m.)

sing. pl.
nom. szczep szczepy
gen. szczepu szczepów
dat. szczepowi szczepom
acc. szczep szczepy
instr. szczepem szczepami
loc. szczepie szczepach
voc. szczepie szczepy

Verse 20: W dniu owym (in that day) pobłogosławił ich tymi słowami (he blessed them with these words): twoim imieniem (by thy name) Izrael będzie sobie życzył błogosławieństwa (will Israel be wishing for a blessing unto itself) mówiąc (in speaking): niechaj ci Bóg tak uczyni, jak Efraimowi i Manassesowi (God do unto thee so as unto Ephraim and Manasseh). Tak to dał pierwszeństwo (so it was that he gave precedence) Efraimowi przed Manassesem (unto Ephraim before Manasseh).

Verse 21: A potem Izrael rzekł do Józefa (and then Israel said unto Joseph): ja niebawem umrę (I shall die before long), ale Bóg będzie czuwał nad wami (but God will be watching over you) i sprawi, że wrócicie do kraju waszych przodków (and will bring to pass that ye will return unto the country of your forebears).

Verse 22: Ja zaś daję tobie o jedną wyżynę więcej (I, for my part, give unto thee by one highland more) niż braciom twym (than unto thy brethren), którą zdobyłem na Amorytach moim mieczem i łukiem (which I attained from the Amorites by my sword and bow).