Polish language series: Rdz 47, rządy Józefa w Egipcie

The subjects whereof the forty-seventh chapter of the book of Genesis treats are: rządy Józefa w Egipcie w latach głodu (the reign of Joseph in Egypt in the years of the famine); Jakub i synowie Józefa (Jacob and the sons of Joseph).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 47

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 47. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

  • zajęcie (n.), business
  • przychodzień (m.), newcomer

Review: wejść (pf., to enter), faraon (m., pharaoh), oznajmić (pf., to affirm), ojciec (m., father), brat (m., brother), trzoda (f., stock), bydło (n., cattle), cały (entire), dobytek (m., substance), przybyć (pf., to come), ziemia (f., land), już (already), kraj (m., country), po czym (thereupon), przedstawić (pf., to present), pięć (five), zabrać (pf., to take along), zapytać (pf., to ask), odpowiedzieć (pf., to respond), pasterz (m., pastor), zarówno… jak i… (… and… alike), sługa (m., servant), przodek (m., forebear), dalej (further), mówić (impf., to speak), zatrzymać się (pf., to halt oneself), brakować (impf., to lack), pasza (f., provender), tak (so), ciężki (grievous), głód (m., famine), niechaj (let), więc (therefore), teraz (now), zamieszkać (pf., to settle).

Verse 1: Józef (Joseph) wszedłszy do faraona (in being entered unto the pharaoh) oznajmił mu (affirmed unto him): ojciec mój i bracia (my father and brethren) z trzodami, bydłem i całym dobytkiem (with {their} stocks, cattle and entire substance) przybyli z ziemi Kanaan (are come from the land {of} Canaan) i są już w kraju Goszen (and are already in the country {of} Goshen).

Verse 2: Po czym Józef przedstawił faraonowi (thereupon Joseph presented unto the pharaoh) pięciu swych braci (five of his brethren), których zabrał z sobą (whom he had taken along with himself).

Declension of pięć (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
pięciu pięć
gen. pięciu pięciu
dat. pięciu pięciu
acc. pięciu pięć
instr. pięcioma pięcioma
loc. pięciu pięciu

Verse 3: Faraon zapytał jego braci (the pharaoh asked his brethren): jakie jest wasze zajęcie? (what is your business?). Odpowiedzieli mu (they responded unto him): pasterzami trzód jesteśmy (pastors of stocks are we) zarówno my, słudzy twoi, jak i nasi przodkowie (we thy servants and our forebears alike).

Verse 4: I dalej mówili do faraona (and further did they speak unto the pharaoh): przybyliśmy (we are come), aby się zatrzymać jako przychodnie w tym kraju (to halt ourselves as newcomers in this country), gdyż brakuje paszy dla trzód twoich sług (for provender is lacking for the stocks of thy servants), tak ciężki jest głód w ziemi Kanaan (so grievous is the famine in the land {of} Canaan). Niechaj więc teraz zamieszkają słudzy twoi w Goszen: let thy servants now settle therefore in Goshen.

Wersety 5-8

  • osiedlić (pf.), to settle
  • życzenie (n.), wish
  • pomyślność (f.), prosperity
  • liczyć (impf.), to count

Review: faraon (m., pharaoh), rzec (pf., to say), brat (m., brother), przybyć (pf., to come), cały (entire), kraj (m., country), egipski (Egyptian), stać (impf., to stand), otwór (m., opening), najbardziej (most), żyzny (fertile), część (f., part), niechaj (let), więc (therefore), zamieszkać (pf., to settle), jeśli (if), wiedzieć (impf., to know), wśród (amongst), człowiek (m., man), dzielny (competent), uczynić (pf., to make), zarządca (m., steward), żywy (living), dobytek (m., substance), czuwać (impf., to watch), trzoda (f., stocks), potem (then), przyprowadzić (pf., to bring), przedstawić (pf., to present), złożyć (pf., to submit), zapytać (pf., to ask), rok (m., year), życie (n., life).

Verse 5: Faraon rzekł do Józefa (the pharaoh said unto Joseph): ojciec twój i twoi bracia przybyli do ciebie (thy father and thy brethren are come unto thee).

Verse 6: Cały kraj egipski (the entire Egyptian country) stoi przed tobą otworem (standeth before thee as an opening). W najbardziej żyznej jego części (in its most fertile part) osiedl twego ojca i twych braci (settle thy father and thy brethren); niechaj więc zamieszkają w kraju Goszen (let them therefore settle in the country {of} Goshen). Jeśli zaś wiesz (and if thou know), że są wśród nich ludzie dzielni (that amongst them are competent men), uczyń ich zarządcami mojego żywego dobytku (make them stewards of my living substance), niech czuwają nad moimi trzodami (let them watch over my stocks).

Verses 7-8: Potem Józef przyprowadził swego ojca, Jakuba (then Joseph brought his father Jacob), i przedstawił go faraonowi (and presented him unto the pharaoh). A gdy Jakub złożył faraonowi życzenia pomyślności (and when Jacob had submitted unto the pharaoh wishes of prosperity), faraon zapytał go (the pharaoh asked him): ile lat życia sobie liczysz? (how many years countest thou unto thyself?).

Wersety 9-12

  • pielgrzymowanie (n.), pilgrimage
  • niezbyt, not too
  • zaopatrywać (impf.), to provision
  • stosownie do, conformably unto

Review: odpowiedzieć (pf., to respond), faraon (m., pharaoh), liczba (f., number), rok (m., year), sto i trzydzieści (one hundred and thirty), długi (long), smutny (sad), życie (n., life), przodek (m., forebear), po czym (thereupon), życzyć (impf., to wish), pomyślność (f., prosperity), odejść (pf., to depart), osiedlić (pf., to settle), ojciec (m., father), brat (m., brother), dawać (impf., to give), posiadłość (f., property), najbardziej (most), żyzny (fertile), część (f., part), Egipt (m., Egypt), ziemia (f., land), polecić (pf., to instruct), cały (entire), rodzina (f., family), żywność (f., victual), dziecko (n., child).

Verse 9: Jakub odpowiedział faraonowi (Jacob responded unto the pharaoh): liczba lat mojego pielgrzymowaniasto i trzydzieści (the number of years of my pilgrimage {are} one hundred and thirty). Niezbyt długie i smutne były lata mego życia (not too long, and sad, have the years of my life been); nie są one tak długie (they have not been so long), jak lata pielgrzymowania mych przodków (as the years of pilgrimage of my forebears).

Verse 10: Po czym Jakub (thereupon Jacob), życząc faraonowi pomyślności (in wishing prosperity unto the pharaoh), odszedł (departed).

Verse 11: Józef osiedlił ojca i braci (Joseph settled {his} father and brethren), dając im posiadłość (in giving them a property) w najbardziej żyznej części Egiptu (in the most fertile part of Egypt), w ziemi Ramses (in the land {of} Ramses), jak mu polecił faraon (as the pharaoh had instructed him).

Verse 12: I zaopatrywał ojca i braci (and he provisioned {his} father and brethren), i całą rodzinę swego ojca (and the entire family of his father) w żywność (in victual), stosownie do liczby dzieci (conformably unto the number of children).

Wersety 13-16

  • wyczerpany, exhausted
  • skutek (m.), consequence
  • koniec (m.), end
  • wyczerpać się (pf.), to exhaust oneself

Review: cały (entire), kraj (m., country), żywność (f., victual), toteż (wherefore), nastać (pf., to come about), bardzo (very), ciężki (grievous), głód (m., famine), ziemia (f., land), gromadzić (impf., to gather), wówczas (then), pieniądze (pl., money), znajdować się (impf., to be found), zboże (n., grain), kupować (impf., to purchase), oddawać (impf., to render), pałac (m., palace), faraon (m., pharaoh), mieszkaniec (m., inhabitant), wtedy (then), wszyscy (pl., all), przychodzić (impf., to come), prosić (impf., to entreat), dać (pf., to give), chleb (m., bread), umrzeć (pf., to die), oko (n., eye), bowiem (for), mówić (impf., to speak), sprowadzić (pf., to bring), żywy (living), dobytek (m., substance).

Verse 13: W całym kraju nie było żywności (in the entire country was there not victual), toteż nastał bardzo ciężki głód (wherefore a very grievous famine came about). Ziemie Egiptu i Kanaanu (the lands of Egypt and Canaan) były wyczerpane skutkiem głodu (were exhausted by consequence of the famine).

Verse 14: Józef zaś gromadził wówczas wszystkie pieniądze (Joseph, for his part, would then gather all the money), jakie znajdowały się w Egipcie i Kanaanie (which was found in Egypt and Canaan), za zboże, które kupowano (for the grain which one was purchasing), i pieniądze te oddawał do pałacu faraona (and this money would he render unto the pharaoh’s palace).

Verse 15: W końcu wyczerpały się pieniądze (in the end did the money exhaust itself) mieszkańcom Egiptu i Kanaanu (unto the inhabitants of Egypt and Canaan), i wtedy wszyscy Egipcjanie przychodzili do Józefa (and then all the Egyptians would come unto Joseph), prosząc go (in entreating him): daj nam chleba (give us bread). Czyż mamy umrzeć na twoich oczach?: are we to die before thine eyes? Nie mamy już bowiem pieniędzy: for we have no more money.

Verse 16: A Józef mówił (and Joseph spoke): jeśli nie macie pieniędzy (if ye have not money), sprowadźcie wasz żywy dobytek (bring your living substance), a dam wam za niego zboże (and I shall give you grain for it).

Wersety 17-19

  • koń (m.), horse
  • ukrywać (impf.), to hide
  • odłóg (m.), fallow land

Review: sprowadzić (pf., to bring), więc (therefore), żywy (living), dobytek (m., substance), dawać (impf., to give), żywność (f., victual), w zamian za (in exchange for), stado (n., horde), owca (f., sheep), wół (m., ox), osioł (m., ass), rok (m., year), żywić (impf., to nourish), cały (entire), upłynąć (pf., to elapse), przyjść (pf., to come), następny (next), oznajmić (pf., to affirm), pan (m., lord), gdy już (right when), wyczerpać się (pf., to exhaust oneself), pieniądze (pl., money), pozostać (pf., to remain), móc (impf., to be able), oprócz (apart from), ziemia (f., land), dlaczego (why), oko (n., eye), zginąć (pf., to perish), kupić (pf., to purchase), chleb (m., bread), niewolnik (m., bondsman), faraon (m., pharaoh), własność (f., possession), byle (so long as), dać (pf., to give), ziarno (n., seed), siew (m., sowing), przetrwać (pf., to survive), pomrzeć (pf., to die {one and all}), leżeć (impf., to lie).

Verse 17: Sprowadzili więc swój żywy dobytek do Józefa (they therefore brought their living substance unto Joseph) i on dawał im żywność (and he would give them victual) w zamian za konie, za stada owiec i wołów oraz za osły (in exchange for the horses, for the hordes of sheep and oxen and for the asses). I tak w owym roku (and so in that year) żywił ich (he would nourish them) w zamian za cały ich żywy dobytek (in exchange for their entire living substance).

Verse 18: A gdy ten rok upłynął (and when this year had elapsed), przyszli w następnym i oznajmili mu (they came in the next and affirmed unto him): nie mamy co ukrywać przed tobą, panie mój (we have not that which to hide before thee, my lord), że gdy już wyczerpały się nam pieniądze (that right when the money exhausted itself on us) i gdy stada nasze są u ciebie (and as our stocks are with thee), nie pozostało nam nic (not a thing is remained unto us), co moglibyśmy dać tobie, panie (which we should be able to give thee, my lord), oprócz nas samych i naszej ziemi (apart from us ourselves and our land).

Verse 19: Dlaczego na twoich oczach mamy zginąć (why have we to perish before thine eyes) my i nasza ziemia? (we and our land?). Kup więc nas i ziemię naszą za chleb (purchase therefore us and our land for bread); będziemy niewolnikami faraona (we shall be bondsmen of the pharaoh), a nasza ziemia [jego własnością] (and our land his possession). Byleś nam dał ziarno do siewu (so long as thou give us seed for sowing), a przetrwamy (then we shall survive), nie pomrzemy (shall not die one and all) i ziemia nasza nie będzie leżała odłogiem (and our land will not be lying as fallow land).

Wersety 20-23

  • wykupić (pf.), to buy out
  • grunt (m.), ground
  • podstawa (f.), basis
  • zapewniony, secured
  • utrzymanie (n.), sustenance
  • obsiać (pf.), to sow

Review: więc (therefore), wszystek (all), faraon (m., pharaoh), każdy (each), Egipcjanin (m., Egyptian), sprzedać (pf., to sell), pole (n., field), głód (m., famine), coraz większy (ever greater), tak (so), ziemia (f., land), stać się (pf., to become), własność (f., possession), ludność (f., populace), jeden (one), drugi (other), kraniec (m., boundary), przenieść (pf., to remove), miasto (n., city), tylko (only), kapłan (m., priest), przywilej (m., privilege), zapewnić (pf., to secure), dlatego (therefore), potem (then), przemówić (pf., to address), dzisiaj (today), nabyć (pf., to acquire), ziemia (f., land), tu (here), ziarno (n., seed).

Verse 20: Józef wykupił więc (Joseph therefore bought out) wszystkie grunty w Egipcie dla faraona (all the grounds in Egypt for the pharaoh); każdy bowiem Egipcjanin sprzedał swe pole (for each Egyptian sold his field), gdyż głód był coraz większy (for the famine was ever greater). Tak więc ziemia stała się własnością faraona: so did the land therefore become possession of the pharaoh.

Verse 21: Ludność zaś (and the populace) od jednego do drugiego krańca Egiptu (from the one unto the other boundary of Egypt) przeniósł do miast (did he remove unto the cities).

Verse 22: Nie wykupił tylko gruntów kapłanów (only the grounds of the priests did he not buy out), gdyż był przywilej faraona dla kapłanów (for there was the pharaoh’s privilege for the priests) i na jego podstawie mieli oni zapewnione utrzymanie (and *on the basis of this* did they have secured sustenance). Dlatego nie sprzedali swych gruntów: therefore they did not sell their grounds. — *literally, on its basis

Verse 23: Potem Józef przemówił do ludności (then Joseph addressed the populace): oto dzisiaj nabyłem was i waszą ziemię dla faraona (so it is that today I have acquired you and your land for the pharaoh). Macie tu ziarno (here ye have seed), obsiejcie ziemię (sow the land).

Wersety 24-26

  • żniwa (pl.), harvest
  • obsianie (n.), sowing
  • dziatwa (f.), little ones
  • sprawa (f.), matter
  • obowiązywać (impf.), to be binding
  • należy, one is to

Review: nadejść (pf., to draw nigh), oddać (pf., to render), piąty (fifth), część (f., part), plon (m., fruits), faraon (m., pharaoh), cztery (four), zostawić (pf., to leave), pole (n., field), wyżywienie (n., sustenance), domownik (m., domestic), odpowiedzieć (pf., to respond), zachować (pf., to keep), życie (n., life), oby (would that), darzyć (impf., to bestow), życzliwość (f., kindness), pan (m., lord), niewolnik (m., bondsman), rozporządzenie (n., ordinance), dać (pf., to give), rola (f., soil), dzień (m., day), dzisiejszy (present), oddawać (impf., to render), jedynie (only), grunt (m., ground), kapłan (m., priest), stać się (pf., to become), własność (f., possession).

Verse 24: A gdy nadejdą żniwa (and when the harvest will draw nigh), oddacie piątą część plonów faraonowi (ye shall render the fifth part of the fruits unto the pharaoh), cztery zaś części zostawicie sobie (whereas the four parts shall ye leave unto yourselves) na obsianie pola (for the sowing of the field) i na wyżywienie dla was, dla waszych domowników [i dla waszej dziatwy] (and as sustenance for you, for your domestics and for your little ones).

Verse 25: Odpowiedzieli (they responded): zachowałeś nas przy życiu (thou hast kept us alongside life). Obyś nas darzył życzliwością, panie nasz (would that thou bestow us with kindness, our lord), a my będziemy niewolnikami faraona (and we shall be bondsmen of the pharaoh).

Verse 26: Rozporządzenie, które dał Józef (the ordinance which Joseph gave) w sprawie roli w Egipcie (in the matter of the soil in Egypt), obowiązuje po dzień dzisiejszy (is binding unto the present day): piątą część plonów (the fifth part of the fruits) [należy oddawać] faraonowi (are to be rendered unto the pharaoh). Jedynie grunty kapłanów (only the grounds of the priests) nie stały się własnością faraona (became not possession of the pharaoh).

Wersety 27-31

  • rozmnożyć się (pf.), to multiply oneself
  • wierny, faithful
  • miłość (f.), love
  • pogrzebać (pf.), to bury
  • wywieźć (pf.), to take forth
  • opaść (pf.), to subside
  • wezgłowie (n.), {bed-}head
  • łoże (n.), bed

Review: zamieszkać (pf., to settle), kraj (m., country), wziąć (pf., to take), własność (f., possession), płodny (fruitful), bardzo (much), przeżyć (pf., to subsist), siedemnaście (seventeen), rok (m., year), doczekać się (pf., to meet with), sto czterdziesty siódmy (one hundred and forty-seventh), życie (n., life), zbliżać się (impf., to draw near), śmierć (f., death), kazać (impf., to bid), wezwać (pf., to summon), syn (m., son), rzec (pf., to say), darzyć (impf., to bestow), życzliwość (f., kindness), położyć (pf., to lay), ręka (f., hand), biodro (n., hip), dowód (m., testimony), zasnąć (pf., to fall asleep), przodek (m., forebear), grób (m., grave), odrzec (pf., to respond), uczynić (pf., to do), powiedzieć (pf., to say), przysięgnąć (pf., to swear).

Verse 27: Izrael zamieszkał w Egipcie (Israel settled in Egypt), w kraju Goszen (in the country {of} Goshen). Wzięli go sobie na własność (they took it unto themselves for a possession), a że byli płodni (and for they were fruitful), bardzo się rozmnożyli (much did they multiply themselves).

Verse 28: Jakub (Jacob), przeżywszy w Egipcie siedemnaście lat (in having subsisted in Egypt seventeen years), doczekał się sto czterdziestego siódmego roku życia (met with {his} one hundred and forty-seventh year of life).

Verses 29-30: A gdy zbliżała się śmierć Izraela (and when Israel’s death was drawing near), kazał wezwać swego syna Józefa (he bade summon his son Joseph) i rzekł do niego (and said unto him): jeśli darzysz mnie życzliwością (if thou bestow me with kindness), połóż mi twą rękę pod biodro (lay thy hand under my hip) na dowód twojej wiernej miłości (as testimony of thy faithful love), że nie pogrzebiesz mnie w Egipcie (that thou wilt not bury me in Egypt), ale gdy zasnę z mymi przodkami (but when I shall fall asleep with my forebears), wywieziesz mnie z Egiptu (thou wilt take me forth from Egypt) i pogrzebiesz w ich grobie (and wilt bury me in their grave). Odrzekł (he responded): uczynię, jak powiedziałeś (I shall do as thou hast said).

Verse 31: Wtedy [Izrael] powiedział (then Israel said): przysięgnij mi (swear unto me). A gdy przysiągł (and when he swore), Izrael opadł na wezgłowie swego łoża (Israel subsided at the head of his bed).