Polish language series: Rdz 47, rządy Józefa w Egipcie

The subjects of which the forty-seventh chapter of the book of Genesis treats are: rządy Józefa w Egipcie w latach głodu (the reign of Joseph in Egypt in the years of the famine); Jakub i synowie Józefa (Jacob and the sons of Joseph). The plural rządy can be understood as meaning reign, rule; its singular form is the masculine rząd.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 47

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 47. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • zajęcie (n.), occupation, engagement
  • przychodzień (m.), foreigner, newcomer

Review: wejść (pf., to go/come in, to enter), faraon (m., pharaoh), oznajmić (pf., to declare, to make known), ojciec (m., father), brat (m., brother), trzoda (f., flock, herd), bydło (n., cattle), dobytek (m., livestock, substance), przybyć (pf., to come, to arrive), ziemia (f., land), kraj (m., land, country), po czym (thereupon), przedstawić (pf., to present), pięć (five), zabrać (pf., to take along), zapytać (pf., to ask), odpowiedzieć (pf., to respond), pasterz (m., shepherd), zarówno… jak i… (both… and…), sługa (m., servant), przodek (m., forefather, ancestor), dalej (moreover, further), mówić (impf., to say), zatrzymać się (pf., to stay, to sojourn), brakować (impf., to lack), pasza (f., fodder), ciężki (severe, grievous), głód (m., famine, hunger), niechaj (let, may), zamieszkać (pf., to settle).

Verse 1: Józef wszedłszy (Joseph, having gone in) do faraona (unto Pharaoh) oznajmił mu (made known to him): ojciec mój i bracia (my father and brothers) z trzodami, bydłem i całym dobytkiem (with their flocks and herds and all their substance [with their flocks, cattle and entire substance]) przybyli z ziemi Kanaan (have come from the land of Canaan) i są już w kraju Goszen (and are now in the land of Goshen).

Verse 2: Po czym Józef przedstawił faraonowi pięciu swych braci, których zabrał z sobą: thereupon Joseph presented to Pharaoh the five brothers of his whom he had brought along (had taken {along} with him).

Declension of pięć (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
pięciu pięć
gen. pięciu pięciu
dat. pięciu pięciu
acc. pięciu pięć
instr. pięcioma pięcioma
loc. pięciu pięciu

Declension of brat (m.)

sing. pl.
nom. brat bracia
gen. brata braci
dat. bratu braciom
acc. brata braci
instr. bratem braćmi
loc. bracie braciach
voc. bracie bracia

Verse 3: Faraon zapytał jego braci (Pharaoh asked his brothers): jakie jest wasze zajęcie? (what is your occupation?). Odpowiedzieli mu (they responded to him): pasterzami trzód jesteśmy (we are shepherds [we are keepers (pastors) of herds]) zarówno my, słudzy twoi, jak i nasi przodkowie (we your servants and our forefathers alike). Jakie jest wasze zajęcie?: Compare with the question asked in Rdz 46:33, so worded: jaki jest wasz zawód? Observe: jakie jest wasze zajęcie? (zajęcie is a neuter noun); jaki jest wasz zawód? (zawód is a masculine noun).

Verse 4: I dalej mówili do faraona (and they further said [were saying] to Pharaoh): przybyliśmy (we have come), aby się zatrzymać (to sojourn [in order to sojourn]) jako przychodnie (as foreigners) w tym kraju (in this land), gdyż brakuje paszy dla trzód twoich sług (for there is want of fodder [for fodder is lacking] for your servant’s flocks), tak ciężki jest głód w ziemi Kanaan (the famine in the land of Canaan being as grievous as it is [so grievous is the famine in the land of Canaan]). Niechaj więc teraz zamieszkają słudzy twoi w Goszen: let your servants now settle then in Goshen.

Wersety 5-8

  • osiedlić (pf.), to settle
  • życzenie (n.), wish
  • pomyślność (f.), prosperity, welfare
  • liczyć (impf.), to count, to reckon

Review: faraon (m., pharaoh), rzec (pf., to say), brat (m., brother), przybyć (pf., to come, to arrive), kraj (m., land, country), egipski (Egyptian), stać (impf., to stand), otwór (m., opening), najbardziej (the most), żyzny (fertile), część (f., part, share, portion), niechaj (let, may), więc (therefore, so), zamieszkać (pf., to settle), jeśli (if), wiedzieć (impf., to know), wśród (amongst), człowiek (m., man; pl., ludzie), dzielny (competent, skilled), uczynić (pf., to make, to do), zarządca (m., steward, administrator), żywy (live, living, alive), dobytek (m., livestock, substance), czuwać (impf., to watch, to be on guard), trzoda (f., flock, herd), przyprowadzić (pf., to bring), przedstawić (pf., to present), złożyć (pf., to offer up), zapytać (pf., to ask), rok (m., year; pl., lata), życie (n., life).

Verse 5: Faraon rzekł do Józefa (Pharaoh said to Joseph): ojciec twój i twoi bracia przybyli do ciebie (your father and your brothers have come to you).

Verse 6: Cały kraj egipski stoi przed tobą otworem: the entire land of Egypt is wide open before you (the entire Egyptian land stands before you as an opening). W najbardziej żyznej jego części (in its most fertile part) osiedl twego ojca i twych braci (settle your father and your brothers); niechaj więc zamieszkają w kraju Goszen (let them therefore stay in the land of Goshen). Jeśli zaś wiesz (and if you know), że są wśród nich ludzie dzielni (that amongst them are competent men), uczyń ich zarządcami mojego żywego dobytku (set them as stewards of my livestock [make them as stewards of my live substance]), niech czuwają nad moimi trzodami (let them watch over my flocks and herds).

Verses 7-8: Potem Józef przyprowadził swego ojca, Jakuba (Joseph then brought his father Jacob), i przedstawił go faraonowi (and presented him to Pharaoh). A gdy Jakub złożył faraonowi życzenia pomyślności (and when Jacob offered to Pharaoh wishes of prosperity*), faraon zapytał go (Pharaoh asked him): ile lat życia sobie liczysz? (how many years of life do you reckon unto yourself?). In colloquial Polish, the following can be said to ask someone’s age: ile masz lat? (how old are you [how many years have you]?). *Or: and when Jacob offered Pharaoh his best wishes.

Wersety 9-12

  • pielgrzymowanie (n.), pilgrimage
  • niezbyt, not too, not very
  • zaopatrywać (impf.), to provide, to supply
  • stosownie do, according to, in conformity with

Review: odpowiedzieć (pf., to respond), faraon (m., pharaoh), liczba (f., number), rok (m., year), sto i trzydzieści (one hundred and thirty), długi (long), smutny (sad), życie (n., life), przodek (m., forefather, ancestor), po czym (thereupon), życzyć (impf., to wish), pomyślność (f., prosperity, welfare), odejść (pf., to leave, to depart), osiedlić (pf., to settle), ojciec (m., father), brat (m., brother), dawać (impf., to give), posiadłość (f., possession), najbardziej (the most), żyzny (fertile), część (f., part, share, portion), Egipt (m., Egypt), ziemia (f., land), polecić (pf., to instruct, to order), rodzina (f., family), żywność (f., food, provisions), dziecko (n., child).

Verse 9: Jakub odpowiedział faraonowi (Jacob responded to Pharaoh): liczba lat mojego pielgrzymowania (the number of years of my pilgrimage)sto i trzydzieści ({are} one hundred and thirty). Niezbyt długie i smutne (few and sad; short and sorrowful [none too long and sad]) były lata mego życia (have the years of my life been); nie są one (they have not been [they are not]) tak długie, jak lata pielgrzymowania (so long as the years of pilgrimage) mych przodków (of my forefathers). The two plural forms of the adjective długi are: dłudzy (masculine personal) and długie for everything else. Because it is question here of lata, the plural form długie is used. Read over the different nominative forms of this adjective: (singular) długi (m.); długa (f.); długie (n.); (plural); dłudzy (m. pers.); długie (other). The two plural forms of smutny are: smutni (masculine personal) and smutne for everything else. The plural form smutne is used here to agree with the plural lata. Consider the different nominative forms of this adjective: (singular) smutny (m.); smutna (f.); smutne (n.); (plural) smutni (m. pers.); smutne (other).

Verse 10: Po czym Jakub (thereupon Jacob), życząc faraonowi pomyślności (wishing Pharaoh prosperity*), odszedł (left). *Or: offering Pharaoh his best wishes.

Verse 11: Józef osiedlił ojca i braci (Joseph settled his father and brothers), dając im posiadłość (giving them a possession) w najbardziej żyznej części Egiptu (in the most fertile part of Egypt), w ziemi Ramses (in the land of Ramses), jak mu polecił faraon (as Pharaoh had instructed him).

Verse 12: I zaopatrywał ojca i braci (and he provided his father and brothers), i całą rodzinę swego ojca (and his father’s entire family) w żywność (with food), stosownie do liczby dzieci (according to the number of children).

Wersety 13-16

  • wyczerpany, exhausted, used up
  • skutek (m.), consequence, effect
  • koniec (m.), end, finish
  • wyczerpać się (pf.), to run out, to get used up

Review: kraj (m., land, country), żywność (f., food, provisions), toteż (therefore), nastać (pf., to come about), bardzo (very), ciężki (severe, grievous), głód (m., famine, hunger), ziemia (f., land), gromadzić (impf., to amass, to gather, to collect), wówczas (then, at that time), pieniądze (pl., money), znajdować się (impf., to be found), zboże (n., grain), kupować (impf., to buy, to purchase, to acquire), oddawać (impf., to deliver, to hand/turn over), pałac (m., palace), faraon (m., pharaoh), mieszkaniec (m., inhabitant), wszyscy (pl., all), przychodzić (impf., to arrive, to come), prosić (impf., to plead, to entreat), dać (pf., to give), chleb (m., bread), umrzeć (pf., to die), oko (n., eye), mówić (impf., to say), sprowadzić (pf., to bring), żywy (live, living, alive), dobytek (m., livestock, substance).

Verse 13: W całym kraju nie było żywności (in all the land there was no food), toteż nastał bardzo ciężki głód (a very griveous famine therefore came about). Ziemie Egiptu i Kanaanu (the lands of Egypt and Canaan) były wyczerpane skutkiem głodu (were exhausted as a consequence of the famine).

Verse 14: Józef zaś (Joseph, for his part) gromadził wówczas wszystkie pieniądze (then gathered [was then gathering] all the money), jakie znajdowały się w Egipcie i Kanaanie (that was to be found in Egypt [that was finding itself in Egypt]), za zboże, które kupowano ({as payment} for the grain that was being acquired [that one was acquiring]), i pieniądze te oddawał do pałacu faraona (and this money did he turn over [was he turning over] to Pharaoh’s palace).

Verse 15: W końcu wyczerpały się pieniądze (the money ultimately ran out; at last the money gave out) mieszkańcom Egiptu i Kanaanu (on the inhabitants [unto the inhabitants] of Egypt and Canaan), i wtedy wszyscy Egipcjanie przychodzili do Józefa (and all the Egyptians then came [were coming] to Joseph), prosząc go (entreating him; pleading with him): daj nam chleba (give us bread). Czyż mamy umrzeć (are we to die) na twoich oczach? (before your eyes?). Nie mamy już bowiem pieniędzy: for we have no more money.

Declension of pieniądze (pl.)

nom. pieniądze
gen. pieniędzy
dat. pieniądzom
acc. pieniądze
instr. pieniędzmi
loc. pieniądzach
voc. pieniądze

Verse 16: A Józef mówił (and Joseph said [was saying]): jeśli nie macie pieniędzy (if you have no money), sprowadźcie wasz żywy dobytek (bring your livestock [your live substance]), a dam wam za niego zboże (and I will give you grain for it).

Wersety 17-19

  • koń (m.), horse
  • ukrywać (impf.), to hide
  • odłóg (m.), fallow land

Review: sprowadzić (pf., to bring), żywy (live, living, alive), dobytek (m., livestock, substance), dawać (impf., to give), żywność (f., food, provisions), w zamian za (in exchange for), stado (n., flock, herd), owca (f., sheep), wół (m., ox), osioł (m., ass, donkey), rok (m., year), żywić (impf., to feed), upłynąć (pf., to go by, to elapse), przyjść (pf., to arrive, to come), następny (next), oznajmić (pf., to declare, to make known), pan (m., lord), wyczerpać się (pf., to run out, to get used up), pozostać (pf., to remain), móc (impf., may, can, to be able), oprócz (apart from), ziemia (f., land), dlaczego (why, what for), oko (n., eye), zginąć (pf., to perish), kupić (pf., to buy, to purchase, to acquire), chleb (m., bread), niewolnik (m., slave), faraon (m., pharaoh), własność (f., possession, property), byle (providing that, so long as), dać (pf., to give), ziarno (n., seed), siew (m., sowing), przetrwać (pf., to survive), pomrzeć (pf., to die {one and all}), leżeć (impf., to lie).

Verse 17: Sprowadzili więc swój żywy dobytek do Józefa (they therefore brought their livestock [live substance] to Joseph) i on dawał im żywność w zamian za konie (and he gave [was giving] them food in exchange for the horses), za stada owiec i wołów (for the stocks of sheep and oxen) oraz za osły (and for the asses). I tak w owym roku (and so that year [in that year]) żywił ich (he fed them [was feeding them]) w zamian za cały ich żywy dobytek (in exchange for their livestock [live substance]).

Verse 18: A gdy ten rok upłynął (and when that year had elapsed), przyszli w następnym (they came to him the next year [in the next]) i oznajmili mu (and made known to him): nie mamy co ukrywać przed tobą, panie mój (we cannot hide it from you [we have not to hide this before you], my lord), że gdy już wyczerpały się nam pieniądze (that our money has now run out [that the money has now run out on us (unto us)]) i gdy stada nasze są u ciebie (and as our stocks are with you), nie pozostało nam nic (we have nothing left [nothing has remained unto us]), co moglibyśmy dać tobie (that we might give you [that we would be able to give you]), panie ({my} lord), oprócz nas samych (apart from our own selves) i naszej ziemi (and {apart from} our land).

Verse 19: Dlaczego (why) na twoich oczach (before your eyes) mamy zginąć (should we perish [have we to perish]) my i nasza ziemia? ({both} we and our land?). Kup więc nas i ziemię naszą (buy us and our land, then) za chleb ({in exchange} for bread); będziemy niewolnikami faraona (we will be slaves to Pharaoh [of the pharaoh]), a nasza ziemia [jego własnością] (and our land {shall be} his property). Byleś nam dał ziarno do siewu (so long as you give us grain for sowing), a przetrwamy, nie pomrzemy (then we will survive and not die {one and all}) i ziemia nasza nie będzie leżała odłogiem (and our land shall not lie fallow [shall not be lying as fallow land]).

Wersety 20-23

  • wykupić (pf.), to buy up
  • grunt (m.), ground, soil, land
  • podstawa (f.), basis, grounds
  • zapewniony, assured, secured
  • utrzymanie (n.), keep, provision, livelihood
  • obsiać (pf.), to sow

Review: sprzedać (pf., to sell), faraon (m., pharaoh), Egipcjanin (m., Egyptian), pole (n., field), głód (m., famine, hunger), coraz większy (greater and greater), ziemia (f., land), własność (f., possession, property), ludność (f., populace), jeden (one), drugi (second, other), kraniec (m., extremity, end), przenieść (pf., to transfer, to convey), miasto (n., city), kapłan (m., priest), przywilej (m., advantage, prerogative), zapewnić (pf., to assure, to secure), dlatego (for this reason, therefore), przemówić (pf., to address, to say), dzisiaj (today), nabyć (pf., to acquire, to buy), ziarno (n., seed).

Verse 20: Józef wykupił więc (Joseph therefore bought up) wszystkie grunty w Egipcie (all the land [grounds] in Egypt) dla faraona (for Pharaoh); każdy bowiem Egipcjanin sprzedał swe pole (for every Egyptian had sold his field), gdyż głód był coraz większy (because the famine was ever greater). Tak więc ziemia stała się własnością faraona: thus did the land become property of Pharaoh.

Verse 21: Ludność zaś (the populace, on the other hand) od jednego do drugiego krańca Egiptu (from one end of Egypt to the other) przeniósł do miast (did he transfer into the cities).

Verse 22: Nie wykupił tylko gruntów kapłanów (but he did not buy up the land [grounds] of the priests), gdyż był przywilej faraona dla kapłanów (for there was a privilege of Pharaoh extended to the priests [for the priests]) i na jego podstawie (and by virtue of this; and on the basis of this) mieli oni zapewnione utrzymanie (they enjoyed [were having] assured provision). Dlatego nie sprzedali swych gruntów: that is why they did not sell their land (grounds).

Declension of miasto (n.)

sing. pl.
nom. miasto miasta
gen. miasta miast
dat. miastu miastom
acc. miasto miasta
instr. miastem miastami
loc. mieście miastach
voc. miasto miasta

Verse 23: Potem Józef przemówił do ludności (then Joseph said to the populace): oto dzisiaj nabyłem was i waszą ziemię dla faraona (behold, today I have acquired you and your land for Pharaoh). Macie tu ziarno (you have seed), obsiejcie ziemię (sow the land).

Wersety 24-26

  • obsianie (n.), sowing
  • dziatwa (f.), children
  • obowiązywać (impf.), to hold good
  • należy, one ought, one is to

Review: nadejść (pf., to come, to approach), żniwo (n., harvest), oddać (pf., to yield, to hand/turn over), piąty (fifth), część (f., part, portion, share), plon (m., yield, crop), faraon (m., pharaoh), cztery (four), zostawić (pf., to leave), pole (n., field), wyżywienie (n., food, fare), domownik (m., domestic), odpowiedzieć (pf., to respond), zachować (pf., to maintain, to keep), życie (n., life), darzyć (pf., to grant, to bestow), życzliwość (f., kindness, favour), pan (m., lord), niewolnik (m., slave), rozporządzenie (n., order, decree), sprawa (f., matter), rola (f., soil, land, ground), (dzień (m., day), dzisiejszy (present), jedynie (only), stać się (pf., to become), własność (f., possession, property),

Verse 24: A gdy nadejdą żniwa (and when the harvest comes [harvests will come]), oddacie piątą część plonów faraonowi (you shall turn over the fifth part of the yield [of the yields] to Pharaoh), cztery zaś części (whereas four parts) zostawicie sobie (shall you leave for yourselves) na obsianie pola (to sow the field [for the sowing of the field]) i na wyżywienie dla was (and as food for you), dla waszych domowników (for your domestics) [i dla waszej dziatwy] (and for your children).

Verse 25: They respond: zachowałeś nas przy życiu (you have saved our lives [you have kept us with life]). Obyś nas darzył życzliwością (would that you bestow us with your favour), panie nasz (our lord), a my będziemy niewolnikami faraona (and we will become slaves to Pharaoh [of the pharaoh]).

Verse 26: Rozporządzenie (the decree), które dał Józef (which Joseph issued [gave]) w sprawie roli w Egipcie (in the matter of the land of Egypt [in Egypt]), obowiązuje po dzień dzisiejszy (still holds good to the present day): piątą część plonów (the fifth part of the yield [of the yields]) [należy oddawać] faraonowi (are to be turned over to Pharaoh). Jedynie grunty kapłanów (only the land [grounds] of the priests) nie stały się własnością faraona (did not become property of Pharaoh).

Wersety 27-31

  • dowód (m.), proof, evidence, testimony
  • wierny, faithful
  • miłość (f.), love
  • pogrzebać (pf.), to bury
  • wywieźć (pf.), to take away
  • opaść (pf.), to sink, to drop
  • wezgłowie (n.), headboard, head of bed
  • łoże (n.), bed

Review: zamieszkać (pf., to settle), kraj (m., land, country), wziąć (pf., to take), własność (f., possession, property), płodny (fruitful), rozmnożyć się (pf., to multiply oneself, to reproduce), przeżyć (pf., to live, to survive), siedemnaście (seventeen), rok (m., year; pl., lata), doczekać się (pf., to live out, to reach), sto czterdziesty siódmy (one hundred and forty-seventh), zbliżać się (impf., to draw near), śmierć (f., death), kazać (pf., to order, to bid, to cause), wezwać (pf., to summon, to call for), syn (m., son), rzec (pf., to say), darzyć (pf., to grant, to bestow), życzliwość (f., kindness, favour), położyć (pf., to place, to set down), ręka (f., hand), biodro (n., hip), zasnąć (pf., to fall asleep), przodek (m., forefather, ancestor), grób (m., grave, tomb), odrzec (pf., to respond), uczynić (pf., to do, to make), powiedzieć (pf., to say), przysięgnąć (pf., to swear).

Verse 27: Izrael zamieszkał w Egipcie (Israel settled in Egypt), w kraju Goszen (in the land of Goshen). Wzięli go sobie na własność (unto himself did he take it as a possession), a że byli płodni (and because they were fruitful), bardzo się rozmnożyli (greatly did they increase).

Verse 28: Jakub, przeżywszy w Egipcie siedemnaście lat (Jacob, having lived seventeen years in Egypt), doczekał się sto czterdziestego siódmego roku życia (reached his one hundred and forty-seventh year of life).

Verses 29-30: A gdy zbliżała się śmierć Izraela (and as the death of Israel was drawing near), kazał wezwać swego syna Józefa (he bade [was bidding] call for his son Joseph) i rzekł do niego (and said to him): jeśli darzysz mnie życzliwością (if you will bestow me with your favour), połóż mi twą rękę pod biodro (put your hand under my hip [put your hand unto me under the hip]) na dowód twojej wiernej miłości (as a testimony of your faithful love), że nie pogrzebiesz mnie w Egipcie (that you will not bury me in Egypt), ale gdy zasnę z mymi przodkami (rather when I take my last sleep with my forefathers [but when I will fall asleep with my forefathers]), wywieziesz mnie z Egiptu (you shall carry me away from Egypt) i pogrzebiesz w ich grobie (and shall bury me in their grave). Odrzekł (he responded): uczynię, jak powiedziałeś (I will do as you have said).

Verse 31: Wtedy [Izrael] powiedział (then Israel said): przysięgnij mi (swear to me). A gdy przysiągł (and when he had sworn), Izrael opadł na wezgłowie swego łoża (Israel drew low at the head of his bed).