Polish language series: Rdz 47, rządy Józefa w Egipcie

In this forty-seventh chapter of the book of Genesis, or Rdz 47, you will read through the Polish language about the following: rządy Józefa w Egipcie w latach głodu (the reign of Joseph in Egypt in the years of the famine), Jakub i synowie Józefa (Jacob and the sons of Joseph). The plural rządy can be understood as meaning reign; its singular form is the masculine rząd.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 47

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 47. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • zajęcie (n.), occupation, engagement
  • przychodzień (m.), foreigner, newcomer

Review: wejść (pf., to go in, to enter), faraon (m., pharaoh), oznajmić (pf., to notify, to announce), trzoda (f., herd), bydło (n., cattle), dobytek (m., possessions; livestock), przybyć (pf., to come, to arrive), po czym (thereupon, after which), przedstawić (pf., to present), pięć (five), zabrać (pf., to take), zapytać (pf., to ask), odpowiedzieć (pf., to answer, to reply), pasterz (m., shepherd), zarówno… jak i… (both… and…), sługa (m., servant), przodek (m., forefather, ancestor), dalej (moreover), zatrzymać się (pf., to stay, to stop), brakować (impf., to lack), pasza (f., fodder), ciężki (heavy, grievous), głód (m., famine, hunger), zamieszkać (pf., to settle).

Verse 1: Józef wszedłszy do faraona (Joseph, having gone in unto the Pharaoh); z trzodami (with the herds); w kraju Goszen (in the land of Goshen).

Verse 2: Józef przedstawił faraonowi pięciu swych braci (Joseph presented to the Pharaoh the five brothers), których zabrał z sobą (whom he took [had taken] with him). In pięciu swych braci, pięciu is the accusative, masculine personal form of pięć, whereas swych braci is in genitive plural form following pięciu.

Declension of pięć (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
pięciu pięć
gen. pięciu pięciu
dat. pięciu pięciu
acc. pięciu pięć
instr. pięcioma pięcioma
loc. pięciu pięciu

Declension of brat (m.)

sing. pl.
nom. brat bracia
gen. brata braci
dat. bratu braciom
acc. brata braci
instr. bratem braćmi
loc. bracie braciach
voc. bracie bracia

Verse 3: jakie jest wasze zajęcie? (what is your occupation?). Compare this with the wording from Rdz 46:33, where you encountered: jaki jest wasz zawód? (what is your occupation?).

jakie jest wasze zajęcie?
(zajęcie is a neuter noun)

jaki jest wasz zawód?
(zawód is a masculine noun)

The brothers answer: pasterzami trzód jesteśmy (we are shepherds) zarówno my (both us), słudzy twoi (your servants), jak i nasi przodkowie (and our forefathers). Using the English pastor to mean shepherd, the Polish pasterz trzód is better understood as pastor of herds (that is, shepherd).

pasterz trzód
shepherd; keeper of herds
pasterzem trzód jestem
I am a shepherd

pasterze trzód
shepherds; keepers of herds
pasterzami trzód jesteśmy
we are shepherds

Verse 4: i dalej mówili do faraona (and moreover they were saying to the Pharaoh); aby się zatrzymać jako przychodnie (in order to stay as foreigners); gdyż brakuje paszy (for fodder is lacking).

Wersety 5-8

  • osiedlić (pf.), to settle
  • życzenie (n.), wish
  • pomyślność (f.), prosperity
  • liczyć (impf.), to count

Review: egipski (Egyptian), stać (impf., to stand), otwór (m., opening), najbardziej (the most), żyzny (fertile), część (f., part, share, portion), zamieszkać (pf., to settle), wiedzieć (impf., to know), wśród (amongst), człowiek (m., man; pl., ludzie), dzielny (competent, skilled), uczynić (pf., to make, to do), zarządca (m., steward, administrator), żywy (living), dobytek (m., possessions; livestock), czuwać (impf., to watch, to be on guard), trzoda (f., herd), przyprowadzić (pf., to bring), przedstawić (pf., to present), złożyć (pf., to offer up), zapytać (pf., to ask), rok (m., year; pl., lata), życie (n., life).

Verse 6: cały kraj egipski stoi przed tobą otworem (the entire Egyptian land stands before you wide open). The adjective egipski means Egyptian; kraj egipski, for example, means Egyptian land. An Egyptian man, however, is an Egipcjanin (m., Egyptian man); an Egyptian woman is an Egipcjanka (f., Egyptian woman). Egipcjanin and Egipcjanka are nouns. The plural noun Egipcjanie means Egyptians. As for the expression stać otworem, this is to be understood as meaning to stand wide open.

Verse 6 continues: w najbardziej żyznej jego części (in its most fertile parts) osiedl twego ojca i twych braci (settle your father and your brothers). Also: jeśli zaś wiesz, że są wśród nich (and if you know that [there] are amongst them) ludzie dzielni (skilled men), uczyń ich zarządcami (make them stewards) mojego żywego dobytku (of my living possessions; that is, of my livestock), niech czuwają nad moimi trzodami (may they watch over my herds). Livestock is referred to here as żywy dobytek.

Verse 7: a gdy Jakub złożył faraonowi życzenia pomyślności (and when Jacob offered [unto] the Pharaoh wishes of prosperity).

Verse 8: ile lat życia sobie liczysz? (how many years of life do you count unto yourself?; that is, how old are you?). In colloquial Polish, you can use the following to ask someone’s age: ile masz lat? (literally, how many years have you?).

Wersety 9-12

  • pielgrzymowanie (n.), pilgrimage
  • niezbyt, not too, not very
  • zaopatrywać (impf.), to furnish, to supply
  • stosownie do, in compliance with, according to

Review: liczba (f., number), sto i trzydzieści (one hundred and thirty), długi (long), smutny (sad), przodek (m., forefather, ancestor), życzyć (impf., to wish), pomyślność (f., prosperity), odejść (pf., to leave, to depart), osiedlić (pf., to settle), dawać (impf., to give), posiadłość (f., possession), najbardziej (the most), żyzny (fertile), część (f., part, share, portion), Egipt (m., Egypt), ziemia (f., land, earth), polecić (pf., to command, to order), rodzina (f., family), żywność (f., food), dziecko (n., child).

Verse 9: liczba lat (the number of years) mojego pielgrzymowania (of my pilgrimage). Also: niezbyt długie (not too long) i smutne (and sad) były lata mego życia (have been the years of my life); nie są one tak długie (they are not as long), jak lata pielgrzymowania mych przodków (as the years of pilgrimage of my forefathers).

The adjective długi has two forms in the plural: dłudzy (masculine personal) and długie for everything else. Because it is question here of lata, the plural form długie is used. Read over the different nominative forms of this adjective:

(singular)
długi
(m.)
długa (f.)
długie (n.)

(plural)
dłudzy (m. pers.)
długie (other)

Similarly, smutny has two plural forms: smutni (masculine personal) and smutne for everything else. The plural form smutne is used in the text to agree with the plural lata. Observe the different nominative forms of this adjective:

(singular)
smutny (m.)
smutna (f.)
smutne (n.)

(plural)
smutni (m. pers.)
smutne (other)

Verse 10: życząc faraonowi pomyślności (wishing [unto] the Pharaoh prosperities; that is, wishing the Pharaoh prosperity).

Verse 11: dając im posiadłość (giving to them a possession) w najbardziej żyznej części Egiptu (in the most fertile part of Egypt), w ziemi Ramses (in the land of Ramses), jak mu polecił faraon (as the Pharaoh had ordered [unto] him).

Verse 12: zaopatrywał […] w żywność (he was supplying [he supplied] with food); stosownie do liczby dzieci (according to the number of children).

Wersety 13-16

  • wyczerpany, exhausted, used up
  • skutek (m.), consequence, effect
  • koniec (m.), end, finish
  • wyczerpać (pf.) się, to run out, to get used up

Review: żywność (f., food), toteż (therefore), nastać (pf., to come about), bardzo ciężki (very grievous), głód (m., famine, hunger), ziemia (f., land, earth), gromadzić (impf., to amass), wówczas (then, at that time), pieniądze (pl., money), znajdować się (impf., to be found), zboże (n., grain), kupować (impf., to buy), oddawać (impf., to deliver, to hand over), pałac (m., palace), mieszkaniec (m., inhabitant), wszyscy (pl., all), przychodzić (impf., to arrive, to come), prosić (impf., to ask, to entreat), dać (pf., to give), chleb (m., bread), umrzeć (pf., to die), oko (n., eye), sprowadzić (pf., to bring).

Verse 13: nie było żywności (there was not any food); take note here of the neuter było and the genitive żywności. Also: ziemie Egiptu i Kanaanu (the lands of Egypt and Canaan) były wyczerpane (were exhausted) skutkiem głodu (by consequence of the famine). The nominative plural of ziemia is ziemie. The perfective verb wyczerpać means to exhaust, to use up; from it, wyczerpany is formed. Because ziemie is not a masculine personal plural, the plural form wyczerpane is used (see the notes at verse 9).

Verse 14: za zboże, które kupowano (for the grain, which one had bought; for the grain, which had been bought); pieniądze te oddawał do pałacu faraona (he was handing [he handed] this money over to the Pharaoh’s palace).

Verse 15: w końcu (in the end); wyczerpały się pieniądze mieszkańcom (the money got used up unto the inhabitants; that is, the inhabitants ran out of money); wszyscy Egipcjanie (all the Egyptians); prosząc go (entreating him); czyż mamy umrzeć? (must we die?; do we have to die?); na twoich oczach (before your eyes).

Declension of pieniądze (pl.)

nom. pieniądze
gen. pieniędzy
dat. pieniądzom
acc. pieniądze
instr. pieniędzmi
loc. pieniądzach
voc. pieniądze

Verse 16: jeśli nie macie pieniędzy (if you do not have any money), sprowadźcie wasz żywy dobytek (bring your livestock; see the note at verse 6), a dam wam za niego zboże (and I shall give you grain in exchange for it). Note the use of the genitive pieniędzy in conjunction with the negation. Sprowadźcie is the second-person plural imperative of the perfective sprowadzić.

Wersety 17-19

  • koń (m.), horse
  • ukrywać (impf.), to hide
  • odłóg (m.), fallow land

Review: sprowadzić (pf., to bring), dawać (impf., to give), żywność (f., food), w zamian za (in exchange for), stado (n., herd), owca (f., sheep), wół (m., ox), osioł (m., donkey), rok (m., year), żywić (impf., to feed), upłynąć (pf., to go by, to elapse), przyjść (pf., to arrive, to come), następny (next), oznajmić (pf., to notify, to announce), wyczerpać się (pf., to run out, to get used up), pozostać (pf., to remain), oprócz (apart from), dlaczego (why, what for), zginąć (pf., to perish), kupić (pf., to buy, to purchase), niewolnik (m., slave), własność (f., possession, property), byle (providing that, so long as), ziarno (n. seed), siew (m., sowing), przetrwać (pf., to survive), pomrzeć (pf., to die), leżeć (impf., to lie).

Verse 17: w zamian za konie (in exchange for horses), za stada owiec i wołów (for herds of sheep and of oxen) oraz za osły (as well as for donkeys). The nouns immediately following za in all the preceding text are in the accusative plural (konie, stada, osły). Also: w owym roku (in that year); żywił ich (he was feeding them [he fed them]).

Key portions from verse 18 to understand: przyszli w następnym (they came in the next; that is, in the next year); nie mamy co ukrywać przed tobą (we have not anything to hide before you; that is, we have nothing to hide from you); gdy już wyczerpały się nam pieniądze (now that unto us the money got used up; that is, now that our money has run out); gdy stada nasze są u ciebie (now that our herds are with you); nie pozostało nam nic (nothing remains [remained] unto us); co moglibyśmy dać tobie (that we might be able to give you); oprócz nas samych i naszej ziemi (apart from us ourselves and our lands).

Verse 19: kup więc (buy therefore) nas i ziemię naszą (us and our land) za chleb (in exchange for bread). Byleś nam dał ziarno do siewu: providing that you give us seed for sowing, as long as you give us seed to sow. The expression leżeć odłogiem means to lie fallow, to lie as fallow land.

Wersety 20-23

  • wykupić (pf.), to buy up
  • grunt (m.), ground, earth, soil
  • podstawa (f.), basis, grounds
  • zapewniony, assured, secured
  • utrzymanie (n.), maintenance, upkeep
  • obsiać (pf.), to sow

Review: sprzedać (pf., to sell), pole (n., field), coraz większy (greater and greater), własność (f., possession, property), ludność (f., populace), kraniec (m., extremity, end), przenieść (pf., to transfer, to convey), miasto (n., city), kapłan (m., priest), przywilej (m., advantage), zapewnić (pf., to assure, to secure), dlatego (for this reason), przemówić (pf., to address), dzisiaj (today), nabyć (pf., to acquire, to buy), ziarno (n., seed).

Verse 21: ludność zaś (as for the people) od jednego do drugiego krańca Egiptu (from one end to the other of Egypt) przeniósł do miast (he transferred them to the cities).

Verse 22: nie wykupił tylko gruntów kapłanów (only the grounds [land] of the priests he did not buy up). The reason is given: gdyż był przywilej faraona dla kapłanów (for there was the privilege of the Pharaoh unto [for] the priests) i na jego podstawie (and on the grounds of this) mieli oni zapewnione utrzymanie (they had assured maintenance; provision; upkeep).

Declension of miasto (n.)

sing. pl.
nom. miasto miasta
gen. miasta miast
dat. miastu miastom
acc. miasto miasta
instr. miastem miastami
loc. mieście miastach
voc. miasto miasta

Verse 23: nabyłem was i waszą ziemię (I have bought you and your land); macie tu ziarno (here you have seed; here is seed for you), obsiejcie ziemię (sow the land; second-person plural imperative).

Wersety 24-26

  • obsianie (n.), sowing
  • dziatwa (f.), children
  • obowiązywać (impf.), to hold good
  • należy, one ought

Review: nadejść (pf., to come, to approach), żniwo (n., harvest; pl. żniwa), oddać (pf., to yield, to hand over), piąty (fifth), część (f., part, portion, share), plon (m., yield, crop), cztery (four), zostawić (pf., to leave), pole (n., field), wyżywienie (n., food), domownik (m., household member), zachować (pf., to maintain, to keep), życie (n., life), darzyć (pf., to grant, to bestow), życzliwość (f., kindness, favour), niewolnik (m., slave), rozporządzenie (n., order, decree), sprawa (f., matter), dzień (m., day), dzisiejszy (present), jedynie (only).

Verse 24: oddacie piątą część plonów faraonowi (you shall hand over the fifth part of the yields), cztery zaś części zostawicie sobie (whereas four parts leave unto yourselves) na obsianie pola (for the sowing of the field) i na wyżywienie dla was (and for food for yourselves), dla waszych domowników (for the members of your house) [i dla waszej dziatwy] (and for your children).

Verse 25: zachowałeś nas przy życiu (you have kept us alive); obyś (may you).

Verse 26: w sprawie roli (on the matter of the soil [land], regarding the land); obowiązuje po dzień dzisiejszy (it still holds unto the present day); należy oddawać (one ought to hand over, one must yield); nie stały się (did not become).

Wersety 27-31

  • dowód (m.), proof, evidence
  • wierny, faithful
  • miłość (f.), love
  • pogrzebać (pf.), to bury
  • wywieźć (pf.), to take away
  • opaść (pf.), to sink, to drop
  • wezgłowie (n.), headboard, head of bed
  • łoże (n.), bed

Review: zamieszkać (pf., to settle), wziąć (pf., to take), własność (f., possession, property), płodny (fruitful), rozmnożyć się (pf., to multiply oneself, to reproduce), przeżyć (pf., to live, to survive), siedemnaście (seventeen), rok (m., year; pl., lata), doczekać się (pf., to live out, to reach), sto czterdziesty siódmy (one hundred and forty-seventh), zbliżać się (impf., to draw near), śmierć (f., death), kazać (pf., to command, to order), wezwać (pf., to summon, to call in), darzyć (pf., to grant, to bestow), życzliwość (f., kindness, favour), położyć (pf., to place, to set down), ręka (f., hand), biodro (n., hip), zasnąć (pf., to fall asleep), przodek (m., forefather, ancestor), grób (m., grave, tomb), odrzec (pf., to reply), przysięgnąć (pf., to swear).

Verse 27: wzięli go sobie na własność (he took it unto himself for a possession); a że byli płodni (and because they were fruitful), bardzo się rozmnożyli (they reproduced greatly).

Verse 28: przeżywszy (having lived); siedemnaście lat (seventeen years); doczekał się sto czterdziestego siódmego roku życia (he lived out his one hundred and forty-seventh year of life).

Verse 29: a gdy zbliżała się śmierć Izraela (and when the death of Israel was drawing near); połóż mi twą rękę pod biodro (put your hand under my hip); na dowód (as proof); że nie pogrzebiesz mnie w Egipcie (that you will not bury me in Egypt).

Verse 30: gdy zasnę z mymi przodkami (when I shall fall asleep with my forefathers; that is, die); wywieziesz mnie z Egiptu (you will take me away from Egypt); w ich grobie (in their grave); uczynię, jak powiedziałeś (I shall do as you have said).

Verse 31: przysięgnij mi (swear to me); Izrael opadł na wezgłowie swego łoża (and Israel sank at the head of his bed).