Polish language series: Rdz 45, Józef daje się poznać braciom

In the forty-fifth chapter of the book of Genesis, Joseph makes himself known unto his brethren: Józef daje się poznać braciom.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 45

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 45. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-7

  • wybuchnąć (pf.), to break forth
  • stan (m.), state
  • zlęknąć się (pf.), to take fright
  • smucić się (impf.), to be grieved
  • wyrzucać (impf.), to cast forth
  • ocalenie (n.), salvation
  • orka (f.), ploughing
  • wybawienie (n.), deliverance

Review: móc (impf., can), opanować (pf., to conquer), wzruszenie (n., emotion), wobec (before), wszystek (all), zawołać (pf., to exclaim), stąd (hence), wyjść (pf., to come forth), nikt (not a one), dać się (pf., to give oneself), poznać (pf., to recognise), brat (m., brother), głośny (loud), płacz (m., weeping), usłyszeć (pf., to hear), Egipcjanin (m., Egyptian), dworzanin (m., courtier), faraon (m., pharaoh), rzec (pf., to say), ojciec (m., father), jeszcze (yet), żyć (impf., to live), odpowiedzieć (pf., to respond), zbliżyć się (pf., to draw near), powtórzyć (pf., to repeat), sprzedać (pf., to sell), śmierć (f., death), wysłać (pf., to send forth), tu (hither), przed (before), rok (m., year), trwać (impf., to endure), głód (m., famine), kraj (m., country), zostać (pf., to remain), pięć (five), podczas (during), żniwo (n., harvest), zapewnić (pf., to secure), potomstwo (n., offspring), ziemia (f., earth), przeżyć (pf., to subsist), dzięki (thanks unto), wielki (great).

Verse 1: Józef nie mógł opanować swego wzruszenia (Joseph could not conquer his emotion) i wobec wszystkich, którzy tam byli (and before all who were there), zawołał (exclaimed): niechaj wszyscy stąd wyjdą (let all come forth hence). Nikogo nie było z nim (not a one was with him), *gdy Józef dał się poznać swym braciom* (when Joseph gave himself to be recognised by his brethren). — *Taken apart: gdy (when) Józef (Joseph) dał się (gave himself) poznać (to recognise) swym braciom (unto his brethren), which is to say that he made himself known unto them, revealed his identity.

Verses 2-3: Wybuchnąwszy głośnym płaczem (in having broken forth with loud weeping), tak że aż usłyszeli Egipcjanie oraz dworzanie faraona (so that even the Egyptians and the pharaoh’s courtiers heard), rzekł do swych braci (he said unto his brethren): ja jestem Józef (I am Joseph); czy ojciec mój jeszcze żyje? (my father liveth he yet?). Ale bracia nie byli w stanie mu odpowiedzieć (but the brethren were not in state to respond unto him), gdyż się go zlękli (for they had taken fright at him).

Verse 4: On zaś rzekł do nich (he, for his part, said unto them): zbliżcie się do mnie (draw near unto me). A gdy oni się zbliżyli (and when they had drawn near), powtórzył (he repeated): ja jestem Józef, brat wasz (I am your brother Joseph), to ja jestem tym, którego sprzedaliście do Egiptu (it is I who am this one whom ye sold into Egypt).

Verse 5: Ale teraz nie smućcie się (but now be not grieved) i nie wyrzucajcie sobie (*and reproach not yourselves*), żeście+ mnie sprzedali (that ye sold me). Bo dla waszego ocalenia od śmierci (for, for your salvation from death) Bóg wysłał mnie tu przed wami (hath God sent me forth hither before you). — *literally, cast forth not unto yourselves +żeście = że + ście (marker of the second-person plural)

Verse 6: Oto już dwa lata trwa głód w tym kraju (so it is that the famine hath already been enduring two years in this country), a jeszcze zostało pięć lat (and yet five years remain), podczas których nie będzie orki ani żniwa (during which there will be neither ploughing nor harvest).

Verse 7: Bóg mnie wysłał przed wami (God hath sent me forth before you), aby wam zapewnić potomstwo na ziemi (to secure for you offspring on the earth) i abyście przeżyli dzięki wielkiemu wybawieniu (and that ye may subsist thanks unto a great deliverance).

Wersety 8-15

  • doradca (m.), adviser
  • blisko, near
  • żywić (impf.), to nourish
  • obejmować (impf.), to embrace
  • ściskać (impf.), to enfold
  • całować (impf.), to kiss

Review: zatem (therefore), posłać (pf., to send), uczynić (pf., to make), faraon (m., pharaoh), pan (m., lord), cały (entire), dom (m., house), władca (m., ruler), Egipt (m., Egypt), iść (impf., to go), przeto (therefore), spiesznie (in haste), ojciec (m., father), powiedzieć (pf., to say), syn (m., son), mówić (impf., to speak), przybywać (impf., to come), bezzwłocznie (without delay), osiąść (pf., to settle), ziemia (f., land), wraz z (together with), wnuk (m., grandson), trzoda (f., stock), dobytek (m., substance), pięć (five), rok (m., year), głód (m., famine), ponieść (pf., to suffer), strata (f., loss), rodzina (f., family), widzieć (impf., to behold), własny (one’s own), oko (n., eye), brat (m., brother), przemawiać (impf., to address), opowiedzieć (pf., to recount), wysoki (high), godność (f., rank), zwlekać (impf., to delay), sprowadzić (pf., to bring), po czym (thereupon), rzucić się (pf., to cast oneself), szyja (f., neck), rozpłakać się (pf., to break into tears), również (also), płakać (impf., to weep), rozmawiać (impf., to talk).

Verse 8: Zatem nie wyście* mnie tu posłali, lecz Bóg (therefore ye did not send me hither, but God), który też uczynił mnie doradcą faraona (who also made me adviser of the pharaoh), panem całego jego domu (lord of his entire house) i władcą całego Egiptu (and ruler of entire Egypt). — *wyście = wy + ście (second-person plural marker)

Verse 9: Idźcie przeto spiesznie do mego ojca (go therefore in haste unto my father) i powiedzcie mu (and say unto him): Józef, syn twój, mówi (thy son Joseph speaketh): uczynił mnie Bóg panem całego Egiptu (God hath made me lord of entire Egypt). Przybywaj bezzwłocznie: come without delay.

Verse 10: Osiądziesz w ziemi Goszen (thou shalt settle in the land {of} Goshen) i będziesz blisko mnie (and shalt be near me), ty sam (thou thyself) wraz z twymi synami, wnukami, trzodami i całym twym dobytkiem (together with thy sons, grandsons, stocks and thine entire substance).

Verse 11: Będę cię tu żywił (I shall be nourishing thee here), bo jeszcze przez pięć lat będzie głód (for yet for five years will there be famine); i tak nie poniesiecie straty (and so wilt thou not suffer loss) ty i twoja rodzina, i dobytek twój (thou and thy family, and thy substance).

Verse 12: Oto widzicie własnymi oczami (so it is that ye behold with your own eyes) i Beniamin, brat wasz, widzi (and your brother Benjamin beholdeth), że to ja przemawiam do was (that it is I who am addressing you). — Present tense of the imperfective widzieć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): widzę (1.ps); widzisz (2.ps); widzi (3.ps); widzimy (1.pp); widzicie (2.pp); widzą (3.pp).

Verse 13: Opowiedzcie memu ojcu (recount unto my father) o mej wysokiej godności w Egipcie (of my high rank in Egypt) i o wszystkim, coście widzieli (and of all that which ye have beheld). I nie zwlekając (and in delaying not) sprowadźcie tu mego ojca (bring hither my father).

Verse 14: Po czym *rzucił się Beniaminowi, bratu swemu, na szyję* (thereupon he cast himself onto his brother Benjamin’s neck) i rozpłakał się (and broke into tears). Beniamin również płakał (Benjamin would also weep), obejmując go za szyję (in embracing him by the neck). — *Taken apart: rzucił się (he cast himself) Beniaminowi (unto Benjamin), bratu swemu (unto his brother), na szyję (onto the neck).

Verse 15: I płakał Józef (and Joseph would weep), ściskając i całując swych braci (in enfolding and kissing his brethren). A potem bracia jego z nim rozmawiali: and then his brethren would talk with him.

Wersety 16-19

  • pałac (m.), palace
  • wieść (f.), news
  • uradować się (pf.), to be gladdened
  • natychmiast, with all speed
  • jechać (impf.), to go

Review: rozejść się (pf., to disperse onself), faraon (m., pharaoh), brat (m., brother), przybyć (pf., to come), dworzanin (m., courtier), rzec (pf., to say), powiedzieć (pf., to say), uczynić (pf., to do), tak (so), objuczyć (pf., to load), osioł (m., ass), zabrać (pf., to take along), ojciec (m., father), rodzina (f., family), przybywać (impf., to come), dać (pf., to give), najbardziej (most), urodzajny (fertile), kawał (m., parcel), ziemia (f., land), mieć (impf., to have), jedzenie (n., eating), najprzedniejszy (choicest), część (f., part), płody (pl., fruits {of the earth}), kraj (m., country), polecenie (n., instruction), wziąć (pf., to take), wóz (m., car), dziecko (n., child), żona (f., wife).

Verse 16: Gdy zaś rozeszła się w pałacu faraona wieść (now when {such} news dispersed itself in the pharaoh’s palace): bracia Józefa przybyli (Joseph’s brethren are come), uradował się faraon i jego dworzanie (the pharaoh and his courtiers were gladdened).

Verse 17: I rzekł faraon do Józefa (and the pharaoh said unto Joseph): powiedz twym braciom (say unto thy brethren): uczyńcie tak (do so): objuczcie wasze osły (load your asses) i natychmiast jedźcie do Kanaanu (and with all speed go unto Canaan).

Verse 18: Zabierzcie ojca waszego oraz wasze rodziny (take along your father and your families) i przybywajcie do mnie (and come unto me). Ja zaś dam wam najbardziej urodzajny kawał ziemi w Egipcie (I, for my part, shall give you the most fertile parcel of land in Egypt) i będziecie mieli do jedzenia (and ye will have for eating) najprzedniejszą część płodów tego kraju (the choicest part of the fruits of this country).

bardzobardziejnajbardziej
muchmoremost

przedniprzedniejszynajprzedniejszy
choicechoicerchoicest

Verse 19: Ty zaś daj im polecenie (now thou, give them {such} instruction): uczyńcie tak (do so): weźcie sobie z Egiptu wozy (take unto yourselves cars from Egypt) dla waszych dzieci i żon (for your children and wives). Zabierzcie ojca waszego i przybywajcie: take along your father and come.

Declension of wóz (m.)

sing. pl.
nom. wóz wozy
gen. wozu wozów
dat. wozowi wozom
acc. wóz wozy
instr. wozem wozami
loc. wozie wozach
voc. wozie wozy

Wersety 20-28

  • sprzęt (m.), furniture
  • bogactwo (n.), riches
  • podarować (pf.), to gift
  • odświętny, ceremonial
  • wyprawiać (impf.), to send off
  • odchodzić (impf.), to depart
  • obawa (f.), trepidation
  • dowierzać (impf.), to believe
  • wstąpić (pf.), to ascend

Review: niech (let), żal (m., sorrow), zostawić (pf., to leave), wielki (great), uczynić (pf., to do), syn (m., son), dać (m., to give), polecenie (m., instruction), faraon (m., pharaoh), wóz (m., car), zapas (m., reserve), droga (f., way), nadto (moreover), każdy (each), szata (f., garment), trzysta (three hundred), sztuka (f., piece), srebro (n., silver), pięć (five), ojciec (m., father), posłać (pf., to send), dziesięć (ten), osioł (m., he-ass), objuczyć (pf., to load), najlepszy (best), płody (pl., fruits {of the earth}), oślica (f., she-ass), zboże (n., grain), chleb (m., bread), żywność (f., victual), bez (without), gdy już (right when), wyruszyć (pf., to set forth), przybyć (pf., to come), oznajmić (pf., to affirm), żyć (impf., to live), władca (m., ruler), cały (entire), osłupieć (pf., to be stupified), powtórzyć (pf., to repeat), mówić (impf., to speak), zobaczyć (pf., to see), przysłać (pf., to send), zabrać (pf., to take along), życie (n., life), zawołać (pf., to exclaim), dość (enough), jeszcze (yet), pójść (pf., to go), zanim (before), umrzeć (pf., to die).

Verse 20: Niech wam nie będzie żal zostawić sprzętów waszych (let sorrow not be unto you to leave your furnitures), gdyż wszelkie bogactwa Egiptu będą wasze (for the great riches of Egypt will be yours).

Verse 21: I uczynili tak synowie Izraela: and the sons of Israel did so. A Józef dał im (and Joseph gave them) z polecenia faraona (by* instruction of the pharaoh) wozy oraz zapasy na drogę (cars and reserves for the way). — *literally, from

Verse 22: Nadto każdemu z nich (moreover unto each of them) podarował szaty odświętne (did he gift ceremonial garments), Beniaminowi zaś dał trzysta sztuk srebra (whereas unto Benjamin he gave three hundred pieces of silver) i pięć szat odświętnych (and five ceremonial garments).

Verse 23: Swemu ojcu zaś posłał dziesięć osłów (and unto his father he sent ten he-asses), objuczonych najlepszymi płodami Egiptu (loaded with the best fruits of Egypt), oraz dziesięć oślic (and ten she-asses) objuczonych zbożem, chlebem i żywnością (loaded with grain, bread and victual), aby miał na drogę (that he should have for the way).

dobrylepszynajlepszy
goodbetterbest

Verse 24: A wyprawiając braci swych w drogę (and in sending off his brethren on the way), rzekł do nich (he said unto them), gdy już odchodzili (right when they were departing): bądźcie w drodze bez obawy (be without trepidation on the way).

Verse 25: Wyruszywszy z Egiptu (in having set forth from Egypt), przybyli do Kanaanu, do swego ojca, Jakuba (they came unto Canaan, unto their father Jacob).

Verse 26: I gdy mu oznajmili (and when they affirmed unto him): Józef żyje (Joseph liveth); jest on władcą całego Egiptu (he is ruler of entire Egypt)osłupiał i nie dowierzał im (he was stupified and would believe them not).

Verse 27: Lecz kiedy powtórzyli mu wszystko (but when they repeated unto him all), co Józef do nich mówił (that which Joseph had spoken unto them), i kiedy zobaczył wozy (and when he saw the cars), które Józef przysłał, aby go zabrać (which Joseph had sent to take him along), wstąpiło w niego życie (life ascended in him).

Verse 28: Zawołał (he exclaimed): dość (enough), że jeszcze żyje syn mój, Józef (for my son Joseph liveth yet). Pójdę go zobaczyć (I shall go see him), zanim umrę (before I shall die).