Polish language series: Rdz 45, Józef daje się poznać braciom

In the forty-fifth chapter of the book of Genesis, Joseph makes himself known to his brothers: Józef daje się poznać braciom. Review: dawać się (impf., to give oneself, to yield); poznać (pf., to recognise, to know). Dać się poznać (perfective) and dawać się poznać (imperfective) can be taken as meaning to make oneself known.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 45

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 45. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-7

  • wybuchnąć (pf.), to burst/break into
  • stan (m.), state, condition
  • zlęknąć się (pf.), to take fright
  • smucić się (impf.), to be sad
  • wyrzucać (impf.), to reproach
  • ocalenie (n.), salvation, rescue
  • orka (f.), ploughing, tillage
  • wybawienie (n.), deliverance, redemption

Review: móc (impf., may, can, to be able), opanować (pf., to control, to take possession of), wzruszenie (n., affection, emotion), wobec (before, towards), zawołać (pf., to cry/call out, to exclaim), wszyscy (all, everyone), stąd (from here), wyjść (pf., to go/come out, to exit), nikt (no one, nobody), dać się (pf., to give oneself, to yield), poznać (pf., to know, to recognise), brat (m., brother), głośny (loud), płacz (m., crying, weeping), usłyszeć (pf., to hear), Egipcjanin (m., Egyptian), dworzanin (m., courtier), faraon (m., pharaoh), rzec (pf., to say), ojciec (m., father), jeszcze (yet, still), żyć (impf., to live, to be alive), odpowiedzieć (pf., to answer), zbliżyć się (pf., to draw near), powtórzyć (pf., to repeat), sprzedać (pf., to sell), śmierć (f., death), wysłać (pf., to send), tu (here), przed (before, in front of), rok (m., year; pl., lata), trwać (impf., to last, to go on), głód (m., famine), kraj (m., land, country), zostać (pf., to remain), pięć (five), podczas (during), nie… ani (neither… nor), żniwo (n., harvest), zapewnić (pf., to secure, to ensure), potomstwo (n., offspring), ziemia (f., earth), przeżyć (pf., to live, to survive), wielki (great, big, large), dzięki (thanks to).

Verse 1: Józef nie mógł opanować swego wzruszenia (Joseph was unable to control his emotion) i wobec wszystkich, którzy tam byli (and before all who were there), zawołał (he cried out): niechaj wszyscy stąd wyjdą (let everyone leave [go out] from here). Nikogo nie było z nim (no one was with him), gdy Józef dał się poznać swym braciom (when Joseph made himself known to his brothers).

Verses 2-3: Wybuchnąwszy głośnym płaczem (having broken into a loud sob), tak że aż usłyszeli Egipcjanie oraz dworzanie faraona (so that even the Egyptians and Pharaoh’s courtiers heard), rzekł do swych braci (he said to his brothers): ja jestem Józef (I am Joseph). Czy ojciec mój jeszcze żyje?: is my father yet alive? (is my father yet living?; does my father yet live?). Ale bracia nie byli w stanie mu odpowiedzieć (but his brothers were unable [were not in condition] to respond to him), gdyż się go zlękli (for they had taken fright).

Verse 4: On zaś rzekł do nich (he, for his part, said to his brothers): zbliżcie się do mnie (draw near to me). A gdy oni się zbliżyli (and when they drew near), powtórzył (he repeated): ja jestem Józef, brat wasz (I am your brother Joseph), to ja jestem tym, którego sprzedaliście do Egiptu (it is I whom you sold into Egypt).

Verse 5: Ale teraz nie smućcie się (but do not now be sad) i nie wyrzucajcie sobie (or [and] reproach yourselves), żeście mnie sprzedali (for having sold me [that you sold me]). Bo dla waszego ocalenia od śmierci (that I may save you from death [because for your salvation from death]) Bóg wysłał mnie tu przed wami (has God sent me here before you). Żeście mnie sprzedali: that you sold me; żeście = że + ście. The second-person plural marker ście is indicated in żeście rather than in the verb sprzedali.

Verse 6: Oto już dwa lata trwa głód (it is now two years that the famine has been underway [is underway]) w tym kraju (in this land), a jeszcze zostało pięć lat (and yet five remain [remained]), podczas których nie będzie orki ani żniwa (during which there will be neither tillage nor harvest). In conjunction with the plural pięć lat, note the use of the neuter zostało. Note also the use of the genitive orki and żniwa in conjunction with the negative. Consider the following (lata is accusative plural, whereas lat is genitive plural): dwa lata (two years); trzy lata (three years); cztery lata (four years); pięć lat (five years); sześć lat (six years); siedem lat (seven years); osiem lat (eight years); dziewięć lat (nine years); dziesięć lat (ten years).

Verse 7: Bóg mnie wysłał przed wami (God has sent me before you), aby wam zapewnić potomstwo na ziemi (that I may ensure offspring for you on earth) i abyście przeżyli dzięki wielkiemu wybawieniu (and that you may survive thanks to a great deliverance).

Wersety 8-15

  • doradca (m.), advisor
  • bezzwłocznie, at once, immediately
  • żywić (impf.), to feed
  • strata (f.), loss, want
  • wysoki, eminent, superior
  • obejmować (impf.), to embrace
  • ściskać (impf.), to squeeze, to hug
  • całować (impf.), to kiss

Review: zatem (therefore), tu (here), posłać (pf., to send), uczynić (pf., to make, to do), faraon (m., pharaoh), pan (m., lord, master), dom (m., house), władca (m., ruler), Egipt (m., Egypt), iść (impf., to go), przeto (therefore), spiesznie (quickly, hurriedly), ojciec (m., father), powiedzieć (pf., to say), syn (m., son), mówić (impf., to say), przybywać (impf., to come, to arrive), osiąść (pf., to settle down), ziemia (f., land), blisko (near), wnuk (m., grandson), trzoda (f., flock, herd), dobytek (m., livestock, substance), pięć (five), rok (m., year; pl., lata), głód (m., famine), ponieść (pf., to suffer), rodzina (f., family), widzieć (impf., to see), własny (own), oko (n., eye), brat (m., brother), przemawiać (impf., to speak, to appeal), opowiedzieć (pf., to tell, to relate), godność (f., position, station, rank), zwlekać (impf., to linger, to delay), sprowadzić (pf., to bring), po czym (thereupon), rzucić się (pf., to throw/cast oneself), szyja (f., neck), rozpłakać się (pf., to break into tears), płakać (impf., to cry), rozmawiać (impf., to speak, to talk).

Verse 8: Zatem nie wyście mnie tu posłali (it was therefore not you who sent me here), lecz Bóg (but God), który też uczynił mnie doradcą faraona (who also made me Pharaoh’s advisor), panem całego jego domu (lord of all his house) i władcą całego Egiptu (and ruler of all Egypt). Wyście = wy + ście. Wyście posłali = wy posłaliście.

Verse 9: Idźcie przeto spiesznie do mego ojca (hurry [go quickly] then to my father) i powiedzcie mu (and say to him): Józef, syn twój, mówi (your son Joseph says): uczynił mnie Bóg panem całego Egiptu (God has made me lord of all Egypt). Przybywaj bezzwłocznie: come at once.

Verse 10: Osiądziesz w ziemi Goszen (you will settle in the land of Goshen) i będziesz blisko mnie (and will be near me), ty sam (you yourself) wraz z twymi synami (along with your children [sons]), wnukami (grandchildren), trzodami (flocks and herds) i całym twym dobytkiem (and all your substance).

Verse 11: Będę cię tu żywił (I will feed you [I will be feeding you]), bo jeszcze przez pięć lat będzie głód (for there will be famine yet five years); i tak nie poniesiecie straty (and thus will you not suffer want) ty i twoja rodzina (you and your family), i dobytek twój (and your substance).

Verse 12: Oto widzicie własnymi oczami (behold, with your own eyes do you see) i Beniamin, brat wasz, widzi (and does your brother Benjamin see), że to ja przemawiam do was (that it is I who am speaking to you). Present tense of the imperfective widzieć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): widzę (1.ps); widzisz (2.ps); widzi (3.ps); widzimy (1.pp); widzicie (2.pp); widzą (3.pp).

Verse 13: Opowiedzcie memu ojcu (tell my father) o mej wysokiej godności w Egipcie (about my high station in Egypt) i o wszystkim, coście widzieli (and about all that you have seen). I nie zwlekając (and without delay [and not delaying]) sprowadźcie tu mego ojca (bring my father here).

Verse 14: Po czym rzucił się Beniaminowi, bratu swemu, na szyję (thereupon he threw himself about his brother Benjamin’s neck) i rozpłakał się (and broke into tears). Beniamin również płakał (Benjamin cried [was crying] also), obejmując go za szyję (embracing him by the neck).

Verse 15: I płakał Józef (and Joseph cried [was crying]), ściskając i całując swych braci (hugging and kissing his brothers). A potem bracia jego z nim rozmawiali: and then his brothers spoke (were speaking) with him.

Wersety 16-19

  • pałac (m.), palace
  • wieść (f.), news
  • uradować się (pf.), to be gladdened
  • natychmiast, at once, immediately
  • jechać (impf.), to go, to leave
  • płódy (pl.), produce, fruits of the land

Review: rozejść się (pf., to spread), faraon (m., pharaoh), brat (m., brother), przybyć (pf., to arrive, to come), dworzanin (m., courtier), rzec (pf., to say), powiedzieć (pf., to say), uczynić (pf., to do, to make), objuczyć (pf., to load), osioł (m., ass, donkey), zabrać (pf., to take away/along), ojciec (m., father), rodzina (f., family), przybywać (impf., to come, to arrive), dać (pf., to give), najbardziej (the most), urodzajny (fertile, fecund), kawał (m., piece, parcel), ziemia (f., land), mieć (impf., to have), jedzenie (n., eating, food), najprzedniejszy (choicest, most choice), część (f., part, share, portion), kraj (m., land, country), polecenie (n., instruction, order), wziąć (pf., to take), wóz (m., wagon), dziecko (n., child), żona (f., wife).

Verse 16: Gdy zaś rozeszła się w pałacu faraona wieść (and when the {following} news spread in Pharaoh’s palace): bracia Józefa przybyli (Joseph’s brothers have come), uradował się faraon i jego dworzanie (Pharaoh and his courtiers were gladdened).

Verse 17: I rzekł faraon do Józefa (and Pharaoh said to Joseph): powiedz twym braciom (tell your brothers): uczyńcie tak (do as follows [do thus]): objuczcie wasze osły (load up your asses) i natychmiast jedźcie do Kanaanu (and go at once to Canaan).

Verse 18: Zabierzcie ojca waszego oraz wasze rodziny i przybywajcie do mnie: take your father and your families and come to me. Ja zaś dam wam (I, for my part, will give you) najbardziej urodzajny kawał ziemi w Egipcie (the most fertile parcel of land in Egypt) i będziecie mieli do jedzenia najprzedniejszą część płodów tego kraju* (and you shall have the choicest share of the fruits of the land to eat). *This portion of text taken literally: będziecie mieli (you shall have [you shall be having]) do jedzenia (for food [for the eating]) najprzedniejszą część (the choicest share; the most choice portion) płodów (of the fruits of the land; of the produce) tego kraju (of this land). Płodów is in genitive plural position, from the nominative plural płódy.

bardzobardziejnajbardziej
very muchmorethe most

przedniprzedniejszynajprzedniejszy
choicemore choicemost choice

Verse 19: Ty zaś daj im polecenie (as for you, give {this} instruction to them): uczyńcie tak (do as follows [do thus]): weźcie sobie z Egiptu wozy (take [take unto yourselves] wagons from Egypt) dla waszych dzieci i żon (for your children and wives). Zabierzcie ojca waszego i przybywajcie: take your father and come.

Declension of wóz (m.)

sing. pl.
nom. wóz wozy
gen. wozu wozów
dat. wozowi wozom
acc. wóz wozy
instr. wozem wozami
loc. wozie wozach
voc. wozie wozy

Wersety 20-28

  • sprzęt (m.). implement, furniture
  • bogactwo (n.), wealth, riches, fat
  • zapas (m.), reserve, supply
  • podarować (pf.), to give as a gift
  • odświętny, ceremonial, formal
  • wyprawiać (impf.), to send, to dispatch
  • odchodzić (impf.), to leave, to walk/go away
  • obawa (f.), apprehension, fear
  • nie dowierzać (impf.), to disbelieve
  • wstąpić (pf.), to go up, to ascend

Review: niech (let, may), żal (m., regret, sorrow), zostawić (pf., to leave), wielki (great, big, large), uczynić (pf., to do, to make), syn (m., son), dać (m., to give), polecenie (m., order, instruction), faraon (m., pharaoh), wóz (m., wagon), droga (f., way, road), nadto (moreover), każdy (each), szata (f., garment), trzysta (three hundred), sztuka (f., piece), srebro (n., silver), pięć (five), posłać (pf., to send), ojciec (m., father), dziesięć (ten), osioł (m., ass, donkey), objuczyć (pf., to load), najlepszy (the best), płódy (pl., fruits of the land, produce), oślica (f., she-ass), zboże (n., grain), chleb (m., bread), żywność (f., food, provisions), bez (without), wyruszyć (pf., to leave, to set out), przybyć (pf., to arrive, to come), oznajmić (pf., to declare, to make known), żyć (impf., to live, to be alive), władca (m., ruler), osłupieć (pf., to be paralysed, to be astounded), powtórzyć (pf., to repeat), zobaczyć (pf., to see), wóz (m., wagon), przysłać (pf., to send), zabrać (pf., to take away/along), życie (n., life), zawołać (pf., to cry/call out, to exclaim), dość (enough), pójść (pf., to go), zanim (before), umrzeć (pf., to die).

Verse 20: Niech wam nie będzie żal (let not regret come upon you [let not regret be unto you]) zostawić sprzętów waszych (that you should have to leave behind your belongings [to leave your implements]), gdyż wszelkie bogactwa Egiptu będą wasze (for the great fat of Egypt shall be yours).

Verse 21: I uczynili tak synowie Izraela: and so did the sons of Israel do. A Józef dał im (and Joseph gave them) z polecenia faraona (by order of Pharaoh) wozy oraz zapasy (wagons and provisions) na drogę (for the way).

Verse 22: Nadto (moreover) każdemu z nich (to each of them) podarował szaty odświętne (he gave ceremonial garments), Beniaminowi zaś (whereas to Benjamin) dał trzysta sztuk srebra (he gave three hundred pieces of silver) i pięć szat odświętnych (and five ceremonial garments).

Verse 23: Swemu ojcu zaś (and to his father) posłał dziesięć osłów (he sent ten he-asses), objuczonych najlepszymi płodami Egiptu (laden with the best produce of Egypt), oraz dziesięć oślic (as well as ten she-asses) objuczonych zbożem, chlebem i żywnością (laden with grain, bread and provisions), aby miał na drogę (that he should not have want on the way {that he might be having on the way}).

dobrylepszynajlepszy
goodbetterbest

Verse 24: A wyprawiając braci swych w drogę (and sending his brothers off on their way), rzekł do nich (he said to them), gdy już odchodzili (just as they were leaving): bądźcie w drodze bez obawy (do not fear [be without fear] on the way).

Verse 25: Wyruszywszy z Egiptu (having set out from Egypt), przybyli do Kanaanu (they came to Canaan), do swego ojca, Jakuba (to their father Jacob).

Verse 26: I gdy mu oznajmili (and when they made known to him): Józef żyje (Joseph is alive [Joseph is living]); jest on władcą całego Egiptu (he is ruler of all Egypt)osłupiał (he was astounded) i nie dowierzał im (and disbelieved them).

Verse 27: Lecz kiedy powtórzyli mu (but when they recounted [repeated] to him) wszystko, co Józef do nich mówił (all that Joseph had said [had been saying] to them), i kiedy zobaczył wozy (and when he saw the wagons), które Józef przysłał (that Joseph had sent), aby go zabrać (so as to take him away), wstąpiło w niego życie (his spirit revived [life ascended in him]).

Verse 28: Zawołał (he cried out): dość (enough), że jeszcze żyje syn mój, Józef (for my son Joseph is yet alive [is yet living]). Pójdę go zobaczyć (I will go see him), zanim umrę (before I die [before I will die]).