Polish language series: Rdz 44, srebrny puchar

From the heading of the forty-fourth chapter of the book of Genesis: Józef poddaje braci ostatniej próbie (Joseph puts his brothers to the final test). Learn or review: poddawać (impf., to put, to surrender); ostatni (last, final); próba (f., test, trial).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 44

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 44. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-3

  • unieść (pf.), to lift, to bear, to carry
  • powkładać (impf.), to deposit, to put
  • świt (m.), daybreak

Review: tymczasem (meanwhile, in the meantime), dać (pf., to give), polecenie (n., instruction, order), przełożony (m., chief, superior), dom (m., house), napełnić (impf., to fill), torba (f., bag), ludzie (pl., men), żywność (f., food, provisions), ile (how much), zdołać (pf., to manage, to succeed), pieniądze (pl., money), wierzch (m., top), każdy (each), puchar (m., goblet, chalice), srebrny (of silver), włożyć (pf., to put, to place), najmłodszy (m., youngest), oprócz (besides, apart from, as well as), zboże (n., grain), uczynić (pf., to do, to make), rozkazać (pf., to order, to command), wyprawić (pf., to send off), wraz z (along with), osioł (m., ass, donkey), droga (f., way, road).

Verse 1: Tymczasem (in the meantime) [Józef] dał takie polecenie (Joseph gave the following order [such order]) przełożonemu swego domu (to the chief of his house): napełnij torby tych ludzi żywnością (fill the bags of these men with food), ile tylko zdołają unieść (as much as they can carry [how ever much they will manage to carry]), i powkładaj pieniądze na wierzch do torby każdego (and put the money at the top of the bag of each).

Verse 2: Mój zaś puchar srebrny (my silver goblet, on the other hand) włożysz na wierzch torby najmłodszego (you shall put at the top of the youngest one’s bag) oprócz pieniędzy za zboże (in addition to the money for the grain). [Przełożony] uczynił tak, jak mu Józef rozkazał: thus did the chief do as Joseph had ordered him (had ordered unto him).

Declension of torba (f.)

sing. pl.
nom. torba torby
gen. torby toreb
torb
*
dat. torbie torbom
acc. torbę torby
instr. torbą torbami
loc. torbie torbach
voc. torbo torby

*You encountered the rarer genitive plural variant torb in Rdz 43 (see verses 12, 18, 21, 22 and 23). Of the current chapter, there is an example of it in verse 8 ahead.

Verse 3: O świcie wyprawiono ich wraz z ich osłami w drogę: at daybreak, they were sent on their way along with their asses (at daybreak, one sent them along with their asses on their way).

Wersety 4-5

  • zaledwie, barely, scarcely, only just
  • podążyć (pf.), to make one’s way
  • co prędzej, without delay, at once
  • odpłacić (pf.), to repay, to return
  • pijać (impf.), to drink {habitually}
  • wróżyć (impf.), to divine, to prophesy

Review: wyjść (pf., to exit, to go/come out), miasto (n., town, city), ujść (pf., to withdraw, to go {a distance}), daleko (far away), rzec (pf., to say), przełożony (m., chief, superior), dom (m., house), dogonić (pf., to overtake, to catch up to), powiedzieć (pf., to say), czemu (why), zło (n., evil), dobro (n., good), wszak (after all), skraść (pf., to steal), pan (m., lord, master), potrafić (pf., impf., can, to be able), źle (badly, wrong), postąpić (pf., to behave, to act), dopuszczać się (impf., to commit), czyn (m., deed).

Verse 4: Zaledwie jednak wyszli z miasta (but they had scarcely gone out of the city) i jeszcze nie uszli daleko (and had not yet gone far), Józef rzekł do przełożonego domu ({when} Joseph said to the chief of house): podąż co prędzej za nimi (go after them at once). A gdy ich dogonisz (and when you overtake them [will overtake them]), powiedz im (say to them): czemu odpłaciliście złem za dobro? (why have you repaid evil for good [why have you repaid with evil {in exchange} for good]?).

Verse 5: Wszak <to wy skradliście srebrny puchar> (it was you, after all, who stole the silver goblet), ten, z którego pija pan mój (the one from which my master drinks) i z którego potrafi wróżyć (and with which [from which] he is able to divine). Źle postąpiliście (you have behaved wickedly), dopuszczając się takiego czynu ({in} committing such a deed). Past tense of the perfective skraść (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) skradłem (1.ps); skradłeś (2.ps); skradł (3.ps); skradliśmy (1.pp); skradliście (2.pp); skradli (3.pp); (feminine) skradłam (1.ps); skradłaś (2.ps); skradła (3.ps); skradłyśmy (1.pp); skradłyście (2.pp); skradły (3.pp).

Wersety 6-9

  • postępowanie (n.), behaviour, conduct
  • kradzież (f.), theft

Review: dogonić (pf., to overtake, to catch up to), powiedzieć (pf., to say), rzec (pf., to say), móc (impf., may, can, to be able), pan (m., lord, master), mówić (impf., to say), rzecz (f., thing), daleki (far, distant), sługa (m., servant), przecież (after all), znaleźć (pf., to find), wierzch (m., top), torba (f., bag), przynieść (pf., to bring), jakże (how, how on earth), dopuszczać się (impf., to commit), złoto (n., gold), lub (or), srebro (n., silver), dom (m., house), znaleźć się (pf., to be found), puchar (m., goblet, chalice), niechaj (may, let), umrzeć (pf., to die), stać się (pf., to become), niewolnik (m., slave).

Verses 6-7: Gdy [ten] dogonił ich i powiedział im to (when he [this one] had overtaken them and had said those words [said this] to them), rzekli (they said): jak możesz, panie mój, mówić takie rzeczy? (how ever can you say such things, my lord?). Dalekie jest od sług twoich takie postępowanie (far be it from your servants to behave in such a manner [far is it from your servants such behaviour]). Dalekie is the nominative neuter form of the adjective daleki; it agrees here with the neuter postępowanie. Consider: daleki (nom., m., sing.); daleka (nom., f., sing.); dalekie (nom., n., sing.).

Verse 8: Przecież pieniądze (the money, after all), które znaleźliśmy na wierzchu naszych torb (which we found at the top of our bags), przynieśliśmy ci z Kanaanu (we had brought {it} back to you from Canaan). Jakże więc mielibyśmy dopuszczać się (how ever then could we have committed) kradzieży złota lub srebra (theft of gold or silver) w domu twego pana? (in the house of your master?).

Verse 9: U którego z twoich sług (he of your servants with whom) znajdzie się [ów puchar] (the goblet is found [that goblet will be found]), ten niechaj umrze (let him die [let this one die]); my zaś (we, for our part), mój panie (my lord), staniemy się twoimi niewolnikami (shall become your slaves). Of the verb znaleźć, learn the perfective future (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): znajdę (1.ps); znajdziesz (2.ps); znajdzie (3.ps); znajdziemy (1.pp); znajdziecie (2.pp); znajdą (3.pp). Study also its masculine and feminine past tense forms: (masculine) znalazłem (1.ps); znalazłeś (2.ps); znalazł (3.ps); znaleźliśmy (1.pp); znaleźliście (2.pp); znaleźli (3.pp); (feminine) znalazłam (1.ps); znalazłaś (2.ps); znalazła (3.ps); znalazłyśmy (1.pp); znalazłyście (2.pp); znalazły (3.pp).

Wersety 10-13

  • istotnie, indeed, really
  • jednakże = emphatic jednak (however)
  • przeszukiwać (impf.), to search
  • począć (pf.), to start, to begin
  • kończyć (impf.), to end, to finish
  • objuczyć (pf.), to load

Review: rzec (pf., to say), powinien (ought), mówić (impf., to say), puchar (m., goblet, chalice), znaleźć się (pf., to be found), zostać (pf., to remain, to become), niewolnik (m., slave), wolny (free), wina (f., guilt, fault, blame), pospiesznie (quickly, hurriedly), zdjąć (pf., to take off), torba (f., bag), postawić (pf., to place, to put), ziemia (f., ground), otworzyć (pf., to open), zacząć (pf., to start, to begin), najstarszy (m., eldest, oldest), znaleźć (pf., to find), rozedrzeć (pf., to tear, to rend), żal (m., regret, sorrow), szata (f., garment), osioł (m., ass, donkey), wrócić (pf., to return), miasto (n., town, city).

Verse 10: A on rzekł (and he said): istotnie, powinno tak być (it ought indeed to be so), jak mówicie (as you said [were saying]). Jednakże (however) ten, u którego [puchar] się znajdzie (he with whom the goblet is [will be] found), zostanie niewolnikiem (shall become a slave), wy zaś będziecie wolni od winy (you, on the other hand, shall be blameless [shall be free of blame]).

Verse 11: Wtedy pospiesznie (then, in haste) każdy z nich zdjął swoją torbę (each of them took off his bag), postawił na ziemię i otworzył ją (put {it} on the ground and opened it).

Verse 12: On zaś zaczął przeszukiwać [torby] (he, for his part, began searching the bags), począwszy od najstarszego (having begun with the oldest), a kończąc na najmłodszym (and ending with the youngest); i w torbie Beniamina znalazł ów puchar (and he found the goblet [that goblet] in Benjamin’s bag).

Verse 13: Wtedy oni rozdarli z żalu swe szaty (they then rent their garments in sorrow [from sorrow; out of sorrow]) i objuczywszy każdy swego osła (and each having loaded his ass) wrócili do miasta (they returned to the city).

Declension of osioł (m.)

sing. pl.
nom. osioł osły
gen. osła osłów
dat. osłu
osłowi
*
osłom
acc. osła osły
instr. osłem osłami
loc. ośle osłach
voc. ośle osły

*rare

Wersety 14-17

  • zastać (pf.), to come across, to encounter
  • usprawiedliwienie (m.), justification, exculpation
  • oddawać się (impf.), to surrender oneself
  • zarówno… jak i…, both… and…

Review: brat (m., brother), przyjść (pf., to arrive, to come), dom (m., house), tam (there), jeszcze (yet, still), paść (pf., to fall), twarz (f., face), ziemia (f., ground), rzec (pf., to say), móc (impf., may, can, to be able), dopuścić się (pf., to commit), czyn (m., deed), wiedzieć (impf., to know), człowiek (m., man), potrafić (pf., impf., can, to be able), wróżyć (impf., to divine, to prophesy), odpowiedzieć (pf., to respond), rzec (pf., to say), mieć (impf., to have), powiedzieć (pf., to say), znaleźć (pf., to find), wina (f., guilt, fault, blame), sługa (m., servant), niewola (f., slavery, servitude), daleki (far, distant), postąpić (pf., to behave, to act), znaleźć (pf., to find), zostać (pf., to remain, to become), puchar (m., goblet, chalice), niewolnik (m., slave), spokojnie (in peace, peacefully, calmly), odejść (pf., to leave, to depart), ojciec (m., father).

Verse 14: Gdy Juda oraz jego bracia przyszli do domu Józefa (when Judah and his brothers came to Joseph’s house), zastali go tam jeszcze (they encountered him yet there) i padli przed nim twarzą ku ziemi (and fell before him with their faces [face] to the ground).

Verse 15: A Józef rzekł do nich (and Joseph said to them): jak mogliście się dopuścić takiego czynu? (how could you have committed such a deed?). Czy nie wiedzieliście (did you not know [were you not knowing]), że taki człowiek jak ja potrafi wróżyć? (that a man such as I am able to divine?).

Verse 16: Juda odpowiedział (Judah responded): cóż mamy rzec tobie, panie mój? (what ever are we to say to you, my lord?). Cóż możemy powiedzieć (we ever can we say) na nasze usprawiedliwienie? (in our defence [exculpation]?). Bóg znalazł winę w twoich sługach: God has found blame in your servants. Oddajemy się w niewolę tobie (we surrender ourselves to you in servitude), panie mój (my lord); zarówno my jak i ten, u którego został znaleziony puchar (we and he with whom the goblet was found alike).

Verse 17: Ale Józef rzekł (but Joseph said): jestem daleki od tego, abym miał tak postąpić (far be it from me to behave so [I am far from this, that I should behave so]). Tylko ten, u którego znaleziono puchar (only he with whom the goblet was found [only he with whom one found the goblet]), będzie moim niewolnikiem (shall be my slave), wy zaś możecie spokojnie odejść do waszego ojca (you, on the other hand, may go in peace to your father).

Wersety 18-26

  • by, would
  • powtórzyć (pf.), to repeat
  • pokazać się (pf.), to show oneself

Review: podejść (pf., to approach, to go/walk up to), pozwolić (pf., to permit, to allow), pan (m., lord, master), sługa (m., servant), powiedzieć (pf., to say), słowo (n., word), wobec (before, towards), gniewać się (impf., to become angry), wszakże (after all; emphatic), faraon (m., pharaoh), pytać (impf., to ask), ojciec (m., father), brat (m., brother), odpowiedzieć (pf., to respond), stary (old), jeszcze jeden (one more, yet another), najmłodszy (youngest), zrodzić (pf., to beget, to bear), starość (f., old age), żyć (impf., to live, to be alive), zostać (pf., to remain, to become), więc (therefore, so), ten sam (the very same), matka (f., mother), dlatego (therefore, that is why), pokochać (pf., to feel affection for, to be attached to), rozkazać (pf., to order, to command), sprowadzić (pf., to bring), móc (impf., may, can, to be able), zobaczyć (pf., to see), chłopiec (m., boy, lad), opuścić (pf., to abandon, to leave), bo gdyby (for if), umrzeć (pf., to die), przyjść (pf., to arrive, to come), pokazywać się (impf., to show oneself), oko (n., eye), słowo (n., word), iść (impf., to go), znów (again), zakupić (pf., to buy, to purchase, to acquire), żywność (f., food, provisions), pójść (pf., to go), mąż (m., man).

Verse 18: Juda podszedłszy do niego, rzekł (Judah, having gone up to him, said): pozwól, panie mój (do permit, my lord), aby twój sługa powiedział słowo wobec ciebie (that your servant should say a word to you). I nie gniewaj się na twego sługę (and do not become angered with your servant), wszakżeś ty jak faraon (it is you after all who are as Pharaoh).

Verse 19: Pytał mój pan swoje sługi (my lord asked [was asking] his servants): czy macie ojca lub brata? (have you yet a father or {another} brother?).

Verse 20: Odpowiedzieliśmy panu mojemu (we responded to my lord): mamy starego ojca (we have an old father) i jeszcze jednego, najmłodszego brata (and another brother, the youngest [and yet one, the youngest brother]), zrodzonego przez niego już w starości (begotten by him right in his old age). Brat tego najmłodszego nie żyje (the brother of this youngest one is no longer alive [lives no more]); został on więc jeden z tej samej matki (he alone then is left of that same mother) i dlatego ojciec go pokochał (and that is why his father has conceived an attachment for him).

Verse 21: Rozkazałeś sługom twoim (you ordered your servants [unto your servants]): sprowadźcie go do mnie (bring him to me), abym mógł go zobaczyć (that I may see him).

Verse 22: Powiedzieliśmy panu mojemu (we responded to my lord): nie może chłopiec opuścić ojca (the lad cannot leave his father), bo gdyby go opuścił (for if he were to leave him), ojciec by umarł (his father would die).

Verse 23: Wtedy rzekłeś do swych sług (you then said to your servants): jeśli nie przyjdzie z wami wasz najmłodszy brat (if your youngest brother does not come [will not come] with you), nie pokazujcie mi się na oczy (do not come before my eyes [do not show yourselves before the eyes unto me]).

Verse 24: Gdy więc przyszliśmy do twego sługi, ojca naszego (so when we came to your servant our father), powtórzyliśmy mu twe słowa, panie (we recounted [repeated] your words to him, {my} lord). Of przyjść, study the perfective future (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): przyjdę (1.ps); przyjdziesz (2.ps); przyjdzie (3.ps); przyjdziemy (1.pp); przyjdziecie (2.pp); przyjdą (3.pp). Study also the masculine and feminine of the past tense: (masculine) przyszedłem (1.ps); przyszedłeś (2.ps); przyszedł (3.ps); przyszliśmy (1.pp); przyszliście (2.pp); przyszli (3.pp); (feminine); przyszłam (1.ps); przyszłaś (2.ps); przyszła (3.ps); przyszłyśmy (1.pp);przyszłyście (2.pp); przyszły (3.pp).

Verse 25: Potem zaś powiedział nam ojciec (but then our father said to us): idźcie znów (go again), aby zakupić dla nas żywności (so as to acquire food for us).

Verse 26: Odpowiedzieliśmy (we responded): nie możemy iść (we cannot go). Pójdziemy tylko wtedy, gdy (we shall only go if [we shall only go then when]) z nami pójdzie nasz najmłodszy brat (our youngest brother goes with us [with us will go our youngest brother]). Bo nie możemy pokazać się owemu mężowi (for we cannot present ourselves before that man [to that man]), jeśli nie będzie z nami naszego najmłodszego brata (if our youngest brother is not [will not be] with us). Perfective future of pójść (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): pójdę (1.ps); pójdziesz (2.ps); pójdzie (3.ps); pójdziemy (1.pp); pójdziecie (2.pp); pójdą (3.pp).

Wersety 27-34

  • umiłować (pf.), to cherish, to take in affection
  • odpowiedzialność (f.), responsibility

Review: powiedzieć (pf., to say), sługa (m., servant), ojciec (m., father), wiedzieć (impf., to know), żona (f., wife), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), wyjść (pf., to go/come out), pomyśleć (pf., to think), rozszarpać (pf., to tear to pieces, to mangle), już więcej (no more), drugi (second, other), widzieć (impf., to see), zabrać (pf., to take away), spotkać (pf., to meet, to befall), jakieś (a, some), nieszczęście (n., misfortune, woe), siwizna (f., greyness {of hair}), zstąpić (pf., to descend, to go down), wśród (amongst), niedola (f., distress, misery, woe), chłopiec (m., boy, lad), zobaczyć (pf., to see), umrzeć (pf., to die), przyczyna (f., cause, reason), zgryzota (f., trouble, anguish), wziąć (pf., to take), względem (in relation to, towards), mówić (impf., to say, to tell), przyprowadzić (pf., to bring), darować (pf., to excuse, to overlook), wina (f., sin, fault, guilt), niechaj (may, let), zostać (pf., to remain, to become), zamiast (instead of), niewolnik (m., slave), pan (m., lord, master), brat (m., brother), jakże (how, how on earth), móc (impf., may, can, to be able), iść (impf., to go), chcieć (impf., to want), patrzeć (impf., to look), dotknąć (pf., to touch, to affect, to afflict).

Verse 27: Wtedy powiedział nam twój sługa, ojciec nasz (then your servant our father said to us): wiecie, że jedna z mych żon (you know that one of my wives) urodziła mi dwóch synów (bore me two sons). Mych is a variant of moich; review the declension of Polish possessive pronouns. Present tense of the imperfective wiedzieć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): wiem (1.ps); wiesz (2.ps); wie (3.ps); wiemy (1.pp); wiecie (2.pp); wiedzą (3.pp).

Declension of dwa (plural only)

m. (pers.) m. (npers.),
n.
f.
nom.,
voc.
dwaj
dwóch
dwa dwie
gen. dwóch dwóch dwóch
dat. dwóm dwóm dwóm
acc. dwóch dwa dwie
instr. dwoma dwoma dwoma
dwiema
loc. dwóch dwóch dwóch

m. (pers.), masculine personal
m. (npers.), masculine non-personal

Verse 28: Jedenwyszedł ode mnie (one departed [went out] from me) i wtedy pomyślałem sobie (and then I thought to myself), że został rozszarpany (that he had been torn), gdyż więcej go już nie widziałem (for I saw [was seeing] him no more).

Verse 29: Jeżeli i tego drugiego zabierzecie ode mnie (if you take [will take] this other one away from me) i spotka go jakieś nieszczęście (and some misfortune should befall [will befall] him), moja siwizna zstąpi do Szeolu wśród niedoli (my grey hairs [my greyness {of hair}] shall go down to Sheol in misery [amongst misery]). Perfective future of zabrać (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): zabiorę (1.ps); zabierzesz (2.ps); zabierze (3.ps); zabierzemy (1.pp); zabierzecie (2.pp); zabiorą (3.pp).

Verses 30-31: Gdybym więc teraz przyszedł do sługi twego, a mojego ojca (were I now therefore to come to your servant my father), i nie byłoby z nami chłopca tak przez niego umiłowanego (and the lad so cherished by him were not [would not be] with us), to gdy zobaczy, że go nie ma, umrze (then he would die when he sees [then he will die when he will see] that he is absent). My zaś, słudzy twoi (we, your servants, for our part), będziemy przyczyną, że siwizna naszego ojca zstąpi do Szeolu ze zgryzoty (shall cause our father’s grey hairs to go down to Sheol in anguish [shall be the reason that our father’s greyness {of hair} will go down to Sheol out of anguish]).

Verse 32: Ja, sługa twój (I, your servant), wziąłem na siebie odpowiedzialność (have taken responsibility upon myself) za tego chłopca (for the lad [for this lad]) względem ojca mego (towards my father), mówiąc mu (saying to him): jeśli go nie przyprowadzę do ciebie (if I do not [will not] bring him {back} to you), może mi nigdy mój ojciec nie darować mojej winy (my father may ever hold me to blame [my father may never release (excuse) me from my blame]).

Verse 33: Teraz więc (now then) niechaj ja, sługa twój, zostanę (may I, your servant, remain) zamiast chłopca (instead of the lad) niewolnikiem pana mego (a slave to my lord [of my lord]), on zaś niechaj pójdzie ze swymi braćmi (as for him, let him go with his brothers).

Verse 34: Bo jakże mógłbym iść do mego ojca (for how ever could I go {back} to my father), jeśliby nie było go ze mną? (should he not be with me?). Nie chciałbym patrzeć na nieszczęście mego ojca (I should not like to look upon my father’s woe), które by go dotknęło ({woe*} which would aggrieve him). *It is woe that would aggrieve his father, and not Judah’s looking upon it.