Polish language series: Rdz 44, srebrny puchar

The forty-fourth chapter of the book of Genesis treats of such matter: Józef poddaje braci ostatniej próbie (Joseph subjecteth his brethren unto the last proof). Poddawać is an imperfective verb meaning to subject.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 44

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 44. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-3

  • ile tylko, how ever much
  • unieść (pf.), to raise
  • powkładać (pf.), to put in
  • świt (m.), daybreak

Review: tymczasem (meanwhile), dać (pf., to give), taki (such), polecenie (n., instruction), przełożony (m., superior), dom (m., house), napełnić (pf., to fill up), torba (f., bag), ludzie (pl., men), żywność (f., victual), zdołać (pf., to be able), pieniądze (pl., money), wierzch (m., top), każdy (each), puchar (m., winecup), srebrny (silvern), włożyć (pf., to put in), najmłodszy (m., youngest), oprócz (apart from), zboże (n., grain), uczynić (pf., to do), tak (so), jak (as), rozkazać (pf., to order), wyprawić (pf., to send off), wraz z (together with), osioł (m., ass), droga (f., way).

Verse 1: Tymczasem [Józef] dał takie polecenie (meanwhile Joseph gave such instruction) przełożonemu swego domu (unto the superior of his house): napełnij torby tych ludzi żywnością (fill up the bags of these men with victual), ile tylko zdołają unieść (how ever much they will be able to raise), i powkładaj pieniądze na wierzch do torby każdego (and put the money at the top into the bag of each).

Verse 2: Mój zaś puchar srebrny (as for my silvern winecup) włożysz na wierzch torby najmłodszego (thou shalt put it in at the top of the bag of the youngest) oprócz pieniędzy za zboże (apart from the money for the grain). [Przełożony] uczynił tak (the superior did so), jak mu Józef rozkazał (as Joseph had ordered him).

Declension of torba (f.)

sing. pl.
nom. torba torby
gen. torby toreb
torb
*
dat. torbie torbom
acc. torbę torby
instr. torbą torbami
loc. torbie torbach
voc. torbo torby

*The rarer genitive plural variant torb was encountered in Rdz 43 (see verses 12, 18, 21, 22 and 23). Of the current chapter, there is an instance thereof in verse 8.

Verse 3: O świcie (at daybreak) wyprawiono ich wraz z ich osłami w drogę (they were sent off together with their asses on the way).

Wersety 4-5

  • co prędzej, at once
  • odpłacić (pf.), to repay
  • pijać (impf.), to drink
  • wróżyć (impf.), to divine

Review: zaledwie (scarcely), jednak (however), wyjść (pf., to come forth), miasto (n., city), jeszcze (yet), ujść (pf., to withdraw), daleko (far), rzec (pf., to say), przełożony (m., superior), dom (m., house), podążyć (pf., to hasten), dogonić (pf., to overtake), powiedzieć (pf., to say), czemu (why), złe (n., ill), dobro (n., good), wszak (for indeed), skraść (pf., to steal), srebrny (silvern), puchar (m., winecup), pan (m., lord), potrafić (impf., to be able), źle (badly), postąpić (pf., to deal), dopuszczać się (impf., to commit), taki (such), czyn (m., deed).

Verse 4: Zaledwie jednak wyszli z miasta (scarcely however had they come forth from the city) i jeszcze nie uszli daleko (and had they yet not withdrawn far), Józef rzekł do przełożonego domu (Joseph said unto the superior of the house): podąż co prędzej za nimi (hasten at once behind them). A gdy ich dogonisz (and when thou wilt overtake them), powiedz im (say unto them): czemu odpłaciliście złem za dobro? (why have ye repaid ill for good?).

Verse 5: Wszak [[to wy skradliście srebrny puchar]] (for indeed it was ye who stole the silvern winecup), ten, z którego pija pan mój (this one wherefrom my lord drinketh) i z którego potrafi wróżyć (and wherefrom he is able to divine). Źle postąpiliście (badly have ye dealt), dopuszczając się takiego czynu (in committing such deed). — Past tense of the perfective skraść (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) skradłem (1.ps); skradłeś (2.ps); skradł (3.ps); skradliśmy (1.pp); skradliście (2.pp); skradli (3.pp); (feminine) skradłam (1.ps); skradłaś (2.ps); skradła (3.ps); skradłyśmy (1.pp); skradłyście (2.pp); skradły (3.pp).

Wersety 6-9

  • postępowanie (n.), dealing
  • kradzież (f.), theft

Review: dogonić (pf., to overtake), powiedzieć (pf., to say), rzec (pf., to say), móc (impf., can), pan (m., lord), mówić (impf., to speak), taki (such), rzecz (f., thing), daleki (far), sługa (m., servant), przecież (after all), pieniądze (pl., money), znaleźć (pf., to find), wierzch (m., top), torba (f., bag), przynieść (pf., to bring along), jakże (how ever), więc (therefore), dopuszczać się (impf., to commit), złoto (n., gold), lub (or), srebro (n., silver), dom (m., house), znaleźć się (pf., to be found), ów (that), puchar (m., winecup), niechaj (let), umrzeć (pf., to die), stać się (pf., to become), niewolnik (m., bondsman).

Verses 6-7: Gdy [ten] dogonił ich (when this one overtook them) i powiedział im to (and said this unto them), rzekli (they said): jak możesz, panie mój, mówić takie rzeczy? (how canst thou, my lord, speak such things?). Dalekie jest od sług twoich takie postępowanie: far from thy servants is such dealing.

Verse 8: Przecież pieniądze (after all the money), które znaleźliśmy na wierzchu naszych torb (which we found at the top of our bags), przynieśliśmy ci z Kanaanu (did we bring along unto thee from Canaan). Jakże więc mielibyśmy dopuszczać się kradzieży złota lub srebra (how ever therefore could we commit theft of gold or silver) w domu twego pana? (in the house of thy lord?).

Verse 9: U którego z twoich sług (with whomsoever of thy servants) znajdzie się [ów puchar] (that winecup will be found), ten niechaj umrze (let him die); my zaś, mój panie (as for us, my lord), staniemy się twoimi niewolnikami (we shall become thy bondsmen). — Perfective future of znaleźć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): znajdę (1.ps); znajdziesz (2.ps); znajdzie (3.ps); znajdziemy (1.pp); znajdziecie (2.pp); znajdą (3.pp). Now its masculine and feminine past tense forms: (masculine) znalazłem (1.ps); znalazłeś (2.ps); znalazł (3.ps); znaleźliśmy (1.pp); znaleźliście (2.pp); znaleźli (3.pp); (feminine) znalazłam (1.ps); znalazłaś (2.ps); znalazła (3.ps); znalazłyśmy (1.pp); znalazłyście (2.pp); znalazły (3.pp).

Wersety 10-13

  • istotnie, indeed
  • wolny, free
  • przeszukiwać (impf.), to search
  • kończyć (impf.), to finish
  • objuczyć (pf.), to load

Review: rzec (pf., to say), powinien (ought), mówić (impf., to speak), puchar (m., winecup), znaleźć się (pf., to be found), zostać (pf., to become), niewolnik (m., bondsman), wina (f., guilt), wtedy (then), pospiesznie (with great haste), każdy (each), zdjąć (pf., to remove), torba (f., bag), postawić (pf., to set), ziemia (f., ground), otworzyć (pf., to open), zacząć (pf., to start), począć (pf., to begin), najstarszy (m., eldest), najmłodszy (youngest), znaleźć (pf., to find), ów (that), rozedrzeć (pf., to rend), żal (m., sorrow), szata (f., garment), osioł (m., ass), wrócić (pf., to return), miasto (n., city).

Verse 10: A on rzekł (and he said): istotnie, powinno tak być, jak mówicie (indeed it ought so to be as ye speak). Jednakże ten, u którego [puchar] się znajdzie (however this one with whomsoever the winecup will be found), zostanie niewolnikiem (will become bondsman), wy zaś będziecie wolni od winy (whereas ye will be free from guilt).

Verse 11: Wtedy pospiesznie (then with great haste) każdy z nich zdjął swoją torbę (each of them removed his bag), postawił na ziemię (set {it} onto the ground) i otworzył ją (and opened it).

Verse 12: On zaś zaczął przeszukiwać [torby] (he, for his part, started searching the bags), począwszy od najstarszego (in having begun from the eldest), a kończąc na najmłodszym (and in finishing with the youngest); i w torbie Beniamina znalazł ów puchar (and in Benjamin’s bag did he find that winecup).

Verse 13: Wtedy oni rozdarli z żalu swe szaty (then they rent from sorrow their garments) i objuczywszy każdy swego osła (and in having loaded each his ass) wrócili do miasta (did they return unto the city).

Declension of osioł (m.)

sing. pl.
nom. osioł osły
gen. osła osłów
dat. osłu
osłowi
*
osłom
acc. osła osły
instr. osłem osłami
loc. ośle osłach
voc. ośle osły

*rare

Wersety 14-17

  • zastać (pf.), to encounter
  • usprawiedliwienie (m.), exculpation
  • oddawać się (impf.), to surrender oneself
  • zarówno … jak i …, … and … alike

Review: brat (m., brother), przyjść (pf., to come), dom (m., house), tam (there), jeszcze (yet), paść (pf., to fall), twarz (f., face), ziemia (f., ground), rzec (pf., to say), móc (impf., can, may), dopuścić się (pf., to commit), taki (such), czyn (m., deed), wiedzieć (impf., to know), człowiek (m., man), potrafić (impf., to be able), wróżyć (impf., to divine), odpowiedzieć (pf., to respond), pan (m., lord), powiedzieć (pf., to say), znaleźć (pf., to find), wina (f., guilt), sługa (m., servant), niewola (f., bondage), zostać (pf., to get), puchar (m., winecup), daleki (far), postąpić (pf., to deal), tylko (but), niewolnik (m., bondsman), spokojnie (tranquilly), odejść (pf., to depart), ojciec (m., father).

Verse 14: Gdy Juda oraz jego bracia przyszli do domu Józefa (when Judah and his brethren came unto Joseph’s house), zastali go tam jeszcze (they encountered him there yet) i padli przed nim twarzą ku ziemi (and fell before him with face unto ground).

Verse 15: A Józef rzekł do nich (and Joseph said unto them): jak mogliście się dopuścić takiego czynu? (how could ye commit such deed?). Czy nie wiedzieliście (knew ye not), że taki człowiek jak ja potrafi wróżyć? (that such man as I am able to divine?).

Verse 16: Juda odpowiedział (Judah responded): cóż mamy rzec tobie, panie mój? (what ever are we to say unto thee, my lord?). Cóż możemy powiedzieć (what ever can we say) na nasze usprawiedliwienie? (for our exculpation?). Bóg znalazł winę (God hath found guilt) w twoich sługach (in thy servants). Oddajemy się w niewolę tobie, panie mój (we surrender ourselves into bondage unto thee, my lord); zarówno my jak i ten, u którego został znaleziony puchar (we and this one with whomsoever the winecup was found alike).

Verse 17: Ale Józef rzekł (but Joseph said): jestem daleki od tego (I am far from this), abym miał tak postąpić (that I were so to deal). Tylko ten (but this one), u którego znaleziono puchar (with whomsoever one found the winecup), będzie moim niewolnikiem (will be my bondsman), wy zaś możecie spokojnie odejść do waszego ojca (whereas ye may depart tranquilly unto your father).

Wersety 18-26

  • powtórzyć (pf.), to repeat
  • pokazać się (pf.), to present oneself

Review: podejść (pf., to walk up), rzec (pf., to say), pozwolić (pf., to permit), pan (m., lord), sługa (m., servant), powiedzieć (pf., to say), słowo (n., word), wobec (before), gniewać się (impf., to be angered), wszakże (for indeed), faraon (m., pharaoh), pytać (impf., to ask), ojciec (m., father), brat (m., brother), odpowiedzieć (pf., to respond), stary (old), jeszcze (yet), jeden (one, alone), najmłodszy (youngest), zrodzić (pf., to engender), starość (f., old age), żyć (impf., to live), zostać (pf., to remain), więc (therefore), ten sam (this same), matka (f., mother), dlatego (therefore), pokochać (pf., to take unto cherishing), rozkazać (pf., to order), sprowadzić (pf., to bring), móc (impf., to be able, can), zobaczyć (pf., to see), chłopiec (m., lad), opuścić (pf., to leave), bo gdyby (for if), umrzeć (pf., to die), wtedy (then), przyjść (pf., to come), pokazywać się (impf., to present oneself), oko (n., eye), słowo (n., word), iść (impf., to go), znów (again), zakupić (pf., to purchase), żywność (f., victual), pójść (pf., to go), mąż (m., man).

Verse 18: Juda (Judah) podszedłszy do niego (in having walked up unto him), rzekł (said): pozwól, panie mój (permit, my lord), aby twój sługa powiedział słowo wobec ciebie (that thy servant may say a word before thee). I nie gniewaj się na twego sługę (and be not angered against thy servant), wszakżeś ty jak faraon (for indeed thou art as the pharaoh).

Verse 19: Pytał mój pan swoje sługi (my lord would ask his servants): czy macie ojca lub brata? (have ye father or brother?).

Verse 20: Odpowiedzieliśmy panu mojemu (we responded unto my lord): mamy starego ojca (we have an old father) i jeszcze jednego, najmłodszego brata (and yet one youngest brother), zrodzonego przez niego już w starości (engendered by him already in old age). Brat tego najmłodszego nie żyje (the brother of this youngest liveth not); został on więc jeden z tej samej matki (he alone is therefore remained from this same mother) i dlatego ojciec go pokochał (and therefore {his} father hath taken unto cherishing him).

Verse 21: Rozkazałeś sługom twoim (thou didst order thy servants): sprowadźcie go do mnie (bring him unto me), abym mógł go zobaczyć (that I may be able to see him).

Verse 22: Powiedzieliśmy panu mojemu (we responded unto my lord): nie może chłopiec opuścić ojca (the lad cannot leave {his} father), bo gdyby go opuścił (for if he were to leave him), ojciec by umarł ({his} father would die).

Verse 23: Wtedy rzekłeś do swych sług (then thou didst say unto thy servants): jeśli nie przyjdzie z wami wasz najmłodszy brat (if your youngest brother will not come with you), nie pokazujcie mi się na oczy (present not yourselves unto my eyes).

Verse 24: Gdy więc przyszliśmy do twego sługi, ojca naszego (when therefore we came unto thy servant our father), powtórzyliśmy mu twe słowa, panie (we repeated unto him thy words, {my} lord). — Of przyjść, study the perfective future (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): przyjdę (1.ps); przyjdziesz (2.ps); przyjdzie (3.ps); przyjdziemy (1.pp); przyjdziecie (2.pp); przyjdą (3.pp). Now the masculine and feminine of the past tense: (masculine) przyszedłem (1.ps); przyszedłeś (2.ps); przyszedł (3.ps); przyszliśmy (1.pp); przyszliście (2.pp); przyszli (3.pp); (feminine); przyszłam (1.ps); przyszłaś (2.ps); przyszła (3.ps); przyszłyśmy (1.pp);przyszłyście (2.pp); przyszły (3.pp).

Verse 25: Potem zaś powiedział nam ojciec (but then {our} father said unto us): idźcie znów (go again), aby zakupić dla nas żywności (to purchase for us some victual).

Verse 26: Odpowiedzieliśmy (we responded): nie możemy iść (we cannot go). Pójdziemy (we shall go) tylko wtedy, gdy z nami pójdzie nasz najmłodszy brat (but then when with us will go our youngest brother). Bo nie możemy pokazać się owemu mężowi (for we cannot present ourselves unto that man), jeśli nie będzie z nami naszego najmłodszego brata (if our youngest brother will not be with us). — Perfective future of pójść (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): pójdę (1.ps); pójdziesz (2.ps); pójdzie (3.ps); pójdziemy (1.pp); pójdziecie (2.pp); pójdą (3.pp).

Wersety 27-34

  • umiłowany, beloved
  • jeśliby, should

Review: wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), sługa (m., servant), ojciec (m., father), wiedzieć (impf., to know), żona (f., wife), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), wyjść (pf., to come forth), pomyśleć (pf., to think), zostać (pf., to get, to remain), rozszarpać (pf., to mangle), już więcej (no more), widzieć (impf., to see), drugi (second), zabrać (pf., to take along), spotkać (pf., to meet), jakiś (some), nieszczęście (n., misfortune), siwizna (f., greyness of hair), zstąpić (pf., to descend), wśród (amidst), niedola (f., woe), gdyby (if), więc (therefore), teraz (now), przyjść (pf., to come), chłopiec (m., lad), zobaczyć (pf., to see), umrzeć (pf., to die), przyczyna (f., reason), zgryzota (f., affliction), wziąć (pf., to take), odpowiedzialność (f., accountability), względem (with regard unto), mówić (impf., to speak), przyprowadzić (pf., to bring), móc (impf., may, can), nigdy (not ever), darować (pf., to pardon), wina (f., guilt), niechaj (let), zamiast (in place of), niewolnik (m., bondsman), pan (m., lord), pójść (pf., to go), brat (m., brother), jakże (how ever), iść (impf., to go), jeśli (if), chcieć (impf., to will), patrzeć (impf., to look), dotknąć (pf., to afflict).

Verse 27: Wtedy powiedział nam twój sługa, ojciec nasz (then thy servant our father said unto us): wiecie, że jedna z mych* żon (ye know that one of my wives) urodziła mi dwóch synów (bore unto me two sons). — *Mych is a variant of moich; review the declension of Polish possessive pronouns.

Verse 28: Jedenwyszedł ode mnie (the one, he came forth from me) i wtedy pomyślałem sobie (and then I thought unto myself), że został rozszarpany (that he had been mangled), gdyż więcej go już nie widziałem (for I have beheld him no more).

Verse 29: Jeżeli i tego drugiego (if also this second one) zabierzecie ode mnie (will ye take along from me) i spotka go jakieś nieszczęście (and some misfortune will meet him), moja siwizna zstąpi do Szeolu wśród niedoli (my greyness of hair will descend unto Sheol amidst woe). — Perfective future of zabrać (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): zabiorę (1.ps); zabierzesz (2.ps); zabierze (3.ps); zabierzemy (1.pp); zabierzecie (2.pp); zabiorą (3.pp).

Verses 30-31: Gdybym więc teraz przyszedł do sługi twego, a mojego ojca (if I therefore now come unto thy servant and my father), i nie byłoby z nami chłopca tak przez niego umiłowanego (and the lad so beloved by him should not be with us), to gdy zobaczy, że go nie ma (then when he will see that he is not), umrze (he will die). My zaś, słudzy twoi, będziemy przyczyną (and we thy servants shall be the reason) że siwizna naszego ojca zstąpi do Szeolu ze zgryzoty (that the greyness of hair of our father will descend unto Sheol from affliction).

Verse 32: Ja, sługa twój, wziąłem na siebie (I thy servant have taken upon myself) odpowiedzialność za tego chłopca (accountability for this lad) względem ojca mego (with regard unto my father), mówiąc mu (in speaking unto him): jeśli go nie przyprowadzę do ciebie (if I shall bring him not unto thee), może mi nigdy mój ojciec nie darować mojej winy (my father may ever not pardon me my guilt).

Verse 33: Teraz więc niechaj ja, sługa twój, zostanę (now therefore let me thy servant remain) zamiast chłopca (in place of the lad) niewolnikiem pana mego (as bondsman of my lord), on zaś niechaj pójdzie ze swymi braćmi (whereas him let go with his brethren).

Verse 34: Bo jakże mógłbym iść do mego ojca (for how ever could I go unto my father), jeśliby nie było go ze mną? (should he not be with me?). Nie chciałbym patrzeć (I would not look) na nieszczęście mego ojca, które by go dotknęło (upon my the misfortune of my father which would afflict him).