Polish language series: Rdz 43, Józef ucztuje z braćmi

In the forty-third chapter of the book of Genesis, Joseph feasts with his brethren: Józef ucztuje z braćmi.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 43

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 43. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-5

  • ostatek (m.), remnant
  • pokazywać się (impf.), to present oneself
  • pojechać (pf.), to go

Review: kraj (m., country), panować (impf., to rule), ciężki (grievous), głód (m., famine), spożyć (pf., to consume), zboże (n., grain), sprowadzić (pf., to bring), Egipt (m., Egypt), rzec (pf., to say), ojciec (m., father), iść (impf., to go), znów (again), kupić (pf., to purchase), trochę (a bit of), żywność (f., victual), wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), ów (that), władca (m., ruler), surowo (severely), przykazać (pf., to command), oko (n., eye), brat (m., brother), jeżeli (if), gotów (prepared), posłać (pf., to send), chcieć (impf., to will), bo przecież (for after all).

Verse 1: W kraju panował ciężki głód: in the country would a grievous famine rule.

Verse 2: A kiedy do ostatka spożyli zboże (and when unto the remnant they consumed the grain), które sprowadzili z Egiptu (which they had brought from Egypt), rzekł do nich ojciec ({their} father said unto them): idźcie znów kupić dla nas trochę żywności (go again to purchase for us a bit of victual).

Verse 3: Wtedy Juda powiedział mu (then Judah said unto him): ów władca surowo nam przykazał (that ruler commanded us severely): nie pokazujcie mi się na oczy (present not yourselves unto my eyes), jeśli brata waszego nie będzie z wami (if your brother will not be with you).

Verses 4-5: Jeżeli jesteś gotów posłać z nami naszego brata (if thou be prepared to send with us our brother), pojedziemy i kupimy ci żywności (we shall go and buy thee some victual), a jeżeli nie chcesz go posłać (but if thou will not send him), nie pojedziemy (we shall not go). Bo przecież ów władca powiedział nam (for after all that ruler said unto us): nie pokazujcie mi się na oczy (present not yourselves unto my eyes), jeśli nie będzie brata waszego z wami (if your brother will not be with you).

Wersety 6-10

  • narazić (pf.), to expose
  • wypytywać się (impf.), to inquire
  • dokładnie, absolutely
  • pytanie (n.), question
  • darować (pf.), to pardon

Review: rzec (pf., to say), czemu (why), niedola (f., woe), mówić (impf., to speak), jeszcze (yet), brat (m., brother), odpowiedzieć (pf., to respond), ów (that), władca (m., ruler), rodzina (f., family), pytać (impf., to ask), żyć (impf., to live), ojciec (m., father), odpowiadać (impf., to respond), zatem (therefore), móc (impf., can, may), wiedzieć (impf., to know), powiedzieć (pf., to say), sprowadzić (pf., to bring), po czym (thereupon), posłać (pf., to send), chłopiec (m., lad), zaraz (forthwith), pojechać (pf., to go), ratować (impf., to save), życie (n., life), pomrzeć (pf., to die {one and all}), dziecko (n., child), żądać (impf., to demand), oddać (pf., to render), przyprowadzić (pf., to bring), nigdy (not ever), wina (f., guilt), zwlekać (impf., to delay), wrócić (pf., to return), dwa (two), raz (m., one time).

Verse 6: Izrael rzekł (Israel said): czemu naraziliście mnie na niedolę (why exposed ye me unto woe) mówiąc mu (in speaking unto him), że macie jeszcze brata? (that ye had yet one brother?).

Verse 7: Odpowiedzieli (they responded): ów władca wypytywał się dokładnie o nas (that ruler would inquire absolutely about us) i o naszą rodzinę (and about our family). Pytał (he would ask): czy jeszcze żyje wasz ojciec? (liveth he yet your father?); czy macie jeszcze brata? (have ye yet one brother?). Odpowiadaliśmy mu zatem (we would therefore respond unto him) na jego pytania (unto his questions). Czyż mogliśmy wiedzieć (how ever could we have known), że powie (that he would have said): sprowadźcie waszego brata? (bring your brother?).

Declension of pytanie (n.)

sing. pl.
nom. pytanie pytania
gen. pytania pytań
dat. pytaniu pytaniom
acc. pytanie pytania
instr. pytaniem pytaniami
loc. pytaniu pytaniach
voc. pytanie pytania

Verse 8: Po czym rzekł Juda do ojca swego, Izraela (thereupon Judah said unto his father Israel): poślij ze mną tego chłopca (send with me this lad), a zaraz pojedziemy (and forthwith shall we go), aby ratować życie (to save life), abyśmy nie pomarli wraz z naszymi dziećmi (that we may not die one and all together with our children).

Verse 9: Ja odpowiadam za niego (I {hereby} respond for him); ode mnie będziesz żądał (thou wilt be demanding of me), aby ci go oddać (to render him unto thee). Jeżeli nie przyprowadzę go do ciebie (if I shall bring him not unto thee), możesz mi nigdy nie darować mej winy (thou mayest ever not pardon me my guilt).

Verse 10: Gdybyśmy nie zwlekali (if we had not been delaying), już wrócilibyśmy dwa razy (we should already be returned twice).

Wersety 11-14

  • najcenniejszy, most precious
  • miód (m.), honey
  • pistacja (f.), pistachio
  • migdał (m.), almond
  • podwójny, double
  • być może, maybe
  • pomyłka (f.), error
  • wolno, free
  • samotny, bereft

Review: rzec (pf., to say), syn (m., son), być (impf., to be), musieć (impf., must), uczynić (pf., to do), zabrać (pf., to take along), jednak (however), wór (m., sack), kraj (m., country), zanieść (pf., to convey), człowiek (m., man), dar (m., gift), nieco (a little), wonny (fragrant), żywica (f., resin), korzeń (m., root), olejek (m., oil), owoc (m., fruit), wziąć (pf., to take), suma (f., sum), pieniądze (pl., money), móc (impf., to be able), oddać (pf., to render), na powrót (back), włożyć (pf., to put in), torba (f., bag), brat (m., brother), ruszać (impf., to set forth), droga (f., way), powrotny (return), władca (m., ruler), wszechmocny (almighty), niech[aj] (may, let), sprawić (pf., to bring to pass), zlitować się (pf., to have mercy), puścić (pf., to let go), skoro (since), zostać (pf., to remain).

Verse 11: Izrael rzekł do swych synów (Israel said unto his sons): jeżeli tak być musi (if so it must be), uczyńcie tak (do so). Zabierzcie jednak w wasze wory (take along however in your sacks) to, co w naszym kraju jest najcenniejszego (this which in our country is most precious), i zanieście owemu człowiekowi w darze (and convey unto that man in gift): nieco wonnej żywicy (a little fragrant resin), nieco miodu, wonnych korzeni, olejków, owoców, pistacji i migdałów (a little honey, fragrant roots, oils, fruits, pistachios and almonds).

cennycenniejszynajcenniejszy
preciousmore preciousmost precious

Verse 12: I weźcie z sobą (and take with yourselves) podwójną sumę pieniędzy (a double sum of money), abyście mogli oddać i te pieniądze (that ye may be able to render also this money), które wam na powrót włożono do waszych torb (which one put back unto you into your bags), być może, przez pomyłkę (maybe by error).

Verse 13: Zabierzcie też waszego brata (take along also your brother) i ruszajcie w drogę powrotną (and set forth on the return way) do owego władcy (unto that ruler).

Verse 14: A Bóg Wszechmocny niechaj sprawi (and may God Almighty bring to pass), aby ów człowiek zlitował się nad wami (that that man may have mercy over you) i puścił wolno waszego brata oraz Beniamina (and may let go free your brother and Benjamin). Skoro mam zostać samotny (since I am to remain bereft), to niech tak już będzie (then let it so already be).

Wersety 15-18

  • dwukrotny, twofold
  • południe (n.), midday
  • przejąć (pf.), to take over
  • poprzedni, previous

Review: zabrać (pf., to take along), dar (m., gift), suma (f., sum), pieniądze (pl., money), ruszyć (pf., to set forth), droga (f., way), przybyć (pf., to come), stanąć (pf., to come unto a stand), ujrzeć (pf., to see), wśród (amongst), dać (pf., to give), polecenie (n., instruction), przełożony (m., superior), dom (m., house), zaprowadzić (pf., to conduct), człowiek (m., man), kazać (impf., to bid), zabić (pf., to kill), przyrządzić (pf., to prepare), jakiś (some), sztuka (f., head), bydło (n., cattle), gdyż (for), jeść (impf., to eat), dziś (today), uczynić (pf., to do), polecić (pf., to instruct), lęk (m., dread), mówić (impf., to speak), powód (m., cause), z powodu (because of), raz (m., one time), włożyć (pf., to put in), torba (f., bag), teraz (now), napaść (pf., to fall upon), przemoc (f., force), niewolnik (m., bondsman), osioł (m., ass).

Verses 15-16: Zabrali oni dary (they took along the gifts), dwukrotną sumę pieniędzy (the twofold sum of money) oraz Beniamina (as well as Benjamin) i ruszywszy w drogę (and in having set forth on the way), przybyli do Egiptu (they came unto Egypt). A gdy stanęli przed Józefem (and when they came unto a stand before Joseph), ten (this one), ujrzawszy wśród nich Beniamina (in having seen amongst them Benjamin), dał polecenie przełożonemu swego domu (gave {such} instruction unto the superior of his house): zaprowadź tych ludzi do domu (conduct these men unto the house) i każ zabić i przyrządzić jakąś sztukę bydła (and bid kill and prepare some head of cattle), gdyż będą oni ze mną jedli dziś w południe* (for they will be eating with me today at midday). — *The neuter południe has, of course, already been encountered in the readings, but only in the sense of south; in the text of the current verse, it means midday. Conversely, the feminine północ, met with before in the sense of north, may also take the meaning of midnight.

Verse 17: Przełożony uczynił tak (the superior did so), jak mu polecił Józef (as Joseph had instructed him), i zaprowadził ich do jego domu (and conducted them unto his house).

Verse 18: Oni zaś (now they), przejęci lękiem (taken over with dread), że Józef kazał ich zaprowadzić do swego domu (that Joseph had bidden conduct them unto his house), mówili (spoke): z powodu owych pieniędzy (because of that money), które poprzednim razem nam włożono do naszych torb (which the previous time one had put unto us into our bags), kazał nas zaprowadzić do siebie (hath he bidden conduct us unto himself). Teraz na nas napadnie (now upon us will he fall), przemocą uczyni nas swymi niewolnikami (by force make us his bondsmen) i [zabierze nam] nasze osły (and take along from us our asses). — Perfective future of zabrać (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): zabiorę (1.ps); zabierzesz (2.ps); zabierze (3.ps); zabierzemy (1.pp); zabierzecie (2.pp); zabiorą (3.pp).

Wersety 19-25

  • odwiązać (pf.), to unbind
  • odliczyć (pf.), to reckon
  • skarb (m.), treasure
  • przywieść (pf.), to bring
  • stół (m.), table

Review: wejście (n., entrance), dom (m., house), zbliżyć się (pf., to draw near), przełożony (m., superior), rzec (pf., to say), pozwolić (pf., to permit), pan (m., lord), raz (m., one time), pierwszy (first), przybyć (pf., to come), tu (hither, here), kupić (pf., to purchase), zboże (n., grain), wracać (impf., to return), torba (f., bag), gospoda (f., inn), znaleźć (pf., to find), wierzch (m., top), każdy (each), pieniądze (pl., money), przywieźć (pf., to bring), inny (other), żywność (f., victual), wiedzieć (impf., to know), włożyć (pf., to put in), tamten (that other one), powiedzieć (pf., to say), spokojny (tranquil), bać się (impf., to fear), ojciec (m., father), dać (pf., to give), dojść (pf., to reach), człowiek (m., man), wprowadzić (pf., to bring in), kazać (impf., to bid), podać (pf., to serve), woda (f., water), obmyć (pf., to wash), noga (f., foot), obrok (m., provender), osioł (m., ass), tymczasem (meanwhile), przygotować (pf., to prepare), dar (m., gift), zanim (before), nadejść (pf., to draw nigh), południe (n., midday), dowiedzieć się (pf., to come to know), zasiąść (pf., to sit down).

Verses 19-21: Gdy więc byli już u wejścia do domu Józefa (when therefore they were already at the entrance of Joseph’s house), zbliżyli się do przełożonego jego domu (they drew near unto the superior of his house) i rzekli (and said): pozwól, panie (permit, {my} lord). Gdy po raz pierwszy przybyliśmy tu kupić zboża (when for the first time we came hither to purchase some grain), wracając (in returning), po odwiązaniu naszych torb w gospodzie (after the unbinding of our bags in the inn), znaleźliśmy na wierzchu torby każdego pieniądze (we found the money at the top of the bag of each), jak były* odliczone* (as it had been reckoned). Przywieźliśmy je* z sobą: we have brought it with ourselves. — *plural forms, for pieniądze is a plural noun

Verse 22: Mamy też i inne pieniądze (we have also other money), aby kupić żywności (to purchase some victual). Nie wiemy (we know not), kto nam włożył [tamte] pieniądze do naszych torb (who unto us put that other money into our bags). — Present tense of the imperfective wiedzieć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): wiem (1.ps); wiesz (2.ps); wie (3.ps); wiemy (1.pp); wiecie (2.pp); wiedzą (3.pp).

Verse 23: A on im powiedział (and he said unto them): bądźcie spokojni (be tranquil). Nie bójcie się: fear not. Bóg wasz, Bóg ojca waszego (your God, the God of your father) dał wam ten skarb do waszych torb (gave unto you this treasure into your bags). Wasze pieniądze doszły do mnie: your money did reach unto me. I przywiódł do nich Symeona: and he brought unto them Simeon.

Verse 24: Człowiek ów wprowadził ich do domu Józefa (that man brought them into Joseph’s house) i kazał podać wody (and bade serve some water), aby obmyli sobie nogi (that they might wash the feet unto themselves), i dał obroku ich osłom (and gave some provender unto their asses).

Verse 25: Oni tymczasem przygotowali dary (they meanwhile prepared the gifts), zanim nadszedł Józef w południe (before Joseph drew nigh at midday); dowiedzieli się bowiem (for they had come to know), że tu mieli zasiąść do stołu (that here were they to sit down unto table).

Wersety 26-31

  • zdrowie (n.), health
  • uklęknąć (pf.), to kneel down
  • urwać (pf.), to slip out
  • wzruszenie (n.), emotion
  • łza (f.), tear
  • nadbiegnąć (impf.), to run up
  • pokój (m.), chamber

Review: przyjść (pf., to come), dom (m., house), trzymać (impf., to hold), ręka (f., hand), dar (m., gift), przynieść (pf., to bring along), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), ziemia (f., ground), zapytać (pf., to ask), rzec (pf., to say), sędziwy (aged), ojciec (m., father), mówić (impf., to speak), dobrze (well), miewać się (impf., to fare), jeszcze (yet), żyć (impf., to live), odpowiedzieć (pf., to respond), sługa (m., servant), znów (again), spojrzeć (pf., to look {up}), dostrzec (pf., to spot), syn (m., son), matka (f., mother), brat (m., brother), najmłodszy (youngest), zaraz (forthwith), dodać (pf., to add), oby (would that), darzyć (impf., to bestow), łaska (f., grace), nagle (on a sudden), ogarnąć (pf., to take hold of), wielki (great), widok (m., sight), oko (n., eye), odejść (pf., to depart), rozpłakać się (pf., to break into tears), potem (then), obmyć (pf., to wash), twarz (f., face), wyjść (pf., to come forth), usiłować (impf., to seek to), panować (impf., to rule), dać (pf., to give), rozkaz (m., order), niech (let), podać (pf., to serve), posiłek (m., meal).

Verse 26: Kiedy Józef przyszedł do domu (when Joseph came unto the house), oni (they), trzymając w rękach dary (in holding in {their} hands the gifts), które dla niego przynieśli (which they had brought along unto him), oddali mu pokłon do ziemi (rendered him obeisance unto the ground).

Verse 27: On zaś zapytawszy ich o zdrowie (now he, in having asked after {their} health), rzekł (said): czy wasz sędziwy ojciec (is your aged father), o którym mi mówiliście (of whom ye spoke unto me), dobrze się miewa? (faring well?). Czy jeszcze żyje?: liveth he yet? — Present tense of the imperfective żyć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): żyję (1.ps); żyjesz (2.ps); żyje (3.ps); żyjemy (1.pp); żyjecie (2.pp); żyją (3.pp).

Verse 28: Odpowiedzieli (they responded): sługa twój, a nasz ojciec, dobrze się miewa (thy servant and our father is faring well). Jeszcze żyje: he liveth yet. I znów uklękli (and they again knelt down) i oddali pokłon (and rendered obeisance).

Verse 29: A gdy (and when) spojrzawszy (in having looked up), dostrzegł Beniamina, syna swej matki (he spotted Benjamin son of his mother) zapytał (he asked): czy to ten wasz brat najmłodszy (is this one your youngest brother), o którym mi mówiliście? (of whom ye spoke unto me?). I zaraz dodał (and forthwith did he add): oby cię Bóg darzył swą łaską, synu mój (would that God bestow thee with his grace, my son).

Verse 30: I nagle urwał (and on a sudden did he slip out), bo nagle ogarnęło go wielkie wzruszenie (for on a sudden had great emotion taken hold of him) na widok brata (at the sight of {his} brother), *że aż łzy nadbiegły mu do oczu* (that even tears ran up unto his eyes). Odszedł więc do swego pokoju (he departed therefore unto his chamber) i tam się rozpłakał (and there did he break into tears). — *Taken apart: że (that) (even) łzy (tears) nadbiegły (ran up) mu (unto him) do oczu (unto the eyes).

Verse 31: Potem zaś (but then), obmywszy twarz (in having washed {his} face), wyszedł (he came forth) i usiłując panować nad sobą (and in seeking to rule over himself) dał rozkaz (gave {such} order): niech podadzą posiłek (let them serve the meal).

Wersety 32-34

  • wstrętny, abhorrent
  • posadzić (pf.), to seat
  • spoglądać (impf.), to look
  • porcja (f.), portion
  • pięciokrotnie, five times
  • ucztować (impf.), to feast
  • rozweselić się (pf.), to become merry
  • wpływ (m.), influence

Review: podać (pf., to serve), osobno (on one’s own), brat (m., brother), Egipcjanin (m., Egyptian), jadać (impf., to eat), również (also), móc (impf., can), jeść (impf., to eat), razem z (together with), Hebrajczyk (m., Hebrew), rzecz (f., thing), brat (m., brother), najstarszy (eldest), najmłodszy (youngest), według (according unto), wiek (m., age), zdziwiony (astonished), jeden (one), drugi (other), po czym (thereupon), polecić (pf., to instruct), zanieść (pf., to convey), stół (m., table), większy (greater), wino (n., wine).

Verse 32: Podano więc jemu* osobno (one therefore served him on his own), jego braciom* osobno (his brethren on their own) i Egipcjanom* (and the Egyptians)którzy z nim jadali (who would eat with him)również osobno (also on their own). Egipcjanie bowiem nie mogli jeść razem z Hebrajczykami (for the Egyptians could not eat together with the Hebrews), gdyż byłoby to dla Egipcjan rzeczą wstrętną (for this would be for the Egyptians an abhorrent thing). — *all dative forms; jemu = mu (unto him)

Verse 33: [Józef] posadził przed sobą braci (Joseph seated before himself the brethren) od najstarszego do najmłodszego (from eldest unto youngest), według ich wieku (according unto their age); oni zaś tym zdziwieni (and they, astonished by this), spoglądali jeden na drugiego (would look the one at the other).

Verse 34: Po czym polecił (thereupon he instructed) zanieść im ze swego stołu porcje (to convey portions unto them from his table); porcja dla Beniamina była pięciokrotnie większa (the portion for Benjamin was five times greater). Oni zaś ucztując z nim (and they, in feasting with him) rozweselili się pod wpływem wina (became merry under influence of wine).