Polish language series: Rdz 42, przybycie braci Józefa

The forty-second chapter of the book of Genesis tells of the arrival of Joseph’s brothers in Egypt: przybycie braci Józefa do Egiptu. The neuter przybycie means arrival.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 42

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 42. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • ociągać się (impf.), to delay, to linger
  • zakupić (pf.), to buy, to purchase, to acquire
  • przetrwać (pf.), to survive
  • przygoda (f.), experience, adventure

Review: dowiedzieć się (pf., to find out, to learn), zboże (n., grain), Egipt (m., Egypt), rzec (pf., to say), syn (m., son), czemu (why), dodać (pf., to add), właśnie (just now), słyszeć (impf., to hear), iść (impf., to go), tam (there), pomrzeć (pf., to die), dziesięć (ten), brat (m., brother), udać się (pf., to go, to proceed), zatem (therefore), kupić (pf., to buy, to purchase, to acquire), posłać (pf., to send), wraz z (along with), pomyśleć (pf., to think), jeszcze (yet, still), spotkać (pf., to meet, to befall), jakiś (some), zły (bad, unfavourable).

Verse 1: Gdy Jakub dowiedział się (when Jacob learnt; when Jacob came to know), że jest zboże w Egipcie (that there was grain in Egypt), rzekł do swoich synów (he said to his sons): czemu się ociągacie? (why do you delay?; why do you linger?).

Verse 2: I dodał (and he added): właśnie słyszałem (I have just now heard [I was just now hearing]), że w Egipcie jest zboże (that in Egypt there is grain), idźcie tam (go there) i zakupcie dla nas zboża (and acquire grain for us), abyśmy przetrwali i nie pomarli (that we may survive and not die).

Verse 3: Dziesięciu braci Józefa (Joseph’s ten brothers) udało się zatem do Egiptu (therefore went to Egypt), aby tam kupić zboża (in order to acquire grain there).

Declension of brat (m.)

sing. pl.
nom. brat bracia
gen. brata braci
dat. bratu braciom
acc. brata braci
instr. bratem braćmi
loc. bracie braciach
voc. bracie bracia

Declension of dziesięć (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
dziesięciu dziesięć
gen. dziesięciu dziesięciu
dat. dziesięciu dziesięciu
acc. dziesięciu dziesięć
instr. dziesięcioma dziesięcioma
loc. dziesięciu dziesięciu

m. (pers.), masculine personal

Verse 4: Beniamina, brata Józefa, Jakub nie posłał wraz z synami (Jacob did not send Joseph’s brother Benjamin along with his sons [Benjamin, brother of Joseph, Jacob did not send {him} along with his sons]); pomyślał bowiem (for he thought): jeszcze go może spotkać jakaś zła przygoda (some misadventure [unfavourable adventure; bad experience] may yet befall him).

Wersety 5-12

  • udawać się (impf.), to go, to proceed
  • sprawować (impf.), to wield, to hold
  • udać (pf.), to make as though, to feign
  • przypomnieć (pf.), to remember
  • szpieg (m.), spy
  • nieobwarowany, unfortified, unprotected
  • zakupienie (n.), purchase
  • uczciwy, honest

Review: syn (m., son), przybyć (pf., to arrive, to come), wraz z (along with), inny (the other {one}), również (also), tam (there), kupić (pf., to buy, to purchase, to acquire), zboże (n., grain), głód (m., famine, hunger), władza (f., authority, rule), kraj (m., land, country), sprzedawać (impf., to sell), wszystek (all, every), mieszkaniec (m., inhabitant), brat (m., brother), oddać pokłon (pf., to bow down), twarz (f., face), ziemia (f., earth), ujrzeć (pf., to see), poznać (pf., to recognise, to know), jednak (however), obcy (foreign, strange), przemówić (pf., to speak, to say, to address), surowo (harshly, sternly), słowo (n., word), skąd (from where), przyjść (pf., to arrive, to come), odpowiedzieć (pf., to respond), żywność (f., food, provisions), poznać (pf., to recognise, to know), mimo (although), sen (m., dream), niegdyś (previously, in the past), rzec (pf., to say), obejrzeć (pf., to look, to view, to examine), miejsce (n., place), pan (m., lord, master), sługa (m., servant), zakupić (pf., to buy, to purchase, to acquire), człowiek (m., man), nigdy (never).

Verses 5-6: Kiedy synowie Izraela (when the sons of Israel) przybyli wraz z innymi (arrived along with the others), którzy tam również się udawali (who had also gone there [who were also going there]), aby kupić zboża (to acquire grain) bo głód był w Kanaanie (for the famine was in Canaan), Józef sprawował władzę w kraju (Joseph held [was holding] authority in the land) i on to sprzedawał zboże (and it was he who sold [was selling] grain) wszystkim mieszkańcom tego kraju (to all the inhabitants of this land). Bracia Józefa, przybywszy do niego (Joseph’s brothers, having come to him), oddali mu pokłon (bowed down to him) twarzą do ziemi (with their faces [face] to the ground).

Verse 7: Gdy Józef ujrzał swoich braci (when Joseph saw his brothers), poznał ich (he recognised them); jednak udał, że jest im obcy (but he made as though he were a stranger to them), i przemówił do nich surowo (and spoke [was speaking] to them harshly) tymi słowami (with these words): skąd przyszliście? (from where have you arrived?). Odpowiedzieli (they responded): z Kanaanu (from Canaan), aby kupić żywności (to acquire food). Study the masculine and feminine of the past tense of the perfective przyjść (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) przyszedłem (1.ps); przyszedłeś (2.ps); przyszedł (3.ps); przyszliśmy (1.pp); przyszliście (2.pp); przyszli (3.pp); (feminine) przyszłam (1.ps); przyszłaś (2.ps); przyszła (3.ps); przyszłyśmy (1.pp); przyszłyście (2.pp); przyszły (3.pp).

Verses 8-9: Józef poznawszy ich (Joseph, having recognised them), mimo że oni go nie poznali (even though they had not recognised him), przypomniał sobie sny, jakie miał niegdyś (remembered the dreams that he had had [was having previously]), i rzekł (and said): jesteście szpiegami (you are spies). Przyszliście (you have come), aby obejrzeć miejsca nieobwarowane (to examine the unprotected places) w tym kraju (of this land). Of the imperfective być, review the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): jestem (1.ps); jesteś (2.ps); jest (3.ps); jesteśmy (1.pp); jesteście (2.pp); (3.pp). Study also with the masculine and feminine of the imperfective past: (masculine) byłem (1.ps); byłeś (2.ps); był (3.ps); byliśmy (1.pp); byliście (2.pp); byli (3.pp); (feminine) byłam (1.ps); byłaś (2.ps); była (3.ps); byłyśmy (1.pp); byłyście (2.pp); były (3.pp).

Verse 10: A oni na to (and to this, they {said}): nie, panie (no, {my} lord). Słudzy twoi przybyli (your servants have come) tylko dla zakupienia żywności (but to acquire food [but for the acquisition of food]). The perfective verb zakupić means to buy, to purchase, to acquire; from it, the neuter zakupienie is formed.

Verses 11-12: Jesteśmy wszyscy synami jednego człowieka: we are all sons of the same man (of one man; of a single man). Jesteśmy uczciwi: we are honest. My, słudzy twoi (we, your servants), nigdy nie byliśmy szpiegami (have never been spies). Ale on im rzekł (but he said to them): nie (no); przyszliście obejrzeć miejsca nieobwarowane tego kraju (you have come to examine the unprotected places of this land).

Wersety 13-20

  • obecnie, now, just now, at present
  • co do (+ gen.), regarding, in the matter of
  • wybadać (pf.), to test, to probe
  • chyba że, unless
  • zbadać (pf.), to test, to probe
  • prawda (f.), truth
  • okazać się (pf.), to prove, to turn out
  • osadzić (pf.) to put in prison
  • zawieźć (pf.), to take, to carry, to convey
  • potwierdzić się (pf.), to be confirmed

Review: wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), dwanaście (twelve), brat (m., brother), sługa (m., servant), człowiek (m., man), najmłodszy (youngest), ojciec (m., father), rzec (pf., to say), mówić (impf., to say, to speak), szpieg (m., spy), zostać (pf., to become, to remain), życie (n., life), faraon (m., pharaoh), wyjść (pf., to go/come forth), stąd (from here), przybyć (pf., to arrive, to come), wyprawić (pf., to send off), pozostać (pf., to remain, to stay), więzienie (n., prison), można (it is possible, one may), oddać (pf., to commit, to turn over), straż (f., watch, guard), trzy (three), dzień (m., day), trzeci (third), chcieć (impf., to want), ocalić (pf., to save, to rescue), życie (n., life), uczynić (pf., to do, to make), czcić (impf., to worship), skoro (given that), uczciwy (honest), pozostać (pf., to remain, to stay), więzienie (n., prison), zboże (n., grain), wyżywienie (n., food, sustenance), rodzina (f., family), przyprowadzić (pf., to bring), najmłodszy (youngest), słowo (n., word), spotkać (pf., to meet, to befall), śmierć (f., death).

Verse 13: Wtedy powiedzieli (then they said): było nas dwunastu braci, sług twoich (we your servants were twelve brothers [of us, of your servants, were twelve brothers]), synów jednego człowieka w Kanaanie (sons of the same man in Canaan [of sons of one man in Canaan; of sons of a single man in Canaan]). Najmłodszy jest obecnie przy naszym ojcu (the youngest is now with his father), a jednego już nie ma (whereas one is no more). Review the following comparative and superlative forms:

starystarszynajstarszy (m.)
starastarszanajstarsza (f.)
starestarszenajstarsze (n.)
oldolderoldest

młodymłodszynajmłodszy (m.)
młodamłodszanajmłodsza (f.)
młodemłodszenajmłodsze (n.)
youngyoungeryoungest

Declension of dwanaście (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
dwunastu dwanaście
gen. dwunastu dwunastu
dat. dwunastu dwunastu
acc. dwunastu dwanaście
instr. dwunastoma dwunastoma
loc. dwunastu dwunastu

m. (pers.), masculine personal

Verse 14: Józef rzekł do nich (Joseph said to them): jest tak, jak wam mówię (it is as I say to you [it is so, as I say to you]): jesteście szpiegami (you are spies).

Verse 15: Co do tego zostaniecie wybadani: with regard to this, you shall be tested; you shall be probed in this matter. Na życie faraona: by the life of Pharaoh. Nie wyjdziecie stąd (you shall not go forth from here), chyba że przybędzie tu wasz brat najmłodszy (unless your youngest brother comes here [will come here]). Consider the following: wybadać (pf., to test, to probe); wybadany (tested, probed); zostać wybadany (to be/get tested, to be/get probed); został wybadany (he was/got tested, he was/got probed); zostali wybadani (they were/got tested, they were/got probed); zostaniecie wybadani (you will be/get tested, you will be/get probed; second-person plural). More examples already encountered: została pochowana (Rdz 35:19; she was/got buried); zostali obrzezani (Rdz 17:27; they were/got circumcised); zostało skradzione (Rdz 31:39; it was/got stolen); został stworzony (Rdz 9:6; he was/got created).

Verse 16: Wyprawcie jednego z was po waszego brata (send one of you off for your brother), wy zaś pozostaniecie w więzieniu (whereas the rest of you [whereas you] remain in prison), aby można było zbadać (that it may be tested; that one may test), czy to, co powiedzieliście, jest prawdą (whether what you have said is the truth); jeśli okaże się, że nie (if it proves not to be [if it will prove that it is not])na życie faraona (by the life of Pharaoh)jesteście szpiegami (you are spies).

Verse 17: I oddał ich pod straż na trzy dni: and he placed them under guard for three days.

Verse 18: A trzeciego dnia Józef rzekł do nich (and on the third day Joseph said to them): jeśli chcecie ocalić życie (if you want to save your life), uczyńcie to (do this)bo ja czczę Boga (for I worship God). Of uczynić, read over the perfective future and imperative (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (perfective future) uczynię (1.ps); uczynisz (2.ps); uczyni (3.ps); uczynimy (1.pp); uczynicie (2.pp); uczynią (3.pp); (imperative) uczyń (2.ps); niech uczyni (3.ps); uczyńmy (1.pp); uczyńcie (2.pp); niech uczynią (3.pp).

Verse 19: Skoro jesteście uczciwi (given that you are honest), niechaj jeden wasz brat pozostanie w więzieniu (let one of you brothers remain in the prison), w którym was osadzono (where you were confined [in which one had put you]), wy zaś idźcie (as for you {others}, go), zawieźcie zboże dla wyżywienia waszych rodzin ({and} take grain for the sustenance of your families).

Verse 20: Potem przyprowadzicie do mnie (then bring to me) najmłodszego brata waszego (your youngest brother), aby się potwierdziły słowa wasze (that your words may be confirmed) i nie spotkała was śmierć (and death not befall you). I tak uczynili: and so they did.

Wersety 21-24

  • ach, alas
  • strapienie (n.), distress, anguish, grief
  • błagać (impf.), to plead, to implore, to beg
  • litość (f.), mercy, pity, compassion
  • żądać się (impf.), to be required, to be exacted
  • odpowiedzialność (f.), responsibility, accountability
  • tłumacz (m.), interpreter

Review: mówić (impf., to say), między (between), zawinić (pf., to offend, to wrong), przeciwko (against), brat (m., brother), patrzyć (impf., to look upon), wysłuchać (pf., to hear out), dlatego (therefore, that is why), przyjść (pf., to arrive, to come), nieszczęście (n., misfortune), powiedzieć (pf., to say), dopuszczać się (impf., to commit), wykroczenie (n., transgression, offence), względem (in relation to, towards), chłopiec (m., boy, lad), usłuchać (pf., to listen, to heed), toteż (therefore), krew (f., blood), wiedzieć (impf., to know), rozumieć (impf., to understand), rozmawiać (impf., to speak, to talk), odejść (pf., to leave, to depart), rozpłakać się (pf., to break into tears), wrócić (pf., to return), odłączyć (pf., to separate), obecność (f., presence), kazać (impf., to order, to command), związać (pf., to tie, to bind).

Verse 21: Mówili między sobą (amongst themselves they said [were saying]): ach (alas), zawiniliśmy przeciwko bratu naszemu (we have wronged our brother [against our brother]), patrząc na jego strapienie (looking upon his anguish), kiedy nas błagał o litość (when he begged us [was begging us] for mercy), a nie wysłuchaliśmy go (but we paid him no heed [but we did not hear him out]). Dlatego przyszło na nas to nieszczęście: that is why this misfortune has befallen us (come upon us).

Verse 22: Ruben zaś tak im wtedy powiedział (Reuben, for his part, then said to them thus): czyż wam tego nie mówiłem (did I not say [was I not saying] this to you): nie dopuszczajcie się wykroczenia względem tego chłopca (do the lad no wrong [do not commit any offence against (towards) this lad]); ale nie usłuchaliście mnie (but you heeded me not). Toteż teraz żąda się odpowiedzialności za jego krew: we are therefore now made to account (accountability is therefore now required) for his blood.

Verse 23: Nie wiedzieli zaś (but they did not know [were not knowing]), że Józef to rozumie (that Joseph understood [was understanding (understands)]), bo rozmawiał z nimi przez tłumacza (for he spoke [was speaking] with them through the interpreter).

Verse 24: Odszedłszy więc od nich (having therefore left them), rozpłakał się (he broke into tears). Potem wrócił do nich (then he returned to them) i mówiąc do nich (and {whilst} speaking to them) odłączył od nich Symeona (separated Simeon from them) i w ich obecności (and in their presence) kazał go związać (had him bound).

Wersety 25-28

  • worek (m.), sack, bag
  • gospoda (f.), inn
  • rozwiązać (pf.), to untie, to unbind
  • obrok (m.), fodder
  • torba (f.), bag
  • osłupieć (pf.), to become dismayed

Review: rozkaz (m., order, command), napełnić (impf., to fill), zboże (n., grain), włożyć (pf., to put, to place), dać (pf., to give), pieniądze (pl., money), ponadto (also, added to which), żywność (f., food, provisions), droga (f., way, road), uczynić (pf., to do, to make), osioł (m., ass, donkey), ruszyć (pf., to set off), spostrzec (pf., to notice, to see), wierzch (m., top, brim), rzec (pf., to say), brat (m., brother), zwrócić (pf., to return), lęk (m., fear, dread), pytać (impf., to ask).

Verse 25: Potem Józef dał rozkaz (then Joseph gave the order), aby napełniono zbożem ich worki (to fill their sacks with grain [in order that one was filling with grain their sacks]) i aby do każdego worka włożono dane przez nich pieniądze (and to put in each sack the money that they had paid [and in order that unto each sack one put the money given by them (the given by them money)]), ponadto aby im dano żywności na drogę (and to give them food for the way [also in order that one gave them food for the way]). I tak też im uczyniono: and it was done for them so (and one did unto them so).

Declension of worek (m.)

sing. pl.
nom. worek worki
gen. worka worków
dat. workowi workom
acc. worek worki
instr. workiem workami
loc. worku workach
voc. worku worki

Verse 26: Oni zaś (as for them) włożywszy swe zboże na osły (having loaded [put] their grain on the asses), ruszyli w drogę (they set out on their way).

Verse 27: Gdy w gospodzie (when, at the inn) jeden z nich (one of them) rozwiązał swój worek (untied his sack), aby dać obroku swemu osłu (in order to give fodder to his ass), spostrzegł pieniądze (he saw the money); były one* bowiem (for it was [for they were]) na wierzchu w jego torbie (at the top of his bag [on top in his bag]). The plural one były is used because pieniądze is a plural noun.

Verse 28: I rzekł do swych braci (and he said to his brothers): zwrócono mi pieniądze (my money has been returned [one has returned to me my money (the money)]), oto są one w mojej torbie (here it is [here they are] in my bag). Wtedy oni osłupieli (they then became dismayed) i z lękiem pytali jeden drugiego (and out of fear asked [were asking] one another): cóż to nam Bóg uczynił? (what ever is this that God has done to us?).

Wersety 29-34

  • przytrafić się (pf.), to happen, to befall

Review: przybyć (pf., to arrive, to come), ojciec (m., father), opowiedzieć (pf., to tell, to relate), wszystko (everything), słowo (n., word), władca (m., ruler, lord), przemawiać (impf., to speak, to say, to address), surowo (harshly, sternly), wziąć (pf., to take), szpieg (m., spy), powiedzieć (pf., to say), uczciwy (honest), dwanaście (twelve), brat (m., brother), syn (m., son), najmłodszy (youngest), obecnie (now, just now, at present), rzec (pf., to say), poznać (pf., to recognise, to know), uczciwy (honest), zostawić (pf., to leave), wziąć (pf., to take), zboże (n., grain), wyżywienie (n., food, sustenance), rodzina (f., family), iść (impf., to go), przyprowadzić (pf., to bring), człowiek (m., man; pl., ludzie), oddać (pf., to give back, to restore), móc (impf., may, can, to be able), poruszać się (impf., to move about).

Verses 29-30: A gdy przybyli do Kanaanu, do swego ojca Jakuba (when they came to their father Jacob in the land of Canaan [when they came to Canaan, to their father Jacob]), opowiedzieli mu wszystko, co im się przytrafiło (they related to him all that had befallen them), tymi słowami (with these words): ów władca tego kraju (the lord of the land [that lord of this land]) przemawiał do nas surowo (spoke [was speaking] harshly to us) i wziął nas za szpiegów (and took us for spies).

Verses 31-32: Powiedzieliśmy mu (we said to him): jesteśmy uczciwi (we are honest) i nigdy nie byliśmy szpiegami (and have never been spies); było nas dwunastu braci (we were twelve brothers [of us were twelve brothers]), synów [jednego] ojca (sons by the same father [of sons of one father; of sons of a single father]), jednego [z nas już] nie ma (one of us is no more), a najmłodszy jest obecnie przy naszym ojcu w Kanaanie (whereas the youngest is now with our father in Canaan).

Verse 33: Wtedy rzekł do nas ów władca kraju (then the lord of the land [that lord of the land] said to us): po tym poznam (by this I shall know), czy jesteście uczciwi (if you are honest): jednego waszego brata zostawcie u mnie (leave one of your brothers with me), weźcie zboże dla wyżywienia waszych rodzin (take grain for the sustenance of your families) i idźcie (and go). Study the perfective future and imperative of wziąć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (perfective future) wezmę (1.ps); weźmiesz (2.ps); weźmie (3.ps); weźmiemy (1.pp); weźmiecie (2.pp); wezmą (3.pp); (imperative) weź (2.ps); niech weźmie (3.ps); weźmy (1.pp); weźcie (2.pp); niech wezmą (3.pp).

Verse 34: A potem przyprowadźcie mi waszego najmłodszego brata (and then bring me your youngest brother), i wtedy poznam (and then I shall know), że nie jesteście szpiegami (that you are not spies), ale ludźmi uczciwymi (but honest men). Ja wam oddam waszego brata (I shall restore your brother to you), wy zaś będziecie mogli poruszać się po tym kraju (and you, for your part, you may move about in this land).

Wersety 35-38

  • opróżniać (impf.), to empty
  • sakiewka (f.), pouch
  • widok (m.), view, sight
  • godzić (impf.), to take aim
  • siwizna (f.), greyness {of hair}

Review: worek (m., sack), znaleźć (pf., to find), pieniądze (pl., money), zatrwożyć się (pf., to become dismayed, to take alarm), również (also), ojciec (m., father), powiedzieć (pf., to say), pozbawić (pf., to deprive), chcieć (impf., to want), zabrać (pf., to take away/along), przemówić (pf., to speak, to say, to address), słowo (n., word), móc (impf., may, can, to be able), zabić (pf., to kill), przyprowadzić (pf., to bring), oddać (pf., to commit, to turn over), opieka (f., care, protection), zwrócić (pf., to return), odpowiedzieć (pf., to respond), pójść (pf., to go), syn (m., son), brat (m., brother), żyć (impf., to live), tylko (only, but), pozostać (pf., to remain), spotkać (pf., to meet, to befall), nieszczęście (n., misfortune), sprawić (pf., to cause, to bring about), zstąpić (pf., to descend), wielki (great, big, large), żal (m., regret, sorrow).

Verse 35: A gdy opróżniali worki (and as they were emptying their sacks), każdy znalazł w swoim worku sakiewkę z pieniędzmi (each found a money pouch [pouch with money] in his sack). Na widok sakiewek z pieniędzmi (at the sight of the money pouches) zatrwożyli się tak oni, jak również ich ojciec (they and their father alike became dismayed).

Declension of pieniądze (pl.)

nom. pieniądze
gen. pieniędzy
dat. pieniądzom
acc. pieniądze
instr. pieniędzmi
loc. pieniądzach
voc. pieniądze

Verse 36: Powiedział ich ojciec Jakub (their father Jacob said): już mnie [dwóch] pozbawiliście (you have already deprived me of two): Józefa nie ma (Joseph is not), Symeona nie ma (Simeon is not), a teraz Beniamina chcecie zabrać (and now you mean to take Benjamin away). We mnie przecież godzi to wszystko: for against me does all this take aim. Note the use of the genitive in these negated constructions: Józefa nie ma; Symeona nie ma. Of the imperfective chcieć, learn or review the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): chcę (1.ps); chcesz (2.ps); chce (3.ps); chcemy (1.pp); chcecie (2.pp); chcą (3.pp).

Verse 37: Wtedy Ruben przemówił do ojca tymi słowami (then Reuben spoke to his father with these words): będziesz mógł zabić obu moich synów (you may [will be able to] kill both my sons), jeśli ci go nie przyprowadzę (if I do not [will not] bring him {back} to you). Oddaj go pod moją opiekę (put him in my care [under my care]), a ja zwrócę go tobie (and I shall return him to you).

Declension of oba (plural only)

m. (pers.) m. (npers.),
n.
f.
nom.,
voc.
obaj oba obie
gen. obu obu obu
dat. obu obu obu
acc. obu
oba obie
instr. oboma oboma obiema
loc. obu obu obu

m. (pers.), masculine personal
m. (npers.), masculine non-personal

Verse 38: Ale Jakub odpowiedział (but Jacob responded): nie pójdzie syn mój z wami (my son shall not go with you). Brat jego bowiem już nie żyje (for his brother is dead [for his brother is no longer living; for his brother lives no more]) i on jeden tylko mi pozostał (and but he alone do I have left [and but he alone remained unto me]). Jeśli go spotka jakie nieszczęście (if some misfortune befalls [will befall] him), gdy pójdzie z wami (when he goes [will go] with you), sprawicie, że moja siwizna zstąpi do Szeolu (you will send my grey hairs down to Sheol [you will bring about that my greyness {of hair} will descend to Sheol]) i to w wielkim żalu (and this, in great sorrow). Szeol is the abode of the dead; see also Rdz 37:35.