Polish language series: Rdz 42, przybycie braci Józefa

The forty-second chapter of the book of Genesis tells of the arrival of Joseph’s brethren into Egypt: przybycie braci Józefa do Egiptu.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 42

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 42. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

  • ociągać się (impf.), to hold back
  • zakupić (pf.), to purchase
  • przetrwać (pf.), to survive
  • przygoda (f.), adventure

Review: dowiedzieć się (pf., to come to know), zboże (n., grain), Egipt (m., Egypt), rzec (pf., to say), syn (m., son), czemu (why), dodać (pf., to add), właśnie (squarely), słyszeć (impf., to hear), iść (impf., to go), tam (thither, there), pomrzeć (pf., to die {one and all}), dziesięć (ten), brat (m., brother), udać się (pf., to go), zatem (therefore), kupić (pf., to purchase), posłać (pf., to send), wraz z (together with), pomyśleć (pf., to think), bowiem (for), jeszcze (yet), móc (impf., may), spotkać (pf., to meet), jakiś (some), zły (wicked).

Verse 1: Gdy Jakub dowiedział się (when Jacob came to know), że jest zboże w Egipcie (that there was grain in Egypt), rzekł do swoich synów (he said unto his sons): czemu się ociągacie? (why hold ye back?).

Verse 2: I dodał (and he added): właśnie słyszałem (squarely would I hear), że w Egipcie jest zboże (that in Egypt there is grain), idźcie tam i zakupcie dla nas zboża (go thither and purchase grain for us), abyśmy przetrwali i nie pomarli (that we may survive and not die one and all).

Verse 3: Dziesięciu braci Józefa udało się zatem do Egiptu (Joseph’s ten brethren went therefore unto Egypt), aby tam kupić zboża (to purchase grain there).

Declension of dziesięć (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
dziesięciu dziesięć
gen. dziesięciu dziesięciu
dat. dziesięciu dziesięciu
acc. dziesięciu dziesięć
instr. dziesięcioma dziesięcioma
loc. dziesięciu dziesięciu

m. (pers.), masculine personal

Verse 4: Beniamina, brata Józefa (Benjamin brother of Joseph), Jakub nie posłał wraz z synami (did Jacob not send together with the sons); pomyślał bowiem (for he thought): jeszcze go może spotkać jakaś zła przygoda (some wicked adventure may yet meet him).

Wersety 5-12

  • udawać się (impf.), to go
  • sprawować (impf.), to wield
  • udać (pf.), to feign
  • przypomnieć (pf.), to recall
  • szpieg (m.), spy
  • nieobwarowany, unfortified
  • zakupienie (n.), purchase
  • uczciwy, straight

Review: syn (m., son), przybyć (pf., to come), wraz z (together with), inny (other), tam (thither), również (also), kupić (pf., to purchase), zboże (n., grain), głód (m., famine), władza (f., authority), kraj (m., country), sprzedawać (impf., to sell), wszystek (all), mieszkaniec (m., inhabitant), brat (m., brother), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), twarz (f., face), ziemia (f., ground), ujrzeć (pf., to see), poznać (pf., to recognise), jednak (however), obcy (foreign), przemówić (pf., to address), surowo (severely), słowo (n., word), skąd (whence), przyjść (pf., to come), odpowiedzieć (pf., to respond), żywność (f., victual), mimo że (although), sen (m., dream), niegdyś (previously), rzec (pf., to say), obejrzeć (pf., to look upon), miejsce (n., place), pan (m., lord), sługa (m., servant), tylko (but), zakupić (pf., to purchase), jeden (one), człowiek (m., man), nigdy (not ever).

Verses 5-6: Kiedy synowie Izraela przybyli wraz z innymi (when the sons of Israel came together with the others), którzy tam również się udawali (who were also going thither), aby kupić zboża (to purchase grain) bo głód był w Kanaanie (for the famine was in Canaan), Józef sprawował władzę w kraju (Joseph was wielding authority in the country) i on to sprzedawał zboże (and it was he who would sell grain) wszystkim mieszkańcom tego kraju (unto all the inhabitants of this country). Bracia Józefa (Joseph’s brethren), przybywszy do niego (in being come unto him), oddali mu pokłon twarzą do ziemi (rendered him obeisance with face unto ground).

Declension of władza (f.)

sing. pl.
nom. władza władze
gen. władzy władz
dat. władzy władzom
acc. władzę władze
instr. władzą władzami
loc. władzy władzach
voc. władzo władze

Verse 7: Gdy Józef ujrzał swoich braci (when Joseph saw his brethren), poznał ich (he recognised them); jednak udał (however he feigned), że jest im obcy (that he were foreign unto them), i przemówił do nich surowo tymi słowami (and addressed them severely with these words): skąd przyszliście? (whence are ye come?). Odpowiedzieli (they responded): z Kanaanu, aby kupić żywności (from Canaan, to purchase victual). — Study the masculine and feminine of the past tense of the perfective przyjść (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) przyszedłem (1.ps); przyszedłeś (2.ps); przyszedł (3.ps); przyszliśmy (1.pp); przyszliście (2.pp); przyszli (3.pp); (feminine) przyszłam (1.ps); przyszłaś (2.ps); przyszła (3.ps); przyszłyśmy (1.pp); przyszłyście (2.pp); przyszły (3.pp).

Verses 8-9: Józef (Joseph) poznawszy ich (in having recognised them), mimo że oni go nie poznali (although they had not recognised him), przypomniał sobie sny (recalled unto himself the dreams), jakie miał niegdyś (which he had previously had), i rzekł (and said): jesteście szpiegami (ye are spies). Przyszliście (ye are come), aby obejrzeć miejsca nieobwarowane (to look upon the unfortified places) w tym kraju (in this country). — Of the imperfective być, review the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): jestem (1.ps); jesteś (2.ps); jest (3.ps); jesteśmy (1.pp); jesteście (2.pp); (3.pp). Study also the masculine and feminine of the imperfective past: (masculine) byłem (1.ps); byłeś (2.ps); był (3.ps); byliśmy (1.pp); byliście (2.pp); byli (3.pp); (feminine) byłam (1.ps); byłaś (2.ps); była (3.ps); byłyśmy (1.pp); byłyście (2.pp); były (3.pp).

Verse 10: A oni na to (and they at this {said}): nie, panie (nay, {my} lord). Słudzy twoi przybyli (thy servants are come) tylko dla zakupienia żywności (but for the purchase of victual).

Verse 11: Jesteśmy wszyscy synami (we are all sons) jednego człowieka (of one man). Jesteśmy uczciwi: we are straight. My, słudzy twoi (we, thy servants), nigdy nie byliśmy szpiegami (have not ever been spies).

Verse 12: Ale on im rzekł (but he said unto them): nie (nay). Przyszliście obejrzeć miejsca nieobwarowane tego kraju (ye are come to look upon the unfortified places of this country).

Wersety 13-20

  • obecnie, just now
  • wybadać (pf.), to prove
  • chyba że, unless
  • zbadać (pf.), to probe
  • prawda (f.), truth
  • osadzić (pf.) to plant
  • zawieźć (pf.), to carry
  • potwierdzić się (pf.), to be confirmed

Review: wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), dwanaście (twelve), brat (m., brother), sługa (m., servant), syn (m., son), człowiek (m., man), najmłodszy (youngest), przy (alongside), ojciec (m., father), rzec (pf., to say), mówić (impf., to speak), szpieg (m., spy), co do (with regard unto), zostać (pf., to get), życie (n., life), faraon (m., pharaoh), wyjść (pf., to come forth), stąd (hence), przybyć (pf., to come), wyprawić (pf., to send off), pozostać (pf., to remain), więzienie (n., prison), można (it is possible to), okazać się (pf., to prove to be), oddać (pf., to render), straż (f., guard), trzy (three), dzień (m., day), trzeci (third), chcieć (impf., to will), ocalić (pf., to save), życie (n., life), uczynić (pf., to do), czcić (impf., to venerate), skoro (since), uczciwy (straight), więzienie (n., prison), iść (impf., to go), zboże (n., grain), wyżywienie (n., sustenance), rodzina (f., family), przyprowadzić (pf., to bring), najmłodszy (youngest), słowo (n., word), spotkać (pf., to meet), śmierć (f., death).

Verse 13: Wtedy powiedzieli (then they said): było nas dwunastu braci (there were twelve of us brethren), sług twoich (thy servants), synów jednego człowieka w Kanaanie (sons of one man in Canaan). Najmłodszy jest obecnie przy naszym ojcu (the youngest is just now alongside his father), a jednego już nie ma (and one is no more). — Review the following comparative and superlative forms:

starystarszynajstarszy (m.)
starastarszanajstarsza (f.)
starestarszenajstarsze (n.)
oldeldereldest

młodymłodszynajmłodszy (m.)
młodamłodszanajmłodsza (f.)
młodemłodszenajmłodsze (n.)
youngyoungeryoungest

Declension of dwanaście (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
dwunastu dwanaście
gen. dwunastu dwunastu
dat. dwunastu dwunastu
acc. dwunastu dwanaście
instr. dwunastoma dwunastoma
loc. dwunastu dwunastu

m. (pers.), masculine personal

Verse 14: Józef rzekł do nich (Joseph said unto them): jest tak, jak wam mówię (it is so as I speak unto you): jesteście szpiegami (ye are spies).

Verse 15: Co do tego (with regard unto this) zostaniecie wybadani (will ye be proved). Na życie faraona: by the life of the pharaoh. Nie wyjdziecie stąd (ye will not come forth hence), chyba że przybędzie tu wasz brat najmłodszy (unless your youngest brother will be come hither).

Verse 16: Wyprawcie jednego z was po waszego brata (send off one of you after your brother), wy zaś pozostaniecie w więzieniu (whereas ye will remain in prison), aby można było zbadać (that it may be possible to probe), czy to, co powiedzieliście, jest prawdą (whether this which ye have said be the truth); jeśli okaże się, że nie (if it will prove that {it is} not)na życie faraona (by the life of the pharaoh)jesteście szpiegami (ye are spies).

Verse 17: I oddał ich pod straż (and he rendered them under guard) na trzy dni (for three days).

Verse 18: A trzeciego dnia (and on the third day) Józef rzekł do nich (Joseph said unto them): jeśli chcecie ocalić życie (if ye will save {your} life), uczyńcie to (do this)bo ja czczę Boga (for I venerate God). — Of uczynić, read over the perfective future and imperative (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (perfective future) uczynię (1.ps); uczynisz (2.ps); uczyni (3.ps); uczynimy (1.pp); uczynicie (2.pp); uczynią (3.pp); (imperative) uczyń (2.ps); niech uczyni (3.ps); uczyńmy (1.pp); uczyńcie (2.pp); niech uczynią (3.pp).

Verse 19: Skoro jesteście uczciwi (since ye are straight), niechaj jeden wasz brat pozostanie w więzieniu (let your one brother remain in the prison), w którym was osadzono (wherein ye were planted), wy zaś idźcie (and go ye), zawieźcie zboże dla wyżywienia waszych rodzin (carry grain for the sustenance of your families).

Verse 20: Potem przyprowadzicie do mnie (then ye shall bring unto me) najmłodszego brata waszego (your youngest brother), aby się potwierdziły słowa wasze (that your words may be confirmed) i nie spotkała was śmierć (and death not meet you). I tak uczynili: and so did they do.

Wersety 21-24

  • ach, alas
  • strapienie (n.), anguish
  • błagać (impf.), to beseech
  • litość (f.), mercy
  • żądać się (impf.), to come demanded
  • odpowiedzialność (f.), accountability
  • tłumacz (m.), interpreter

Review: mówić (impf., to speak), między (between), zawinić (pf., to do wrong), przeciwko (against), brat (m., brother), patrzyć (impf., to look), wysłuchać (pf., to hear out), dlatego (therefore), przyjść (pf., to come), nieszczęście (n., misfortune), powiedzieć (pf., to say), dopuszczać się (impf., to commit), wykroczenie (n., transgression), względem (with regard unto), chłopiec (m., lad), usłuchać (pf., to hearken), toteż (therefore), teraz (now), krew (f., blood), wiedzieć (impf., to know), rozumieć (impf., to understand), rozmawiać (impf., to talk), przez (by), odejść (pf., to depart), więc (therefore), rozpłakać się (pf., to break into tears), potem (then), wrócić (pf., to return), odłączyć (pf., to separate), obecność (f., presence), kazać (impf., to bid), związać (pf., to bind).

Verse 21: Mówili między sobą (they spoke between themselves): ach (alas), zawiniliśmy przeciwko bratu naszemu (we have done wrong against our brother), patrząc na jego strapienie (in looking upon his anguish), kiedy nas błagał o litość (when he would beseech us for mercy), a nie wysłuchaliśmy go (and we willed not hear him out). Dlatego przyszło na nas to nieszczęście: therefore is come upon us this misfortune.

Verse 22: Ruben zaś tak im wtedy powiedział (Reuben, for his part, so then said unto them): czyż wam tego nie mówiłem (spoke I ever not this unto you): nie dopuszczajcie się wykroczenia (commit not a transgression) względem tego chłopca (with regard unto this lad); ale nie usłuchaliście mnie (but ye hearkened not unto me). Toteż teraz żąda się odpowiedzialności (therefore accountability now cometh demanded) za jego krew (for his blood).

Verse 23: Nie wiedzieli zaś (but they knew not), że Józef to rozumie (that Joseph would understand this), bo rozmawiał z nimi przez tłumacza (for he was talking with them by the interpreter).

Verse 24: Odszedłszy więc od nich (in having therefore departed from them), rozpłakał się (he broke into tears). Potem wrócił do nich (then he returned unto them) i mówiąc do nich (and in speaking unto them) odłączył od nich Symeona (separated from them Simeon) i w ich obecności (and in their presence) kazał go związać (bade bind him).

Wersety 25-28

  • worek (m.), sack
  • gospoda (f.), inn
  • rozwiązać (pf.), to unbind
  • obrok (m.), provender
  • torba (f.), bag
  • osłupieć (pf.), to be stupified

Review: potem (then), dać (pf., to give), rozkaz (m., order), napełnić (pf., to fill up), zboże (n., grain), każdy (each), włożyć (pf., to put in), pieniądze (pl., money), ponadto (moreover), żywność (f., victual), droga (f., way), tak też (so the same), uczynić (pf., to do), osioł (m., ass), ruszyć (pf., to set forth), spostrzec (pf., to notice), bowiem (for), wierzch (m., top), rzec (pf., to say), brat (m., brother), zwrócić (pf., to restore), lęk (m., dread), pytać (impf., to ask), jeden (one), drugi (other).

Verse 25: Potem Józef dał rozkaz (then Joseph gave the order), aby napełniono zbożem ich worki (that one fill up with grain their sacks) i aby do każdego worka włożono dane przez nich pieniądze (and that into each sack one put the money given by them), ponadto aby im dano żywności na drogę (moreover that unto them one give some victual for the way). I tak też im uczyniono: and so the same did one do for them.

Declension of worek (m.)

sing. pl.
nom. worek worki
gen. worka worków
dat. workowi workom
acc. worek worki
instr. workiem workami
loc. worku workach
voc. worku worki

Verse 26: Oni zaś (they, for their part) włożywszy swe zboże na osły (in having put their grain upon the asses), ruszyli w drogę (set forth on the way).

Verse 27: Gdy w gospodzie jeden z nich rozwiązał swój worek (when at the inn one of them unbound his sack), aby dać obroku swemu osłu (to give some provender unto his ass), spostrzegł pieniądze (he noticed the money); *były one* bowiem na wierzchu w jego torbie (for it was at the top in his bag). — *The plural is employed (literally, they were) for pieniądze (money) is a plural noun.

Verse 28: I rzekł do swych braci (and he said unto his brethren): zwrócono mi pieniądze (one hath restored me my money), oto *są one* w mojej torbie (here it is in my bag). Wtedy oni osłupieli (then they were stupified) i z lękiem pytali jeden drugiego (and with dread would the one ask the other): cóż to nam Bóg uczynił? (what ever is this which God hath done us?). — *literally, they are; see note at verse 27

Wersety 29-34

  • przytrafić się (pf.), to befall

Review: przybyć (pf., to come), ojciec (m., father), opowiedzieć (pf., to recount), wszystko (n., all), słowo (n., word), władca (m., ruler), kraj (m., country), przemawiać (impf., to address), surowo (severely), wziąć (pf., to take), szpieg (m., spy), powiedzieć (pf., to say), uczciwy (straight), nigdy (not ever), dwanaście (twelve), brat (m., brother), syn (m., son), jeden (one), najmłodszy (youngest), obecnie (just now), przy (alongside), wtedy (then), rzec (pf., to say), poznać (pf., to recognise), zostawić (pf., to leave), wziąć (pf., to take), zboże (n., grain), wyżywienie (n., sustenance), rodzina (f., family), iść (impf., to go), potem (then), przyprowadzić (pf., to bring), człowiek (m., man), oddać (pf., to render), móc (impf., to be able), poruszać się (impf., to move oneself about).

Verses 29-30: A gdy przybyli do Kanaanu (and when they came unto Canaan), do swego ojca Jakuba (unto their father Jacob), opowiedzieli mu wszystko (they recounted unto him all), co im się przytrafiło (that which had befallen them), tymi słowami (with these words): ów władca tego kraju (that ruler of this country) przemawiał do nas surowo (would address us severely) i wziął nas za szpiegów (and took us for spies).

Verses 31-32: Powiedzieliśmy mu (we said unto him): jesteśmy uczciwi (we are straight) i nigdy nie byliśmy szpiegami (and have not ever been spies); było nas dwunastu braci (there were twelve of us brethren), synów [jednego] ojca (sons of one father), jednego [z nas już] nie ma (one of us is no more), a najmłodszy jest obecnie przy naszym ojcu w Kanaanie (and the youngest is just now alongside our father in Canaan).

Verse 33: Wtedy rzekł do nas ów władca kraju (then that ruler of the country said unto us): po tym poznam (by this shall I recognise), czy jesteście uczciwi (whether ye be straight): jednego waszego brata zostawcie u mnie (your one brother leave with me), weźcie zboże dla wyżywienia waszych rodzin (take grain for the sustenance of your families) i idźcie (and go). — Study the perfective future and imperative of wziąć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (perfective future) wezmę (1.ps); weźmiesz (2.ps); weźmie (3.ps); weźmiemy (1.pp); weźmiecie (2.pp); wezmą (3.pp); (imperative) weź (2.ps); niech weźmie (3.ps); weźmy (1.pp); weźcie (2.pp); niech wezmą (3.pp).

Verse 34: A potem przyprowadźcie mi waszego najmłodszego brata (and then bring me your youngest brother), i wtedy poznam (and then I shall recognise), że nie jesteście szpiegami (that ye are not spies), ale ludźmi uczciwymi (but straight men). Ja wam oddam waszego brata (I shall render you your brother), wy zaś będziecie mogli poruszać się po tym kraju (whereas ye will be able to move yourselves about in this country).

Wersety 35-38

  • opróżniać (impf.), to empty
  • sakiewka (f.), pouch
  • widok (m.), sight
  • godzić (impf.), to strike
  • siwizna (f.), hoariness

Review: worek (m., sack), każdy (each), znaleźć (pf., to find), pieniądze (pl., money), zatrwożyć się (pf., to take alarm), również (also), ojciec (m., father), powiedzieć (pf., to say), pozbawić (pf., to deprive), chcieć (impf., to will), zabrać (pf., to take along), przecież (after all), wszystko (n., all), wtedy (then), przemówić (pf., to address), słowo (n., word), móc (impf., to be able), zabić (pf., to kill), oba (both), syn (m., son), przyprowadzić (pf., to bring), oddać (pf., to render), opieka (f., care), zwrócić (pf., to restore), odpowiedzieć (pf., to respond), pójść (pf., to go), brat (m., brother), bowiem (for), żyć (impf., to live), jeden (alone), tylko (but), pozostać (pf., to remain), spotkać (pf., to meet), nieszczęście (n., misfortune), sprawić (pf., to bring to pass), zstąpić (pf., to descend), wielki (great), żal (m., sorrow).

Verse 35: A gdy opróżniali worki (and when they were emptying the sacks), każdy znalazł w swoim worku (each found in his sack) sakiewkę z pieniędzmi (a pouch with money). Na widok sakiewek z pieniędzmi (at the sight of the pouches with money) zatrwożyli się tak oni, jak również ich ojciec (they took alarm so they, as well as their father).

Declension of pieniądze (pl.)

nom. pieniądze
gen. pieniędzy
dat. pieniądzom
acc. pieniądze
instr. pieniędzmi
loc. pieniądzach
voc. pieniądze

Verse 36: Powiedział ich ojciec Jakub (their father Jacob said): już mnie [dwóch] pozbawiliście (ye have already deprived me of two): Józefa nie ma (Joseph is not), Symeona nie ma (Simeon is not), a teraz Beniamina chcecie zabrać (and now Benjamin will ye take along). We mnie przecież godzi to wszystko: at me after all striketh all this. — Of the imperfective chcieć, learn or review the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): chcę (1.ps); chcesz (2.ps); chce (3.ps); chcemy (1.pp); chcecie (2.pp); chcą (3.pp).

Verse 37: Wtedy Ruben przemówił do ojca tymi słowami (then Reuben addressed his father with these words): będziesz mógł zabić obu moich synów (thou wilt be able to kill both my sons), jeśli ci go nie przyprowadzę (if unto thee I shall bring him not). Oddaj go pod moją opiekę (render him under my care), a ja zwrócę go tobie (and I shall restore him unto thee).

Verse 38: Ale Jakub odpowiedział (but Jacob responded): nie pójdzie syn mój z wami (my son shall not go with you). Brat jego bowiem już nie żyje (for his brother liveth no more) i on jeden tylko mi pozostał (and but he alone is remained unto me). Jeśli go spotka jakie nieszczęście (if some misfortune will meet him), gdy pójdzie z wami (when he will go with you), sprawicie, że moja siwizna (ye will bring about that my hoariness) zstąpi do Szeolu (will descend unto Sheol) i to w wielkim żalu (and this in great sorrow).