Polish language series: Rdz 41, wywyższenie Józefa

This post brings you to the forty-first chapter of the book of Genesis. This is a long chapter, in which you will continue to make much progress in your understanding of Polish. The subject of this chapter is: wywyższenie Józefa (exaltation of Joseph); wywyższenie is a neuter noun meaning exaltation.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 41

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 41. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • Nil (m.), Nile
  • sitowie (n.), bulrush
  • brzydki, ugly
  • chudy, thin, skinny
  • przebudzić się (pf.), to wake up

Review: rok (m., year), później (afterwards), faraon (m., pharaoh), sen (m., dream), śnić się (impf., to appear in a dream), stać (impf., to stand), wyjść (pf., to come out), siedem (seven), krowa (f., cow), piękny (fine, handsome), tłusty (fat), zacząć (pf., to begin, to start), paść się (impf., to graze, to feed [oneself]), wśród (amongst), inny (different, other), stanąć (pf., to stand upright), obok (next to), tamten (that one, the other one), brzeg (m., shore, bank), pożreć (pf., to devour).

The Pharaoh has a dream in which he sees seven robust and seven haggard cows; the haggard cows devour the robust ones. W dwa lata później: two years later. Śniło mu się, że: it appeared (was appearing) unto him in a dream that. Stał nad Nilem: he was standing at the Nile.

Verse 2: I oto z Nilu: and thus it was that out of the Nile. In the following, in addition to the use of genitive plural following siedem, note the use of the neuter in the verb: wyszło siedem krów pięknych i tłustych (seven fine and fat cows came out). Recall that following dwa, trzy or cztery, the accusative plural is used rather than the genitive plural:

cztery krowy (acc. pl., four cows)
siedem krów (gen. pl., seven cows)

cztery lata (acc. pl., four years)
siedem lat (gen. pl., seven years)

cztery krowy tłuste
siedem krów tłustych

wyszło siedem krów
seven cows came out

Declension of krowa (f.)

sing. pl.
nom. krowa krowy
gen. krowy krów
dat. krowie krowom
acc. krowę krowy
instr. krową krowami
loc. krowie krowach
voc. krowo krowy

In the remainder of verse 2, you read that these robust cows began to graze amidst the reed grass.

Verse 3: Siedem innych krów: seven other cows. [Siedem krów] brzydkich i chudych: seven ugly and skinny cows. Stanęły obok tamtych nad brzegiem Nilu: they stood next to the other ones on the bank of the Nile. Note the use of nad in the following: nad Nilem (verse 1; at the Nile, on the Nile); nad brzegiem Nilu (verse 3; at the bank of the Nile, on the shore of the Nile).

Verse 4: Te brzydkie i chude krowy: these ugly and skinny cows. Faraon przebudził się: the Pharaoh woke up.

Wersety 5-8

  • zasnąć (pf.), to fall asleep
  • przyśnić się (pf.), to appear in a dream
  • kłos (m.), ear (of wheat)
  • wyrastać (impf.), to grow, to spring forth
  • łodyga (f.), stalk
  • pusty, empty
  • zniszczony, worn out, wasted
  • pochłonąć (pf.), to devour
  • zaniepokojony, uneasy, unsettled
  • wróżbita (m.), foreteller, diviner
  • mędrzec (m.), wise man
  • umieć (impf.), to know, to be able

Review: znów (again), drugi (second), jeden (one), zdrowy (healthy, vigorous), wyrosnąć (pf., to grow, to spring forth), wiatr (m., wind), wschodni (eastern, easterly), pełny (full), przebudzić się (pf., to wake up), rano (in the morning), rozkazać (pf., to order, to command), wezwać (pf., to summon, to call in), egipski (Egyptian), opowiedzieć (pf., to tell, to relate), śnić się (impf., to appear in a dream), nikt (nobody), wytłumaczyć (pf., to explain).

Verse 5: The Pharaoh has a second dream. Przyśniło mu się siedem kłosów (unto him in a dream appeared seven ears) wyrastających z jednej łodygi (springing forth from one stalk), zdrowych i pięknych (healthy and fine). In this portion of text, you can observe the same grammatical features as those seen in verse 2.

siedem kłosów
seven ears

wyrastając (springing forth; growing)
siedem kłosów
wyrastających
seven ears springing forth; growing

siedem kłosów zdrowych
seven healthy ears

przyśniło mu się siedem kłosów
seven ears appeared unto him in a dream

Declension of kłos (m.)

sing. pl.
nom. kłos kłosy
gen. kłosa kłosów
dat. kłosowi kłosom
acc. kłos kłosy
instr. kłosem kłosami
loc. kłosie kłosach
voc. kłosie kłosy

Verse 6: Po nich: after them. Now mention is made of seven empty (pusty) and wasted (zniszczony) ears; these ears were not full and had been parched by the wind from the east: wiatrem wschodnim (by the east wind).

Verse 7: I te puste kłosy (and these empty ears) pochłonęły owych siedem kłosów zdrowych i pełnych (devoured those seven healthy and full ears). Był to tylko sen: it was only a dream.

Verse 8: Rozkazał wezwać (he commanded to summon; that is, he commanded that one summon; he sent for) wszystkich wróżbitów egipskich (all the Egyptian diviners) oraz wszystkich mędrców (as well as all the wise men). In the remainder of the verse, you read that there was nobody who was able interpret the dreams for him. Nie było jednak nikogo: there was not anybody, however.

Wersety 9-13

  • wyznać (pf.), to confess, to own
  • tłumaczyć (impf.), to explain

Review: przełożony (m., chief, superior), podczaszy (m., cupbearer), dzisiaj (today), grzech (m., sin), rozgniewać się (pf., to get angry), sługa (m., manservant), oddać (pf., to commit, to turn over), piekarz (m., baker), straż (f., watch, guard), dom (m., house), dworzanin (m., courtier), oba (both), noc (n., night), inny (different, other), pewien (a, certain, one), młody (young), Hebrajczyk (m., Hebrew), opowiedzieć (pf., to tell, to relate), wytłumaczyć (pf., to explain), każdy (each), stać się (pf., to happen, to occur), przywrócić (pf., to restore), urząd (m., office, post), powiesić (pf., to hang).

In verse 9, the chief of the cupbearers says to the Pharaoh: wyznam moje grzechy (I shall confess my sins).

Verse 10: Faraon, rozgniewawszy się na swego sługę (the Pharaoh, having become angry with his servant) oddał mnie, a ze mną i przełożonego piekarzy (handed me over, and along with me the chief of the bakers) pod straż (under watch) do domu przełożonego dworzan (to the house of the chief of the courtiers).

Verse 11: Mieliśmy obaj jednej nocy sen (one night we both had a dream), on inny a ja inny (he one and I another).

Verse 12: Był tam z nami: there was with us there. On wytłumaczył nam nasze sny: he explained our dreams to us. Tłumacząc sen każdego z nas: explaining the dream of each of us.

Verse 13: I stało się tak, jak nam je wytłumaczył: and it occurred (or came to pass) just as he had explained them to us. In the remainder of the verse, the chief cupbearer recalls having been returned to his former office by the Pharaoh, whereas the chief baker was hanged. A jego powiesił: whereas him (the baker) he (the Pharaoh) hanged.

Wersety 14-16

  • ogolić się (pf.), to shave oneself
  • pomyślny, favourable

Review: kazać (impf., to order, to command), wezwać (pf., to summon, to call in), wyprowadzić (pf., to bring forth), pospiesznie (quickly, hurriedly), loch (m., dungeon), zmienić (pf., to change), szata (f., garment), przyjść (pf., to arrive, to come), umieć (impf., to know, to be able), wytłumaczyć (pf., to explain), słyszeć (impf., to hear), mówić (impf., to speak), skoro (as soon as), usłyszeć (pf., to hear), zaraz (at once, immediately), odpowiedź (f., response).

Verse 14: Wyprowadzono go więc pospiesznie z lochu: one brought him quickly out of the dungeon; he was brought forth quickly from the dungeon. Ogoliwszy się: having shaved himself. Zmieniwszy szaty: having changed his garments.

Verse 15: Miałem sen, którego nikt nie umie wytłumaczyć: I had a dream which nobody is able (or knows how) to explain (that is, interpret). The Pharaoh has heard of Joseph’s dream interpretation abilities: ja zaś słyszałem, jak mówiono o tobie (but I have heard how one was speaking of you; but I have heard how you were being spoken of), że skoro usłyszysz sen (that as soon as you hear [will hear] a dream), zaraz go wytłumaczysz (you at once explain [will explain] it).

In verse 16, Joseph explains that it is not him but God who will give the Pharaoh a favourable response.

Wersety 17-20

  • opowiadać (impf.), to tell, to relate
  • nagle, suddenly
  • podobnie, similarly, equally

Review: zacząć (pf., to begin, to start), śnić się (impf., to appear in a dream), stać (impf., to stand), brzeg (m., shore, bank), Nil (m., Nile), wyjść (pf., to come out), siedem (seven), krowa (f., cow), tłusty (fat), piękny (fine, handsome), paść się (impf., to graze, to feed [oneself]), sitowie (n., bulrush), inny (different, other), chudy (thin, skinny), brzydki (ugly), widzieć (impf., to see), cały (entire), Egipt (m., Egypt), pożreć (pf., to devour), pierwszy (first).

The text of these verses is largely a repetition of language already seen; read through them with the aid of the vocabulary listed above. Note the following:

Verse 19: Za nimi: behind them. Siedem krów […] tak brzydkich, że: seven cows (…) so ugly that. Podobnie brzydkich nie widziałem w całym Egipcie: equally ugly I have not seen in all Egypt.

Verse 20: Pożarły owych siedem krów pierwszych, tłustych: devoured those first seven fat cows.

Wersety 21-24

  • wcale, at all
  • poprzednio, previously
  • ocknąć się (pf.), to wake up
  • zeschnięty, withered
  • potrafić (pf., impf.), to be able, can

Review: brzuch (m., belly), znaleźć się (pf., to be found), znać (impf., to know), wejść (pf., to enter, to go in), pożreć (pf., to devour), nadal (as before), zobaczyć (pf., to see), kłos (m., ear), wyrastać (impf., to grow, to spring forth), łodyga (f., stalk), zdrowy (healthy, well), piękny (fine, handsome), pusty (empty), zniszczony (worn out, wasted), wiatr (m., wind), wschodni (eastern, easterly), wyrosnąć (pf., to grow, to spring forth), pochłonąć (pf., to devour), wróżbita (m., foreteller, diviner), żaden (no, not any), wytłumaczyć (pf., to explain).

Verse 21: Gdy te znalazły się w ich brzuchach (when these [ones] found themselves in their bellies; that is, when they had been devoured), nie było wcale znać, że tam weszły (there was not [anybody] at all [who would have been able] to know that they went in there [that is, that they had been devoured]). After the haggard cows had devoured the robust cows, they were just as ugly as before: były nadal tak samo chude jak poprzednio. The Pharaoh then says that he woke up: ocknąłem się.

Verse 23: Wyrosło po nich: spring forth after them.

Verse 24: Wróżbitom: to the diviners. Żaden nie potrafił mi wytłumaczyć: none could explain (it) to me.

Wersety 25-29

  • pokazać (pf.), to show

Review: zamierzać (impf., to intend), uczynić (pf., to do, to make), zapowiedzieć (pf., to announce, to foretell), rok (m., year), też (also), wyjść (pf., to come out), tamten (that one, the other one), głód (m., famine, hunger), mówić (impf., to speak), nadejść (pf., to approach, to come), obfitość (f., abundance, plenty), wielki (great, large), cały (entire), Egipt (m., Egypt).

In verse 25, Joseph tells the Pharaoh: sen twój, o faraonie, jest jeden (your dream, O Pharaoh, is one). Take note of the vocative faraonie. In the remainder of the verse, Joseph says that God has announced to the Pharaoh what he intends to do.

Verse 26: Siedem lat: seven years. Joseph explains that the seven cows and seven ears each represent seven years.

Verse 27: Które wyszły za tamtymi: which came out behind the other ones. Siedem lat głodu: seven years of famine.

Verse 28: To, o czym mówię faraonowi (that about which I speak unto the Pharaoh), Bóg uczyni tak, jak pokazał faraonowi (God will do just as he has shown unto the Pharaoh).

Verse 29: Nadejdzie siedem lat obfitości wielkiej: seven years of great abundance shall come. Note the use of the third-person singular nadejdzie in conjunction with siedem lat. In verses 27 and 29, Joseph has explained that there will be seven years’ famine (siedem lat głodu) and seven years’ abundance (siedem lat obfitości) in all Egypt (w całym Egipcie). (The abundance will come first; see verse 30.)

Wersety 30-33

  • niepamięć (f.), oblivion
  • powtórzyć się (pf.), to recur
  • dwukrotnie, twice
  • niebawem, soon, before long
  • ktoś, someone
  • roztropny, judicious
  • mądry, wise

Review: nastać (pf., to come about), głód (m., famine, hunger), pójść (pf., to go), obfitość (f., abundance, plenty), niszczyć (impf., to destroy, to ruin), kraj (m., land, country), wiedzieć (impf., to know), wskutek (+ gen., on account of), ciężki (heavy, grievous),  ponieważ (given that), postanowić (pf., to decide, to resolve), teraz więc (now then), upatrzyć (pf., to single out, to choose), ustanowić (pf., to appoint), zarządca (m., steward, administrator).

Verse 30: Po nich nastanie siedem lat głodu: after them seven years of famine shall come about. Po nich (after them) is to be understood as meaning after the seven years of abundance (see verse 29). Note the use of the third-person singular nastanie in conjunction with siedem lat. Pójdzie w niepamięć: shall go into oblivion; that is, shall be forgotten.

Verse 31: Nie będą już wiedzieli o obfitości: they will no longer know about the abundance; that is, the abundance shall no longer be known. Wskutek głodu: on account of the famine. The famine will be very grievous: bardzo ciężki.

Verse 32: Bóg to już postanowił: God has already decided this.

Verse 33: Niech faraon upatrzy sobie kogoś roztropnego i mądrego: may the Pharaoh choose for himself someone judicious and wise.

Declension of ktoś

nom. ktoś
gen. kogoś
dat. komuś
acc. kogoś
instr. kimś
loc. kimś
voc. ktoś

Wersety 34-36

  • nadzorca (m.), overseer, supervisor
  • urodzaj (m.), output, abundance
  • nagromadzić (pf.), to amass
  • gromadzić (impf.), to amass
  • rozporządzenie (n.), order, decree
  • zaopatrzenie (n.), provision, supply
  • zachowany, conserved, retained
  • ludność (f.), populace

Review: ustanowić (pf., to appoint), zebrać (pf., to gather), piąty (fifth), część (f., part, share, portion), podczas (+ gen., during), obfitość (f., abundance, plenty), wszelki (every, all), żywność (f., food), rok (m., year), pomyślny (favourable), nadejść (pf., to approach, to come), zboże (n., grain, cereal), miasto (n., city, town), strzec (impf., to protect), nastać (pf., to come about), wyginąć (pf., to perish).

Verse 34: Zebrać piątą część urodzajów: to gather the fifth part of the abundance; to gather one fifth of the output. Podczas siedmiu lat obfitości: during the seven years of plenty.

Declension of siedem (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
siedmiu siedem
gen. siedmiu siedmiu
dat. siedmiu siedmiu
acc. siedmiu siedem
instr. siedmioma siedmioma
loc. siedmiu siedmiu

m. (pers.), masculine personal

Verse 35: Podczas tych lat pomyślnych: during those favourable years. Do rozporządzenia faraona: to the decree of the Pharaoh; that is, according to the decree of the Pharaoh. Jako zaopatrzenie dla miast: as provision for the cities.

Declension of miasto (n.)

sing. pl.
nom. miasto miasta
gen. miasta miast
dat. miastu miastom
acc. miasto miasta
instr. miastem miastami
loc. mieście miastach
voc. miasto miasta

Verse 36: Na siedem lat głodu: for the seven years of famine. Które nastaną: which shall come about. Tak więc nie wyginie [ludność] tego kraju z głodu: thus the inhabitants of this land shall not perish from the famine.

Wersety 37-41

  • dorównać (pf.), to equal, to compare with
  • rozsądek (m.), reason
  • mądrość (f.), wisdom
  • posłuszny, obedient
  • jedynie, only
  • przewyższać (impf.), to surpass
  • ustanawiać (impf.), to appoint
  • rządca (m.), governor, ruler

Review: słowo (n., word), podobać się (impf., to be pleasing), wszystek (all, every), dworzanin (m., courtier), podobny (similar), człowiek (m., man), duch (m., spirit), boży (godly, divine), poznać (pf., to recognise, to know), zatem (therefore), dwór (m., court), rozkaz (m., order, command), naród (m., nation), godność (f., position, rank), królewski (royal, kingly).

In verse 38, the Pharaoh says to his courtiers: czyż będziemy mogli znaleźć (will we be able to find) podobnego mu człowieka (a man similar to him; or, using the same word order, [a] similar to him man), który miałby tak jak on ducha Bożego? (who would have, as does he, the spirit of God [literally, Godly Spirit]?).

Verse 39: Nie ma nikogo (there is not anybody), kto by ci dorównał rozsądkiem i mądrością (who would equal you in reason and in wisdom).

Verse 40: Nad moim dworem: over my court. Twoim rozkazom: unto your orders. Joseph is exalted and promoted to a very high rank by the Pharaoh. The latter also says: jedynie godnością królewską (only by [virtue of my] kingly rank) będę cię przewyższał (shall I surpass you).

Of all Egypt (całego Egiptu), Joseph, in verse 41, is appointed rządcą (as governor; as ruler); his position was that of a viceroy.

Wersety 42-46

  • pierścień (m.), ring
  • palec (m.), finger
  • oblec (pf.), to clothe
  • najczystszy, purest, finest
  • len (m.), flax
  • zawiesić (pf.), to hang
  • łańcuch (m.), chain
  • obwozić (impf.), to drive around
  • wóz (m.), cart, carriage
  • przedsięwziąć (pf.), to undertake
  • nadać (pf.), to grant, to bestow
  • objeżdżać (impf.), to tour, to inspect

Review: zdjąć (pf., to take off), włożyć (pf., to put, to place), kazać (impf., to order, to command), szata (f., garment), szyja (f., neck), złoty (golden, of gold), drugi (second), wołać (impf., to call out), ustanawiać (impf., to appoint), rządca (m., governor, ruler), bez (+ gen., without), zgoda (f., agreement, consent), nikt (nobody), ośmielić się (pf., to dare), cokolwiek (anything), egipski (Egyptian), imię (n., name), za żonę (as wife), córka (f., daughter), kapłan (m., priest), stać się (pf., to become), trzydzieści (thirty), stanąć (pf., to stan), król (m., king), wyjść (pf., to come out).

Verse 42: Zdjął swój pierścień (he took off his ring) z palca (from his finger) i włożył go na palec Józefa (and put it on Joseph’s finger). The Pharaoh also had Joseph dressed in fine linen and put a golden chain on his neck: i kazał go oblec w szatę z najczystszego lnu (he ordered [was ordering] him be clothed in a garment of the finest flax), a potem zawiesił mu na szyi złoty łańcuch (and then he hung on his neck a golden chain; literally, and then he hung unto him on the neck a golden chain).

czystyczystszynajczystszy
pure, finepurer, finerpurest, finest

Note that czysty also means clean.

Declension of szyja (f.)

sing. pl.
nom. szyja szyje
gen. szyi szyj
dat. szyi szyjom
acc. szyję szyje
instr. szyją szyjami
loc. szyi szyjach
voc. szyjo szyje

Verse 43: Kazał go obwozić: he ordered him be driven around. Na drugim swym wozie: in his second carriage. Ustanawiając: appointing. As for the Egyptian abrek, its meaning is unknown; it is sometimes rendered in English as bow the knee; kneel down.

Verse 44: Ale bez twej zgody (but without your consent) nikt nie ośmieli się czegokolwiek przedsięwziąć (nobody shall dare undertake anything).

Verse 45: Z On: from On, of On.

Verse 46: Wyszedłszy od faraona: having come out from (the presence of) the Pharaoh.

Wersety 47-49

  • mierzyć (impf.), to measure
  • zmierzyć (pf.), to measure

Review: ziemia (f., land, earth), rodzić (impf., to bear, to bring forth, to generate), obfitość (f., abundance, plenty), gromadzić (impf., to amass), żywność (f., food), urodzaj (m., output, abundance), nastać (pf., to come about), składać (impf., to gather, to assemble), miasto (n., city, town), każdy (every), pole (n., field), okoliczny (neighbouring, adjacent), nagromadzić (pf., to amass), zboże (n., grain, cereal), piasek (m., sand), morski (sea, marine), mnóstwo (n., multitude), przestać (pf., to stop, to desist), nie można (it is impossible).

Verse 47: Przez siedem lat: for seven years.

Verse 48: W każdym mieście: in every city. Z pól okolicznych: from the surrounding fields.

Declension of pole (n.)

sing. pl.
nom. pole pola
gen. pola pól
dat. polu polom
acc. pole pola
instr. polem polami
loc. polu polach
voc. pole pola

Verse 49: Nagromadził więc Józef tyle zboża, ile jest piasku morskiego: so Joseph gathered as much (of) grain as there is (of) sea sand. Takie mnóstwo, że już przestano mierzyć: such a multitude that one had already stopped measuring. Bo nie można było zmierzyć: for it was impossible to measure.

Wersety 50-52

  • utrapienie (n.), trouble, affliction

Review: zanim (before), nastać (pf., to come about), rok (m., year; pl., lata), głód (m., famine, hunger), urodzić się (pf., to be born), syn (m., son), urodzić (pf., to bear), córka (f., daughter), kapłan (m., priest), imię (n., name), pierworodny (firstborn), zapomnieć (pf., to forget), dom (m., house), ojciec (m., father), uczynić (pf., to make, to do), płodny (fruitful), niedola (f., adversity, distress).

Verse 50: Urodzili się Józefowi dwaj synowie: two sons were born unto Joseph. Urodziła ich Asenat: Asenath bore them.

Declension of dwa (plural only)

m. (pers.) m. (npers.),
n.
f.
nom.,
voc.
dwaj
dwóch
dwa dwie
gen. dwóch dwóch dwóch
dat. dwóm dwóm dwóm
acc. dwóch dwa dwie
instr. dwoma dwoma dwoma
dwiema
loc. dwóch dwóch dwóch

m. (pers.), masculine personal
m. (npers.), masculine non-personal

Verse 51: Swemu synowi pierworodnemu: unto his firstborn son. Dał mi Bóg zapomnieć o całym mym utrapieniu: God has let me forget (given me to forget) about all my affliction.

Wersety 53-57

  • dawać się we znaki (impf.), to be burdensome
  • domagać się (impf.), to demand
  • otwierać (impf.), to open
  • spichlerz (m.), granary
  • w miarę jak, as, whilst
  • coraz większy, greater and greater
  • kupować (impf.), to buy
  • wzmagać się (impf.), to intensify

Review: minąć (pf., to elapse, to go by), urodzaj (m., output, abundance), nadejść (pf., to approach, to come), głód (m., famine, hunger), zapowiedzieć (pf., to announce, to foretell), nastać (pf., to come about), zacząć (pf., to begin, to start), ludność (f., populace), chleb (m., bread), Egipcjanin (m., Egyptian), udać się (pf., to go, to proceed), powiedzieć (pf., to say), czynić (impf., to do, to make), zboże (n., grain, cereal), sprzedawać (impf., to sell), stawać się (impf., to become), ludzie (pl., people),  przybywać (impf., to come, to arrive), gdyż (for, because).

Verses 53-54: Minęło siedem lat urodzaju: seven years of output (abundance) went by. Nadeszło siedem lat głodu: seven years of famine came. Note the use of the neuter form of the verb in both cases. We wszystkich krajach: in all the lands; as the famine raged in all the lands, there was food in Egypt (była żywność, there was food).

Verse 55: Do wszystkich Egipcjan: to all the Egyptians. Udajcie się do Józefa: go to Joseph. Co on wam powie, czyńcie: do what he will say to you; that is, do what he tells you to do.

Verse 56: Józef otwierał wszystkie [spichlerze]: Joseph opened (was opening) all the granaries; the granaries were storehouses for the amassed grain. Egipcjanom: to the Egyptians. W miarę jak w Egipcie głód stawał się coraz większy: whilst in Egypt the famine was becoming greater and greater.

In the final verse, you read that people from all lands came unto Joseph in Egypt to buy grain from him, for the famine was intensifying.