Polish language series: Rdz 41, wywyższenie Józefa

The forty-first chapter of the book of Genesis tells of the exaltation of Joseph: wywyższenie Józefa.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 41

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 41. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-7

  • Nil (m.), Nile
  • sitowie (n.), bulrush
  • brzydki, ugly
  • chudy, skinny, gaunt
  • przebudzić się (pf.), to wake up, to awake
  • zasnąć (pf.), to fall asleep
  • przyśnić się (pf.), to appear in a dream
  • kłos (m.), ear (of wheat)
  • wyrastać (impf.), to sprout, to shoot up
  • łodyga (f.), stalk
  • pusty, empty
  • zniszczony, ruined, wasted
  • pochłonąć (pf.), to devour

Review: dwa (two), rok (m., year), później (afterwards), faraon (m., pharaoh), sen (m., dream), śnić się (impf., to appear in a dream), stać (impf., to stand), wyjść (pf., to come/go out), siedem (seven), krowa (f., cow), piękny (fine, handsome), tłusty (fat), zacząć (pf., to begin, to start), paść się (impf., to graze, to feed oneself), wśród (amongst), inny (different, other), stanąć (pf., to stand), obok (next to, by, beside), tamten (that one, the other one), brzeg (m., shore, bank), pożreć (pf., to devour), znów (again), drugi (second), jeden (one), zdrowy (healthy, vigorous), wyrosnąć (pf., to sprout, to shoot up), wiatr (m., wind), wschodni (eastern, easterly), pełny (full).

Verse 1: W dwa lata później (two years later) faraon miał sen (Pharaoh had a dream). [Śniło mu się, że] (it appeared [was appearing] to him in his dream that) stał nad Nilem (he was standing by the Nile).

Verse 2: I oto z Nilu wyszło siedem krów pięknych i tłustych (and behold {it was that} seven fine and fat cows came forth from the Nile), które zaczęły się paść wśród sitowia (which began grazing amongst the bulrushes). Consider: dwie krowy (two cows); trzy krowy (three cows); cztery krowy (four cows); pięć krów (five cows); sześć krów (six cows); siedem krów (seven cows); wyszło siedem krów (seven cows came forth).

Declension of krowa (f.)

sing. pl.
nom. krowa krowy
gen. krowy krów
dat. krowie krowom
acc. krowę krowy
instr. krową krowami
loc. krowie krowach
voc. krowo krowy

Verse 3: Ale oto siedem innych krów wyszło z Nilu (but behold {it was that} seven other cows came forth from the Nile), brzydkich i chudych (ugly and gaunt), które stanęły obok tamtych (which stood beside the others) nad brzegiem Nilu (on the bank of the Nile).

Verse 4: Te brzydkie i chude krowy (these ugly and gaunt cows) pożarły siedem owych krów pięknych i tłustych (devoured those seven fine and fat cows). Faraon przebudził się: Pharaoh awoke.

Verse 5: A kiedy znów zasnął (and when he fell back to sleep [and when he fell asleep again]), miał drugi sen (he had a second dream). Przyśniło mu się (appeared to him in his dream) siedem kłosów wyrastających (seven ears sprouting) z jednej łodygi (from a single stalk), zdrowych i pięknych (healthy and fine). Consider: przyśniło mu się siedem kłosów (seven ears appeared to him in his dream).

Declension of kłos (m.)

sing. pl.
nom. kłos kłosy
gen. kłosa kłosów
dat. kłosowi kłosom
acc. kłos kłosy
instr. kłosem kłosami
loc. kłosie kłosach
voc. kłosie kłosy

Verse 6: A oto po nich (but behold {it was that} behind them) wyrosło siedem kłosów (sprouted seven ears) pustych i zniszczonych wiatrem wschodnim (empty and ruined by the east wind).

Verse 7: I te puste kłosy (and these empty ears) pochłonęły owych siedem kłosów zdrowych i pełnych (devoured those seven healthy and full ears). Potem faraon przebudził się: Pharaoh then awoke. Był to tylko sen: it was but a dream.

Wersety 8-13

  • zaniepokojony, uneasy, unsettled
  • wróżbita (m.), foreteller, diviner
  • mędrzec (m.), wise man
  • umieć (impf.), to know, to be able
  • wyznać (pf.), to confess, to own
  • tłumaczyć (impf.), to explain, to interpret

Review: rano (in the morning), faraon (m., pharaoh), rozkazać (pf., to order, to command), wezwać (pf., to summon, to call for), wszystek (all, every), egipski (Egyptian), opowiedzieć (pf., to tell, to recount), jednak (however), nikt (nobody), wytłumaczyć (pf., to explain, to interpret), sen (m., dream), przełożony (m., chief, superior), podczaszy (m., cupbearer), rzec (pf., to say), dzisiaj (today), grzech (m., offence, sin), rozgniewać się (pf., to become angered), sługa (m., servant), oddać (pf., to commit, to turn over), piekarz (m., baker), straż (f., watch, guard), dom (m., house), dworzanin (m., courtier), oba (both), noc (n., night), inny (different, other), pewien (a, certain, one), młody (young), Hebrajczyk (m., Hebrew), każdy (each), stać się (pf., to happen, to occur), przywrócić (pf., to restore), urząd (m., office, post), powiesić (pf., to hang).

Verse 8: Rano faraon (in the morning, Pharaoh), zaniepokojony (unsettled), rozkazał wezwać wszystkich wróżbitów egipskich (sent for [ordered to call for] all the Egyptian diviners) oraz wszystkich mędrców (and all the wise men) i opowiedział im (and recounted to them), co mu się śniło (what had appeared to him in his dream). Nie było jednak nikogo (there was no one, however), kto by umiał wytłumaczyć faraonowi te sny (who was able to interpret these dreams for Pharaoh [who might be able to explain to Pharaoh these dreams]).

Verse 9: Wtedy przełożony podczaszych rzekł do faraona (the chief of the cupbearers then said to Pharaoh): dzisiaj wyznam moje grzechy (today I will confess my offences).

Verse 10: Faraon, rozgniewawszy się na swego sługę (Pharaoh, having become angered with his servant) oddał mnie (placed me), a ze mną i przełożonego piekarzy (and the chief of the bakers along with me) pod straż (under guard) do domu przełożonego dworzan (in [into] the house of the chief of the courtiers).

Verse 11: I wtedy mieliśmy obaj jednej nocy sen (and then we both had dreams [a dream] on the same night [on a single night]), on inny a ja inny (he a one, and I another [he a different one, and I a different one]).

Verse 12: A był tam z nami pewien młody Hebrajczyk (and there with us was a certain young Hebrew), sługa przełożonego dworzan (a servant of the chief of the courtiers). Opowiedzieliśmy mu (we recounted to him), a on wytłumaczył nam nasze sny (and he interpreted our dreams for us [and he explained to us our dreams]), tłumacząc sen każdego z nas (interpreting the dream of each of us).

Verse 13: I stało się tak, jak nam je wytłumaczył (and it came to pass as he had interpreted them for us [and it became so, as unto us he had explained them]): mnie przywrócił [faraon] na mój urząd (Pharaoh restored me to my post), a jego powiesił (whereas him they hanged).

Wersety 14-24

  • ogolić się (pf.), to give oneself a shave
  • pomyślny, favourable
  • opowiadać (impf.), to tell, to recount
  • nagle, suddenly
  • podobnie, similarly, equally
  • wcale, at all
  • poprzednio, previously
  • ocknąć się (pf.), to awake, to wake up
  • zeschnięty, withered
  • potrafić (pf., impf.), to be able, can

Review: faraon (m., pharaoh), kazać (impf., to order, to bid, to cause), wezwać (pf., to summon, to call for), wyprowadzić (pf., to bring forth), pospiesznie (quickly, hurriedly), loch (m., dungeon), zmienić (pf., to change), szata (f., garment), przyjść (pf., to arrive, to come), sen (m., dream), umieć (impf., to know, to be able), wytłumaczyć (pf., to explain, to interpret), słyszeć (impf., to hear), mówić (impf., to speak), skoro (so soon as), usłyszeć (pf., to hear), zaraz (at once), odpowiedź (f., response), zacząć (pf., to begin, to start), śnić się (impf., to appear in a dream), stać (impf., to stand), brzeg (m., shore, bank), Nil (m., Nile), wyjść (pf., to come/go out), siedem (seven), krowa (f., cow), tłusty (fat), paść się (impf., to graze, to feed oneself), sitowie (n., bulrush), inny (different, other), chudy (skinny, gaunt), brzydki (ugly), widzieć (impf., to see), cały (entire), Egipt (m., Egypt), pożreć (pf., to devour), pierwszy (first), brzuch (m., belly), znaleźć się (pf., to be found), znać (impf., to know), wejść (pf., to enter, to go/come in), pożreć (pf., to devour), nadal (as before), zobaczyć (pf., to see), kłos (m., ear), wyrastać (impf., to sprout, to shoot up), łodyga (f., stalk), zdrowy (healthy, well), piękny (fine, handsome), pusty (empty), zniszczony (ruined, wasted), wiatr (m., wind), wschodni (eastern, easterly), wyrosnąć (pf., to sprout, to shoot up), pochłonąć (pf., to devour), wróżbita (m., foreteller, diviner), żaden (no, not any).

Verse 14: Wtedy faraon kazał wezwać Józefa: Pharaoh then bade (was bidding) call for Joseph. Wyprowadzono go więc pospiesznie z lochu (he was therefore brought out of the dungeon in haste [one therefore brought him out of the dungeon in haste]), a on (and he), ogoliwszy się oraz zmieniwszy szaty (having shaved and changed his garments), przyszedł do faraona (came before [came to] Pharaoh).

Verse 15: Faraon rzekł do Józefa (Pharaoh said to Joseph): miałem sen (I have had a dream), którego nikt nie umie wytłumaczyć (which no one is able to interpret). Ja zaś słyszałem (I, however, have heard [was hearing]), jak mówiono o tobie (how it has been said of you [how one was saying of you]), że skoro usłyszysz sen (that so soon as you hear a dream [will hear a dream]), zaraz go wytłumaczysz (you interpret it at once [will interpret it at once]).

Verse 16: Józef tak odpowiedział faraonowi (Joseph responded to Pharaoh thus): nie ja, lecz Bóg da pomyślną odpowiedź tobie (not I but God will give you a favourable response), o faraonie (O Pharaoh).

Verse 17: Faraon zaczął więc opowiadać Józefowi (so Pharaoh began recounting to Joseph): śniło mi się (it appeared to me in my dream), że stałem nad brzegiem Nilu (that I was standing on the bank of the Nile).

Verse 18: I nagle z Nilu (and suddenly out of the Nile) wyszło siedem krów tłustych i pięknych (came forth seven fat and fine cows), które zaczęły się paść wśród sitowia (which began grazing amongst the bulrushes).

Verse 19: A oto siedem krów innych wyszło za nimi (and behold {it was that} seven other cows came out behind them), chudych i tak brzydkich (gaunt and so ugly), że podobnie brzydkich nie widziałem w całym Egipcie (that their likes for ugliness I have not seen in all Egypt [that equally ugly was I never seeing in all Egypt]).

Verse 20: Krowy chude i brzydkie (the gaunt and ugly cows) pożarły owych siedem krów pierwszych (devoured those first seven cows), tłustych (the fat ones).

Verse 21: Gdy te znalazły się w ich brzuchach (when these found themselves in their bellies), nie było wcale znać, że tam weszły (there was none who could tell that they had been devoured [there was not {anyone} at all to know that they had gone in there]); te, które je pożarły (these, which had devoured them), były nadal tak samo chude jak poprzednio (were just as gaunt as before). I ocknąłem się: and I awoke.

Verse 22: A potem zobaczyłem we śnie (and then I saw in {my other} dream) siedem kłosów wyrastających z jednej łodygi (seven ears sprouting from a single stalk), zdrowych i pięknych (healthy and fine).

Verse 23: Lecz oto siedem kłosów (but behold {it was that} seven ears) zeschniętych, pustych, zniszczonych wiatrem wschodnim (withered, empty {and} ruined by the east wind) wyrosło po nich (sprouted [were sprouting] behind them).

Verse 24: I te puste kłosy pochłonęły (and these empty ears devoured) owych siedem kłosów pięknych (those seven fine ears). A gdy to opowiedziałem wróżbitom (and when I recounted these things [recounted this] to the diviners), żaden nie potrafił mi wytłumaczyć (none was able to explain {them} to me).

Wersety 25-36

  • pokazać (pf.), to show
  • niepamięć (f.), oblivion
  • powtórzyć się (pf.), to recur
  • dwukrotnie, twice
  • niebawem, soon, before long
  • ktoś, someone, anyone
  • roztropny, judicious, discerning
  • mądry, wise
  • nadzorca (m.), overseer, supervisor
  • urodzaj (m.), harvest, crop, production, yield
  • nagromadzić (pf.), to amass
  • gromadzić (impf.), to amass
  • rozporządzenie (n.), order, decree
  • zaopatrzenie (n.), provision, reserve
  • zachowany, conserved, retained
  • ludność (f.), populace

Review: rzec (pf., to say), sen (m., dream), faraon (m., pharaoh), zamierzać (impf., to intend), uczynić (pf., to do, to make), zapowiedzieć (pf., to announce, to foretell), siedem (seven), piękny (fine, handsome), rok (m., year), kłos (m., ear), też (also), chudy (skinny, gaunt), brzydki (ugly), wyjść (pf., to come/go out), tamten (that one, the other one), pusty (empty), zniszczony (ruined, wasted), wiatr (m., wind), wschodni (eastern, easterly), głód (m., famine, hunger), mówić (impf., to speak), nadejść (pf., to approach, to come), obfitość (f., abundance, plenty), wielki (great, big, large), cały (entire), Egipt (m., Egypt), nastać (pf., to come about), pójść (pf., to go), niszczyć (impf., to destroy, to ruin), kraj (m., land, country), wiedzieć (impf., to know), wskutek (on account of), ciężki (heavy, grievous), ponieważ (given that), postanowić (pf., to decide, to resolve), teraz więc (now then, so now), niech, niechaj (may, let), upatrzyć (pf., to single out, to choose), ustanowić (pf., to appoint), zarządca (m., steward, administrator), zebrać (pf., to gather), piąty (fifth), część (f., part, share, portion), podczas (during), wszelki (every, all), żywność (f., food, provisions), pomyślny (favourable), zboże (n., grain), miasto (n., city, town), strzec (impf., to protect), nastać (pf., to come about), wyginąć (pf., to perish).

Verse 25: Józef rzekł do faraona (Joseph said to Pharaoh): sen twój (your dream), o faraonie (O Pharaoh), jest jeden (is one); better understood perhaps as: your dreams are one, O Pharaoh. To, co Bóg zamierza uczynić (that which God means to do; what God intends to do), zapowiedział tobie, faraonie (he has announced to you, O Pharaoh; he has foretold you, O Pharaoh). Tobie as used here is a variant of ci: to you. Faraonie: O Pharaoh; used both with and without o in the text of this verse.

Verse 26: Siedem krów pięknychto siedem lat (the seven fine cows are seven years), i siedem kłosów pięknychto też siedem lat (and the seven fine ears are also seven years); jest to bowiem sen jeden (for this is one dream; for this is a single dream).

Verse 27: Siedem zaś krów chudych i brzydkich (as for the seven gaunt and ugly ears), które wyszły za tamtymi (which came out behind the others), i siedem kłosów pustych i zniszczonych wiatrem wschodnim (and the seven ears, empty and ruined by the east wind)to też siedem latgłodu (these too are seven years [this too is seven years] — {but} of famine).

Verse 28: To, o czym mówię faraonowi (that of which I speak to Pharaoh), Bóg uczyni tak, jak pokazał faraonowi (thus will God do as he has shown to Pharaoh).

Verse 29: Bo nadejdzie siedem lat obfitości wielkiej w całym Egipcie: for seven years of great abundance are to come (will come) in all Egypt.

Verse 30: A po nich nastanie siedem lat głodu (and, after them, seven years of famine will come about); i pójdzie w niepamięć cała ta obfitość w Egipcie (and all the abundance will be forgotten [and all this abundance will go into oblivion] in Egypt), gdy głód będzie niszczył kraj (when the famine ravages [will be ravaging] the land).

Verse 31: Nie będą już wiedzieli o obfitości (the abundance will no longer be known [they will no longer be knowing the abundance]) w tym kraju (in this land) wskutek głodu (on account of the famine), który potem nadejdzie (which is to come [which will then come]), bo będzie to głód bardzo ciężki (for this famine will be very grievous).

Verse 32: Ponieważ ten sen powtórzył się dwukrotnie (because this dream has twice recurred), faraonie (O Pharaoh), Bóg to już postanowił (God has already decided this) i Bóg niebawem to uczyni (and God will do this before long).

Verse 33: Teraz więc (now then) niech faraon upatrzy sobie (let Pharaoh choose for himself) kogoś roztropnego i mądrego (someone discerning and wise) i ustanowi go zarządcą Egiptu (and {let him} appoint him steward of Egypt).

Declension of ktoś

nom. ktoś
gen. kogoś
dat. komuś
acc. kogoś
instr. kimś
loc. kimś
voc. ktoś

Verse 34: Niech faraon tak ustanowi nadzorców (let Pharaoh appoint overseers [let Pharaoh so appoint overseers]), by zebrać piątą część urodzajów w Egipcie (that they may gather the fifth part of the yield in Egypt [as to gather the fifth part of the yield (yields) in Egypt]) podczas siedmiu lat obfitości (during the seven years of abundance).

Declension of siedem (plural only)

m. (pers.) other
nom.,
voc.
siedmiu siedem
gen. siedmiu siedmiu
dat. siedmiu siedmiu
acc. siedmiu siedem
instr. siedmioma siedmioma
loc. siedmiu siedmiu

m. (pers.), masculine personal

Verse 35: Niechaj oni nagromadzą wszelką żywność (let them amass all the food) podczas tych lat pomyślnych (during these favourable years), które nadejdą (which are to come [which will come]). Niechaj gromadzą zboże (let them amass [be amassing] grain) do rozporządzenia faraona (by Pharaoh’s decree [to the decree of Pharaoh]) jako zaopatrzenie dla miast (as a reserve for the cities) i niechaj go strzegą (and let them protect [be protecting] it).

Declension of miasto (n.)

sing. pl.
nom. miasto miasta
gen. miasta miast
dat. miastu miastom
acc. miasto miasta
instr. miastem miastami
loc. mieście miastach
voc. miasto miasta

Verse 36: A będzie ta żywność zachowana dla kraju (and this food shall be conserved for the land) na siedem lat głodu (for the seven years of famine), które nastaną w Egipcie (which are to come about [which will come about] in Egypt). Tak więc nie wyginie [ludność] tego kraju z głodu: the populace of this land will therefore not perish in the famine (from the famine).

Wersety 37-46

  • dorównać (pf.), to equal, to match
  • rozsądek (m.), reason, judgement
  • mądrość (f.), wisdom
  • posłuszny, obedient
  • jedynie, only
  • przewyższać (impf.), to surpass
  • ustanawiać (impf.), to appoint
  • rządca (m.), governor, ruler
  • pierścień (m.), ring
  • palec (m.), finger
  • oblec (pf.), to clothe
  • najczystszy, purest, finest
  • len (m.), flax
  • zawiesić (pf.), to hang
  • łańcuch (m.), chain
  • obwozić (impf.), to drive about
  • wóz (m.), chariot
  • przedsięwziąć (pf.), to undertake
  • nadać (pf.), to grant, to confer
  • objeżdżać (impf.), to make a tour, to inspect

Review: słowo (n., word), podobać się (impf., to be pleasing), faraon (m., pharaoh), wszystek (all, every), dworzanin (m., courtier), znaleźć (pf., to find), móc (impf., may, can, to be able), podobny (similar), człowiek (m., man), duch (m., spirit), boży (godly, divine), skoro (since), poznać (pf., to recognise, to know), zatem (therefore), dwór (m., court), rozkaz (m., order, command), naród (m., nation), godność (f., position, rank), królewski (royal, kingly), powiedzieć (pf., to say), zdjąć (pf., to take off), włożyć (pf., to put, to place), kazać (impf., to order, to bid, to cause), szata (f., garment), szyja (f., neck), złoty (golden, of gold), drugi (second), wołać (impf., to call/cry out), bez (without), zgoda (f., approval, consent), nikt (nobody), ośmielić się (pf., to dare), cokolwiek (anything), egipski (Egyptian), imię (n., name), żona (f., wife), córka (f., daughter), kapłan (m., priest), stać się (pf., to become), rok (m., year), trzydzieści (thirty), stanąć (pf., to stand), król (m., king), wyjść (pf., to come/go out).

Verse 37: Słowa te podobały się faraonowi (these words were pleasing to Pharaoh) i wszystkim jego dworzanom (and to all his courtiers).

Verse 38: Rzekł więc faraon do swych dworzan (Pharaoh therefore said to his coutiers): czyż będziemy mogli znaleźć (could we ever find) podobnego mu człowieka (a man similar to him), który miałby tak jak on ducha Bożego? (who has [would have], as does he, the spirit of God [Godly spirit]?).

Verse 39: A potem faraon rzekł do Józefa (Pharaoh then said to Joseph): skoro Bóg dał ci poznać to wszystko (since God has made all this known to you [given to you to know all this]), nie ma nikogo (there is none), kto by ci dorównał (who would equal you) rozsądkiem i mądrością (in judgement and wisdom).

Verse 40: Ty zatem będziesz nad moim dworem (you shall therefore be in charge of [shall therefore be over] my court) i twoim rozkazom będzie posłuszny cały mój naród (and my entire nation shall be obedient to your command). Jedynie godnością królewską (only by {virtue of my} kingly rank) będę cię przewyższał (will I surpass [will I be surpassing] you).

Verse 41: Pharaoh says to Joseph: oto ustanawiam cię (I hereby appoint you) rządcą całego Egiptu (governor of all Egypt).

Verse 42: Po czym faraon zdjął swój pierścień z palca (Pharaoh thereupon removed his ring from his finger) i włożył go na palec Józefa (and put it on Joseph’s finger), i kazał go oblec w szatę (and had him clothed in garments; and bade [was bidding] clothe him in garments) z najczystszego lnu (of the finest flax), a potem zawiesił mu na szyi złoty łańcuch (and then hung about his neck [hung on the neck unto him] a gold chain).

czystyczystszynajczystszy
pure, finepurer, finerpurest, finest

Declension of szyja (f.)

sing. pl.
nom. szyja szyje
gen. szyi szyj
dat. szyi szyjom
acc. szyję szyje
instr. szyją szyjami
loc. szyi szyjach
voc. szyjo szyje

Verses 43-45: I kazał go obwozić na drugim swym wozie (and he had him driven about in his second chariot; and he bade [was bidding] drive him about in his second chariot), a wołano przed nim (and they cried out [one was crying out] before him): abrek (abrek). Faraon ustanawiając Józefa rządcą całego Egiptu (Pharaoh, in appointing Joseph governor of all Egypt), rzekł do niego (said to him): ja jestem faraonem (I am Pharaoh), ale bez twej zgody (but without your approval) nikt nie ośmieli się czegokolwiek przedsięwziąć (no one shall dare undertake a thing) w całym kraju egipskim (in all the land of Egypt [in all the Egyptian land]), i nadał Józefowi imię Safnat Paneach (and he conferred upon [conferred unto] Joseph the name Zaphenath-Paneah). Dał mu też za żonę Asenat (for wife he also gave him Asenath), córkę kapłana z On, imieniem Poti Fera (daughter of the priest of On, named [by the name] Potiphera). I tak stał się Józef rządcą Egiptu: and so it was that Joseph became governor of Egypt.

Verse 46: Józef miał lat trzydzieści (Joseph was thirty years old [was having thirty years]), gdy stanął przed faraonem (when he stood before Pharaoh), królem egipskim (king of Egypt). Józef wyszedłszy od faraona (Joseph, having left Pharaoh’s presence [having gone forth from Pharaoh]) objeżdżał cały kraj (inspected the entire land).

Wersety 47-52

  • mierzyć (impf.), to measure
  • zmierzyć (pf.), to measure
  • utrapienie (n.), trouble, hardship, affliction

Review: ziemia (f., land, earth), rodzić (impf., to bear, to bring forth, to generate), siedem (seven), rok (m., year; pl., lata), wielki (great, big, large), obfitość (f., abundance, plenty), gromadzić (impf., to amass), żywność (f., food, provisions), urodzaj (m., harvest, crop, production, yield), nastać (pf., to come about), składać (impf., to store, to deposit), miasto (n., city, town), każdy (every), pole (n., field), okoliczny (surrounding), nagromadzić (pf., to amass), zboże (n., grain, cereal), piasek (m., sand), morski (sea, marine), mnóstwo (n., multitude, great quantity), przestać (pf., to stop, to desist), nie można (it is impossible), zanim (before), nastać (pf., to come about), głód (m., famine, hunger), urodzić się (pf., to be born), syn (m., son), urodzić (pf., to bear), córka (f., daughter), kapłan (m., priest), imię (n., name), dać (pf., to give), pierworodny (firstborn), mówić (impf., to say), zapomnieć (pf., to forget), dom (m., house), ojciec (m., father), drugi (second, other), nazwać (pf., to name), uczynić (pf., to make, to do), płodny (fruitful), niedola (f., adversity, distress, woe).

Verses 47-48: I gdy ziemia rodziła (and when the land was producing) przez siedem lat (for seven years) w wielkiej obfitości (in great abundance), gromadził wszelką żywność (he amassed [was amassing] all the food) w tych siedmiu latach [urodzaju] (in those seven years of production), które nastały w Egipcie (which had come about in Egypt), i składał ją w miastach (and stored [was storing] it in the cities); w każdym mieście (in each city) gromadził żywność z pól okolicznych (he amassed [was amassing] the provisions from the surrounding fields).

Declension of pole (n.)

sing. pl.
nom. pole pola
gen. pola pól
dat. polu polom
acc. pole pola
instr. polem polami
loc. polu polach
voc. pole pola

Verse 49: Nagromadził więc Józef (so Joseph amassed) tyle zboża (as much grain [as much (of) grain]), ile jest piasku morskiego (as there is sand of the sea [as there is (of) sea sand]); takie mnóstwo (such a great quantity), że już przestano mierzyć (that one ceased measuring {it}), bo nie można było zmierzyć (for it was impossible to measure).

Verse 50: A zanim nastały lata głodu (and before the years of famine came about), urodzili się Józefowi dwaj synowie (two sons were born to Joseph); urodziła ich Asenat (they were borne by Asenath [Asenath bore them]), córka kapłana z On, który miał imię Poti Fera (daughter of the priest of On whose name was [who was having the name] Potiphera).

Declension of dwa (plural only)

m. (pers.) m. (npers.),
n.
f.
nom.,
voc.
dwaj
dwóch
dwa dwie
gen. dwóch dwóch dwóch
dat. dwóm dwóm dwóm
acc. dwóch dwa dwie
instr. dwoma dwoma dwoma
dwiema
loc. dwóch dwóch dwóch

m. (pers.), masculine personal
m. (npers.), masculine non-personal

Verse 51: Józef dał swemu synowi pierworodnemu imię Manasses: Joseph named his firstborn son (gave to his firstborn son the name) Manasses. [Mówił bowiem] (for he said [was saying]): dał mi Bóg zapomnieć (God has made me forget [has given me to forget]) o całym mym utrapieniu (about all my hardship) i o domu ojca mojego (and about the house of my father).

Verse 52: A drugiego nazwał Efraim (and the second he named Ephraim), [mówiąc] (saying): uczynił mnie Bóg płodnym (God has made me fruitful) w kraju mojej niedoli (in the land of my woe).

Wersety 53-57

  • dawać się we znaki (impf.), to take its toll
  • domagać się (impf.), to demand
  • otwierać (impf.), to open
  • spichlerz (m.), granary
  • w miarę jak, as, whilst
  • coraz większy, greater and greater
  • kupować (impf.), to buy, to acquire
  • wzmagać się (impf.), to intensify

Review: minąć (pf., to elapse, to go by), siedem (seven), rok (m., year), urodzaj (m., harvest, crop, production, yield), nadejść (pf., to approach, to come), głód (m., famine, hunger), zapowiedzieć (pf., to announce, to foretell), nastać (pf., to come about), wszystek (all, every), kraj (m., land, country), żywność (f., food, provisions), zacząć (pf., to begin, to start), ludność (f., populace), chleb (m., bread), faraon (m., pharaoh), mówić (impf., to say), Egipcjanin (m., Egyptian), udać się (pf., to go, to proceed), powiedzieć (pf., to say), czynić (impf., to do, to make), zboże (n., grain), sprzedawać (impf., to sell), stawać się (impf., to become), ludzie (pl., people), przybywać (impf., to come, to arrive), gdyż (for, because).

Verses 53-54: Kiedy minęło siedem lat urodzaju w Egipcie (when the seven years of production had gone by in Egypt), nadeszło siedem lat głodu (seven years of famine came), jak to zapowiedział Józef (as Joseph had foretold). A gdy nastał głód we wszystkich krajach (and when famine came about in all the lands), w całym Egipcie była żywność (there was food in all Egypt; in all Egypt there were provisions).

Verse 55: Ale kiedy i w Egipcie głód zaczął się dawać we znaki (but when the famine started taking its toll in Egypt; but when the famine began making itself felt in Egypt), ludność domagała się chleba od faraona (the populace demanded [was demanding] bread from Pharaoh). Wtedy faraon mówił do wszystkich Egipcjan (then Pharaoh said [was saying] to all the Egyptians): udajcie się do Józefa (go to Joseph) i, co on wam powie, czyńcie (and do what he tells you [and, what he will tell you, do {it}).

Verse 56: Gdy był głód na całej ziemi (when there was famine in all the land), Józef otwierał wszystkie [spichlerze] (Joseph opened [was opening] all the granaries), w których było [zboże] (in which there was grain), i sprzedawał zboże Egipcjanom (and sold [was selling] grain to the Egyptians), w miarę jak w Egipcie głód stawał się coraz większy (whilst the famine in Egypt became [was becoming] ever greater).

Verse 57: Ze wszystkich krajów (from all the lands) ludzie przybywali do Egiptu (were people coming to Egypt), by kupować zboże od Józefa (so as to acquire grain from Joseph), gdyż głód po całej ziemi się wzmagał (for the famine was intensifying throughout the earth).