Polish language series: Rdz 40, Józef wyjaśnia sny

cIn the fortieth chapter of the book of Genesis, Joseph interprets the dreams of Pharaoh’s chief cupbearer and baker: Józef wyjaśnia sny (Joseph interprets dreams). The imperfective wyjaśniać means to explain, to interpret.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 40

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 40. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-8

  • podczaszy (m.), cupbearer
  • nadworny, court
  • piekarz (m.), baker
  • główny, head, main, chief
  • straż (f.), watch, guard
  • znaczenie (n.), meaning, significance
  • rano (n.), morning
  • zafrasowany, distraught, worried
  • zasępiony, downcast, gloomy
  • wytłumaczyć (pf.), to explain, to interpret
  • wytłumaczenie (n.), explanation, interpretation

Review: wydarzenie (n., event, incident), król (m., king), egipski (Egyptian), dopuścić się (pf., to commit), wykroczenie (n., offence, transgression), przeciwko (against), pan (m., master), faraon (m., pharaoh), rozgniewać się (pf., to become angered), oba (both), dworzanin (m., courtier), przełożony (m., superior, chief), oddać (pf., to commit, to turn over), więzienie (n., prison), właśnie (exactly, the very same), przebywać (impf., to stay, to sojourn), tenże (the same), powierzyć (pf., to entrust, to commit), opieka (f., care, charge), usługiwać (impf., to attend, to serve), jakiś (some), czas (m., time), noc (f., night), sen (m., dream), różny (different, various), przyjść (pf., to arrive, to come), zobaczyć (pf., to see), zapytać (pf., to ask), czemu (why), dzisiaj (today), twarz (f., face), odpowiedzieć (pf., to respond), nikt (nobody, no one), móc (impf., may, can, to be able), rzec (pf., to say), wszak (after all), należeć (impf., to belong), opowiedzieć (pf., to tell, to relate, to recount).

Verse 1: Po tych wydarzeniach (after these events) podczaszy i nadworny piekarz (the cupbearer and the court baker) króla egipskiego (of the king of Egypt [of the Egyptian king]) dopuścili się wykroczenia (committed an offence) przeciwko swemu panu (against their lord), przeciwko królowi egipskiemu (against the king of Egypt [against the Egyptian king]). Po tych wydarzeniach: indicates passage of time.

Verses 2-3: Faraon (Pharaoh), rozgniewawszy się na obu tych dworzan (having become angered with both these courtiers), głównego podczaszego i przełożonego nadwornych piekarzy (the head cupbearer and chief of the court bakers), oddał ich pod straż przełożonego dworzan (put them under guard of the chief of the courtiers), do więzienia tam właśnie, gdzie przebywał Józef (in the [to the] very same prison where [there where] Joseph was being kept [was staying]).

Declension of oba (plural only)

m. (pers.) m. (npers.),
n.
f.
nom.,
voc.
obaj oba obie
gen. obu obu obu
dat. obu obu obu
acc. obu
oba obie
instr. oboma oboma obiema
loc. obu obu obu

m. (pers.), masculine personal
m. (npers.), masculine non-personal

Verses 4-5: Tenże przełożony dworzan (this same chief of the courtiers) powierzył ich opiece Józefa (committed them to the charge of Joseph), który miał im usługiwać (who was to attend them). A gdy przebywali jakiś czas w więzieniu (and after they had remained [been staying] for some time in the prison), obaj (both of them)podczaszy i piekarz nadworny króla egipskiego (the cupbearer and the court baker of the king of Egypt [of the Egyptian king])tej samej nocy (that same night) obaj mieli sen (both had a dream) o różnych znaczeniach (with a different meaning [of different meanings]).

Verse 6: Kiedy Józef przyszedł do nich z rana (when Joseph came to them in the morning), zobaczył, że byli zafrasowani (he saw that they were distraught).

Verse 7: Zapytał więc obu tych dworzan faraona (he therefore asked both these courtiers of Pharaoh), którzy wraz z nim przebywali w więzieniu (who were being kept [who were staying] along with him in the prison): czemu to dzisiaj macie twarze tak zasępione? (why ever do you appear so downcast today [why is it that today you have faces so downcast]?).

Declension of twarz (f.)

sing. pl.
nom. twarz twarze
gen. twarzy twarzy
dat. twarzy twarzom
acc. twarz twarze
instr. twarzą twarzami
loc. twarzy twarzach
voc. twarzy twarze

Verse 8: Odpowiedzieli mu (they responded to him): mieliśmy sen (we have had dreams [a dream]) i nie ma nikogo (and there is no one), kto mógłby nam go wytłumaczyć (who may [who would be able to] interpret them for us [explain it to us]). Joseph says to them: wszak wytłumaczenia należą do Boga (interpretations belong to God, after all); opowiedzcie mi je (recount them to me). Learn or review the imperfective past conjugation of mieć in its masculine and feminine forms (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) miałem (1.ps); miałeś (2.ps); miał (3.ps); mieliśmy (1.ps); mieliście (2.ps); mieli (3.ps); (feminine) miałam (1.ps); miałaś (2.ps); miała (3.ps); miałyśmy (1.ps); miałyście (2.ps); miały (3.ps).

Declension of nikt

nom. nikt
gen. nikogo
dat. nikomu
acc. nikogo
instr. nikim
loc. nikim
voc. nikt

Wersety 9-15

  • rosnąć (impf.), to grow
  • pączek (m.), bud
  • zakwitnąć (pf.), to blossom
  • grono (n.), cluster
  • dojrzały, ripe, mature
  • jagoda (f.), berry
  • puchar (m.), goblet
  • wycisnąć (pf.), to squeeze out
  • wręczyć (pf.), to hand over
  • urząd (m.), office, post
  • podawać (impf.), to serve, to hand
  • dziać się (impf.), to happen, to take place
  • wspomnieć (pf.), to mention
  • uwolnić (pf.), to free, to release
  • należałoby, one should, one ought
  • wtrącić (pf.), to throw, to thrust
  • loch (m.), dungeon

Review: główny (head, main, chief), podczaszy (m., cupbearer), opowiedzieć (pf., to tell, to relate, to recount), sen (m., dream), widzieć (impf., to see), krzew (m., shrub), winny (wine-, vine-), trzy (three), gałązka (f., twig, small branch), wypuścić (pf., to send forth), wydać (pf., to bring forth), ręka (f., hand), zerwać (pf., to pick/break {off}), rzec (pf., to say), znaczenie (n., meaning, significance), gałązka (f., twig, small branch), trzy (three), dzień (m., day), upływ (m., passage, lapse), wyświadczyć (pf., to render, to show), łaska (f., grace, mercy), przywrócić (pf., to restore), dawny (former), przedtem (before, previously), zapomnieć (pf., to forget), dobrze (well), okazać (pf., to show), życzliwość (f., kindness, favour), miejsce (n., place), przemoc (f., force, constraint), zostać (pf., to remain, to become), uprowadzić (pf., to take away), kraj (m., land, country), Hebrajczyk (m., Hebrew), również (also), popełnić (pf., to commit, to perpetrate).

Verse 9: Wtedy główny podczaszy (then the head cupbearer) tak opowiedział Józefowi swój sen (recounted his dream to Joseph thus): widziałem we śnie (I saw [was seeing] in {my} dream) krzew winny (a vine shrub), który rósł przede mną (which was growing before me).

Declension of sen (m.)

sing. pl.
nom. sen sny
gen. snu snów
dat. snowi snom
acc. sen sny
instr. snem snami
loc. śnie snach
voc. śnie sny

Verse 10: Na tym zaś krzewie (now, on this shrub) były trzy gałązki (were three small branches). Krzew wypuścił pączki (the shrub budded [sent forth buds]) i zakwitł (and blossomed), a potem jego grona (and then its clusters) wydały dojrzałe jagody (brought forth ripe berries).

Verse 11: W moim ręku (in my hand) był puchar faraona (was Pharaoh’s goblet). Zerwałem te jagody (I picked the berries [these berries]), wycisnąłem je do pucharu faraona (pressed them into Pharaoh’s goblet) i wręczyłem ów puchar faraonowi (and handed the goblet [that goblet] to Pharaoh).

Verses 12-13: Joseph says to the cupbearer: znaczenie snu jest takie (here is the meaning of the dream [the meaning of the dream is such]): trzy gałązki są to trzy dni (the three small branches are three days). Po upływie trzech dni (in three days’ time [after the passage of three days]) faraon wyświadczy ci łaskę (Pharaoh shall show you mercy) i przywróci cię na twój dawny urząd (and shall restore you to your former post). Będziesz podawał faraonowi puchar (you shall hand [shall be handing] to Pharaoh his goblet) tak samo jak przedtem (just as before), gdy byłeś jego podczaszym (when you were his cupbearer).

Verse 14: Jeśli nie zapomnisz o mnie (if you will not have forgotten me [if you will not forget about me]), kiedy będzie ci się dobrze działo (when it fares well with you [when it will be faring well with you]), okaż mi życzliwość (show me {this} kindness): wspomnij o mnie faraonowi (mention me to Pharaoh [mention about me to Pharaoh]), aby mnie uwolnił z tego miejsca (that he may free me from this place).

Verse 15: Bo przemocą (for by force) zostałem uprowadzony (was I taken away) z kraju Hebrajczyków (from the land of the Hebrews), a i tu również nie popełniłem (nor have I committed here) nic takiego (anything of the sort), za co należałoby mnie wtrącić do tego lochu (that [{in return} for which] one ought to have thrown me into this dungeon).

Wersety 16-23

  • kosz (m.), basket
  • pieczywo (n.), breadstuffs
  • wydziobywać (impf.), to peck up/out
  • ściąć (pf.), to cut off
  • powiesić (pf.), to hang
  • rozdziobywać (impf.), to peck at
  • urodziny (pl.), birthday

Review: przełożony (m., superior, chief), nadworny (court), piekarz (m., baker), widzieć (impf., to see), dobrze (well), sen (m., dream), wytłumaczyć (pf., to explain, to interpret), rzec (pf., to say), trzymać (impf., to hold, to keep), głowa (f., head), biały (white), wierzch (m., top, surface), znajdować się (impf., to be found), wszelki (every, all), wyrabiać (impf., to produce, to make), faraon (m., pharaoh), ptactwo (n., fowl), odpowiedzieć (pf., to respond), znaczenie (n., meaning, significance), trzy (three), dzień (m., day), rozkazać (pf., to order, to command), ciało (n., body, flesh), drzewo (n., tree), ptak (m., bird), trzeci (third), wyprawić (pf., to give {feast}), uczta (f., feast), dworzanin (m., courtier), obecność (f., presence), kazać (impf., to order, to command), sprowadzić (pf., to bring), więzienie (n., prison), podczaszy (m., cupbearer), przywrócić (pf., to restore), dawny (former), urząd (m., office, post), podawać (impf., to serve, to hand), puchar (m., goblet), powiesić (pf., to hang), zapowiedzieć (pf., to announce, to foretell), pamiętać (impf., to remember), jednak (however), zapomnieć (pf., to forget).

Verse 16: Przełożony nadwornych piekarzy (the chief of the court bakers), widząc, że Józef dobrze sen wytłumaczył (seeing that Joseph had intrepreted the dream favourably [well]), rzekł do niego (said to him): ja zaś miałem taki sen (I, for my part, had the following dream [had such dream]): trzymałem na głowie (I was holding on my head) trzy kosze białego pieczywa (three baskets of white breadstuffs).

Verse 17: W koszu, który był na wierzchu (in the uppermost basket [in the basket which was at the top]), znajdowało się wszelkie pieczywo (were all manner of breadstuffs [were found all the breadstuffs]), jakie wyrabia piekarz dla faraona (that a baker prepares for Pharaoh). A ptactwo wydziobywało je z tego kosza (and the birds were pecking them up from the basket [from this basket]), który był na mojej głowie (which was on my head).

Verse 18: Józef tak odpowiedział (Joseph responded thus): znaczenie snu jest takie (here is the meaning of the dream [the meaning of the dream is such]): trzy koszeto trzy dni (the three baskets are three days).

Verse 19: Za trzy dni (in three days’ time) faraon rozkaże ściąć ci głowę (Pharaoh shall have your head cut off [Pharaoh shall order to cut off unto you the head]) i powiesić twe ciało na drzewie (and your body hung from a tree [and {shall order} to hang your body on a tree]). Wtedy ptaki będą rozdziobywały twe ciało: the birds shall then peck (shall then be pecking) at your flesh.

Declension of drzewo (n.)

sing. pl.
nom. drzewo drzewa
gen. drzewa drzew
dat. drzewu drzewom
acc. drzewo drzewa
instr. drzewem drzewami
loc. drzewie drzewach
voc. drzewo drzewa

Verse 20: Na trzeci dzień (on the third day), w dniu swoich urodzin (on his birthday [on the day of his birthday]), faraon wyprawił ucztę dla swych dworzan (Pharaoh gave a feast for his courtiers). I wtedy w ich obecności (and then in their presence) kazał sprowadzić z więzienia przełożonego podczaszych i przełożonego piekarzy (he had the chief cupbearer and chief baker brought out of the prison; he ordered the the chief cupbearer and chief baker be brought out of the prison).

Verse 21: Przełożonego podczaszych przywrócił na dawny urząd podczaszego (he restored the chief cupbearer to his former post of cupbearer); podawał więc on puchar faraonowi (he therefore handed [was handing] to Pharaoh his goblet).

Verse 22: Przełożonego piekarzy zaś kazał powiesić (as for the chief baker, he had him hanged [he ordered to hang {him}])jak im zapowiedział Józef (as Joseph had foretold him).

Verse 23: Przełożony podczaszych nie pamiętał jednak o Józefie (but the chief cupbearer did not remember Joseph [was not remembering about Joseph]), zapomniał o nim (he forgot him [he forgot about him]).