Polish language series: Rdz 40, Józef wyjaśnia sny

In the fortieth chapter of the book of Genesis, Joseph interprets the dream of the head cupbearer and of the superior of the court bakers of the Egyptian king: Józef wyjaśnia sny (Joseph interpreteth dreams). The imperfective wyjaśniać means to interpret.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 40

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 40. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-8

  • podczaszy (m.), cupbearer
  • nadworny, court-
  • piekarz (m.), baker
  • główny, head-
  • znaczenie (n.), meaning
  • rano (n.), morning
  • zafrasowany, worried
  • zasępiony, dejected
  • wytłumaczyć (pf.), to explain
  • wytłumaczenie (n.), explanation

Review: wydarzenie (n., occurrence), król (m., king), egipski (Egyptian), dopuścić się (pf., to commit), wykroczenie (n., transgression), przeciwko (against), pan (m., lord), faraon (m., pharaoh), rozgniewać się (pf., to become angered), oba (both), dworzanin (m., courtier), przełożony (m., superior), oddać (pf., to render), straż (f., guard), więzienie (n., prison), właśnie (squarely), przebywać (impf., to sojourn), tenże (this same), powierzyć (pf., to entrust), opieka (f., care), usługiwać (impf., to wait on), jakiś (some), czas (m., time), sam (the same), noc (f., night), sen (m., dream), różny (various), przyjść (pf., to come), zobaczyć (pf., to see), zapytać (pf., to ask), czemu (why), dzisiaj (today), twarz (f., face), odpowiedzieć (pf., to respond), nikt (not a one), móc (impf., to be able), rzec (pf., to say), wszak (for indeed), należeć (impf., to belong), opowiedzieć (pf., to recount).

Verse 1: Po tych wydarzeniach (after these occurrences) podczaszy i nadworny piekarz króla egipskiego (the cupbearer and the court baker of the Egyptian king) dopuścili się wykroczenia (committed a transgression) przeciwko swemu panu, przeciwko królowi egipskiemu (against their lord, against the Egyptian king).

Verses 2-3: Faraon (the pharaoh), rozgniewawszy się na obu tych dworzan (in having become angered against both these courtiers), głównego podczaszego i przełożonego nadwornych piekarzy (the head cupbearer and the superior of the court bakers), oddał ich pod straż przełożonego dworzan (rendered them under guard of the superior of the courtiers), do więzienia tam właśnie, gdzie przebywał Józef (squarely thither unto the prison where Joseph was sojourning).

Declension of oba (plural only)

m. (pers.) m. (npers.),
n.
f.
nom.,
voc.
obaj oba obie
gen. obu obu obu
dat. obu obu obu
acc. obu
oba obie
instr. oboma oboma obiema
loc. obu obu obu

m. (pers.), masculine personal
m. (npers.), masculine non-personal

Verses 4-5: Tenże przełożony dworzan (this same superior of the courtiers) powierzył ich opiece Józefa (entrusted them in the care of Joseph), który miał im usługiwać (who was to wait on them). A gdy przebywali jakiś czas w więzieniu (and when they had been sojourning some time in prison), obaj (both)podczaszy i piekarz nadworny króla egipskiego (the cupbearer and the court baker of the Egyptian king)tej samej nocy obaj mieli sen (on the same night both had a dream) o różnych znaczeniach (of various meanings).

Verse 6: Kiedy Józef przyszedł do nich z rana (when Joseph came unto them in the morning), zobaczył, że byli zafrasowani (he saw that they were worried).

Verse 7: Zapytał więc obu tych dworzan faraona (he therefore asked both these courtiers of the pharaoh), którzy wraz z nim przebywali w więzieniu (who together with him were sojourning in the prison): czemu to dzisiaj (why is it that today) macie twarze tak zasępione? (ye have faces so dejected?).

Declension of twarz (f.)

sing. pl.
nom. twarz twarze
gen. twarzy twarzy
dat. twarzy twarzom
acc. twarz twarze
instr. twarzą twarzami
loc. twarzy twarzach
voc. twarzy twarze

Verse 8: Odpowiedzieli mu (they responded unto him): mieliśmy sen (we have had a dream) i nie ma nikogo (and there is not a one), kto mógłby nam go wytłumaczyć (who would be able to explain it unto us). Rzekł do nich Józef (Joseph said unto them): wszak wytłumaczenia należą do Boga (for indeed explanations belong unto God). Opowiedzcie mi je: recount them unto me. — Learn or review the imperfective past conjugation of mieć in its masculine and feminine forms (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) miałem (1.ps); miałeś (2.ps); miał (3.ps); mieliśmy (1.ps); mieliście (2.ps); mieli (3.ps); (feminine) miałam (1.ps); miałaś (2.ps); miała (3.ps); miałyśmy (1.ps); miałyście (2.ps); miały (3.ps).

Declension of nikt

nom. nikt
gen. nikogo
dat. nikomu
acc. nikogo
instr. nikim
loc. nikim
voc. nikt

Wersety 9-15

  • rosnąć (impf.), to grow
  • pączek (m.), bud
  • zakwitnąć (pf.), to blossom
  • grono (n.), cluster
  • dojrzały, mature
  • jagoda (f.), berry
  • puchar (m.), winecup
  • wycisnąć (pf.), to press forth
  • wręczyć (pf.), to put in hand
  • urząd (m.), office
  • podawać (impf.), to serve
  • dziać się (impf.), to come about
  • wspomnieć (pf.), to remember
  • uwolnić (pf.), to free
  • należałoby, one ought
  • wtrącić (pf.), to thrust in
  • loch (m.), dungeon

Review: główny (head), podczaszy (m., cupbearer), opowiedzieć (pf., to recount), sen (m., dream), widzieć (impf., to behold), krzew (m., bush), winny (wine-), trzy (three), gałązka (f., spray), wypuścić (pf., to let go forth), wydać (pf., to give forth), ręka (f., hand), faraon (m., pharaoh), zerwać (pf., to break {off}), rzec (pf., to say), znaczenie (n., meaning), taki (such), trzy (three), dzień (m., day), upływ (m., course), wyświadczyć (pf., to show), łaska (f., grace), przywrócić (pf., to restore), dawny (former), przedtem (earlier), zapomnieć (pf., to forget), dobrze (well), okazać (pf., to show), życzliwość (f., kindness), miejsce (n., place), przemoc (f., force), zostać (pf., to get), uprowadzić (pf., to lead off), kraj (m., country), Hebrajczyk (m., Hebrew), tu (here), również (also), popełnić (pf., to commit), nic (not a thing).

Verse 9: Wtedy główny podczaszy (then the head cupbearer) tak opowiedział Józefowi swój sen (so recounted unto Joseph his dream): widziałem we śnie krzew winny (I beheld in dream a wine bush), który rósł przede mną (which was growing before me).

Declension of sen (m.)

sing. pl.
nom. sen sny
gen. snu snów
dat. snowi snom
acc. sen sny
instr. snem snami
loc. śnie snach
voc. śnie sny

Verse 10: Na tym zaś krzewie (now on this bush) były trzy gałązki (were three sprays). Krzew wypuścił pączki i zakwitł (the bush let go forth buds and it blossomed), a potem jego grona wydały dojrzałe jagody (and then its clusters gave forth mature berries).

Verse 11: W moim ręku (in my hand) był puchar faraona (was the pharaoh’s winecup). Zerwałem te jagody (I broke off these berries), wycisnąłem je do pucharu faraona (pressed them forth into the pharaoh’s winecup) i wręczyłem ów puchar faraonowi (and put in hand that winecup unto the pharaoh).

Verse 12: Józef rzekł do niego (Joseph said unto him): znaczenie snu jest takie (the meaning of the dream is such): trzy gałązki są to trzy dni (the three sprays are three days).

Verse 13: Po upływie trzech dni (after the course of three days) faraon wyświadczy ci łaskę (the pharaoh will show thee grace) i przywróci cię na twój dawny urząd (and will restore thee unto thy former office). Będziesz podawał faraonowi puchar (thou wilt be serving unto the pharaoh the winecup) tak samo jak przedtem (so the same as earlier), gdy byłeś jego podczaszym (when thou wast his cupbearer).

Verse 14: Jeśli nie zapomnisz o mnie (if thou will not forget about me), kiedy będzie ci się dobrze działo (when it will be coming about well for thee), okaż mi życzliwość (show me kindness): wspomnij o* mnie faraonowi (remember me unto the pharaoh), aby mnie uwolnił z tego miejsca (that he may free me from this place). — *As with the first instance of o at the start of this verse (jeśli nie zapomnisz o mnie), this second instance thereof may be read as about; that said, I have not carried it over into the English, for it results in the less-comprehensible wording of remember about me unto the pharaoh. It is possible to transfer neither of the two instances of o into the English (if thou will not forget me and remember me unto the pharaoh), but I have elected to maintain at least the one, that the student of Polish may direct his attention thereto.

Verse 15: Bo przemocą zostałem uprowadzony (for by force was I led off) z kraju Hebrajczyków (from the country of the Hebrews), a i tu również nie popełniłem nic takiego (and also here have I not committed such a thing), za co należałoby mnie wtrącić do tego lochu (for which one ought to have thrust me into this dungeon).

Wersety 16-23

  • kosz (m.), basket
  • pieczywo (n.), breadstuff
  • wydziobywać (impf.), to peck forth
  • ściąć (pf.), to cut off
  • powiesić (pf.), to hang
  • rozdziobywać (impf.), to peck away at
  • urodziny (pl.), birthday

Review: przełożony (m., superior), nadworny (court-), piekarz (m., baker), widzieć (impf., to behold), dobrze (well), sen (m., dream), wytłumaczyć (pf., to explain), rzec (pf., to say), taki (such), trzymać (impf., to hold), głowa (f., head), biały (white), wierzch (m., top), znajdować się (impf., to be found), wszelki (every), wyrabiać (impf., to produce), faraon (m., pharaoh), ptactwo (n., fowl), odpowiedzieć (pf., to respond), znaczenie (n., meaning), trzy (three), dzień (m., day), rozkazać (pf., to order), ciało (n., body, flesh), drzewo (n., tree), ptak (m., bird), trzeci (third), wyprawić (pf., to send off), uczta (f., feast), dworzanin (m., courtier), obecność (f., presence), kazać (impf., to bid), sprowadzić (pf., to bring), więzienie (n., prison), podczaszy (m., cupbearer), przywrócić (pf., to restore), dawny (former), urząd (m., office), podawać (impf., to serve), puchar (m., winecup), zapowiedzieć (pf., to foretell), pamiętać (impf., to remember), jednak (however), zapomnieć (pf., to forget).

Verse 16: Przełożony nadwornych piekarzy (the superior of the court bakers), widząc, że Józef dobrze sen wytłumaczył (in beholding that Joseph had explained the dream well), rzekł do niego (said unto him): ja zaś miałem taki sen (I, for my part, have had such dream): trzymałem na głowie (I was holding on {my} head) trzy kosze białego pieczywa (three baskets of white breadstuff).

Verse 17: W koszu, który był na wierzchu (in the basket which was on top), znajdowało się wszelkie pieczywo (was found every breadstuff), jakie wyrabia piekarz dla faraona (which a baker produceth for the pharaoh). A ptactwo wydziobywało je z tego kosza (and the fowl would peck it forth from this basket), który był na mojej głowie (which was on my head).

Verse 18: Józef tak odpowiedział (Joseph so responded): znaczenie snu jest takie (the meaning of the dream is such): trzy koszeto trzy dni (the three baskets are three days).

Verse 19: Za trzy dni (in three days) *faraon rozkaże ściąć ci głowę* (the pharaoh will order cut off thy head) i powiesić twe ciało+ na drzewie (and hang thy body on a tree). Wtedy ptaki (then the birds) będą rozdziobywały twe ciało+ (will be pecking away at thy flesh). — *Taken apart: faraon (the pharaoh) rozkaże (will order) ściąć (cut off) ci (unto thee) głowę (the head). +The Polish ciało may be read as either body or flesh; in this verse, the same word ciało appears twice, but I have rendered it as body in its first instance and, following on from the Hebrew, as flesh in its second. If one refer not to the Hebrew, it would also be justifiable to translate będą rozdziobywały twe ciało as will be pecking away at thy body, based solely on the Polish.

Declension of drzewo (n.)

sing. pl.
nom. drzewo drzewa
gen. drzewa drzew
dat. drzewu drzewom
acc. drzewo drzewa
instr. drzewem drzewami
loc. drzewie drzewach
voc. drzewo drzewa

Verse 20: Na trzeci dzień (on the third day), w dniu swoich urodzin (in the day of his birthday), faraon wyprawił ucztę dla swych dworzan (the pharaoh sent off a feast for his courtiers). I wtedy w ich obecności (and then in their presence) kazał sprowadzić z więzienia (bade he bring from the prison) przełożonego podczaszych i przełożonego piekarzy (the superior of the cupbearers and the superior of the bakers).

Verse 21: Przełożonego podczaszych (the superior of the cupbearers) przywrócił na dawny urząd podczaszego (did he restore unto {his} former office of cupbearer); podawał więc on puchar faraonowi (he would therefore serve the winecup unto the pharaoh).

Verse 22: Przełożonego piekarzy zaś kazał powiesić (but the superior of the bakers bade he hang)jak im zapowiedział Józef (as Joseph had foretold them).

Verse 23: Przełożony podczaszych nie pamiętał jednak o Józefie (the superior of the cupbearers would however remember not about Joseph); zapomniał o nim (he forgot about him).