Polish language series: Rdz 37, Józef sprzedany przez braci

The thirty-seventh chapter of the book of Genesis relates the following subject matter: dzieje potomków Jakuba (history of the descendants of Jacob); Józef sprzedany przez braci (Joseph sold by his brothers).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 37

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 37. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-4

  • siedemnastoletni, seventeen-year-old
  • pasać (impf.), to feed, to pasture, to graze
  • rękaw (m.), sleeve
  • zdobyć się (pf.), to bring oneself

Review: mieszkać (impf., to dwell), kraj (m., land, country), zatrzymać się (pf., to stay, to stop), ojciec (m., father), czyli (that is to say), dzieje (pl., history), potomek (m., descendant), chłopiec (m., boy), wraz z (along with), brat (m., brother), syn (m., son), żona (f., wife), trzoda (f., flock), donieść (pf., to inform), źle (badly, wrong, ill), mówić (impf., to speak), miłować (impf., to love), najbardziej (the most), wszystek (all, every), urodzić się (pf., to be born), podeszły (advanced {in age}), rok (m., year), sprawić (pf., to cause, to make), długi (long), szata (f., garment), widzieć (impf., to see), kochać (impf., to love), bardziej niż (more than), znienawidzić (pf., to come to hate), móc (impf., may, can to be able), przyjaźnie (amicably), porozmawiać (pf., to talk, to converse).

Verse 1: Jakub mieszkał w kraju (Jacob dwelt [was dwelling] in the land), w którym zatrzymał się jego ojciec (where his father had sojourned [in which his father had stayed]), czyli w Kanaanie (that is to say, in Canaan).

Verse 2: Oto są dzieje potomków Jakuba: this is the history of the descendants of Joseph. Józef jako chłopiec siedemnastoletni (Joseph, as a seventeen-year-old boy) wraz ze swymi braćmi (along with his brothers), synami żon jego ojca Bilhy i Zilpy (the sons of his father’s wives Bilhah and Zilpah), pasał trzody (was feeding the flock). Doniósł on ojcu (he informed his father), że źle mówiono o tych jego synach (that ill was being spoken of these his sons [that one was speaking ill about these his sons]).

Declension of brat (m.)

sing. pl.
nom. brat bracia
gen. brata braci
dat. bratu braciom
acc. brata braci
instr. bratem braćmi
loc. bracie braciach
voc. bracie bracia

Verse 3: Izrael miłował Józefa najbardziej (Israel loved [was loving] Joseph the most) ze wszystkich swych synów (of all his sons), gdyż urodził mu się on (for he had been born to him) w podeszłych jego latach (in his late years). Sprawił mu też długą szatę z rękawami: and he made a long garment with sleeves for him.

bardzobardziejnajbardziej
very muchmorethe most

Verse 4: Bracia Józefa widząc (Joseph’s brothers, upon seeing), że ojciec kocha go bardziej niż wszystkich (that their father loved [was loving] him more than any other [more than all]), tak go znienawidzili (so came to hate him), że nie mogli zdobyć się na to (that they were unable to bring themselves [bring themselves to this]), aby przyjaźnie z nim porozmawiać (to speak a friendly word to him [that they might converse amicably with him]).

Wersety 5-11

  • zapałać (pf.), to be inflamed
  • śnić się (impf.), to appear in a dream
  • wiązać (impf.), to tie, to bind
  • snop (m.), sheaf
  • stanąć (pf.), to stand up(right)
  • koło (n.), circle
  • władca (m.), ruler
  • nienawidzić (impf.), to hate
  • wypowiedź (f.), utterance, pronouncement
  • księżyc (m.), moon
  • skarcić (pf.), to rebuke, to reprimand
  • zapamiętać (pf.), to remember, to keep in mind

Review: pewien (a, certain, one), raz (m., time), sen (m., dream), opowiedzieć (pf., to tell, to relate), brat (m., brother), większy (greater), nienawiść (f., hatred), mówić (impf., to speak), posłuchać (pf., to listen), środek (m., middle), pole (n., field), podnieść się (pf., to arise), otoczyć (pf., to surround), oddać pokłon (pf., to bow down), rzec (pf., to say), król (m., king), panować (impf., to rule), rządzić (impf., to govern), bardziej (more), powód (m., cause, reason), inny (another), słońce (n., sun), jedenaście (eleven), gwiazda (f., star), powiedzieć (pf., to say, to tell), znaczyć (impf., to mean, to signify), ów (that, the said), matka (f., mother), przyjść (pf., to arrive, to come), oddawać pokłon (impf., to bow down), ziemia (f., earth), podczas gdy (whilst, when, as), zazdrościć (impf., to envy, to be jealous).

Verse 5: Pewnego razu Józef miał sen: once (a certain time) Joseph had a dream. I gdy opowiedział go braciom swym (and when he related it to his brothers), ci zapałali (they [these ones] became inflamed) jeszcze większą nienawiścią do niego (with yet greater hatred for him).

wielki większynajwiększy
greatgreatergreatest

Verse 6: Mówił im bowiem (for he said [was saying] to them): posłuchajcie, jaki miałem sen (listen to the dream that I have had). Familiarise yourself with perfective future of posłuchać, as well as the imperative (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (perfective future) posłucham (1.ps); posłuchasz (2.ps); posłucha (3.ps); posłuchamy (1.pp); posłuchacie (2.pp); posłuchają (3.pp); (imperative) posłuchaj (2.ps); niech posłucha (3.ps); posłuchajmy (1.pp); posłuchajcie (2.pp); niech posłuchają (3.pp).

Verse 7: Śniło mi się (it appeared [was appearing] to me in my dream), że wiązaliśmy snopy (that we were binding sheaves) w środku pola (in the middle of the field) i wtedy snop mój podniósł się i stanął (and then my sheaf arose and stood upright), a snopy wasze otoczyły go kołem (whereas your sheaves gathered round [surrounded it in a circle]) i oddały mu pokłon (and bowed down to it).

Verse 8: Rzekli mu bracia (his brothers said to him): czyż miałbyś jako król panować nad nami (do you mean to rule over us as a king) i rządzić nami jak władca? (and govern us as a ruler?). I jeszcze bardziej go nienawidzili (and they hated [were hating] him even more) z powodu jego snów i wypowiedzi (on account of his dreams and his talk [utterance]).

Declension of sen (m.)

sing. pl.
nom. sen sny
gen. snu snów
dat. snowi snom
acc. sen sny
instr. snem snami
loc. śnie snach
voc. śnie sny

Verse 9: A potem miał on jeszcze inny sen (and then he had yet another dream) i tak opowiedział go swoim braciom (and related it to his brothers so): śniło mi się jeszcze (it again appeared [was appearing] to me in my dream), że słońce, księżyc i jedenaście gwiazd (that the sun, moon and eleven stars) oddają mi pokłon (were bowing [are bowing] down to me).

Verse 10: A gdy to powiedział ojcu i braciom (and when he related this to his father and brothers), ojciec skarcił go mówiąc (his father reprimanded him, saying): co miałby znaczyć ów sen? (what is the meaning of this dream [what should (would have to) mean that dream]?). Czyż ja, matka twoja i twoi bracia mielibyśmy przyjść do ciebie (are we to come to you — I, your mother and your brothers) i oddawać ci pokłon aż do ziemi? (and bow down to the ground before you [and pay (grant) obeisance to you as far as the ground]?).

Verse 11: Podczas gdy bracia zazdrościli Józefowi (whereas his brothers envied Joseph [whilst the brothers were envying Joseph]), ojciec jego zapamiętał sobie ów sen (his father kept the dream [that dream] in mind).

Wersety 12-22

  • zdrowy, well, healthy
  • wrzucić (pf.), to throw, to cast
  • którykolwiek, whichever, any
  • zwierz (m.), beast, animal
  • pożreć (pf.), to devour
  • zabijać (impf.), to kill
  • doprowadzać (impf.), to bring about, to cause
  • rozlew (m.), overflow, spilling

Review: brat (m., brother), pójść (pf., to go), paść (impf., to feed, to pasture), trzoda (f., flock), rzec (pf., to say), wiedzieć (impf., to know), chcieć (impf., to want), posłać (pf., to send), odpowiedzieć (pf., to respond), gotów (prepared, ready), iść (impf., to go), zobaczyć (pf., to see), stać się (pf., to happen, to occur), opowiedzieć (pf., to tell, to relate), wyprawić (pf., to send off), dolina (f., valley), błąkać się (impf., to wander, to roam), pole (n., field), spotkać (pf., to meet, to come across), pewien (a, certain, one), człowiek (m., man), zapytać (pf., to ask), kto (who), szukać (impf., to look for, to seek), prosić (impf., to pray, to entreat), odejść (pf., to leave, to depart), stąd (from here), słyszeć (impf., to hear), mówić (impf., to say), chodzić (impf., to go), udać się (pf., to go, to proceed), znaleźć (pf., to find), ujrzeć (pf., to see), z daleka (from afar), zanim (before), zbliżyć się (pf., to draw near), postanowić (pf., to decide, to resolve), podstępnie (deceitfully, with guile), zgładzić (pf., to kill), między (between), nadchodzić (impf., to approach, to come), miewać (impf., to keep having, to get periodically), sen (m., dream), zabić (pf., to kill), studnia (f., well), powiedzieć (pf., to say), dziki (wild), zobaczyć (pf., to see), usłyszeć (pf., to hear), ocalić (pf., to save, to rescue), ręka (f., hand), krew (f., blood), pustkowie (n., wasteland), podnosić (pf., to raise), zwrócić (pf., to restore, to return), ojciec (m., father).

Verses 12-13: Kiedy bracia Józefa poszli paść trzody do Sychem (when Joseph’s brothers had gone to Shechem to pasture the flocks), Izrael rzekł do niego (Israel said to him): wiesz, że bracia twoi pasą trzodę w Sychem (you know that your brothers are pasturing the flock at Shechem); chcę cię więc posłać do nich (so I am going [I want] to send you to them). Odpowiedział mu [Józef] (Joseph responded to him): jestem gotów (I am ready). Of the perfective pójść, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) poszedłem (1.ps); poszedłeś (2.ps); poszedł (3.ps); poszliśmy (1.pp); poszliście (2.pp); poszli (3.pp); (feminine) poszłam (1.ps); poszłaś (2.ps); poszła (3.ps); poszłyśmy (1.pp); poszłyście (2.pp); poszły (3.pp).

Verse 14: Wtedy [Jakub] rzekł do niego (then Jacob said to him): idź i zobacz, czy bracia twoi są zdrowi (go and see that your brothers are well) i czy trzodom nic się nie stało (and that nothing has befallen the flocks), a potem mi opowiesz (and then tell me). Po czym wyprawił go z doliny Hebronu (he thereupon sent him from the valley of Hebron), a on poszedł do Sychem (and he went to Shechem). Learn the following related language: co się stało? (what is the matter?); co mu się stało? (what has come over him?; what has happened to him?); co się z nim stało? (what has become of him?).

Declension of trzoda (f.)

sing. pl.
nom. trzoda trzody
gen. trzody trzód
dat. trzodzie trzodom
acc. trzodę trzody
instr. trzodą trzodami
loc. trzodzie trzodach
voc. trzodo trzody

Verse 15: I błąkającego się po polu (and as he was wandering in the field [and wandering in the field]) spotkał go pewien człowiek (a man came upon him). Zapytał go więc ów człowiek (the man [that man] therefore asked him): kogo szukasz? (whom are you looking for?). Błąkającego się is in the accusative; it therefore aligns with the accusative go (that is, Joseph), and not with the nominative pewien człowiek.

Verse 16: Joseph responds: szukam moich braci (I am looking for my brothers); powiedz mi, proszę (please tell me [tell me, I pray]), gdzie oni pasą trzody (where they are pasturing the flocks).

Verse 17: A na to ów człowiek (and to that the man said [and at this that man]): odeszli stąd (they have departed from here), ale słyszałem, jak mówili (but I heard [was hearing] them saying): chodźmy do Dotain (let us go to Dothan). Józef udał się więc za swymi braćmi (Joseph therefore followed [went behind] his brothers) i znalazł ich w Dotain (and found them at Dothan). Familiarise yourself with the present tense of the imperfective chodzić, as well as the imperative (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (present tense) chodzę (1.ps); chodzisz (2.ps); chodzi (3.ps); chodzimy (1.pp); chodzicie (2.pp); chodzą (3.pp); (imperative) chodź (2.ps); niech chodzi (3.ps); chodźmy (1.pp); chodźcie (2.pp); niech chodzą (3.pp).

Verses 18-19: Oni ujrzeli go z daleka (they saw him from afar) i zanim się do nich zbliżył (and before he had drawn near to them), postanowili podstępnie go zgładzić (they conspired [resolved with guile] to kill him), mówiąc między sobą (saying amongst themselves): oto nadchodzi ten (here comes the one), który miewa sny (who keeps having dreams).

Verse 20: Teraz zabijmy go (let us now kill him) i wrzućmy do którejkolwiek studni (and let us throw {him} into some well), a potem powiemy (and then we shall say): dziki zwierz go pożarł (a wild beast has devoured him); zobaczymy, co będzie z jego snów (we shall see what comes of [will be of] his dreams). Learn the perfective future of zabić, as well as the imperative (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (perfective future) zabiję (1.ps); zabijesz (2.ps); zabije (3.ps); zabijemy (1.pp); zabijecie (2.pp); zabiją (3.pp); (imperative) zabij (2.ps); niech zabije (3.ps); zabijmy (1.pp); zabijcie (2.pp); niech zabiją (3.pp).

Verse 21: Gdy to usłyszał Ruben (when Reuben heard this), [postanowił] ocalić go z ich rąk (he resolved to save him from their hands); rzekł więc (so he said): nie zabijajmy go (let us not kill [be killing] him).

Verse 22: I mówił Ruben do nich (and Reuben said [was saying] to them): nie doprowadzajcie do rozlewu krwi (shed no blood [do not bring about the spilling of blood]). Wrzućcie go do studni (cast him into the well), która jest tu na pustkowiu (which is here in the wasteland), ale ręki nie podnoście na niego (but do not raise your hands [your hand] against him). Chciał on bowiem ocalić go z ich rąk (for he intended [was wanting] to save him from their hands), a potem zwrócić go ojcu (and then restore him to his father). Rozlew krwi: bloodshed, spilling of blood.

Wersety 23-30

  • zedrzeć (pf.), to tear/strip off
  • odzienie (n.), clothing, clothes
  • pochwycić (pf.), to seize, to apprehend
  • pusty, empty
  • dal (f.), distance
  • kupiec (m.), merchant
  • izmaelski, Ishmaelite
  • nieść (impf.), to carry, to bear
  • korzeń (m.) root
  • olejek (m.), oil
  • pachnący, fragrant, aromatic
  • ujawnić (pf.), to reveal
  • madianicki, Midianite
  • mijać (impf.), to pass by
  • rozedrzeć (pf.), to tear, to rend

Review: przybyć (pf., to arrive, to come), brat (m., brother), długi (long), szata (f., garment), rękaw (m., sleeve), wrzucić (pf., to throw, to cast), studnia (f., well), pozbawić (pf., to deprive), woda (f., water), zasiąść (pf., to sit down), posiłek (m., meal), ujrzeć (pf., to see), iść (impf., to go), wielbłąd (m., camel), wonny (fragrant, aromatic), żywica (f., resin), rzec (pf., to say), przyjść (pf., to arrive, to come), zabić (pf., to kill), zbrodnia (f., crime), chodzić (impf., to go), sprzedać (pf., to sell), Izmaelita (m., Ishmaelite), zabijać (impf., to kill), wszak (after all), usłuchać (pf., to heed, to obey), wyciągnąć (pf., to extricate, to pull out), spiesznie (quickly, hurriedly), dwadzieścia (twenty), sztuka (f., piece), srebro (n., silver), zabrać (pf., to take away/along), Egipt (m., Egypt), wrócić (pf., to return), zobaczyć (pf., to see), zawołać (pf., to call out, to exclaim), chłopiec (m., boy, lad), dokąd (whereto).

Verse 23: Gdy Józef przybył do swych braci (when Joseph came up to his brothers), oni zdarli z niego jego odzienie (they stripped him of his clothing)długą szatę z rękawami (the long garment with sleeves), którą miał na sobie (which he was wearing [was having on himself]). Study the masculine and feminine of the past tense of the perfective zedrzeć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) zdarłem (1.ps); zdarłeś (2.ps); zdarł (3.ps); zdarliśmy (1.pp); zdarliście (2.pp); zdarli (3.pp); (feminine) zdarłam (1.ps); zdarłaś (2.ps); zdarła (3.ps); zdarłyśmy (1.pp); zdarłyście (2.pp); zdarły (3.pp).

Verse 24: I pochwyciwszy go (and having seized him), wrzucili do studni (they cast {him} into the well): studnia ta była pusta (this well was empty), pozbawiona wody (devoid of water).

Verse 25: Kiedy potem zasiedli do posiłku (when they then sat down to a meal), ujrzeli z dala (they saw from a distance) idących z Gileadu kupców izmaelskich (Ishmaelite merchants coming [going] from Gilead), których wielbłądy niosły (whose camels were bearing) wonne korzenie (fragrant roots), żywicę (resin) i olejki pachnące (and aromatic oils); szli oni do Egiptu (they were going to Egypt). Of the imperfective iść, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) szedłem (1.ps); szedłeś (2.ps); szedł (3.ps); szliśmy (1.pp); szliście (2.pp); szli (3.pp); (feminine) szłam (1.ps); szłaś (2.ps); szła (3.ps); szłyśmy (1.pp); szłyście (2.pp); szły (3.pp).

Verse 26: Wtedy Juda rzekł do swych braci (Judah then said to his brothers): cóż nam przyjdzie z tego (what ever do we gain [what ever will come of this to us]), gdy zabijemy naszego brata (by killing our brother [when we shall kill our brother]) i nie ujawnimy naszej zbrodni? (and concealing our crime [and shall not reveal our crime]?).

Verse 27: Chodźcie (come on then), sprzedamy go Izmaelitom (we shall sell him to the Ishmaelites). Nie zabijajmy go (let us not kill him [let us not be killing him]), wszak jest on naszym bratem (he is after all our brother). I usłuchali go bracia: and his brothers heeded him.

Verse 28: I gdy kupcy madianiccy ich mijali (and when Midianite merchants were passing them by), wyciągnąwszy spiesznie Józefa ze studni (having quickly pulled Joseph out of the well), sprzedali go Izmaelitom (they sold him to the Ishmaelites) za dwadzieścia [sztuk] srebra (for twenty pieces of silver), a ci zabrali go z sobą do Egiptu (and they [these ones] took him away [took him away with themselves] to Egypt).

Verses 29-30: Gdy Ruben wrócił do owej studni (when Reuben returned to the well [to that well]) i zobaczył, że nie ma w niej Józefa (and saw that Joseph was not in it), rozdarł swoje szaty (he rent his garments) i przyszedłszy do braci (and having come up to his brothers), zawołał (exclaimed): chłopca nie ma (the lad is not there). A ja (as for me), dokąd ja mam iść? (where am I to go?).

Wersety 31-36

  • umoczyć (pf.), to soak, to dip
  • przywieźć (pf.), to bring
  • rozszarpać (pf.), to tear to pieces
  • przepasać (pf.), to girdle
  • wór (m.), sack
  • opłakiwać (impf.), to mourn, to lament
  • pocieszać (impf.), to console, to solace
  • zejść (pf.), to go down
  • Madianita (m.), Midianite
  • urzędnik (m.), official
  • faraon (m.), pharaoh
  • przełożony (m.), superior, chief

Review: wziąć (pf., to take), szata (f., garment), zabić (pf., to kill), młody (young), kozioł (m., goat), krew (f., blood), posłać (pf., to send), ojciec (m., father), rzec (pf., to say), znaleźć (pf., to find), zobaczyć (pf., to see), syn (m., son), rozpoznać (pf., to recognise, to discern), zawołać (pf., to call out, to exclaim), dziki (wild), zwierz (m., beast, animal), pożreć (pf., to devour), rozedrzeć (pf., to tear, to rend), biodro (n., hip), długi (long), czas (m., time), wszystek (all, every), córka (f., daughter), usiłować (impf., to attempt, to try), słuchać (impf., to listen, to heed), pociecha (f., consolation), mówić (impf., to say), smutek (m., sorrow, grief), nadal (as before), tymczasem (meanwhile), sprzedać (pf., to sell), dworzanin (m., courtier).

Verses 31-32: A oni wzięli szatę Józefa (and they took Joseph’s garment) i zabiwszy młodego kozła (and having killed a young goat), umoczyli ją we krwi (they dipped it in the blood), po czym tę szatę posłali ojcu (after which they sent the garment [this garment] to their father). Ci zaś, którzy ją przywieźli (as for those who brought it {to him}), rzekli (they said): znaleźliśmy ją (we have found this [it]); zobacz, czy to szata twego syna, czy nie (see whether it is your son’s garment or not). Of the perfective znaleźć, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) znalazłem (1.ps); znalazłeś (2.ps); znalazł (3.ps); znaleźliśmy (1.pp); znaleźliście (2.pp); znaleźli (3.pp); (feminine) znalazłam (1.ps); znalazłaś (2.ps); znalazła (3.ps); znalazłyśmy (1.pp); znalazłyście (2.pp); znalazły (3.pp).

Verse 33: [Jakub] rozpoznawszy ją (Jacob, having recognised it) zawołał (exclaimed): szata mego syna (my son’s garment); dziki zwierz go pożarł (a wild beast has devoured him); dziki zwierz rozszarpał Józefa (a wild beast has torn Joseph).

Verse 34: I Jakub rozdarł swoje szaty (and Jacob rent his garments), a potem przepasał biodra worem (and then girdled his loins with a sack{cloth}) i opłakiwał syna przez długi czas (and mourned [was mourning] his son for a long time).

Verse 35: Gdy zaś wszyscy jego synowie i córki usiłowali go pocieszać (but when all his sons and daughters sought [were seeking] to solace him), nie słuchał pociech (he turned a deaf ear to their consolations; he attended not to their consolations [he was not heeding (listening to) any consolations]), mówiąc (saying): już w smutku zejdę za synem moim do Szeolu (I shall at any moment follow my son down to Sheol [shall go down behind my son to Sheol] in grief). I ojciec jego [nadal] go opłakiwał: and his father mourned (was mourning) him as before. Szeol: Sheol, the abode of the dead.

Verse 36: Tymczasem (in the meantime) Madianici sprzedali Józefa w Egipcie Potifarowi (the Midianites sold Joseph in Egypt to Potiphar), urzędnikowi faraona (an official of Pharaoh), przełożonemu dworzan ({and} chief of {his} courtiers).