Polish language series: Rdz 37, Józef sprzedany przez braci

The thirty-seventh chapter of the book of Genesis recounts such matter: dzieje potomków Jakuba (the history of the descendants of Jacob); Józef sprzedany przez braci (Joseph sold by {his} brethren).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 37

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 37. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

  • siedemnastoletni, seventeen-year-old
  • pasać (impf.), to tend
  • rękaw (m.), sleeve
  • zdobyć się (pf.), to bring oneself

Review: mieszkać (impf., to dwell), kraj (m., country), zatrzymać się (pf., to halt oneself), ojciec (m., father), czyli (which is to say), oto (this is), dzieje (pl., history), potomek (m., descendant), chłopiec (m., lad), wraz z (together with), brat (m., brother), syn (m., son), żona (f., wife), trzoda (f., stock), donieść (pf., to report), źle (badly), mówić (impf., to speak), miłować (impf., to love), najbardziej (most), wszystek (all), urodzić się (pf., to be born), podeszły (advanced), rok (m., year), sprawić (pf., to make), długi (long), szata (f., garment), widzieć (impf., to behold), kochać (impf., to cherish), bardziej niż (more than), znienawidzić (pf., to come to hate), móc (impf., can), przyjaźnie (amicably), porozmawiać (pf., to talk).

Verse 1: Jakub mieszkał w kraju (Jacob would dwell in the country), w którym zatrzymał się jego ojciec (wherein his father had halted himself), czyli w Kanaanie (which is to say, in Canaan).

Verse 2: Oto są dzieje potomków Jakuba: this is the history of the descendants of Jacob. Józef jako chłopiec siedemnastoletni (Joseph, as a seventeen-year-old lad) wraz ze swymi braćmi (together with his brethren), synami żon jego ojca Bilhy i Zilpy (sons of Bilhah and Zilpah wives of his father), pasał trzody (would tend the stocks). Doniósł on ojcu (he reported to his father), że źle mówiono o tych jego synach (that one spoke badly of these his sons).

Declension of brat (m.)

sing. pl.
nom. brat bracia
gen. brata braci
dat. bratu braciom
acc. brata braci
instr. bratem braćmi
loc. bracie braciach
voc. bracie bracia

Verse 3: Izrael miłował Józefa najbardziej (Israel would love Joseph the most) ze wszystkich swych synów (of all his sons), gdyż urodził mu się on (for he had been born to him) w podeszłych jego latach (in his advanced years). Sprawił mu też długą szatę z rękawami: and he made for him a long garment with sleeves.

bardzobardziejnajbardziej
muchmoremost

Verse 4: Bracia Józefa (Joseph’s brethren) widząc, że ojciec kocha go (in beholding that {their} father would cherish him) bardziej niż wszystkich (more than all), tak go znienawidzili (so came to hate him), że nie mogli zdobyć się na to (that they could not bring themselves to this), aby przyjaźnie z nim porozmawiać (to talk amicably with him).

Wersety 5-11

  • zapałać (pf.), to become inflamed
  • śnić się (impf.), to come in dream
  • wiązać (impf.), to bind
  • snop (m.), sheaf
  • stanąć (pf.), to come to a stand
  • koło (n.), circle
  • władca (m.), ruler
  • nienawidzić (impf.), to hate
  • wypowiedź (f.), pronouncement
  • księżyc (m.), moon
  • skarcić (pf.), to rebuke
  • podczas gdy, whilst
  • zapamiętać (pf.), to take in mind

Review: pewien (a certain), raz (m., one time), sen (m., dream), opowiedzieć (pf., to recount), brat (m., brother), jeszcze (yet), większy (greater), nienawiść (f., hatred), mówić (impf., to speak), bowiem (for), posłuchać (pf., to hearken), środek (m., middle), pole (n., field), wtedy (then), podnieść się (pf., to lift oneself), otoczyć (pf., to surround), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), rzec (pf., to say), król (m., king), panować (impf., to rule), rządzić (impf., to dominate), bardziej (more), powód (m., cause), potem (then), inny (another), słońce (n., sun), jedenaście (eleven), gwiazda (f., star), powiedzieć (pf., to tell), ojciec (m., father), znaczyć (impf., to signify), ów (that), matka (f., mother), przyjść (pf., to come), oddawać (impf., to render), ziemia (f., ground), zazdrościć (impf., to be jealous).

Verse 5: Pewnego razu Józef miał sen: a certain time Joseph had a dream. I gdy opowiedział go braciom swym (and when he recounted it to his brethren), ci zapałali (these ones became inflamed) jeszcze większą nienawiścią do niego (with yet greater hatred for him).

wielki większynajwiększy
greatgreatergreatest

Verse 6: Mówił im bowiem (for he spoke to them): posłuchajcie, jaki miałem sen (hearken unto such dream which I have had). — Read over the perfective future of posłuchać, as well as the imperative (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (perfective future) posłucham (1.ps); posłuchasz (2.ps); posłucha (3.ps); posłuchamy (1.pp); posłuchacie (2.pp); posłuchają (3.pp); (imperative) posłuchaj (2.ps); niech posłucha (3.ps); posłuchajmy (1.pp); posłuchajcie (2.pp); niech posłuchają (3.pp).

Verse 7: Śniło mi się (it would come to me in dream), że wiązaliśmy snopy w środku pola (that we were binding sheaves in the middle of the field) i wtedy snop mój podniósł się i stanął (and then my sheaf lifted itself and came to a stand), a snopy wasze otoczyły go kołem (whereas your sheaves surrounded it in a circle) i oddały mu pokłon (and rendered obeisance to it).

Verse 8: Rzekli mu bracia (his brethren said to him): czyż miałbyś jako król panować nad nami (ought ever thou as king rule over us) i rządzić nami jak władca? (and dominate us as ruler?). I jeszcze bardziej go nienawidzili (and yet more would they hate him) z powodu jego snów i wypowiedzi (because [from cause] of his dreams and pronouncement).

Declension of sen (m.)

sing. pl.
nom. sen sny
gen. snu snów
dat. snowi snom
acc. sen sny
instr. snem snami
loc. śnie snach
voc. śnie sny

Verse 9: A potem miał on jeszcze inny sen (and then he had yet another dream) i tak opowiedział go swoim braciom (and so did he recount it to his brethren): śniło mi się jeszcze (it would yet come to me in dream), że słońce, księżyc i jedenaście gwiazd (that the sun, moon and eleven stars) oddają mi pokłon (were rendering obeisance to me).

Verse 10: A gdy to powiedział ojcu i braciom (and when he told this to {his} father and brethren), ojciec skarcił go mówiąc ({his} father rebuked him in speaking): co miałby znaczyć ów sen? (what ought signify that dream?). Czyż ja, matka twoja i twoi bracia mielibyśmy przyjść do ciebie (ought ever I, thy mother and thy brethren come to thee) i oddawać ci pokłon aż do ziemi? (and be rendering obeisance to thee down to the ground?).

Verse 11: Podczas gdy bracia zazdrościli Józefowi (whilst the brethren were jealous of Joseph), ojciec jego zapamiętał sobie ów sen (his father took in mind unto himself that dream).

Wersety 12-22

  • zdrowy, sound
  • wrzucić (pf.), to cast into
  • którykolwiek, whichever
  • zwierz (m.), beast
  • pożreć (pf.), to devour
  • zabijać (impf.), to kill
  • doprowadzać (impf.), to bring about
  • rozlew (m.), spilling

Review: brat (m., brother), pójść (pf., to go), paść (impf., to pasture), trzoda (f., stock), rzec (pf., to say), wiedzieć (impf., to know), chcieć (impf., to will), posłać (pf., to send), odpowiedzieć (pf., to respond), gotów (prepared), iść (impf., to go), zobaczyć (pf., to see), stać się (pf., to befall), opowiedzieć (pf., to recount), wyprawić (pf., to send off), dolina (f., valley), błąkać się (impf., to wander), pole (n., field), spotkać (pf., to meet), pewien (a certain), człowiek (m., man), zapytać (pf., to ask), szukać (impf., to seek), powiedzieć (pf., to tell, to say), prosić (impf., to entreat), odejść (pf., to depart), stąd (hence), słyszeć (impf., to hear), mówić (impf., to speak), chodzić (impf., to go), udać się (pf., to go), znaleźć (pf., to find), ujrzeć (pf., to see), z daleka (from afar), zanim (before), zbliżyć się (pf., to draw near), postanowić (pf., to resolve), podstępnie (guilefully), zgładzić (pf., to do away with), między (between), nadchodzić (impf., to draw nigh), miewać (impf., to keep having), sen (m., dream), zabić (pf., to kill), studnia (f., well), dziki (wild), zobaczyć (pf., to see), usłyszeć (pf., to hear), ocalić (pf., to save), ręka (f., hand), krew (f., blood), pustkowie (n., wasteland), podnosić (impf., to lift), zwrócić (pf., to restore), ojciec (m., father).

Verses 12-13: Kiedy bracia Józefa poszli paść trzody do Sychem (when Joseph’s brethren went to Shechem to pasture the stocks), Izrael rzekł do niego (Israel said to him): wiesz, że bracia twoi pasą trzodę w Sychem (thou knowest that thy brethren are pasturing the stock in Shechem). Chcę cię więc posłać do nich: I will therefore send thee to them. Odpowiedział mu [Józef] (Joseph responded to him): jestem gotów (I am prepared). — Of the perfective pójść, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) poszedłem (1.ps); poszedłeś (2.ps); poszedł (3.ps); poszliśmy (1.pp); poszliście (2.pp); poszli (3.pp); (feminine) poszłam (1.ps); poszłaś (2.ps); poszła (3.ps); poszłyśmy (1.pp); poszłyście (2.pp); poszły (3.pp).

Verse 14: Wtedy [Jakub] rzekł do niego (then Jacob said to him): idź i zobacz, czy bracia twoi są zdrowi (go and see if thy brethren are sound) i czy trzodom nic się nie stało (and that not a thing has befallen the stocks), a potem mi opowiesz (and then thou wilt recount to me). Po czym wyprawił go z doliny Hebronu (thereupon he sent him off from the valley of Hebron), a on poszedł do Sychem (and he went to Shechem).

Declension of trzoda (f.)

sing. pl.
nom. trzoda trzody
gen. trzody trzód
dat. trzodzie trzodom
acc. trzodę trzody
instr. trzodą trzodami
loc. trzodzie trzodach
voc. trzodo trzody

Verse 15: I błąkającego się po polu (and in wandering through the field) spotkał go pewien człowiek (a certain man met him). Zapytał go więc ów człowiek (that man therefore asked him): kogo szukasz? (whom seekest thou?).

Verse 16: Odpowiedział (he responded): szukam moich braci (I seek my brethren). Powiedz mi, proszę (tell me, I entreat), gdzie oni pasą trzody (where they are pasturing the stocks).

Verse 17: A na to ów człowiek (and to this that man {said}): odeszli stąd (they have departed hence), ale słyszałem, jak mówili (but I would hear how they spoke): chodźmy do Dotain (let us go to Dothan). Józef udał się więc za swymi braćmi (Joseph therefore went behind his brethren) i znalazł ich w Dotain (and found them in Dothan). — Read over the present tense of the imperfective chodzić, as well as the imperative (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (present tense) chodzę (1.ps); chodzisz (2.ps); chodzi (3.ps); chodzimy (1.pp); chodzicie (2.pp); chodzą (3.pp); (imperative) chodź (2.ps); niech chodzi (3.ps); chodźmy (1.pp); chodźcie (2.pp); niech chodzą (3.pp).

Verses 18-19: Oni ujrzeli go z daleka (they saw him from afar) i zanim się do nich zbliżył (and before he had drawn near to them), postanowili podstępnie go zgładzić (they resolved guilefully to do away with him), mówiąc między sobą (in speaking between themselves): oto nadchodzi ten (hither draws nigh this one), który miewa sny (who keeps having the dreams).

Verse 20: Teraz zabijmy go (now let us kill him) i wrzućmy do którejkolwiek studni (and cast him into whichever well), a potem powiemy (and then we shall say): dziki zwierz go pożarł (a wild beast has devoured him). Zobaczymy, co będzie z jego snów (we shall see that which will be of his dreams). — Learn the perfective future of zabić, as well as the imperative (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (perfective future) zabiję (1.ps); zabijesz (2.ps); zabije (3.ps); zabijemy (1.pp); zabijecie (2.pp); zabiją (3.pp); (imperative) zabij (2.ps); niech zabije (3.ps); zabijmy (1.pp); zabijcie (2.pp); niech zabiją (3.pp).

Verse 21: Gdy to usłyszał Ruben (when Reuben heard this), [postanowił] ocalić go z ich rąk (he resolved to save him from their hands); rzekł więc (he said therefore): nie zabijajmy go (let us not kill him).

Verse 22: I mówił Ruben do nich (and Reuben spoke to them): nie doprowadzajcie do rozlewu krwi (bring about not the spilling of blood). Wrzućcie go do studni (cast him into the well), która jest tu na pustkowiu (which is here in the wasteland), ale ręki nie podnoście na niego (but lift not hand against him). Chciał on bowiem ocalić go z ich rąk (for he would save him from their hands), a potem zwrócić go ojcu (and then restore him to {his} father).

Wersety 23-30

  • zedrzeć (pf.), to tear off
  • pochwycić (pf.), to apprehend
  • pusty, empty
  • dal (f.), distance
  • kupiec (m.), merchant
  • izmaelski, Ishmaelite
  • korzeń (m.), root
  • olejek (m.), oil
  • pachnący, aromatic
  • ujawnić (pf.), to reveal
  • madianicki, Midianite
  • mijać (impf.), to pass by
  • rozedrzeć (pf.), to rend

Review: przybyć (pf., to come), brat (m., brother), odzienie (n., attire), długi (long), szata (f., garment), rękaw (m., sleeve), wrzucić (pf., to cast into), studnia (f., well), pozbawić (pf., to deprive), woda (f., water), zasiąść (pf., to sit down), posiłek (m., meal), ujrzeć (pf., to see), iść (impf., to go), wielbłąd (m., camel), nieść (impf., to carry), wonny (fragrant), żywica (f., resin), rzec (pf., to say), przyjść (pf., to come), zabić (pf., to kill), zbrodnia (f., crime), chodzić (impf., to go), sprzedać (pf., to sell), Izmaelita (m., Ishmaelite), zabijać (impf., to kill), wszak (for indeed), usłuchać (pf., to hearken), wyciągnąć (pf., to draw forth), spiesznie (in haste), dwadzieścia (twenty), sztuka (f., piece), srebro (n., silver), zabrać (pf., to take along), Egipt (m., Egypt), wrócić (pf., to return), zobaczyć (pf., to see), zawołać (pf., to exclaim), chłopiec (m., lad), dokąd (whither).

Verse 23: Gdy Józef przybył do swych braci (when Joseph came to his brethren), oni zdarli z niego jego odzienie (they tore off from him his attire)długą szatę z rękawami (the long garment with sleeves), którą miał na sobie (which he had on himself). — Study the masculine and feminine of the past tense of the perfective zedrzeć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) zdarłem (1.ps); zdarłeś (2.ps); zdarł (3.ps); zdarliśmy (1.pp); zdarliście (2.pp); zdarli (3.pp); (feminine) zdarłam (1.ps); zdarłaś (2.ps); zdarła (3.ps); zdarłyśmy (1.pp); zdarłyście (2.pp); zdarły (3.pp).

Verse 24: I pochwyciwszy go (and having apprehended him), wrzucili do studni (they cast {him} into the well): studnia ta była pusta (this well was empty), pozbawiona wody (deprived of water).

Verse 25: Kiedy potem zasiedli do posiłku (when then they sat down to a meal), ujrzeli z dala (they saw from a distance) idących z Gileadu kupców izmaelskich (Ishmaelite merchants going from Gilead), których wielbłądy niosły (whose camels were carrying) wonne korzenie, żywicę i olejki pachnące (fragrant roots, resin and aromatic oils); szli oni do Egiptu (they were going to Egypt). — Of the imperfective iść, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) szedłem (1.ps); szedłeś (2.ps); szedł (3.ps); szliśmy (1.pp); szliście (2.pp); szli (3.pp); (feminine) szłam (1.ps); szłaś (2.ps); szła (3.ps); szłyśmy (1.pp); szłyście (2.pp); szły (3.pp).

Verse 26: Wtedy Juda rzekł do swych braci (then Judah said to his brethren): cóż nam przyjdzie z tego (what ever will come of this unto us), gdy zabijemy naszego brata (when we shall kill our brother) i nie ujawnimy naszej zbrodni? (and shall not reveal our crime?).

Verse 27: Chodźcie (go to), sprzedamy go Izmaelitom (we shall sell him to the Ishmaelites). Nie zabijajmy go (let us not kill him), wszak jest on naszym bratem (for indeed he is our brother). I usłuchali go bracia: and the brethren hearkened unto him.

Verse 28: I gdy kupcy madianiccy ich mijali (and when Midianite merchants were passing them by), wyciągnąwszy spiesznie Józefa ze studni (having drawn forth Joseph in haste from the well), sprzedali go Izmaelitom (they sold him to the Ishmaelites) za dwadzieścia [sztuk] srebra (for twenty pieces of silver), a ci zabrali go z sobą do Egiptu (and these took him along with themselves to Egypt).

Verses 29-30: Gdy Ruben wrócił do owej studni (when Reuben returned to that well) i zobaczył, że nie ma w niej Józefa (and saw that Joseph was not therein), rozdarł swoje szaty (he rent his garments) i przyszedłszy do braci (and having come to his brethren), zawołał (exclaimed): chłopca nie ma (the lad is not there); a ja, dokąd ja mam iść? (and I, whither am I to go?).

Wersety 31-36

  • umoczyć (pf.), to dip
  • przywieźć (pf.), to bring
  • przepasać (pf.), to gird
  • wór (m.), sack
  • opłakiwać (impf.), to lament
  • pocieszać (impf.), to comfort
  • urzędnik (m.), official
  • przełożony (m.), superior

Review: wziąć (pf., to take), szata (f., garment), zabić (pf., to kill), młody (young), kozioł (m., he-goat), krew (f., blood), po czym (whereupon), posłać (pf., to send), ojciec (m., father), rzec (pf., to say), znaleźć (pf., to find), zobaczyć (pf., to see), syn (m., son), rozpoznać (pf., to discern), zawołać (pf., to exclaim), dziki (wild), zwierz (m., beast), pożreć (pf., to devour), rozszarpać (pf., to mangle), rozedrzeć (pf., to rend), biodra (pl., loins), długi (long), czas (m., time), wszystek (all), córka (f., daughter), usiłować (impf., to seek to), słuchać (impf., to hearken), pociecha (f., comfort), mówić (impf., to speak), smutek (m., sadness), zejść (pf., to go down), nadal (as heretofore), tymczasem (meanwhile), Madianita (m., Midianite), sprzedać (pf., to sell), faraon (m., pharaoh), dworzanin (m., courtier).

Verses 31-32: A oni wzięli szatę Józefa (and they took Joseph’s garment) i zabiwszy młodego kozła (and having killed a young he-goat), umoczyli ją we krwi (dipped it in the blood), po czym tę szatę posłali ojcu (whereupon this garment did they send to {their} father). Ci zaś, którzy ją przywieźli (as for these who brought it), rzekli (they said): znaleźliśmy ją (we have found it); zobacz, czy to szata twego syna, czy nie (see if this is thy son’s garment or not). — Of the perfective znaleźć, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) znalazłem (1.ps); znalazłeś (2.ps); znalazł (3.ps); znaleźliśmy (1.pp); znaleźliście (2.pp); znaleźli (3.pp); (feminine) znalazłam (1.ps); znalazłaś (2.ps); znalazła (3.ps); znalazłyśmy (1.pp); znalazłyście (2.pp); znalazły (3.pp).

Verse 33: [Jakub] rozpoznawszy ją zawołał (Jacob, having discerned it, exclaimed): szata mego syna (my son’s garment); dziki zwierz go pożarł (a wild beast has devoured him); dziki zwierz rozszarpał Józefa (a wild beast has mangled Joseph).

Verse 34: I Jakub rozdarł swoje szaty (and Jacob rent his garments), a potem przepasał biodra worem (and then girded {his} loins with a sack) i opłakiwał syna przez długi czas (and would lament {his} son for a long time).

Verse 35: Gdy zaś wszyscy jego synowie i córki (as for when all his sons and daughters) usiłowali go pocieszać (sought to comfort him), nie słuchał pociech (he would not hearken unto comfort), mówiąc (in speaking): już w smutku zejdę za synem moim do Szeolu* (right in sadness shall I go down behind my son to Sheol). I ojciec jego [nadal] go opłakiwał: and his father would lament him as heretofore. — *Nominative: Szeol.

Verse 36: Tymczasem Madianici sprzedali Józefa w Egipcie (meanwhile the Midianites had sold Joseph in Egypt) Potifarowi, urzędnikowi faraona, przełożonemu dworzan (to Potiphar official of the pharaoh, superior of the courtiers).