Polish language series: Rdz 35, Jakub w Betel i w Mamre

The thirty-fifth chapter of the book of Genesis tells of: Jakub w Betel i w Mamre (Jacob in Bethel and in Mamre).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 35

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 35. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-8

  • wznieść (pf.), to raise
  • uciekać (impf.), to flee
  • wizerunek (m.), image
  • obcy, foreign
  • oczyścić się (pf.), to cleanse oneself
  • zmienić (pf.), to change
  • niedola (f.), woe
  • zakopać (pf.), to bury
  • terebint (m.), terebinth
  • strach (m.), terror
  • płacz (m.), weeping

Review: rzec (pf., to say), iść (impf., to go), tam (there), zamieszkać (pf., to settle), ołtarz (m., altar), ukazać się (pf., to appear), przed (before), brat (m., brother), domownik (m., domestic), usunąć (pf., to remove), spośród (from amongst), bóg (m., god), mieć (impf., to have), szata (f., garment), pójść (pf., to go), bowiem (for), zbudować (pf., to build), wysłuchać (pf., to hear out), czas (m., time), wspomagać (impf., to help), gdziekolwiek (wheresoever), oddać (pf., to render), posiadać (impf., to hold), kolczyk (m., earring), nosić (impf., to bear), ucho (n., ear), pobliże (n., vicinity), wyruszyć (pf., to set forth), droga (f., way), paść (pf., to fall), wielki (great), okoliczny (local), miasto (n., city), nikt (not a one), ścigać (impf., to pursue), syn (m., son), przybyć (pf., to come), ludzie (pl., people), czyli (which is to say), nazwać (pf., to name), miejsce (n., place), tu (here), kiedy (when), zemrzeć (pf., to die), piastunka (f., nurse), pochować (pf., to bury), dlatego (therefore), otrzymać (pf., to receive), nazwa (f., name).

Verse 1: Rzekł Bóg do Jakuba (God said to Jacob): idź do Betel i tam zamieszkaj (go to Bethel and settle there). Wznieś też tam ołtarz Bogu (raise also there an altar to God), który ci się ukazał (who appeared to thee), gdy uciekałeś przed twym bratem Ezawem (when thou wast fleeing before thy brother Esau).

Verse 2: Rzekł więc Jakub do swych domowników (Jacob therefore said to his domestics) i do wszystkich, którzy z nim byli (and to all who were with him): usuńcie spośród was [wizerunki] obcych bogów (remove from amongst you the images of foreign gods), jakie macie (which you have); oczyśćcie się (cleanse yourselves) i zmieńcie szaty (and change garments).

Declension of szata (f.)

sing. pl.
nom. szata szaty
gen. szaty szat
dat. szacie szatom
acc. szatę szaty
instr. szatą szatami
loc. szacie szatach
voc. szato szaty

Verse 3: Pójdziemy bowiem do Betel (for we shall go to Bethel) i tam zbuduję ołtarz Bogu (and there shall I build an altar to God), który wysłuchał mnie (who heard me out) w czasie mej niedoli (in the time of my woe) i wspomagał mnie (and would help me), gdziekolwiek byłem (wheresoever I was).

Verse 4: Oddali więc Jakubowi (they therefore rendered to Jacob) wszystkie [wizerunki] obcych bogów, jakie posiadali (all the images of foreign gods which they held), oraz kolczyki, które nosili w uszach (and the earrings which they were bearing on [in] {their} ears), i Jakub zakopał je pod terebintem (and Jacob buried them under the terebinth) w pobliżu Sychem (in the vicinity {of} Shechem).

Verse 5: A gdy wyruszyli w drogę (and when they went forth on [into] the way), padł wielki strach na okoliczne miasta (a great terror fell upon the local cities), tak że nikt nie ścigał synów Jakuba (so that not a one was pursuing the sons of Jacob).

Verses 6-7: Jakub (Jacob), przybywszy wraz ze wszystkimi swymi ludźmi do Luz w Kanaanie (having come together with all his people to Luz in Canaan), czyli do Betel (which is to say, to Bethel), zbudował tam ołtarz (built an altar there) i nazwał to miejsce El-Betel (and named this place El-Bethel). Tu bowiem ukazał mu się Bóg (for here had God appeared to him), kiedy uciekał przed swym bratem (when he was fleeing before his brother).Kanaan is here found in locative position as Kanaanie. Following, for the reader’s information, are the names of a number of countries of the contemporary world alongside their locative form; I have limited myself to the names of twelve, in alphabetical order, following that of Poland: Polska (f., Poland; loc., Polsce); Argentyna (f., Argentina; loc., Argentynie); Australia (f., Australia; loc., Australii); Brazylia (f., Brazil; loc., Brazylii); Chiny (pl., China; loc., Chinach); Francja (f., France; loc., Francji); Kanada (f., Canada; loc., Kanadzie); Rosja (f., Russia; loc., Rosji); Stany Zjednoczone (pl., United States; loc., Stanach Zjednoczonych); Ukraina (f., Ukraine; loc., Ukrainie); Włochy (pl., Italy; loc., Włoszech); Zjednoczone Królestwo (n., United Kingdom; loc., Zjednoczonym Królestwie).

Verse 8: Wtedy to zmarła Debora, piastunka Rebeki (then it was that Deborah nurse of Rebekah died), i pochowano ją w pobliżu Betel pod terebintem (and she was buried [and one buried her] in the vicinity {of} Bethel under the terebinth), który dlatego otrzymał nazwę Terebint Płaczu (which therefore received the name Terebinth of Weeping).

Wersety 9-15

  • zrodzić się (pf.), to be engendered
  • kamienny, stonen
  • płynny, liquid

Review: ukazać się (pf., to appear), jeszcze (yet), powrót (m., return), błogosławić (impf., to bless), powiedzieć (pf., to say), imię (n., name), odtąd (henceforth), zwać (impf., to call), otrzymać (pf., to receive), po czym (thereupon), rzec (pf., to say), wszechmocny (almighty), płodny (fruitful), rozmnażać się (impf., to multiply oneself), niechaj (let), powstać (pf., to arise), naród (m., nation), wiele (many), król (m., king), kraj (m., country), dać (pf., to give), dawać (impf., to give), przyszły (future), potomstwo (n., offspring), oddalić się (pf., to withdraw oneself), miejsce (n., place), przemawiać (impf., to address), ustawić (pf., to put up), stela (f., stele), mówić (impf., to speak), składać (impf., to submit), ofiara (f., offering), wylać (pf., to pour forth), oliwa (f., olive oil), nazwa (f., name).

Verses 9-10: Bóg ukazał się jeszcze Jakubowi (God appeared yet to Jacob) po jego powrocie z Paddan-Aram (after his return from Paddan-Aram) i błogosławiąc mu (and in blessing him) powiedział do niego (he said to him): imię twe jest Jakub (thy name is Jacob), ale odtąd nie będą cię zwać Jakubem (but henceforth they shall not be calling thee Jacob), lecz będziesz miał imię Izrael (but thou shalt be having the name Israel). I tak otrzymał imię Izrael: and so did he receive the name Israel.

Verse 11: Po czym Bóg rzekł do niego (thereupon God said to him): Ja jestem Bóg wszechmocny (I am God Almighty). Bądź płodny (be fruitful) i rozmnażaj się (and multiply thyself). Niechaj powstanie z ciebie naród i wiele narodów (let arise from thee nations and many nations), i niechaj królowie zrodzą się z ciebie (and let kings be engendered from thee).

Verse 12: Kraj, który dałem Abrahamowi i Izaakowi (the country which I gave to Abraham and Isaac), daję tobie (do I give to thee); i twemu przyszłemu potomstwu dam ten kraj (and to thy future offspring will I give this country).

Verse 13: Potem Bóg oddalił się od niego (then God withdrew himself from him) z tego miejsca, na którym do niego przemawiał (from this place wherein he had been addressing him).

Verse 14: A Jakub ustawił stelę na tym miejscu (and Jacob put up a stele in this place), gdzie Bóg do niego mówił (where God had spoken to him), stelę kamienną (a stonen stele). I składając ofiarę płynną (and in submitting a liquid offering) wylał na nią oliwę (he poured forth thereon olive oil).

Verse 15: Jakub dał więc temu miejscu (Jacob therefore gave to this place), na którym przemawiał do niego Bóg (wherein God had been addressing him), nazwę Betel (the name Bethel).

Wersety 16-29

  • położna (f.), midwife
  • konać (impf.), to expire
  • po dziś dzień, to this day

Review: wyruszyć (pf., to set forth), droga (f., way), przed (before), pewien (a certain), przestrzeń (f., space), dojść (pf., to reach), zacząć (pf., to start), rodzić (impf., to bear), poród (m., delivery), ciężki (grievous), urodzić (pf., to bear), wielki (great), ból (m., pain), rzec (pf., to say), lękać się (impf., to dread), syn (m., son), życie (n., life), uchodzić (impf., to withdraw), nazwać (pf., to name), ojciec (m., father), imię (n., name), umrzeć (pf., to die), zostać (pf., to get), pochować (pf., to bury), czyli (which is to say), ustawić (pf., to put up), stela (f., stele), grób (m., grave), kamień (n., stone), stać (impf., to stand), rozbić (pf., to pitch), namiot (m., tent), poza (beyond), przebywać (impf., to sojourn), okolica (f., surrounding area), zbliżyć się (pf., to draw near), drugorzędny (secondary), żona (f., wife), obcować (impf., to consort), dowiedzieć się (pf., to come to know), dwanaście (twelve), pierworodny (firstborn), niewolnica (f., bondsmaid), urodzić się (pf., to be born), przybyć (pf., to come), niegdyś (previously), mieszkać (impf., to dwell), sto osiemdziesiąt (one hundred and eighty), rok (m., year), kres (m., end), zemrzeć (pf., to die), późny (late), starość (f., old age), pochować (pf., to bury).

Verse 16: A gdy wyruszyli z Betel (and when they set forth from Bethel) i mieli jeszcze w drodze przed sobą pewną przestrzeń (and had yet on [in] the way before themselves a certain space), aby dojść do Efrata (to reach unto Ephrath), Rachela zaczęła rodzić (Rachel started bearing); poród jednak był ciężki (but the delivery was grievous).

Verse 17: I kiedy urodziła w wielkich bólach (and when she bore in great pains), rzekła do niej położna (the midwife said to her): już nie lękaj się (dread no more), bo oto masz syna (for so it is that thou hast a son).

Verse 18: Ona jednak (but she), gdy życie z niej uchodziło (when life was withdrawing from her), bo konała (for she was expiring), nazwała swego syna Benoni (named her son Benoni); lecz ojciec dał mu imię Beniamin (but {his} father gave to him the name Benjamin).

Verse 19: A Rachela umarła (and Rachel died) i została pochowana przy drodze do Efrata (and was buried alongside the way to Ephrath), czyli Betlejem (which is to say, Bethlehem). — Of the perfective umrzeć, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) umarłem (1.ps); umarłeś (2.ps); umarł (3.ps); umarliśmy (1.pp); umarliście (2.pp); umarli (3.pp); (feminine) umarłam (1.ps); umarłaś (2.ps); umarła (3.ps); umarłyśmy (1.pp); umarłyście (2.pp); umarły (3.pp).

Verse 20: Jakub ustawił stelę na jej grobie: Jacob put up a stele at her grave. Kamień ten stoi (this stone stands) na grobie Racheli (at Rachel’s grave) po dziś dzień (to this day).

Verse 21: Izrael wyruszył w drogę (Israel set forth on [into] the way) i rozbił namioty poza Migdal-Eder (and pitched tents beyond Migdal-Eder).

Verses 22-23: A gdy przebywał w tej okolicy (and when he was sojourning in this surrounding area), Ruben zbliżył się do Bilhy, drugorzędnej żony ojca swego (Reuben drew near to Bilhah secondary wife of his father), i obcował z nią (and consorted with her); Izrael dowiedział się o tym (Israel came to know of this). Synów Jakuba było dwunastu (the sons of Jacob were twelve): synowie Lei (sons of Leah): pierworodny syn Jakuba Ruben, Symeon, Lewi, Juda, Issachar i Zabulon (Reuben firstborn son of Jacob, Simeon, Levi, Judah, Issachar and Zebulun).

Verse 24: Synowie Racheli (sons of Rachel): Józef i Beniamin (Joseph and Benjamin).

Verses 25-26: Synowie Bilhy, niewolnicy Racheli (sons of Bilhah bondsmaid of Rachel): Dan i Neftali (Dan and Naphtali), oraz synowie Zilpy, niewolnicy Lei (and sons of Zilpah bondsmaid of Leah): Gad i Aser (Gad and Asher). Są to synowie Jakuba (these are the sons of Jacob), którzy mu się urodzili w Paddan-Aram (who were born to him in Paddan-Aram).

Verse 27: A potem Jakub przybył do ojca swego, Izaaka (and then Jacob came to his father Isaac), do Mamre, do Kiriat-Arba, czyli do Hebronu (unto Mamre, unto Kiriath-Arba, which is to say, unto Hebron), gdzie niegdyś mieszkał Abraham, a potem i Izaak (where previously Abraham had been dwelling, and then also Isaac).

Verse 28: Izaak miał wtedy sto osiemdziesiąt lat: Isaac was then one hundred and eighty years old [Isaac had then one hundred and eighty years].

Verse 29: Izaak (Isaac), doszedłszy do kresu swego życia (having reached unto the end of his life), zmarł w późnej starości (died in late old age). I pochowali go jego synowie Ezaw i Jakub: and his sons Esau and Jacob buried him.