Polish language series: Rdz 31, Jakub opuszcza Labana

In the thirty-first chapter of the book of Genesis, Jacob leaves Laban: Jakub opuszcza Labana.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 31

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 31. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-7

  • majątek (m.), fortune
  • zmienić się (pf.), to be changed
  • pastwisko (n.), pasture
  • wyraz (m.), look
  • jak dawniej, as before
  • najlepiej, best
  • siła (f.), force
  • oszukiwać (impf.), to play false
  • wielokrotnie, repeatedly
  • zmieniać (impf.), to change
  • bronić (impf.), to defend
  • krzywda (f.), harm

Review: słyszeć (impf., to hear), syn (m., son), mówić (impf., to speak), zabrać (pf., to take along), wszystko (n., all), posiadać (impf., to hold), ojciec (m., father), mienie (n., havings), dorobić się (pf., to amass), cały (entire), widzieć (impf., to behold), wobec (before), przedtem (earlier), wtedy (then), rzec (pf., to say), wrócić (pf., to return), ziemia (f., land), przodek (m., forebear), kraj (m., country), rodzinny (familial), trzoda (f., stock), kazać (impf., to bid), wezwać (pf., to summon), powiedzieć (pf., to say), wiedzieć (impf., to know), twarz (f., face), choć (although), służyć (impf., to serve), jednak (however), zapłata (f., payment), tylko (but).

Verse 1: Jakub słyszał (Jacob would hear), jak synowie Labana mówili (how the sons of Laban spoke): Jakub zabrał wszystko, co posiadał nasz ojciec (Jacob hath taken along all that which our father held), i z mienia naszego ojca (and from the havings of our father) dorobił się całego tego majątku (hath he amassed this entire fortune). — Review: Declension of Polish possessive pronouns.

Verse 2: I widział Jakub (and Jacob beheld), że Laban zmienił się wobec niego (that Laban was changed before him) i nie był już taki jak przedtem (and was no more such as earlier).

Verse 3: Wtedy to Pan rzekł do Jakuba (then it was that the Lord said unto Jacob): wróć do ziemi twych przodków (return unto the land of thy forebears), do twego kraju rodzinnego (unto thy familial country), Ja zaś będę z tobą (whereas I shall be with thee).

Verses 4-5: Jakub (Jacob), który był na pastwisku przy swej trzodzie (who was at pasture alongside his stock), kazał wezwać do siebie Rachelę i Leę (bade summon unto himself Rachel and Leah) i powiedział im (and said unto them): widzę po [wyrazie] twarzy waszego ojca (I behold by the look of your father’s face), że nie jest on dla mnie taki jak dawniej (that he is not towards me such as before), lecz Bóg mojego ojca był ze mną (but the God of my father hath been with me).

Verses 6-7: Wy same najlepiej wiecie (ye yourselves know best), że choć z całych sił służyłem ojcu waszemu (that although from {my} entire forces would I serve your father), on jednak oszukiwał mnie (he however would play me false) i wielokrotnie zmieniał mi zapłatę (and would repeatedly change the payment unto me); i tylko Bóg bronił mnie od krzywdy (and but God would defend me from harm). — Be sure to recognise the difference between the imperfective verbs widzieć (to behold) and wiedzieć (to know). First study the present tense conjugation of widzieć (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): widzę (1.ps); widzisz (2.ps); widzi (3.ps); widzimy (1.pp); widzicie (2.pp); widzą (3.pp). Now study the same of wiedzieć: wiem (1.ps); wiesz (2.ps); wie (3.ps); wiemy (1.pp); wiecie (2.pp); wiedzą (3.pp). Consider now also the difference between the following:

dobrzelepiejnajlepiej
wellbetterbest

dobrylepszynajlepszy
goodbetterbest

Wersety 8-16

  • pokrywać (impf.), to cover
  • łaciaty, mottled
  • przypatrzyć się (pf.), to take sight
  • odpowiadać (impf.), to respond
  • namaścić (pf.), to anoint
  • gotować się (impf.), to ready oneself
  • obchodzić się (impf.), to do with
  • obrócić (impf.), to turn
  • użytek (m.), use
  • słusznie, justly

Review: bowiem (for), ojciec (m., father), mówić (impf., to spoke), owca (f., sheep), pstry (spotted), zapłata (f., payment), wszystek (all), rodzić się (impf., to be born), cętkowany (speckled), wydzielić (pf., to apportion), część (f., part), dobytek (m., substance), dać (pf., to give), nadchodzić (impf., to draw nigh), czas (m., time), parzyć się (impf., to pair with one another), trzoda (f., stock), widzieć (impf., to behold), sen (m., dream), samiec (m., male), anioł (m., angel), wołać (impf., to cry forth), słuchać (impf., to hearken), spojrzeć (pf., to look {up}), postępować (impf., to deal), stela (f., stele), złożyć (pf., to submit), ślub (m., vow), droga (f., way), opuścić (pf., to leave), kraj (m., country), wrócić (pf., to return), rodzinny (familial), ziemia (f., land), słowo (n., word), rzec (pf., to say), ponadto (moreover), jakiś (some), udział (m., lot), majątek (m., fortune), wszak (for indeed), obcy (m., foreigner), wziąć (pf., to take), własność (f., possession), mienie (n., havings), oddzielić (pf., to set apart), należeć (impf., to belong), syn (m., son), czynić (impf., to do), rozkazać (pf., to order).

Verse 8: Gdy bowiem [ojciec wasz] mówił (for when your father spoke): owce pstre będą twoją zapłatą (the spotted sheep will be thy payment), wszystkie rodziły się pstre (all would be born spotted); gdy zaś mówił (whereas when he spoke): cętkowane będą dla ciebie zapłatą (the speckled will be for thee as payment)wszystkie rodziły się cętkowane (all would be born speckled).

Verse 9: I tak Bóg wydzielił część dobytku ojca waszego (and so did God apportion part of your father’s substance) i dał ją mnie (and give it unto me).

Verses 10-12: Bo gdy nadchodził czas parzenia się trzody (for when the stock’s time of pairing with one another was drawing nigh), widziałem we śnie (I beheld in dream), jak samce pokrywające trzody (how the males covering the stocks) były pstre, cętkowane i łaciate (were spotted, speckled and mottled), i wtedy anioł Boga wołał na mnie we śnie (and then the godly angel cried forth unto me in dream): Jakubie (Jacob), a gdy mu odpowiadałem (and when I would respond unto him): słucham (I hearken), mówił (he spoke): spójrz i przypatrz się (look up and take sight): wszystkie samce pokrywające trzodę (all the males covering the stock) są pstre, cętkowane i łaciate (are spotted, speckled and mottled); widzę bowiem, jak Laban z tobą postępuje (for I behold how Laban dealeth with thee). — Of the imperfective słuchać, study the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): słucham (1.ps); słuchasz (2.ps); słucha (3.ps); słuchamy (1.pp); słuchacie (2.pp); słuchają (3.pp).

Verse 13: Ja jestem Bóg z Betel (I am the God from Bethel), gdzie namaściłeś stelę (where thou anointedest the stele) i gdzie złożyłeś mi ślub (and where thou submittedest me a vow). Teraz więc gotuj się do drogi (now therefore ready thyself for the way), opuść ten kraj (leave this country) i wróć do twej rodzinnej ziemi (and return unto thy familial land).

Verse 14: Na te słowa (at these words) Rachela i Lea rzekły do niego (did Rachel and Leah say unto him): czy mamy ponadto jakiś udział (have we moreover some lot) w majątku naszego ojca? (in the fortune of our father?).

Verse 15: Wszak obchodził się z nami jak z obcymi (for indeed he would do with us as with foreigners), bo nie tylko wziął za nas zapłatę (for not only did he take the payment for us), ale jeszcze obrócił na swój użytek naszą własność (but yet would he turn unto his own use our possession).

Verse 16: Słusznie więc (justly therefore) całe mienie, które Bóg oddzielił (the entire havings which God hath set apart) od mienia ojca naszego (from the havings of our father), należy do nas i do naszych synów (belong unto us and unto our sons). Teraz więc czyń to wszystko (now therefore do all this), co Bóg ci rozkazał (which God hath ordered thee).

Wersety 17-21

  • postanowienie (n.), resolution
  • wsadzić (pf.), to put
  • własny, one’s own
  • strzyc (impf.), to shear
  • posążek (m.), statuette
  • błąd (m.), error
  • rozpoczynać (impf.), to initiate
  • przeprawić się (pf.), to cross

Review: wtedy (then), powziąć (pf., to conceive), dziecko (n., child), żona (f., wife), wielbłąd (m., camel), zabrać (pf., to take along), wszystek (all), stado (n., horde), majętność (f., wealth), zdobyć (pf., to attain), majątek (m., fortune), dorobić się (pf., to amass), ruszyć (pf., to set forth), droga (f., way), ojciec (m., father), kraj (m., country), pójść (pf., to go), owiec (f., sheep), skraść (pf., to steal), domowy (domestic), wprowadzić (pf., to bring in), Aramejczyk (m., Aramean), dawać (impf., to give), poznać (pf., to recognise), zamierzać (impf., to intend), uciec (pf., to flee), wraz z (together with), dobytek (m., substance), wędrówka (f., wayfaring), rzeka (f., river), potem (then), skierować się (pf., to point oneself), strona (f., side), wyżyna (f., highland).

Verse 17: Wtedy Jakub powziął postanowienie (then Jacob conceived a resolution) i wsadził swe dzieci i żony na wielbłądy (and put his children and wives onto camels).

Verse 18: Zabrał wszystkie swe stada i całą majętność (he took along all his hordes and entire wealth), którą zdobył (which he had attained)majątek własny, którego się dorobił w Paddan-Aram (his own fortune which he had amassed in Paddan-Aram)i ruszył w drogę do swego ojca, Izaaka (and set forth on the way unto his father Isaac), do kraju Kanaan (unto the country {of} Canaan).

Verse 19: Gdy Laban poszedł strzyc owce (when Laban had gone to shear the sheep), Rachela skradła mu posążki domowe (Rachel stole from him the domestic statuettes). — Of the perfective pójść, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) poszedłem (1.ps); poszedłeś (2.ps); poszedł (3.ps); poszliśmy (1.pp); poszliście (2.pp); poszli (3.pp); (feminine); poszłam (1.ps); poszłaś (2.ps); poszła (3.ps); poszłyśmy (1.pp); poszłyście (2.pp); poszły (3.pp).

Verse 20: Jakub zaś wprowadził w błąd Labana Aramejczyka (Jacob, for his part, brought into error Laban the Aramean), nie dając mu poznać po sobie, że zamierzał uciec (in not giving him to recognise of himself that he was intending to flee).

Declension of błąd (m.)

sing. pl.
nom. błąd błędy
gen. błędu błędów
dat. błędowi błędom
acc. błąd błędy
instr. błędem błędami
loc. błędzie błędach
voc. błędzie błędy

Verse 21: Tak więc uciekł on (so therefore did he flee) wraz z całym dobytkiem (together with {his} entire substance) i rozpoczynając wędrówkę przeprawił się przez rzekę (and in initiating a wayfaring did he cross over the river), a potem skierował się w stronę wyżyny Gilead (and then point himself towards the Gilead highland). — Of the perfective uciec, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine); uciekłem (1.ps); uciekłeś (2.ps); uciekł (3.ps); uciekliśmy (1.pp); uciekliście (2.pp); uciekli (3.pp); (feminine) uciekłam (1.ps); uciekłaś (2.ps); uciekła (3.ps); uciekłyśmy (1.pp); uciekłyście (2.pp); uciekły (3.pp).

Wersety 22-30

  • ujść (pf.), to withdraw
  • dogonić (pf.), to overtake
  • baczyć (impf.), to take heed
  • branka (f.), {female} captive
  • wojenny, war-
  • potajemnie, in secrecy
  • okraść (pf.), to rob
  • odprawić (pf.), to send away
  • wesele (n.), mirth
  • pieśń (f.), song
  • bęben (m.), tambour
  • nierozsądnie, unwisely
  • surowo, severely
  • ubiegły, last
  • tęskno, yearningly

Review: trzeci (third), dzień (m., day), dowiedzieć się (pf., to come to know), zebrać (pf., to gather), krewny (m., relative), wyruszyć (pf., to set forth), pościg (m., pursuit), siedem (seven), wyżyna (f., highland), tenże (this same), noc (f., night), ukazać się (pf., to appear), sen (m., dream), Aramejczyk (m., Aramean), rzec (pf., to say), rozmowa (f., conversation), nic (not a thing), żądać (impf., to demand), rozbić (pf., to pitch), namiot (m., tent), również (also), uczynić (pf., to do), oszukać (pf., to play false), uprowadzić (pf., to lead off), córka (f., daughter), wojenny (war-), uciec (pf., to flee), powiedzieć (pf., to say), a przecież (and yet), cytra (f., kithara), nawet (even), dać (pf., to give), ucałować (pf., to kiss), wnuk (m., grandson), postąpić (pf., to deal), móc (impf., can), teraz (now), obejść się (pf., to do with), ojciec (m., father), noc (f., night), gdy już (right when), ruszyć (pf., to set forth), droga (f., way), bardzo (very), rodzina (f., family), skraść (pf., to steal), posążek (m., statuette).

Verses 22-23: A gdy na trzeci dzień Laban dowiedział się (and when on the third day Laban came to know), że Jakub uszedł* (that Jacob had withdrawn), zebrał swych krewnych (he gathered his relatives) i wyruszył za nim w pościg (and set forth behind him in pursuit). Po siedmiu dniach (after seven days) dogonił go na wyżynie Gilead (he overtook him in the Gilead highland). — *Uszedł is the masculine, third-person singular of the past tense of the perfective ujść; study the masculine and feminine of the past tense of this verb (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) uszedłem (1.ps); uszedłeś (2.ps); uszedł (3.ps); uszliśmy (1.pp); uszliście (2.pp); uszli (3.pp); (feminine) uszłam (1.ps); uszłaś (2.ps); uszła (3.ps); uszłyśmy (1.pp); uszłyście (2.pp); uszły (3.pp).

Verse 24: Ale tejże nocy Bóg ukazał się we śnie Labanowi Aramejczykowi (but this same night God appeared in dream unto Laban the Aramean) i rzekł do niego (and said unto him): bacz (take heed), abyś w rozmowie z Jakubem niczego od niego nie żądał (that in conversation with Jacob thou demand not a thing of him).

Verse 25: Laban dogonił Jakuba (Laban overtook Jacob), gdy ten rozbił swe namioty na tej wyżynie (when this one had pitched his tents in this highland). Laban i jego krewni (Laban and his relatives) również rozbili namioty na wyżynie Gilead (also pitched tents in the Gilead highland).

Verse 26: I wtedy Laban rzekł do Jakuba (and then Laban said unto Jacob): cóż uczyniłeś? (what ever hast thou done?). Oszukałeś mnie (thou hast played me false) i uprowadziłeś moje córki (and hast led off my daughters) jak branki wojenne (like war captives).

Verse 27: Czemu uciekłeś potajemnie i okradłeś mnie?: why didst thou flee in secrecy and rob me? Nic mi nie powiedziałeś (not a thing didst thou say unto me), a przecież odprawiłbym* cię z weselem (and yet I would have sent thee away with mirth): z pieśniami, bębnami i cytrami (with songs, tambours and kitharas). — *Odprawiłbym, from the perfective odprawić, is the conditional of the masculine first-person singular. Study the fuller masculine and feminine conjugation (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) odprawiłbym (1.ps); odprawiłbyś (2.ps); odprawiłby (3.ps); odprawilibyśmy (1.pp); odprawilibyście (2.pp); odprawiliby (3.pp); (feminine); odprawiłabym (1.ps); odprawiłabyś (2.ps); odprawiłaby (3.ps); odprawiłybyśmy (1.pp); odprawiłybyście (2.pp); odprawiłyby (3.pp).

Verse 28: Nawet nie dałeś mi (thou gavest me not even) ucałować mych wnuków i mych córek (to kiss my grandsons and daughters). Postąpiłeś nierozsądnie: thou hast dealt unwisely.

Verse 29: Mógłbym* teraz obejść się z wami surowo (I could now do with you severely); ale Bóg ojca waszego tak mi powiedział ubiegłej nocy (but the God of your father so said unto me last night): bacz (take heed), abyś w rozmowie z Jakubem niczego od niego nie żądał (that in conversation with Jacob thou demand not a thing of him). — *Mógłbym, from the imperfective móc, is the conditional of the masculine first-person singular. Study the fuller masculine and feminine conjugation (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine); mógłbym (1.ps); mógłbyś (2.ps); mógłby (3.ps); moglibyśmy (1.pp); moglibyście (2.pp); mogliby (3.pp); (feminine) mogłabym (1.ps); mogłabyś (2.ps); mogłaby (3.ps); mogłybyśmy (1.pp); mogłybyście (2.pp); mogłyby (3.pp).

Verse 30: Gdy już jednak ruszyłeś w drogę (right when thou didst set forth however on the way), bo tęskno było ci bardzo za rodziną twego ojca (for very yearningly was it unto thee for the family of thy father), to czemu skradłeś mi moje posążki? (why is it that thou stolest from me my statuettes?). — Of the perfective skraść, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) skradłem (1.ps); skradłeś (2.ps); skradł (3.ps); skradliśmy (1.pp); skradliście (2.pp); skradli (3.pp) (feminine) skradłam (1.ps); skradłaś (2.ps); skradła (3.ps); skradłyśmy (1.pp); skradłyście (2.pp); skradły (3.pp).

Wersety 31-35

  • przeszukać (pf.), to search
  • siodło (n.), saddle
  • kobiecy, womanly
  • poszukiwać (impf.), to seek
  • poszukiwanie (n.), seeking

Review: dać (pf., to give), taki (such), odpowiedź (f., response), bać się (impf., to fear), myśleć (impf., to think), siła (f., force), odebrać (pf., to take away), znaleźć (pf., to find), posążek (m., statuette), niech (let), stracić (pf., to lose), życie (n., life), obecność (f., presence), krewny (m., relative), przy (alongside), zabrać (pf., to take along), wiedzieć (impf., to know), bowiem (for), skraść (pf., to steal), wejść (pf., to enter), więc (therefore), namiot (m., tent), niewolnica (f., bondsmaid), nic (not a thing), wyjść (pf., to come forth), wziąć (pf., to take), przedtem (earlier), włożyć (pf., to put in), wielbłąd (m., camel), usiąść (pf., to take one’s seat), cały (entire), ojciec (m., father), brać (impf., to take), złe (n., ill), pan (m., lord), móc (impf., can), wstać (pf., to arise), przypadłość (f., indisposition), mimo (despite).

Verse 31: Jakub dał Labanowi taką odpowiedź (Jacob gave unto Laban such response): bałem się (I would fear), myśląc (in thinking), że mi siłą odbierzesz także i twoje córki (that by force thou wouldest take away from me also thy daughters).

Verse 32: Ten zaś, u którego znajdziesz swoje posążki (this one with whom thou wilt find thy statuettes), niech straci życie (let him lose {his} life). W obecności krewnych naszych (in the presence of our relatives) przeszukaj to, co jest przy mnie (search this which is alongside me), i zabierz je sobie (and take them along unto thyself). Nie wiedział bowiem Jakub (for Jacob knew not), że to Rachela je skradła (that it was Rachel who had stolen them).

Verse 33: Wszedł więc Laban (Laban therefore entered) do namiotu Jakuba (into the tent of Jacob), do namiotu Lei (into the tent of Leah) i dwóch niewolnic (and of the two bondsmaids), lecz nic nie znalazł (but not a thing did he find). Wyszedłszy z namiotu Lei (in being come forth from the tent of Leah), wszedł do namiotu Racheli (he entered into the tent of Rachel).

Verses 34-35: Rachela zaś wzięła przedtem posążki (Rachel, for her part, had earlier taken the statuettes) i włożyła pod siodło wielbłąda (and had put them in under the saddle of the camel), i na nich usiadła (and thereon had taken her seat). A gdy Laban (and when Laban), przeszukawszy cały namiot (in having searched the entire tent), nic nie znalazł (had found not a thing), rzekła do ojca (she said unto {her} father): nie bierz mi tego za złe, panie mój (take this not from me for ill, my lord), że nie mogę wstać (that I cannot arise), gdyż mam kobiecą przypadłość (for I have the womanly indisposition). Mimo więc poszukiwań (therefore despite the seekings), Laban nie znalazł posążków (Laban found not the statuettes).

Wersety 36-39

  • gorzki, bitter
  • wyrzut (m.), reproach
  • popełnić (pf.), to commit
  • nieprawość (f.), unrighteousness
  • przetrząsać (impf.), to ransack
  • rzecz (f.), thing
  • słuszność (f.), justness
  • ronić (impf.), to miscarry
  • jadać (impf.), to eat
  • rozszarpać (pf.), to mangle

Review: wtedy (then), rozgniewać się (pf., to become angered), zacząć (pf., to start), czynić (impf., to make), słowo (n., word), występek (m., offence), ścigać (impf., to pursue), znaleźć (pf., to find), wśród (amidst), położyć (pf., to lay), wobec (before), krewny (m., relative), niech (let), powiedzieć (pf., to say), dwadzieścia (twenty), rok (m., year), owiec (f., ewe), koza (f., she-goat), baran (m., ram), trzoda (f., stock), dziki (wild), zwierzę (n., animal), sztuka (f., head), przynosić (impf., to bring along), dawać (impf., to give), jeśli (if), zostać (pf., to get), skraść (pf., to steal), dzień (m., day), noc (f., night), szukać (impf., to seek).

Verses 36-37: Wtedy Jakub rozgniewał się (then Jacob became angered) i zaczął czynić gorzkie wyrzuty Labanowi (and started making bitter reproaches unto Laban) tymi słowami (with these words): jakiż popełniłem występek (what ever offence have I committed) i jaką nieprawość (and what unrighteousness), że mnie ścigasz (that thou pursuest me), że przetrząsasz wszystkie moje rzeczy? (that thou ransackest all my things?). Cóż swojego znalazłeś (what ever of thine hast thou found) wśród tych rzeczy (amidst these things), które są moimi? (which are mine?). Połóż to wobec moich i twoich krewnych (lay it before my and thy relatives) i niech oni powiedzą (and let them say), kto z nas ma słuszność (who of us hath justness).

Verse 38: Dwadzieścia lat byłem u ciebie: twenty years was I with thee. Twoje owce i kozy nie roniły: thy ewes and she-goats would not miscarry. Baranów z twojej trzody nie jadałem: rams from thy stocks would I not eat.

Verse 39: Rozszarpanej [przez dzikie zwierzę] sztuki (head mangled by wild animals) nie przynosiłem ci (would I not bring along unto thee); dawałem za to moją sztukę (I would give my head therefor). Jeśli ci coś zostało skradzione (if from thee anything were stolen) czy to w dzień, czy w nocy (this whether in the day or in the night), szukałeś u mnie (thou wouldest seek* with me). — *as in seek restoration

Wersety 40-42

  • trawić (impf.), to consume
  • chłód (m.), cold
  • spędzać (impf.), to drive away
  • powieka (f.), eyelid
  • czcić (impf.), to venerate
  • wspomagać (impf.), to help
  • puścić (pf.), to let go
  • wycierpieć (pf.), to suffer
  • ile, how much
  • napracować się (pf.), to toil sore
  • zeszły, last
  • zaświadczyć (pf.), to bear witness

Review: bywać (impf., to be {habitually}), dzień (m., day), upał (m., heat), noc (f., night), sen (m., sleep), taki (such), ów (that), dwadzieścia (twenty), rok (m., year), służba (f., service), służyć (impf., to serve), czternaście (fourteen), dwa (two), córka (f., daughter), sześć (six), trzoda (f., stock), wielokrotnie (repeatedly), zmieniać (impf., to change), zapłata (f., payment), gdyby (if), ojciec (m., father), bojaźń (f., fear), nic (not a thing), ręka (f., hand), widzieć (impf., to behold).

Verse 40: Bywało (it would be), że dniem trawił mnie upał (that by day the heat would consume me), a nocą chłód spędzał mi sen z powiek (and by night the cold would drive away sleep from {my} eyelids).

Declension of powieka (f.)

sing. pl.
nom. powieka powieki
gen. powieki powiek
dat. powiece powiekom
acc. powiekę powieki
instr. powieką powiekami
loc. powiece powiekach
voc. powieko powieki

Verse 41: Takie były owe dwadzieścia lat (such were those twenty years) w służbie u ciebie (in service with thee). Służyłem ci czternaście lat za dwie twoje córki (I would serve thee fourteen years for thy two daughters), a sześć latza trzodę (and six years for the stock). Ty zaś wielokrotnie zmieniałeś mi zapłatę: thou, for thy part, wouldest repeatedly change the payment unto me.

Verse 42: Gdyby Bóg ojca mego, Bóg Abrahama (if the God of my father, the God of Abraham)Ten, którego z bojaźnią czci Izaak (this one whom Isaac would venerate from fear), nie wspomagał mnie (had not been helping me), to puściłbyś mnie teraz z niczym (then thou wouldest have let me now go with not a thing). Com* wycierpiał (that which I have suffered) i ilem* się napracował rękami (and how much I have sore toiled by {my} hands), Bóg widzi (beholdeth God). On też zeszłej nocy zaświadczył: he also bore witness last night. — *Com and ilem are both marked for the first-person singular by way of the m ending; it is these, rather than the verb, which are marked for the first-person singular.

Wersety 43-49

  • świadectwo (n.), testimony
  • kopiec (m.), mound
  • zasiąść (pf.), to sit down
  • wzniesienie (n.), prominence
  • czuwać (impf.), to watch

Review: odpowiedzieć (pf., to respond), wprawdzie (indeed), córka (f., daughter), dziecko (n., child), trzoda (f., stock), wszystko (n., all), widzieć (impf., to behold), móc (impf., can), teraz (now), uczynić (impf., to do), urodzić (pf., to bear), zawrzeć (pf., to establish), zatem (therefore), oba (both), przymierze (n., covenant), niech[aj] (let), zgoda (f., consent), między (between), wtedy (then), wybrać (pf., to select), kamień (m., stone), postawić (pf., to set {up}), stela (f., stele), potem (then), rzec (pf., to say), bliski (m., kindred), nazbierać (pf., to gather), zebrać (pf., to gather), ułożyć (pf., to put down), posiłek (m., meal), nazwać (pf., to name), przy (alongside), dodać (pf., to add), pagórek (m., hillock), odtąd (henceforth), dlatego (therefore), mówić (impf., to speak), rozstać się (pf., to take one’s leave).

Verse 43: Laban tak odpowiedział Jakubowi (Laban so responded unto Jacob): wprawdzie są to moje córki (indeed they are my daughters) i ich dzieci są moimi (and their children are mine), trzodamoją trzodą (the stock {is} my stock), i wszystko, co tu widzisz, jest moje (and all that which thou beholdest is mine), ale cóż mogę teraz uczynić moim córkom (but what ever can I now do for my daughters) albo ich dzieciom, które one urodziły? (or for their children whom they have borne?).

Verse 44: Zawrzyjmy zatem obaj przymierze (let us both establish therefore a covenant) i niech [to] będzie świadectwo [zgody] (and let this be testimony of the consent) między mną a tobą (between me and thee).

Verses 45-46: Wtedy Jakub wybrał jeden kamień (then Jacob selected a stone) i postawił jako stelę (and set it up as a stele), a potem rzekł do swych bliskich (and then said unto his kindred): nazbierajcie kamieni (gather stones). Zebrali więc kamienie (they therefore gathered stones) i ułożyli z nich kopiec (and put down thereof a mound), na którym zasiedli do posiłku (whereon they sat down unto a meal).

Verse 47: Laban nazwał to wzniesienie: Jegar Sahaduta (Laban named this prominence Jegar-Sahadutha), Jakub zaś: Galed (whereas Jacob {named it} Galeed).

Verses 48-49: Laban przy tym dodał (Laban alongside this added): niechaj ten pagórek będzie odtąd (let this hillock henceforth be) świadectwem [zgody] między mną a tobą (as testimony of the consent between me and thee). Dlatego nazwał go Galed i Mispa (therefore he named it Galeed and Mizpah), mówiąc (in speaking): niechaj Pan czuwa nade mną i nad tobą (the Lord watch over me and thee), gdy się rozstaniemy (when we shall take our leave).

Wersety 50-54

  • świadek (m.), witness
  • ustawić (pf.), to put up

Review: gdyby (if), źle (badly), obchodzić się (impf., to do with), córka (f., daughter), wziąć (pf., to take), oprócz (apart from), inny (other), żona (f., wife), choć (although), nikt (not a one), człowiek (m., man), między (between), patrzyć (impf., to look), rzec (pf., to say), jeszcze (yet), pagórek (m., hillock), kamień (m., stone), stela (f., stele), świadectwo (n., testimony), zgoda (f., consent), iść (impf., to go), obok (by), zły (wicked), zamiar (m., intention), przodek (m., forebear), niechaj (may), sędzia (m., judge), przysięgnąć (pf., to swear), bojaźń (f., fear), czcić (impf., to venerate), ojciec (m., father), potem (then), zabić (pf., to kill), ów (that), wyżyna (f., highland), zwierzę (n., animal), ofiara (f., offering), po czym (whereupon), zaprosić (pf., to invite), krewny (m., relative), posiłek (m., meal), posilić się (pf., to take refreshment), ułożyć się (pf., to put oneself down), sen (m., sleep).

Verse 50: Gdybyś źle się obchodził z moimi córkami (if thou do badly with my daughters) albo wziął sobie oprócz nich inne żony (or take unto thyself other wives apart from them), to choć nie będzie nikogo z ludzi między nami (then although there will not be a one of the men between us), patrz (look): Bóg będzie świadkiem między mną a tobą (God will be as witness between me and thee).

Verses 51-52: I rzekł jeszcze Laban do Jakuba (and Laban said yet unto Jacob): ten oto pagórek z kamieni i ta stela (here is this hillock from stones and this stele), które ustawiłem jako świadectwo [zgody] (which I have put up as testimony of the consent) między mną a tobą (between me and thee), będą świadectwem (they will be as testimony), że ani ja nie będę szedł (that neither I shall be going) obok tego pagórka do ciebie (by this hillock unto thee), ani ty nie będziesz szedł (nor wilt thou be going) obok tego pagórka lub steli do mnie (by this hillock or stele unto me) w złym zamiarze (in wicked intention). — Of the imperfective iść, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) szedłem (1.ps); szedłeś (2.ps); szedł (3.ps); szliśmy (1.pp); szliście (2.pp); szli (3.pp); (feminine) szłam (1.ps); szłaś (2.ps); szła (3.ps); szłyśmy (1.pp); szłyście (2.pp); szły (3.pp).

Verse 53: Bóg Abrahama i Bóg Nachora (the God of Abraham and the God of Nahor), Bóg ich przodków (the God of their forebears), niechaj będzie naszym sędzią (may he be our judge). Jakub zaś (Jacob, for his part) przysiągł na Tego, którego z bojaźnią (swore on this one whom from fear) czcił Izaak, jego ojciec (his father Isaac would venerate).

Verse 54: A potem Jakub zabił (and then Jacob killed) na owej wyżynie (in that highland) zwierzęta na ofiarę (animals for an offering), po czym zaprosił swych krewnych na posiłek (whereupon he invited his relatives unto a meal). A gdy się posilili (and when they had taken refreshment), ułożyli się do snu na tej wyżynie (they put themselves down unto sleep in this highland).