Polish language series: Rdz 30, nowy układ Jakuba

The thirtieth chapter of the book of Genesis tells of: nowy układ Jakuba z Labanem (Jacob’s new arrangement with Laban).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 30

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 30. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-8

  • zazdrościć (impf.), to be jealous
  • rozgniewać się (pf.), to become angered
  • odeprzeć (pf.), to retort
  • odmawiać (impf.), to withhold
  • nadludzki, superhuman-
  • zwyciężyć (pf.), to prevail

Review: widzieć (impf., to behold), móc (impf., can), dać (pf., to give), potomstwo (n., offspring), siostra (f., sister), rzec (pf., to say), mąż (m., husband), sprawić (pf., to bring to pass), mieć (impf., to have), dziecko (n., child), bo (for), inaczej (otherwise), przyjść (pf., to come), umrzeć (pf., to die), wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), niewolnica (f., bondsmaid), zbliżyć się (pf., to draw near), urodzić (pf., to bear), kolano (n., knee), chociaż (at least), sposób (m., manner), więc (therefore), żona (f., wife), począć (pf., to conceive), syn (m., son), jako (as), sędzia (m., judge), otoczyć (pf., to surround), opieka (f., care), wysłuchać (pf., to hear out), dlatego (therefore), nazwać (pf., to name), znowu (once more), drugi (second), syn (m., son), walka (f., strife), wieść (impf., to lead), przeto (therefore), imię (n., name).

Verse 1: Rachela zaś widząc (now Rachel in beholding), że nie może dać Jakubowi potomstwa (that she could not give Jacob offspring), zazdrościła swej siostrze (was jealous of her sister) i rzekła do męża (and said unto {her} husband): spraw, abym miała dzieci (bring to pass that I may have children); bo inaczej przyjdzie mi umrzeć (for otherwise it will come unto me to die).

Verse 2: Jakub rozgniewał się na Rachelę (Jacob became angered against Rachel) i odparł (and retorted): czyż to ja, a nie Bóg, odmawiam ci potomstwa? (is it ever I, and not God, who am withholding offspring from thee?).

Verse 3: Wtedy ona powiedziała (then she said): mam niewolnicę Bilhę (I have {my} bondsmaid Bilhah). Zbliż się do niej (draw near unto her), aby urodziła dzieci na moich kolanach (that she may bear children on my knees); chociaż w ten sposób (at least in this manner) będę miała od ciebie potomstwo (shall I be having offspring from thee).

Verse 4: Dała mu więc swą niewolnicę Bilhę za żonę (she gave him therefore her bondsmaid Bilhah for wife), i Jakub zbliżył się do niej (and Jacob drew near unto her).

Verses 5-6: A gdy Bilha poczęła (and when Bilhah conceived) i urodziła Jakubowi syna (and bore unto Jacob a son), Rachela rzekła (Rachel said): Bóg jako sędzia otoczył mnie opieką (God as judge hath surrounded me with care); wysłuchawszy mnie (in having heard me out) dał mi syna (he hath given me a son). Dlatego nazwała go Dan: therefore she named him Dan.

Declension of opieka (f.)

nom. opieka
gen. opieki
dat. opiece
acc. opiekę
instr. opieką
loc. opiece
voc. opieko

Verse 7: Niewolnica Racheli, Bilha (Bilhah bondsmaid of Rachel), znowu poczęła (conceived once more) i urodziła Jakubowi drugiego syna (and bore unto Jacob a second son).

Verse 8: Wtedy Rachela rzekła (then Rachel said): nadludzką* walkę wiodłam+ z siostrą moją (a superhuman strife would I lead with my sister) i zwyciężyłam (and I have prevailed). Przeto dała mu imię Neftali: therefore she gave him the name Naphtali. — *Nadludzki = nad (super) + ludzki (human). +Of the imperfective wieść, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) wiodłem (1.ps); wiodłeś (2.ps); wiódł (3.ps); wiedliśmy (1.pp); wiedliście (2.pp); wiedli (3.pp) (feminine) wiodłam (1.ps); wiodłaś (2.ps); wiodła (3.ps); wiodłyśmy (1.pp); wiodłyście (2.pp); wiodły (3.pp).

Wersety 9-16

  • żąć (impf.), to reap
  • pszenica (f.), wheat
  • mandragora (f.), mandrake

Review: widzieć (impf., to behold), przestać (pf., to cease), rodzić (impf., to bear), wziąć (pf., to take), niewolnica (f., bondsmaid), dać (pf., to give), żona (f., wife), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), zawołać (pf., to exclaim), szczęśliwie (fortunately), imię (n., name), drugi (second), powiedzieć (pf., to say), szczęście (n., fortune), bo (for), kobieta (f., woman), zwać (impf., to deem), szczęśliwy (fortunate), więc (therefore), pewien (a certain), raz (m., one time), wyjść (pf., to come forth), pole (n., field), znaleźć (pf., to find), przynieść (pf., to bring along), matka (f., mother), wtedy (then), rzec (pf., to say), dość (plenty), zabrać (pf., to take along), mąż (m., husband), jeszcze (yet), chcieć (impf., to will), niechaj (let), spać (impf., to sleep), noc (f., night), wracać (impf., to return), wieczór (m., evening), naprzeciw (opposite), przyjść (pf., to come), nabyć (pf., to acquire), ów (that).

Verse 9: Ale i Lea widząc (but also Leah in beholding), że przestała rodzić (that she had ceased bearing), wzięła swą niewolnicę Zilpę (took her bondsmaid Zilpah) i dała ją Jakubowi za żonę (and gave her unto Jacob for wife).

Verse 10: Zilpa, niewolnica Lei, urodziła Jakubowi syna: Zilpah bondsmaid of Leah bore unto Jacob a son.

Verse 11: Wtedy Lea zawołała (then Leah exclaimed): szczęśliwie (fortunately), i dała mu imię Gad (and gave him the name Gad).

Verses 12-13: A gdy Zilpa, niewolnica Lei (and when Zilpah bondsmaid of Leah), urodziła Jakubowi drugiego syna (had borne unto Jacob a second son), Lea powiedziała (Leah said): na moje szczęście (unto my fortune); bo kobiety będą mnie zwały szczęśliwą (for the women will be deeming me fortunate). Dała więc mu imię Aser: she therefore gave him the name Asher.

Verse 14: Pewnego razu (a certain time) Ruben (Reuben), wyszedłszy na pole (in being come forth unto the field), gdy żęto pszenicę (when one was reaping the wheat), znalazł* mandragory (found mandrakes) i przyniósł+ je swej matce, Lei (and brought them along unto his mother Leah). Wtedy Rachela rzekła (then Rachel said): daj mi mandragory syna twego (give me thy son’s mandrakes). — *Of the perfective znaleźć, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) znalazłem (1.ps); znalazłeś (2.ps); znalazł (3.ps); znaleźliśmy (1.pp); znaleźliście (2.pp); znaleźli (3.pp); (feminine) znalazłam (1.ps); znalazłaś (2.ps); znalazła (3.ps); znalazłyśmy (1.pp); znalazłyście (2.pp); znalazły (3.pp). Study the same of the perfective przynieść: (masculine) przyniosłem (1.ps); przyniosłeś (2.ps); przyniósł (3.ps); przynieśliśmy (1.pp); przynieśliście (2.pp); przynieśli (3.pp); (feminine) przyniosłam (1.ps); przyniosłaś (2.ps); przyniosła (3.ps); przyniosłyśmy (1.pp); przyniosłyście (2.pp); przyniosły (3.pp).

Verse 15: A na to Lea (and at this Leah {said}): czyż nie dość (is it not ever plenty), że mi zabrałaś mego męża (that thou hast taken along my husband), i jeszcze chcesz zabrać mandragory mego syna? (and yet wilt thou take along my son’s mandrakes?). Rachela zawołała (Rachel exclaimed): niechaj więc śpi z tobą tej nocy (let him therefore sleep with thee this night) za mandragory twego syna (for thy son’s mandrakes). — Of the imperfective chcieć, learn the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): chcę (1.ps); chcesz (2.ps); chce (3.ps); chcemy (1.pp); chcecie (2.pp); chcą (3.pp).

Verse 16: A gdy Jakub wracał wieczorem z pola (and when Jacob was returning in the evening from the field), wyszła Lea naprzeciw niego i rzekła (Leah came forth opposite him and said): do mnie przyjdź (unto me come), bo nabyłam cię (for I have acquired thee) za mandragory mego syna (for my son’s mandrakes). I spał z nią owej nocy: and he would sleep with her that night.

Wersety 17-24

  • wspaniały, magnificent
  • dar (m.), gift
  • pierwszeństwo (n.), precedence
  • zlitować się (pf.), to have mercy
  • hańba (f.), reproach
  • westchnąć (pf.), to sigh

Review: spełnić (pf., to accomplish), pragnienie (n., desire), począć (pf., to conceive), urodzić (pf., to bear), piąty (fifth), syn (m., son), mówić (impf., to speak), dać (pf., to give), nagroda (f., reward), oddać (pf., to render), niewolnica (f., bondsmaid), mąż (m., husband), nazwać (pf., to name), więc (therefore), znów (again), szósty (sixth), rzec (pf., to say), obdarować (pf., to endow), już teraz (right now), sześć (six), imię (n., name), wreszcie (at the last), córka (f., daughter), wysłuchać (pf., to hear out), otworzyć (pf., to open), łono (n., womb), zdjąć (pf., to remove), dawać (impf., to give), oby (would that), dodać (pf., to add), jeszcze (yet), drugi (other).

Verse 17: Bóg zaś spełnił pragnienie Lei (now God accomplished Leah’s desire): poczęła i urodziła Jakubowi piątego syna (she conceived and bore unto Jacob a fifth son).

Verse 18: I mówiła (and she spoke): dał mi Bóg nagrodę (God hath given me a reward) za to, że oddałam moją niewolnicę mężowi (for this that I had rendered my bondsmaid unto {my} husband). Nazwała więc go Issachar: she therefore named him Issachar.

Verses 19-20: A gdy Lea znów poczęła (and when Leah again conceived) i urodziła szóstego syna Jakubowi (and bore a sixth son unto Jacob), rzekła (she said): obdarował mnie Bóg wspaniałym darem (God hath endowed me with a magnificent gift), teraz będę już miała pierwszeństwo u mego męża (right now shall I be having precedence with my husband), gdyż urodziłam mu sześciu synów (for I have borne him six sons). Dała więc synowi imię Zabulon: she therefore gave {her} son the name Zebulun.

Verse 21: Wreszcie urodziła i córkę (at the last she bore also a daughter), którą nazwała Dina (whom she named Dinah).

Verse 22: A Bóg zlitował się i nad Rachelą (and God had mercy also over Rachel); wysłuchał ją Bóg (God heard her out) *i otworzył jej łono* (and opened her womb). — *Taken apart: i (and) otworzył (he opened) jej (unto her) łono (the womb).

Verse 23: Gdy więc poczęła i urodziła syna (when therefore she conceived and bore a son), rzekła (she said): zdjął Bóg ze mnie hańbę (God hath removed from me {my} reproach).

Verse 24: Dając mu zaś imię Józef (but in giving him the name Joseph), westchnęła (she sighed): oby Pan dodał mi jeszcze drugiego syna (would that the Lord add unto me yet another son).

Wersety 25-32

  • odgadnąć (pf.), to surmise
  • ustalić (pf.), to fix
  • pomnożyć się (pf.), to be increased
  • zatroszczyć się (pf.), to attend unto
  • opiekować się (impf.), to care for
  • obejść (pf.), to inspect
  • cętkowany, speckled
  • pstry, spotted
  • czarny, black

Review: urodzić (pf., to bear), rzec (pf., to say), zwolnić (pf., to release), móc (impf., to be able), wrócić (pf., to return), kraj (m., country), mieszkać (impf., to dwell), pozwolić (pf., to permit), zabrać (pf., to take along), żona (f., wife), dziecko (n., child), służyć (impf., to serve), odejść (pf., to depart), wiedzieć (impf., to know), dobrze (well), odpowiedzieć (pf., to respond), oby (would that), darzyć (impf., to bestow), życzliwość (f., kindness), bowiem (for), błogosławić (impf., to bless), dzięki (thanks unto), po czym (thereupon), dodać (pf., to add), zapłata (f., payment), dać (pf., to give), dobytek (m., substance), niewiele (little), zanim (before), przyjść (pf., to come), odkąd (since), tu (here), bardzo (much), jednak (but), teraz (now), musieć (impf., to be to), rodzina (f., family), nic (not a thing), uczynić (pf., to do), tylko (but), powiedzieć (pf., to say), nadal (as hitherto), paść (impf., to pasture), stado (n., horde), dzisiaj (today), wszystek (all), wybrać (pf., to select), jagnię (n., lamb), spośród (from amongst), koza (f., goat), owca (f., sheep), koźlę (n., kid), niech (let).

Verse 25: Gdy Rachela urodziła Józefa (when Rachel had borne Joseph), Jakub rzekł do Labana (Jacob said unto Laban): zwolnij mnie (release me), abym mógł wrócić do kraju (that I may be able to return unto the country), w którym mieszkałem (wherein I used to dwell).

Verse 26: Pozwól mi zabrać moje żony i dzieci (permit me to take along my wives and children), za które ci służyłem (for whom I was serving thee), i odejdę (and I shall depart). Wiesz dobrze (thou knowest well), jak ci służyłem (how I was serving thee). — Of the imperfective wiedzieć, learn the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): wiem (1.ps); wiesz (2.ps); wie (3.ps); wiemy (1.pp); wiecie (2.pp); wiedzą (3.pp).

Verse 27: Laban mu odpowiedział (Laban responded unto him): obyś mnie darzył życzliwością (would that thou bestow me with kindness). Odgadłem bowiem (for I have surmised), że Pan błogosławił mi dzięki tobie (that the Lord would bless me thanks unto thee).

Verse 28: Po czym dodał (thereupon he added): ustal mi twoją zapłatę (fix me thy payment), a ja ci ją dam (and I shall give it thee). — Of the verb dać, review the perfective future (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): dam (1.ps); dasz (2.ps); da (3.ps); damy (1.pp); dacie (2.pp); dadzą (3.pp).

Verse 29: Jakub rzekł do niego (Jacob said unto him): ty sam wiesz (thou thyself knowest), jak ci służyłem (how I was serving thee) i jaki jest twój dobytek dzięki mnie (and how thy substance is, thanks unto me).

Verse 30: Miałeś bowiem niewiele (for thou hadst little), zanim przyszedłem (before I came); odkąd zaś tu jestem (as for since I have been here), pomnożył się on bardzo (it hath been much increased) i Pan ci błogosławi (and the Lord hath been blessing thee). Jednak teraz muszę się zatroszczyć (but now I am to attend) i o moją rodzinę (also unto my family).

Verse 31: A na to Laban (and at this Laban {said}): cóż więc mam ci dać? (what ever therefore am I to give thee?). Jakub odpowiedział (Jacob responded): nic mi nie dasz (not a thing shalt thou give me). Uczyń mi tylko to, co ci powiem (do for me but this which I shall say unto thee), a będę nadal pasł twe stada (and I shall be as hitherto pasturing thy hordes) i będę się nimi opiekował (and shall be caring for them).

Verse 32: A więc (wherefore): obejdę dzisiaj wszystkie twe stada (I shall inspect today all thy hordes) i wybiorę z nich dla siebie (and shall select therefrom for myself) wszystkie jagnięta cętkowane, pstre i czarne spośród owiec (all the lambs speckled, spotted and black from amongst the sheep) oraz koźlęta pstre i cętkowane spośród kóz (and the kids spotted and speckled from amongst the goats). Niech one będą moją zapłatą: let them be my payment.

Wersety 33-36

  • uczciwość (f.), straightness
  • należeć się (impf.), to be due
  • skraść (pf.), to steal
  • kozioł (m.), he-goat
  • sierść (f.), pelage
  • odległość (f.), distance
  • trzeba, it is necessary
  • ciąg (m.), course

Review: pewien (a certain), czas (m., time), móc (impf., to be able, may), przekonać się (pf., to ascertain), bowien (for), przyjść (pf., to come), obejrzeć (pf., to look upon), jako (as), zapłata (f., payment), koza (f., {she-}goat), cętkowany (speckled), pstry (spotted), owiec (f., sheep), czarny (black), uważać (impf., to deem), rzec (pf., to say), dobrze (well), niechaj (let), mówić (impf., to speak), ale (but), jeszcze (yet), sam (the same), dzień (m., day), oddzielić (pf., to set apart), wszystek (all), cokolwiek (whatsoever), biały (white), dać (pf., to give), syn (m., son), ponadto (moreover), wyznaczyć (pf., to mark forth), przejść (pf., to pass {through}), trzy (three), pomiędzy (between), paść (impf., to pasture), pozostały (remaining).

Verse 33: Po pewnym czasie (after a certain time) będziesz mógł przekonać się o mojej uczciwości (thou wilt be able to ascertain of my straightness). Gdy bowiem przyjdziesz (for when thou wilt come), aby obejrzeć to, co będzie mi się należało jako zapłata (to look upon this which will be due unto me as payment), kozy, które nie będą cętkowane i pstre (the goats which will not be speckled and spotted), oraz owce, które nie będą czarne (and the sheep which will not be black), możesz uważać za skradzione przeze mnie (mayest thou deem as stolen by me). — Of the verb przyjść, learn the perfective future (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): przyjdę (1.ps); przyjdziesz (2.ps); przyjdzie (3.ps); przyjdziemy (1.pp); przyjdziecie (2.pp); przyjdą (3.pp).

Verse 34: Laban rzekł (Laban said): dobrze* ({very} well), niechaj będzie tak, jak mówisz (let it be so as thou speakest). — *Dobrze: literally, well. There is, of course, no literal employment of the equivalent of very in the Polish, wherefore I have enclosed it parenthetically; however, it is necessary to include this very, lest well on its own be taken in the English rendering as denoting expostulation or resignation, rather than consent. Dobrze may stand on its own here in the Polish, for it would not be taken as denoting anything other than consent.

Verse 35: Ale jeszcze tego samego dnia (but yet this same day) Laban oddzielił wszystkie kozły cętkowane i pstre (did Laban separate all the he-goats speckled and spotted) oraz wszystkie kozy cętkowane i pstre (and all the she-goats speckled and spotted); wszystkie, które miały cokolwiek sierści białej (all which had whatsoever of a white pelage), oraz owce czarne (and the black sheep), i dał je swym synom (and he gave them unto his sons).

Verse 36: Ponadto wyznaczył odległość (moreover he marked forth a distance), jaką trzeba było przejść (as was necessary to pass through) w ciągu trzech dni (in the course of three days) pomiędzy sobą a Jakubem (between himself and Jacob). A Jakub pasł pozostałe owce Labana: and Jacob would pasture Laban’s remaining sheep.

Wersety 37-39

  • nazbierać (pf.), to gather
  • topola (f.), poplar
  • migdałowy, almond-
  • platan (m.), plane
  • pozdzierać (pf.), to strip
  • kora (f.), bark
  • prążek (m.), streak
  • ostrugać (pf.), to peel
  • patyk (m.), rod
  • umocować (pf.), to secure
  • poidło (n.), watering trough
  • przychodzić (impf.), to come
  • parzyć się (impf.), to pair with one another
  • przychówek (m.), young
  • prążkowy, streaked

Review: świeży (fresh), gałązka (f., spray), drzewo (n., tree), taki (such), sposób (m., manner, way), ukazać się (pf., to appear), biały (white), koryto (m., trough), przy (at), woda (f., water), czyli (which is to say), widzieć (impf., to behold), trzoda (f., stock), pić (impf., to drink), bowiem (for), zwierzę (n., animal), przed (before), wskutek (on account of), dawać (impf., to give), sierść (f., pelage), pstry (spotted), cętkowany (speckled).

Verse 37: Jakub nazbierał sobie (Jacob gathered unto himself) świeżych gałązek topoli, drzewa migdałowego i platanu (fresh sprays of poplar, almond tree and plane) i pozdzierał z nich korę (and stripped therefrom the bark) w taki sposób (in such manner), że ukazały się na nich białe prążki (that did appear therein white streaks).

Verse 38: Tak ostrugane patyki (the rods so peeled) umocował przy korytach z wodą (did he secure at the troughs with water), czyli przy poidłach (which is to say, at the watering troughs), aby je widziały trzody (that should behold them the stocks), które przychodziły pić wodę (which would come to drink water). Gdy bowiem zwierzęta przychodziły pić wodę (for when the animals would come to drink water), parzyły się (they would pair with one another).

Verse 39: I tak parzyły się zwierzęta z trzód (and so would pair with one another the animals from the stocks) przed tymi patykami (before these rods) i wskutek tego (and on account of this) dawały przychówek o sierści prążkowej, pstrej i cętkowanej (they would give young of pelage streaked, spotted and speckled).

Wersety 40-43

  • pędzić (impf.), to drive
  • przodem, ahead
  • osobno, on one’s own
  • łączyć (impf.), to unite
  • umieszczać (impf.), to place
  • ponacinać (pf.), to score
  • widoczny, visible
  • mocny, mighty
  • dostać się (pf.), to fall unto the lot of

Review: oddzielić (pf., to set apart), więc (therefore), owiec (f., sheep), biały (white), przed (before), pstry (spotted), czarny (black), stado (n., horde), trzymać (impf., to hold), przy (alongside, at), ów (that), patyk (m., rod), miejsce (n., place), poidło (n., watering trough), tylko (but), wtedy (then), parzyć się (impf., to pair with one another), sztuka (f., head), słaby (weak), kłaść (impf., to set), sposób (m., manner), stać się (pf., to become), człowiek (m., man), bardzo (very), zamożny (affluent), bowiem (for), licny (numerous), trzoda (f., stock), ponadto (moreover), niewolnica (f., bondsmaid), sługa (m., manservant), wielbłąd (m., camel), osioł (m., ass).

Verse 40: Jakub oddzielił więc owce białe (Jacob set apart therefore the white sheep) i pędził je przodem (and would drive them ahead) przed pstrymi i czarnymi, jako stada Labana (before the spotted and black by way of Laban’s hordes); dla siebie zaś trzymał stada osobno (but for himself would he hold the hordes on their own), nie łącząc ich ze stadami Labana (in uniting them not with Laban’s hordes).

Verses 41-42: A przy tym Jakub umieszczał (and alongside this would Jacob place) owe ponacinane patyki na widocznym miejscu (those scored rods in a visible place) przy poidłach (at the watering troughs) tylko wtedy, gdy miały się parzyć sztuki mocne (but then when were to pair with one another the mighty head); gdy zaś owce były słabe (as for when the sheep were weak), patyków nie kładł (the rods would he not set). W ten sposób sztuki słabe miały się dostać Labanowi (in this manner were the weak head to fall unto the lot of Laban), a mocneJakubowi (and the mighty unto Jacob).

Verse 43: Tak to stał się Jakub człowiekiem bardzo zamożnym (so it was that Jacob became a very affluent man); miał bowiem liczne trzody (for he had numerous stocks), a ponadto niewolnice, sługi, wielbłądy i osły (and moreover bondsmaids, menservants, camels and asses).