Polish language series: Rdz 29, małżeństwo Jakuba

The twenty-ninth chapter of the book of Genesis recounts such matter: małżeństwo Jakuba (Jacob’s marriage); dzieci Jakuba (Jacob’s children).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 29

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 29. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-4

  • wylegiwać się (impf.), to lie
  • poić (impf.), to water
  • przykrywać (impf.), to cover
  • gromadzić (impf.), to gather
  • odsuwać (impf.), to push aside
  • znad (+ gen.), from over
  • napojenie (n.), watering
  • przesuwać (impf.), to move

Review: wyruszyć (pf., to set forth), dalszy (continued), droga (f., way), powędrować (pf., to wayfare), ziemia (f., land), syn (m., son), wschód (m., east), tam (there), ujrzeć (pf., to see), studnia (f., well), pole (n., field), trzy (three), stado (n., horde), owca (f., sheep), wokół (about), bowiem (for), wielki (great), kamień (m., stone), otwór (m., opening), toteż (therefore), tu (here), wtedy dopiero (then only), znów (again), dawny (former), miejsce (n., place), nad (over), rzec (pf., to say), czekać (impf., to await), pasterz (m., pastor), brat (m., brother), skąd (whence), odpowiedzieć (pf., to respond).

Verse 1: Jakub (Jacob), wyruszywszy w dalszą drogę (in having set forth on {his} continued way), powędrował do ziemi synów Wschodu (wayfared unto the land of the sons of the east).

Verse 2: Tam ujrzał studnię w polu (there he saw a well in the field) i trzy stada owiec wylegujących się wokół niej (and three hordes* of sheep lying about it); z tej bowiem studni pojono stada (for from this well would one water the hordes). Wielki zaś kamień przykrywał jej otwór: now a great stone would cover its opening. — *Regarding the employment of horde in the English, see the notes at Rdz 4:2 and Rdz 26:14.

Declension of stado (n.)

sing. pl.
nom. stado stada
gen. stada stad
dat. stadu stadom
acc. stado stada
instr. stadem stadami
loc. stadzie stadach
voc. stado stada

Verse 3: Toteż gromadzono tu wszystkie stada (therefore one would gather here all the hordes) i wtedy dopiero odsuwano kamień znad otworu studni (and then only would one push aside the stone from over the opening of the well), a po napojeniu owiec (and after the watering of the sheep) przesuwano go znów na dawne miejsce (one would move it again into its former place) nad otwór studni (over the opening of the well).

Verse 4: Jakub rzekł do czekających tam pasterzy (Jacob said unto the pastors awaiting there): bracia moi, skąd jesteście? (my brethren, whence are ye?). Odpowiedzieli mu (they responded unto him): jesteśmy z Charanu (we are from Haran). — Of the imperfective być, review the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): jestem (1.ps); jesteś (2.ps); jest (3.ps); jesteśmy (1.pp); jesteście (2.pp); (3.pp).

Wersety 5-9

  • miewać się (impf.), to fare
  • nadchodzić (impf.), to draw nigh
  • jasny, bright
  • zapędzać (impf.), to drive in
  • paść (impf.), to pasture
  • spędzić (pf.), to round up
  • odsunąć (pf)., to push aside
  • pasterka (f.), pastoress

Review: pytać (impf., to ask), znać (impf., to know), syn (m., son), jeszcze (yet), zapytać (pf., to ask), dobrze (well), odpowiedzieć (pf., to respond), córka (f., daughter), trzoda (f., stock), wtedy (then, whereupon), rzec (pf., to say), ponieważ (for), dzień (m., day), czas (m., time), napoić (pf., to water), iść (impf., to go), powiedzieć (pf., to say), móc (impf., can), poić (impf., to water), dopóki (until), wszystek (all), stado (n., horde), kamień (m., stone), znad (from over), otwór (m., opening), studnia (f., well), owca (f., sheep), rozmawiać (impf., to talk), nadejść (pf., to draw nigh), ojciec (m., father).

Verse 5: On zaś pytał ich (he, for his part, would ask them): czy znacie Labana, syna Nachora? (know ye Laban son of Nahor?). Oni na to (they at this {said}): znamy (we know). — Of the imperfective znać, learn the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): znam (1.ps); znasz (2.ps); zna (3.ps); znamy (1.pp); znacie (2.pp); znają (3.pp).

Verse 6: I jeszcze zapytał ich (and yet did he ask them): czy dobrze się miewa? (fareth he well?). Odpowiedzieli (they responded): dobrze (well). Ale oto jego córka, Rachela (but here is his daughter Rachel), nadchodzi z trzodą (drawing nigh with the stock*). — *Regarding the employment of stock in the English, see the notes at Rdz 4:2 and Rdz 26:14.

Verse 7: Wtedy [Jakub] rzekł (then Jacob said): ponieważ jeszcze jest jasny dzień (for yet is it bright day) i nie czas zapędzać trzody (and not time to drive in the stock), napójcie trzodę i idźcie ją paść (water the stock and go pasture it).

Verse 8: Oni zaś powiedzieli (they, for their part, said): nie możemy poić (we cannot water {it}), dopóki nie spędzą wszystkich stad (until they will have rounded up all the hordes) i nie odsuną kamienia znad otworu studni (and will have pushed aside the stone from over the opening of the well), wtedy będziemy poić owce (whereupon we shall be able to water the sheep).

Verse 9: Gdy Jakub tak z nimi rozmawiał (when Jacob was so talking with them), Rachela, która była pasterką (Rachel, who was a pastoress), nadeszła ze stadem owiec swego ojca (drew nigh with her father’s horde of sheep).

Wersety 10-20

  • tenże, this same
  • ucałować (pf.), to kiss
  • siostrzeniec (m.), sororal nephew
  • nowina (f.), news
  • wybiegnąć (pf.), to run forth
  • uściskać (pf.), to hug
  • zapłata (f.), payment
  • zgasić (pf.), to blear
  • zgaszony, bleared
  • postać (f.), form
  • powierzchowność (f.), appearance
  • pokochać (pf.), to take unto cherishing
  • woleć (impf.), to prefer
  • wydać się (pf.), to give oneself forth
  • kilka, a few

Review: ujrzeć (pf., to see), córka (f., daughter), brat (m., brother), matka (f., mother), trzoda (f., stock), zbliżyć się (pf., to draw near), odsunąć (pf., to push aside), kamień (m., stone), znad (from over), otwór (m., opening), studnia (f., well), napoić (pf., to water), trzoda (f., stock), potem (then), rozpłakać się (pf., to break into tears), głos (m., voice), powiedzieć (pf., to say, to tell), ojciec (m., father), syn (m., son), pobiegnąć (pf., to run over), opowiedzieć (pf., to recount), usłyszeć (pf., to hear), spotkanie (n., meeting), wprowadzić (pf., to bring in), dom (m., house), wtedy (then), wszystek (all), rzec (pf., to say), przecież (after all), kość (f., bone), ciało (n., flesh), przebywać (impf., to sojourn), miesiąc (m., month), dlatego, że (given that), krewny (m., relative), służyć (impf., to serve), za darmo (for naught), dać (pf., to give), starszy (elder), nazywać się (impf., to be named), młodszy (younger), oko (n., eye), jakby (as though), piękny (fine), miły (pleasant), ponieważ (for), siedem (seven), rok (m., year), niż (than), kto (a one), inny (other), pozostać (pf., to remain), dzień (m., day), bardzo (much), miłować (impf., to love).

Verse 10: A gdy Jakub ujrzał Rachelę, córkę Labana, brata swej matki (and when Jacob saw Rachel daughter of Laban brother of his mother), i trzodę tegoż Labana (and the stock of this same Laban), zbliżył się (he drew near), odsunął kamień znad otworu studni (pushed aside the stone from over the opening of the well) i napoił trzodę Labana (and watered the stock of Laban).

Verse 11: A potem ucałował Rachelę (and then he kissed Rachel) i rozpłakał się w głos (and broke voicefully into tears).

Verse 12: Kiedy zaś powiedział Racheli (now when he said unto Rachel), że jest siostrzeńcem jej ojca, synem Rebeki (that he was Rebekah’s son sororal nephew of her father), pobiegła i opowiedziała o tym swemu ojcu (she ran over and recounted of this unto her father).

Verse 13: Gdy Laban usłyszał nowinę (when Laban heard the news), że to jest Jakub, jego siostrzeniec (that this was Jacob his sororal nephew), wybiegł mu na spotkanie (he ran forth unto him in meeting), uściskał go i ucałował (kissed and hugged him), i wprowadził go do swego domu (and brought him into his house). Wtedy to Jakub opowiedział Labanowi o wszystkim: then it was that Jacob recounted unto Laban of all.

Verses 14-15: Laban rzekł do Jakuba (Laban said unto Jacob): przecież jesteś moją kością i ciałem (after all thou art my bone and flesh). A gdy Jakub przebywał u Labana miesiąc (and when Jacob had been sojourning with Laban a month), rzekł do niego Laban (Laban said unto him): czyż dlatego, że jesteś moim krewnym, masz mi służyć za darmo? (is it ever given that thou art my relative thou art to serve me for naught?). Powiedz mi więc (tell me therefore), jaką mam ci dać zapłatę? (that which I am to give thee for payment?). — Of the imperfective mieć, review the present tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): mam (1.ps); masz (2.ps); ma (3.ps); mamy (1.pp); macie (2.pp); mają (3.pp).

Verse 16: Miał zaś Laban dwie córki (now Laban had two daughters); starsza nazywała się Lea (the elder was named Leah), a młodsza Rachela (and the younger Rachel). — Consider all of the following:

starystarszynajstarszy (masculine)
starastarszanajstarsza (feminine)
starestarszenajstarsze (neuter)
oldeldereldest

młodymłodszynajmłodszy (masculine)
młodamłodszanajmłodsza (feminine)
młode
młodszenajmłodsze (neuter)
youngyoungeryoungest

Verse 17: Oczy Lei były jakby zgaszone (Leah’s eyes were as though bleared), Rachela zaś miała piękną postać i miłą powierzchowność (whereas Rachel had a fine form and pleasant appearance).

Verse 18: Ponieważ Jakub pokochał Rachelę (for Jacob had taken unto cherishing Rachel), rzekł do Labana (he said unto Laban): będę ci służył przez siedem lat (I shall be serving thee for seven years) za twą młodszą córkę, Rachelę (for thy younger daughter Rachel).

Verse 19: Laban powiedział (Laban said): wolę dać ją tobie (I prefer to give her unto thee) niż komu innemu (than unto another one). Pozostań więc u mnie: remain therefore with me.

Verse 20: I tak służył Jakub za Rachelę przez siedem lat (and so would Jacob serve for Rachel for seven years), a wydały mu się one jak dni kilka (but they gave themselves forth unto him as a few days), bo bardzo miłował Rachelę (for much would he love Rachel).

Wersety 21-30

  • zaprosić (pf.), to invite
  • oszukać (pf.), to play false
  • zwyczaj (m.), convention
  • wydawać za mąż (impf.), to give forth in marriage
  • tydzień (m.), week
  • następny, next
  • usługiwać (impf.), to wait on

Review: wreszcie (at the last), rzec (pf., to say), ponieważ (for), czas (m., time), już (already), upłynąć (pf., to elapse), dać (pf., to give), córka (f., daughter), żona (f., wife), wtedy (then), połączyć się (pf., to be united), córka (f., daughter), żona (f., wife), wszystek (all), mieszkaniec (m., inhabitant), miejscowość (f., site), wyprawić (pf., to send off), uczta (f., feast), wieczór (m., evening), wziąć (pf., to take), wprowadzić (pf., to bring in), zbliżyć się (pf., to draw near), niewolnica (f., bondsmaid), rano (in the morning), zobaczyć (pf., to see), uczynić (pf., to do), służyć (impf., to serve), odpowiedzieć (pf., to respond), tu (here), młodszy (younger), starszy (elder), potem (then), drugi (other), jednak (but), jeszcze (yet), siedem (seven), rok (m., year), przystać (pf., to conform), również (also), kochać (impf., to cherish), bardziej niż (more than), pozostać (pf., to remain), służba (f., service).

Verse 21: Wreszcie rzekł Jakub do Labana (at the last Jacob said unto Laban): ponieważ czas już upłynął (for {my} time is already elapsed), daj mi córkę twą za żonę (give me thy daughter for wife), abym się z nią połączył (that I may be united with her).

Verse 22: Wtedy Laban (then Laban), zaprosiwszy wszystkich mieszkańców tej miejscowości (in having invited all the inhabitants of this site), wyprawił ucztę (sent off a feast).

Verse 23: A gdy był wieczór (and when it was evening), Laban wziął córkę swą Leę (Laban took his daughter Leah) i wprowadził ją do Jakuba (and brought her in unto Jacob), i ten zbliżył się do niej (and this one drew near unto her). — Of the perfective wziąć, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) wziąłem (1.ps); wziąłeś (2.ps); wziął (3.ps); wzięliśmy (1.pp); wzięliście (2.pp); wzięli (3.pp); (feminine) wzięłam (1.ps); wzięłaś (2.ps); wzięła (3.ps); wzięłyśmy (1.pp); wzięłyście (2.pp); wzięły (3.pp).

Verse 24: Dał też Laban tej córce (Laban also gave unto this daughter) swej niewolnicę Zilpę (his bondsmaid Zilpah).

Verse 25: Rano Jakub zobaczył (in the morning Jacob saw), że ma przed sobą Leę (that he had before himself Leah). Rzekł więc do Labana (he therefore said unto Laban): cóż mi uczyniłeś? (what ever hast thou done me?). Czyż nie za Rachelę ci służyłem?: was it not ever for Rachel that I would serve thee? Czemu mnie oszukałeś?: why hast thou played me false?

Verse 26: Laban odpowiedział (Laban responded): nie ma tu u nas zwyczaju (we have not here with us the convention) wydawania za mąż [córki] młodszej przed starszą (of the giving forth in marriage of the younger daughter before the elder).

Verse 27: Bądź przez tydzień z tą (be for the week with this one), a potem damy ci drugą (and then we shall give thee the other one), za którą jednak będziesz u mnie służył (but for whom thou wilt be serving with me) jeszcze siedem następnych lat (yet the next seven years). — Of the verb dać, learn the perfective future (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): dam (1.ps); dasz (2.ps); da (3.ps); damy (1.pp); dacie (2.pp); dadzą (3.pp).

Verse 28: Jakub przystał na to (Jacob conformed unto this) i był przez tydzień z tą (and was for the week with this one). Potem Laban dał mu (then Laban gave him) córkę swą, Rachelę, za żonę (his daughter Rachel for wife).

Verse 29: Racheli dał Laban również niewolnicę Bilhę (unto Rachel did Laban give also his bondsmaid Bilhah), aby jej usługiwała (that she should wait on her).

Verse 30: Jakub więc zbliżył się do Racheli (Jacob therefore drew near unto Rachel) i kochał ją bardziej niż Leę (and would cherish her more than Leah). I pozostał na służbie u Labana (and he remained in service with Laban) przez siedem następnych lat (for the next seven years).

Wersety 31-35

  • upokorzenie (n.), abasement
  • przywiązać się (pf.), to bind oneself
  • sławić (impf.), to exalt

Review: widzieć (impf., to behold), zostać (pf., to get), odsunąć (pf., to push aside), otworzyć (pf., to open), łono (n., womb), niepłodny (barren), począć (pf., to conceive), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), imię (n., name), mówić (impf., to speak), wejrzeć (pf., to look), teraz (now), mąż (m., husband), miłować (impf., to love), znów (again), rzec (pf., to say), usłyszeć (pf., to hear), jeszcze (yet), dziecko (n., child), nazwać (pf., to name), już teraz (right now), trzy (three), dlatego (therefore), dać (pf., to give), raz (m., one time), po czym (thereupon), przestać (pf., to cease), rodzić (impf., to bear).

Verse 31: Gdy Pan widział (when the Lord beheld), że Lea została* odsunięta+ (that Leah had been pushed aside), ¬otworzył jej łono¬ (he opened her womb); Rachela zaś była niepłodna (Rachel, for her part, was barren). — *Of the perfective zostać, study the masculine and feminine of the past tense (1.ps = first-person singular; 1.pp = first-person plural, etc.): (masculine) zostałem (1.ps); zostałeś (2.ps); został (3.ps); zostaliśmy (1.pp); zostaliście (2.pp); zostali (3.pp); (feminine) zostałam (1.ps); zostałaś (2.ps); została (3.ps); zostałyśmy (1.pp); zostałyście (2.pp); zostały (3.pp). +The perfective odsunąć is the same verb employed in verses 8 and 10 to speak of the pushing back of the stone from over the opening of the well; see also verse 3 for the imperfective use. That Leah had been pushed aside was that she had been utterly slighted by Jacob. ¬Taken apart: otworzył (he opened) jej (unto her) łono (the womb).

Verse 32: Lea poczęła więc i urodziła syna (Leah therefore conceived and bore a son), i dała mu imię Ruben mówiąc (and gave him the name Reuben, in speaking): wejrzał Pan na moje upokorzenie (the Lord hath looked upon my abasement); teraz mąż mój będzie mnie miłował (now my husband will be loving me).

Verse 33: A gdy znów poczęła i urodziła syna (and when she again conceived and bore a son), rzekła (she said): usłyszał Pan, że zostałam odsunięta (the Lord heard that I had been pushed aside), i dał mi jeszcze to dziecko (and hath given me yet this child); nazwała więc je Symeon (she therefore named him Simeon).

Verse 34: Potem znów poczęła i urodziła syna (then she again conceived and bore a son), i rzekła (and said): już teraz mąż mój przywiąże się do mnie (right now my husband will bind himself unto me), bo urodziłam mu trzech synów (for I have borne him three sons); dlatego dała mu imię Lewi (therefore she gave him the name Levi).

Verse 35: I jeszcze raz poczęła (and yet one time she conceived), i urodziwszy syna rzekła (and, in having borne a son, she said): tym razem będę sławić Pana (this time I shall be exalting the Lord); dlatego dała mu imię Juda (therefore she gave him the name Judah). Po czym przestała rodzić: thereupon she ceased bearing.