Polish language series: prepositions and their cases

Below is a selection of Polish prepositions ordered by grammatical case employed by each, with examples drawn from the text of the Biblia Tysiąclecia.

Prepositions taking the genitive

BEZ (without) bez winy (Rdz 20:16); bez grzechu (J 8:7); bez ojca (Hbr 7:3); bez matki (Hbr 7:3); bez rodowodu (Hbr 7:3); bez ludzi (Jr 33:10); bez trzody (Jr 33:10); bez obrońcy (Hi 5:4); bez kobiety (1 Kor 11:11); bez mężczyzny (1 Kor 11:11).

BLISKO (near)blisko bramy (Tb 11:15); blisko miasta (J 19:20); blisko Boga (Ps 73:28); blisko kowadła (Syr 38:28); blisko domu (Łk 15:25); blisko nieprzyjaciół (2 Mch 10:27).

DLA (for, unto) dla Pana (Rdz 18:13), dla twego ojca (Rdz 27:9); dla dziecka (Mdr 10:5); dla grzechu (Rz 6:2); dla ognia (2 P 3:7); dla ciała (1 Kor 6:13); dla Izraela (1 Krn 22:1); dla całego kraju (Jr 15:10).

DO (unto, towards)do pochowania (Rdz 23:6); do miasta (Rdz 24:10); do źródła (Rdz 24:16); do kraju (Rdz 25:6); do kresu (Rdz 25:17); do Egiptu (Rdz 26:2); do żony (Rdz 26:8); do syna (Rdz 27:20); do niego (Rdz 27:20).

KOŁO, OKOŁO (round, about)koło sługi (Rdz 18:5); koło południa (Dn 13:7); koło ołtarza Pana (Pwt 16:21); koło potoku (1 Sm 30:21); koło pieca (Dn 3:48); około bioder (Mk 1:6); około godziny dziewiątej (Mt 27:46).

MIMO (despite)mimo podeszłego wieku (Rdz 21:7); mimo sprzeciwu (Rdz 25:18); mimo znaków (Lb 14:11); mimo całej potęgi swojej (Mi 7:16); mimo obfitości (Hi 20:22); mimo próby (Ga 4:14).

NAPRZECIWKO (across from)naprzeciwko progu (Ez 41:16); naprzeciwko obozu (1 Mch 10:48); naprzeciwko świątyni (2 Mch 15:33); naprzeciwko bramy (Ez 40:23); naprzeciwko bram (Ez 21:27); naprzeciwko Arabii (Jdt 2:25).

OBOK (by)obok ofiary (Ez 46:11), obok drogi (1 Sm 26:3); obok pałacu (1 Krl 21:1); obok męża (Dz 5:10); obok króla (1 Sm 20:5); obok namiotu (Oz 9:8); obok narożnika (Prz 7:8); obok ołtarza (2 Krl 12:10); obok góry (Lb 21:20).

OD (from)od Pana (Rdz 4:1); od zagłady (Rdz 6:19); od człowieka (Rdz 7:23); od wejścia (Rdz 18:2); od wykroczenia (Rdz 20:6); od piersi (Rdz 21:8); od Boga (Rz 1:7); od Pana Jezusa Chrystusa (Ga 1:3); od początku (1 J 3:8); od wieków (Rz 8:29); od tronu (Ap 21:3); od studni (Ap 9:1).

OPRÓCZ (apart from, besides)oprócz ziemi (Joz 17:5); oprócz pszenicy (Ezd 6:9); oprócz chleba (Kpł 23:18); oprócz grzechów (2 Krl 21:16); oprócz tłuszczu (2 Krn 29:35); oprócz niewolników (Ne 7:67); oprócz zwierząt (Pwt 2:35); oprócz przymierza (Pwt 28:69).

PODCZAS (during)podczas widzenia (Rdz 15:1); podczas dnia (Wj 13:21); podczas modlitwy (1 Tm 2:7); podczas żałoby (Pwt 26:14); podczas wędrówki (2 Krn 20:10); podczas uroczystości (Ez 46:9).

PONIŻEJ (below)poniżej ziemi (Pwt 5:8).

POWYŻEJ (above)powyżej głowy (Ezd 9:6); powyżej gwiazd (Iz 14:13); powyżej ogrodów (Jr 52:7).

U (with, amongst)u wejścia (Rdz 18:1); u źródła (1 Sm 29:1); u ludu (Mdr 8:10); u stóp (Sdz 19:19); u bram (1 Krl 13:14);  na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo (J 1:1).

WEDŁUG (according unto)według ciała (Rz 8:5); według miary (Mdr 11:20); według wiary (2 Kor 5:7); według szczepów (Rdz 10:5); według narodów (Rdz 10:5); według rozporządzenia (2 Krn 35:4); według prawdy (2 J 1:4); według przykazania (Syr 35:4).

WEWNĄTRZ (inside)wewnątrz kraju (Iz 6:12); wewnątrz świątyni (2 Krn 36:17); wewnątrz domu (Mt 24:26); wewnątrz ciała (2 Mch 9:5); wewnątrz obawy (2 Kor 7:5).

WSKUTEK (on account of)wskutek słabości (2 Kor 13:4); wskutek starości (1 Krl 14:4); wskutek obżarstwa (Łk 21:34).

WŚRÓD (amongst, amidst)wśród proroków (Mi 3:4); wśród ludu (2 P 2:1); wśród narodów (Ps 96:3); wśród książąt (Ps 113:8); wśród braci (Syr 25:1).

Z (from, of)z nieba (Ap 18:1); z gleby (Rdz 2:9); z powierzchni (Rdz 6:7); z wierzchu (Ez 37:8); z morza (Ap 13:1); z Boga (1 J4:1); z domu (Mt 10:6); ze srebra (Wj 38:12; ze is used in certain cases to alleviate pronunciation).

ZAMIAST (instead of)zamiast błogosławieństwa (Rdz 27:12); zamiast miedzi (Iz 60:17); zamiast drzewa (Iz 60:17); zamiast czci (Syr 29:6); zamiast radości (Hbr 12:2).

ZEWNĄTRZ (outside)zewnątrz ciała (1 Kor 6:8); zewnątrz walki (2 Kor 7:5).

Prepositions taking the dative

DZIĘKI (thanks unto)dzięki słowu (J 15:3); dzięki wierze (Ef 3:12); dzięki mocy (2 Kor 13:4); dzięki Bogu (Rz 1:8); dzięki Chrystusowi (Rz 3:20).

KU (towards)ku ziemi (Łk 24:5); ku północy (Koh 1:6); ku pustyni (Wj 16:10); ku wschodowi (Rdz 13:11); ku dolinie (Rdz 38:1).

PRZECIW, PRZECIWKO (against)przeciw Bogu (Łk 15:18); przeciw ludziom (Łk 11:31); przeciw królom (Ba 2:1); przeciw domowi (Iz 31:2); przeciw Synowi Człowieczemu (Łk 12:10); przeciw Duchowi Świętemu (Łk 12:10), przeciwko swemu panu (Rdz 40:1), przeciwko bratu naszemu (Rdz 42:21).

WBREW (contrary unto)wbrew prawu (Hi 34:6); wbrew poleceniu (Ezd 10:8); wbrew porządkowi (2 Tes 3:6); wbrew woli (Iz 36:10); wbrew gniewowi (Ps 138:7).

Prepositions taking the instrumental

MIĘDZY (between, amongst)między prorokami (1 Sm 10:11); między mną a tobą (1 Sm 20:23); między Bogiem a wami (Jdt 8:11); między gwiazdami (Ab 1:4); między niebem a ziemią (2 Sm 18:9).

NAD, PONAD (over, above)nad powierzchnią (Rdz 1:1); nad wodami (Rdz 1:2); nad doliną (Joz 10:12); nad morzem (Wj 14:2); nad swoim ludem (1 Sm 15:1); nad Izraelem (1 Sm 15:1); nad niedolą (Jon 4:2); nad ziemią (Ps 103:11); ponad sklepieniem (Rdz 1:7); ponad niebem (Ps 148:4).

PRZED (before, in front of)przed bramą (J 18:16); przed aniołem (Za 3:1); przed trybunałem (Rz 14;10); przed Panem (Kpł 3:1); przed Bogiem (Rz 4:2); przed narodami (Tb 13:3); przed twym bratem (Rdz 35:1); przed książętami (Lb 27:2); przed oczami (Dz 2:25); przed oceanem (Prz 8:24).

POD (under)pod słońcem (Koh 1:3); pod sklepieniem (Rdz 1:7); pod ziemią (Wj 20:4); pod górą (Pwt 4:11); pod niebem (Koh 3:1); pod głową moją (Pnp 8:3); pod klątwą (Dz 23:12); pod ręką (1 Sm 21:5).

Z (with) z kobietą (1 Kor 7:1); z Bogiem (Rz 5:1); z człowiekiem (Syr 8:1); z prawdą (1 Kor 13:6); z krwią (Rdz 9:4); z tobą (Rdz 28:15); z rękawami (Rdz 37:3); z chlebem (Wj 12:8); ze stadem (Rdz 29:9; ze is used in certain cases to alleviate pronunciation).

ZA (behind, for)za Panem, Bogiem moim (Joz 14:8); za morzem (Pwt 30:13); za mną (Rdz 23:8); za tobą (Iz 45:14).

Prepositions taking the locative

NA (on, in)na początku (Rdz 1:1); na ziemi (Rdz 9:2); na ramieniu (Rdz 24:15); na wschodzie (Rdz 2:8); na zachodzie (Joz 19:26); na północy (Ez 48:10); na południu (Joz 18:5).

O (about)mawiał o swej żonie (Rdz 20:1); o owocach […] Bóg powiedział (Rdz 3:2); opowiedziała o tym (Rdz 29:12).

PO (after, through, over)po potopie (Rdz 10:1); po czym (Rdz 21:16); po tych wydarzeniach (Rdz 22:1); po wielu latach (Rdz 38:12).

PRZY (alongside, at)przy studni (J 4:6); przy ofierze (Lb 15:5); przy bramie (Ez 44:3); przy życiu (Lb 31:15); przy stole (2 Sm 9:11); przy wejściu (Wj 40:5); przy brzegu (Łk 5:2).

W (in)w światłości (1 J 2:9); w końcu (1 Kor 15:8); w środku (Rdz 3:3); w kraju (Rdz 11:2); w bramie (Rdz 19:1); w polu (Rdz 29:2); w domu (Mt 8:6); w górze (Kol 3:1); w ciele (1 J4:2); w grzechu (Rz 6:1); w tym czasie (Mt 18:1); w drodze (Łk 10:4); w łasce (2 Tm 2:1); we krwi (Kpł 17:11; we is used in certain cases to alleviate pronunciation).

Prepositions taking the accusative

PRZEZ (through, by)przez wiarę (Ef 2:8); przez ogień (Iz 43:2); przez diabła (Mt 4:1); przez Pana (Rz 5:1); przez proroków (Hbr 1:1); przez bramę (J 10:1); przez pustynię (Lb 21:13); przez kobietę (1 Kor 11:12); przez Boga (Ga 3:17).

The accusative is also employed after prepositions which take the instrumental and locative (except z and przy) to convey movement. Consider the following:

The locative is employed in na zachodzie (in the west); for instance, do wszystkich mieszkających na zachodzie (Jdt 1:7). means unto all dwelling in the west. The accusative, on the other hand, is employed in na zachód (unto the west); for instance, rozprzestrzenisz się na zachód i na wschód, na północ i na południe (Rdz 28:14) means thou shalt spread forth unto the west and unto the east, unto the north and unto the south.

The following use the locative: na północy (in the north; Ez 48:10), na południu (in the south; Joz 18:5), na wschodzie (in the east; Rdz 2:8), na zachodzie (in the west; Joz 19:26). The following, on the other hand, use the accusative: na północ (unto the north; Rdz 28:14), na południe (unto the south; Rdz 28:14), na wschód (unto the east; Rdz 28:14), na zachód (unto the west; Rdz 28:14).

Employed is the instrumental in pod głową ({at a position} under the head); for instance, lewa jego ręka pod głową moją (Pnp 2:6) means his left hand is under my head. Employed is the accusative, on the other hand, in pod głowę ({unto a position} under the head); for instance, podłożył go sobie pod głowę (Rdz 28:11) means he underlaid it under his head.