Polish language series: Rdz 26, Izaak w Gerarze

In the the twenty-sixth chapter of the book of Genesis, you will read about: Izaak w Gerarze (Isaac in Gerar); przymierze z Abimelekiem (pact with Abimelech).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 26

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 26. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-5

  • kolej (f.), turn
  • filistyński, Philistine
  • zatrzymać się (pf.), to stay, to stop
  • dotrzymać (pf.), to keep
  • posłuszny, obedient
  • nakaz (m.), command, order
  • prawo (n.), law
  • pouczenie (n.), instruction, order

Review: gdy (when), kraj (m., land, country), nastać (pf., to come about), głód (m., famine, hunger), drugi (second), czas (m., time), powędrować (pf., to journey), król (m., king), ukazać się (pf., to appear), iść (impf., to go), wskazać (pf., to indicate, to show), zamieszkać (pf., to settle), błogosławić (impf., to bless), bo (for, because), potomstwo (n., offspring), oddawać (impf., to grant, to yield), ziemia (f., land), przysięga (f., oath), dać (pf., to give), ojciec (m., father), rozmnożyć (pf., to multiply), gwiazda (f., star), niebo (n., heaven, sky), lud (m., people), życzyć (impf., to wish), szczęście (n., fortune, prosperity), udział (m., lot), dlatego że (because, given that), przestrzegać (impf., to observe, to keep, to obey), polecić (pf., to instruct).

Verse 1: Gdy w kraju nastał głód (when a famine had come about in the land), drugi z kolei (the second in turn) po tym, który był (after the one which had been) za czasów Abrahama (in the times of Abraham), Izaak powędrował do Abimeleka (Isaac journeyed to Abimelech), króla filistyńskiego (the Philistine king), do Geraru (in Gerar).

Verse 2: Ukazał mu się bowiem Pan i rzekł (for the Lord had appeared to him and said): nie idź do Egiptu (do not go to Egypt), lecz zatrzymaj się w tym kraju (but stay in the land), który ci wskażę (which I shall indicate to you; which I shall point out to you).

Verses 3-5: Zamieszkaj w tym kraju (settle in this land), a Ja będę z tobą (and I shall be with you), będę ci błogosławił (I shall bless you [shall be blessing you]). In the following, te ziemie is in the accusative plural: bo tobie i twemu potomstwu oddaję wszystkie te ziemie (for I grant all these lands to you and to your offspring) i dotrzymam przysięgi, którą dałem twojemu ojcu, Abrahamowi (and I shall keep the oath which I swore [gave] to your father, Abraham), że rozmnożę potomstwo twe jak gwiazdy na niebie (that I would multiply your offspring like the stars in the heaven) oraz dam twojemu potomstwu wszystkie te ziemie (and give to your offspring all these lands). The Lord continues: wszystkie ludy ziemi będą sobie życzyć szczęścia [takiego, jakie jest udziałem] twego potomstwa (all the peoples of the earth shall wish [shall be wishing] for the prosperity such as is the lot of your offspring), dlatego że Abraham był mi posłuszny (given that Abraham was obedient to me)przestrzegał tego, co mu poleciłem (he has kept that with which I had instructed him): moich nakazów, praw i pouczeń (my commandments, my laws and my instructions).

Wersety 6-11

  • pytać (impf.), to ask
  • gotów, likely
  • dłuższy, longer
  • wyglądać (impf.), to look
  • uśmiechać się (impf.), to smile
  • czule, affectionately
  • postradać (pf.), to lose
  • niewiele, not much, little
  • brakować (impf.), to lack
  • któryś, some
  • ostrzeżenie (n.), warning
  • tknąć się (pf.), to touch

Review: zamieszkać (pf., to settle), okoliczny (of the place, of those parts), mieszkaniec (m., inhabitant), żona (f., wife), odpowiedzieć (pf., to respond), siostra (f., sister), bać się (impf., to be afraid, to fear), mówić (impf., to say), myśleć (impf., to think), zabić (pf., to kill), jeszce (yet, more), powód (m., cause, reason), bardzo (very), piękny (beautiful), mieszkać (impf., to dwell), czas (m., time), pewien (a, one, a certain), raz (m., time), król (m., king), filistyński (Philistine), okno (n., window), dostrzec (pf., to perceive, to notice), wezwać (pf., to call in, to summon), przecież (after all), dlaczego (why, for what reason), życie (n., life), czemu (why), postąpić (pf., to behave, to act, to deal), poddany (m., subject), żyć (impf., to lie with), sprowadzić (pf., to bring), wina (f., sin, guilt, fault), więc (so, therefore), ktokolwiek (anybody, whosoever), człowiek (m., man), zostać (pf., to become), zgładzić (pf., to put to death).

Verse 6: Tak więc Izaak zamieszkał w Gerarze: so Isaac settled in Gerar.

Verse 7: A kiedy okoliczni mieszkańcy pytali go o jego żonę (and when the inhabitants of those parts asked [were asking] him about his wife), odpowiedział (he responded): jest ona moją siostrą (she is my sister). Bał się bowiem mówić (for he was afraid to say): to moja żona (she is my wife), gdyż myślał sobie (for he thought [was thinking] to himself): jeszcze gotowi mnie zabić z powodu Rebeki (they are more likely to kill me on account of Rebekah). Była ona bowiem bardzo piękna: for she was very beautiful.

Verse 8: Gdy tak mieszkał tam dłuższy czas (when more time had passed since his dwelling there [when he had thus been dwelling there a longer time]), pewnego razu (on a certain occasion; one time) Abimelek, król filistyński (Abimelech, the Philistine king), wyglądając przez okno (whilst looking out the window), dostrzegł Izaaka uśmiechającego się czule (noticed Isaac smiling affectionately) do Rebeki jako do żony (at Rebekah as though she were his wife [at Rebekah as though at a wife]).

długidłuższynajdłuższy
longlongerlongest

Verse 9: Wezwał więc Abimelek Izaaka: so Abimelech summoned Isaac. Przecież to jest twoja żona: she is your wife after all; she is your wife then. Dlaczego mówiłeś: jest ona moją siostrą: why did you say (why were you saying): she is my sister. Isaac says: mówiłem tak, aby przez nią nie postradać życia (I said so [was saying so] lest I lose my life on account of her). Przez nią: by her; through her; in context, on account of her.

Verse 10: A na to Abimelek: this is to be taken as and in response to this, Abimelech said; literally, and to this, Abimelech. Czemu z nami tak postąpiłeś?: why did you deal with us so? Abimelech continues: niewiele brakowało (it almost came to pass [little was lacking]), aby któryś z mych poddanych (that one of my subjects) żył z twoją żoną (lie with your wife), a wtedy sprowadziłbyś na nas winę (and you would have then brought guilt upon us). Sprowadziłbyś is the masculine, second-person singular of the conditional of the perfective sprowadzić.

Verse 11: Abimelek dał więc (so Abimelech gave) wszystkim swym poddanym ([unto] all his subjects) takie ostrzeżenie (the following warning). Whosoever touches Rebekah will be put to death: ktokolwiek tknie się żony (anyone who touches [will touch] the wife) tego człowieka (of this man), zostanie zgładzony (shall be put to death). Observe the following: został zgładzony (he got put to death); zostanie zgładzony (he will get put to death).

Wersety 12-18

  • zasiać (pf.), to sow
  • stokrotny, hundredfold
  • plon (m.), harvest
  • dorobić się (pf.), to grow rich, to acquire
  • stado (n.), herd, flock
  • zazdrość (f.), envy, jealousy
  • zasypać (pf.), to stop up, to fill up
  • niegdyś, in the past, previously
  • zamożniejszy, wealthier, more affluent
  • oczyszczać (impf.), to clean, to clear
  • przywrócić (pf.), to restore
  • ponadawać (impf.), to confer, to give

Review: przebywać (impf., to sojourn), kraj (m., land, country), ziarno (n., seed), doczekać się (pf., to get at long last), rok (m., year), gdyż (for, because), pobłogosławić (pf., to bless), stawać się (impf., to become), coraz bardziej (more and more), zasobny (affluent, wealthy), majętność (f., wealth, substance), liczny (numerous), owca (f., sheep), wół (m., ox), wiele (many, a lot of), służba (f., servants, domestic staff), toteż (therefore), Filistyn (m., Philistine), ziemia (f., earth), studnia (f., well), sługa (m., servant), ojciec (m., father), wykopać (pf., to dig), sam (he himself), rzec (pf., to say), odejść (pf., to leave, to depart), oddalić się (pf., to withdraw, to depart), stamtąd (from there), rozbić (pf., to pitch), namiot (m., tent), dolina (f., valley), tam (there), osiąść (pf., to settle), zacząć (pf., to start, to begin), niegdyś (in the past, previously), życie (n., life), Filistyn (m., Philistine), śmierć (f., death), zasypać (pf., to stop up, to fill up), nazwa (f., name).

Verse 12: Przebywając w tym kraju, zasiał Izaak ziarno (whilst sojouring in that land, Isaac sowed seed) i doczekał się w owym roku stokrotnego plonu (and that year, he reaped [at long last] a hundredfold harvest), gdyż Pan mu pobłogosławił (for God had blessed him).

Verse 13: I tak stawał się on coraz bardziej zasobny (and so he grew [was becoming] wealthier and wealthier) aż dorobił się wielkiej majętności (until he had acquired great substance).

Verses 14-15: Miał liczne stada owiec i wołów i wiele służby: he had numerous flocks and herds (herds of sheep and oxen) and many servants. Toteż Filistyni (and so the Philistines) z zazdrości zazdrości (out of envy) zasypali ziemią wszystkie studnie (stopped up all the wells with earth) które słudzy jego ojca, Abrahama (which the servants of his father Abraham), niegdyś wykopali (had previously dug). Słudzy is the nominative plural of the masculine sługa (servant).

Verse 16: Sam zaś Abimelek rzekł do Izaaka (as for Abimelech himself, he said to Isaac): odejdź od nas (go away from us; depart from us), bo jesteś zamożniejszy od nas (for you are wealthier than us).

zamożnyzamożniejszynajzamożniejszy
wealthywealthierwealthiest

Verse 17: Izaak oddalił się więc stamtąd: so Isaac withdrew from there; so Isaac departed from there. Rozbić namiot means to pitch a tent; it can also be taken as meaning to set up camp, to encamp. I rozbiwszy namioty w dolinie Geraru, tam osiadł: and having set up camp (pitched tents) in the valley of Gerar, there he settled.

Verse 18: I zaczął oczyszczać studnie (and he began to clear out the wells), które były niegdyś wykopane (which had been previously dug) za życia Abrahama (in the life of Abraham), jego ojca (his father), a które Filistyni po śmierci Abrahama zasypali (and which the Philistines had stopped up after the death of Abraham), i przywrócił im takie nazwy, jakie niegdyś ponadawał jego ojciec (and restored to them the names that [such names as] his father had previously conferred [was previously conferring]).

Wersety 19-24

  • kopać (impf.), to dig, to sink
  • natrafić (pf.), to meet, to come up (against)
  • bić (impf.), to gush, to spring
  • swarzyć się (pf.), to quarrel
  • swobodny, unconstrained, ample

Review: sługa (m., servant), dolina (f., valley), studnia (f., well), źródło (n., spring, source), pasterz (m., shepherd), wszcząć (pf., to begin, to start), sprzeczka (f., argument, conflict), mówić (impf., to say), woda (f., water), nazwać (pf., to name), potem (then), wykopać (pf., to dig), inny (another), znów (again), powstać (pf., to arise), spór (m., argument, conflict), toteż (therefore, and so), dać (pf., to give), nazwa (f., name), przenieść się (pf., to move), miejsce (n., place), jeszcze (yet, another), już nie (no more), teraz (now), przestrzeń (f., space), rozmnażać się, to reproduce, to multiply oneself), kraj (m., land, country), wyruszyć (pf., to leave, to set out), zaraz (at once, immediately), pierwszy (first), noc (f., night), ukazać się (pf., to appear), ojciec (m., father), lękać się (impf., to be afraid, to fear), błogosławić (impf., to bless), rozmnażać (impf., to multiply), potomstwo (n. offspring), wzgląd (m., consideration, account), służyć (impf., to serve).

Verses 19-20: A gdy słudzy Izaaka (but when Isaac’s servants), kopiąc w owej dolinie studnię (whilst digging a well in that valley), natrafili na bijące źródło (came up against a gushing spring; met with a springing source), pasterze z Geraru (the shepherds of Gerar) wszczęli sprzeczkę (started an argument) z pasterzami Izaaka (with the shepherds of Isaac) i mówili (and said [were saying]): to dla nas ta woda (this water is ours [it is for us, this water]). Studnię tę nazwał on Esek, bo swarzyli się z nim o nią: he named this well Esek, for they had quarrelled with him over it (about it).

Verse 21: Having abandoned the first well, Isaac and his men dig a second: potem wykopali inną studnię (they then dug another well), but another quarrel erupts: i znów powstał o nią spór (and an argument again arose over it [about it]). For this reason, this well is named Sitnah: toteż dał jej nazwę Sitna (so he named it [gave it the name] Sitnah).

Verse 22: Izaak przeniósł się więc na inne miejsce (so Isaac moved to another place) i wykopał jeszcze inną studnię (and dug yet another well). O tę studnię już nie było sporów: over (about) this well there was no further conflict. The well is named Rehoboth: Izaak dał jej nazwę Rechobot (Isaac named it Rehoboth [gave it the name Rehoboth). He says: teraz dał nam Pan (now the Lord has given us) swobodną przestrzeń (ample space), abyśmy się rozmnażali w tym kraju (that we may multiply in this land).

Verse 23: Potem wyruszył Izaak do Beer-Szeby: Isaac then set out for Beersheba.

Verse 24: I zaraz pierwszej nocy (and right on the first night) ukazał mu się Pan i rzekł (the Lord appeared to him and said): Ja jestem Bogiem twego ojca, Abrahama (I am the God of your father Abraham). The Lord continues: nie lękaj się, bo Ja będę z tobą (fear not, for I shall be with you). I będę ci błogosławił, rozmnażając twoje potomstwo (and I shall bless you [shall be blessing you], multiplying your offspring) przez wzgląd na Abrahama, który Mi służył (on account of Abraham, who served [was serving] me).

Wersety 25-35

  • przyjaciel (m.), friend
  • znienawidzić (pf.), to come to hate
  • umowa (f.), treaty, pact
  • skrzywdzić (pf.), to wrong, to harm
  • wyświadczać (pf.), to render, to show
  • spokojnie, peacefully, calmly
  • nawzajem, each other
  • pożegnać (pf.), to bid farewell
  • rozstać się (pf.), to take one’s leave
  • zgoda (f.), agreement, harmony
  • wiadomość (f.), message
  • nosić (impf.), to bear
  • dzisiejszy, present
  • zgryzota (f.), affliction

Review: zbudować (pf., to construct, to build), ołtarz (m., altar), wzywać (impf., to invoke, to call upon), imię (n., name), rozbić (pf., to pitch), namiot (m., tent), sługa (m., servant), wykopać (pf., to dig), studnia (f., well), przybyć (pf., to arrive, to come), dowódca (m., commander, leader), wojsko (n., army), przybywać (impf., to come, to arrive), przecież (seeing as), kazać (impf., to order, to command), oddalić się (pf., to withdraw, to depart), odpowiedzieć (pf., to respond), widzieć (impf., to see), postanowić (pf., to decide, to resolve), istnieć (impf., to exist), między (between), czyli (that is to say), chcieć (impf., to want, to mean), zawrzeć (pf., to establish, to conclude), przymierze (n., pact, covenant), uczynić (pf., to make, to do), złe (n., ill, harm), dobro (n., good), pozwolić (pf., to permit, to let), odejść (pf., to leave, to depart), błogosławić (impf., to bless), wyprawić (pf., to give; of feast), uczta (f., feast), jeść (impf., to eat), pić (impf., to drink), nazajutrz (the day after), rano (in the morning), złożyć (pf., to offer up), przysięga (f., oath), dzień (m., day), przynieść (pf., to bring back), znaleźć (pf., to find), woda (f., water), nazwać (pf., to call), stąd (from here, hence), miasto (n., city, town), nazwa (f., name), czterdzieści (forty), rok (m., year), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), córka (f. daughter), Chetyta (m., Hittite), powód (m., cause, reason).

Verse 25: Izaak zbudował więc tam ołtarz (so Isaac built an altar there) i wzywał imienia Pana (and invoked the Lord by name). Rozbił też tam swój namiot (he also pitched his tent there) a słudzy Izaaka wykopali tam studnię (and there Isaac’s servants dug a well).

Verse 26: Potem przybyli z Geraru Abimelek i Achuzat (then from Gerar came Abimelech and Ahuzzath), jeden z przyjaciół Abimeleka (one of Abimelech’s friends), oraz dowódca wojska, Pikol (as well as army commander Phicol).

Verse 27: Isaac says to them: czemu przybywacie do mnie (why do you come to me), przecież znienawidziliście mnie (seeing as you have come to hate me) i kazaliście mi się od was oddalić? (and have ordered [were ordering] me to withdraw from you?).

Verses 28-29: Oni zaś odpowiedzieli (for their part, they responded): widząc, jak Pan jest z tobą (upon seeing that the Lord was with you), postanowiliśmy (we resolved; we agreed), aby istniała między nami (that might exist between us), czyli między tobą a nami (that is to say, between you and us) umowa (a treaty). For clarity: they responded in turn: when we saw that the Lord was with you, we agreed that a treaty might exist between us, that is, between you and us. Chcemy z tobą zawrzeć przymierze (we mean to conclude a pact with you), że nie uczynisz nam nic złego (that you will do us no harm), jak i my nie skrzywdziliśmy ciebie (as we ourselves have not wronged you), wyświadczając ci tylko dobro (always having dealt well with you [rendering unto you only good]), i pozwoliliśmy ci spokojnie odejść (and have allowed you to go peacefully). Niechaj ci więc teraz Pan błogosławi: may the Lord now therefore bless you.

Verse 30: Izaak wyprawił im ucztę (Isaac gave them a feast; Isaac held a feast for them), oni zaś jedli i pili (and they ate and drank [were eating and drinking]).

Verse 31: Nazajutrz rano (the morning after) złożyli sobie nawzajem przysięgę (they exchanged oaths [they offered one another the oath]), po czym Izaak ich pożegnał (after which Isaac bade them farewell) i rozstali się w zgodzie (and they took their leave in harmony).

Verses 32-33: A gdy (and when) tego dnia (on that day) słudzy Izaaka przynieśli mu wiadomość o studni (Isaac’s servants brought back news of the well [about the well]), którą wykopali (which they had dug), mówiąc (saying): znaleźliśmy wodę (we have found water), nazwał on tę studnię Szibea (he named this well Shibah). Stąd miasto to nosi po dzień dzisiejszy nazwę Beer-Szeba: hence this city bears up to the present day the name Beersheba.

Verse 34: Gdy Ezaw miał czterdzieści lat (when Esau was forty years old), wziął za żonę Jehudit, córkę Chetyty Beeriego (he took to wife Judith, daughter of Beeri the Hittite), oraz Bosmat, córkę Chetyty Elona (and Basemath, daughter of Elon the Hittite).

Verse 35: Because of the Canaanitish descent of these women, they were a source of grief for Isaac and Rebekah: były one powodem (they were the cause) zgryzoty Izaaka i Rebeki (of Isaac and Rebekah’s affliction).