Polish language series: Rdz 26, Izaak w Gerarze

The twenty-sixth chapter of the book of Genesis tells of: Izaak w Gerarze (Isaac in Gerar); przymierze z Abimelekiem (the covenant with Abimelech).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 26

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 26. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-5

  • kolej (f.), turn
  • filistyński, Philistine
  • zatrzymać się (pf.), to halt oneself
  • dotrzymać (pf.), to keep
  • posłuszny, obedient
  • nakaz (m.), injunction
  • prawo (n.), law
  • pouczenie (n.), directive

Review: kraj (m., country), nastać (pf., to come about), głód (m., famine), drugi (second), czas (m., time), powędrować (pf., to wayfare), król (m., king), ukazać się (pf., to appear), bowiem (for), rzec (pf., to say), iść (impf., to go), wskazać (pf., to indicate), zamieszkać (pf., to settle), błogosławić (impf., to bless), bo (for), potomstwo (n., offspring), oddawać (impf., to render), wszystek (all), ziemia (f., land, earth), przysięga (f., oath), dać (pf., to give), ojciec (m., father), rozmnożyć (pf., to multiply), gwiazda (f., star), niebo (n., heaven), lud (m., people), życzyć (impf., to wish), szczęście (n., fortune), udział (m., lot), dlatego że (given that), przestrzegać (impf., to observe), polecić (pf., to instruct).

Verse 1: Gdy w kraju nastał głód (when in the country a famine came about), drugi z kolei po tym, który był za czasów Abrahama (the second in turn after this one which had been in the times of Abraham), Izaak powędrował do Abimeleka, króla filistyńskiego (Isaac wayfared to Abimelech the Philistine king), do Geraru (unto Gerar).

Verse 2: Ukazał mu się bowiem Pan i rzekł (for the Lord had appeared to him and said): nie idź do Egiptu (go not to Egypt), lecz zatrzymaj się w tym kraju (but halt yourself in this country), który ci wskażę (which I will indicate to you).

Verses 3-5: Zamieszkaj w tym kraju (settle in this country), a ja będę z tobą (and I will be with you), będę ci błogosławił (I will be blessing you). Bo tobie i twemu potomstwu (for to you and to your offspring) oddaję wszystkie te ziemie (do I render all these lands) i dotrzymam przysięgi (and I will keep the oath), którą dałem twojemu ojcu, Abrahamowi (which I gave to your father Abraham), że rozmnożę potomstwo twe jak gwiazdy na niebie (that I will multiply your offspring like the stars in the heaven) oraz dam twojemu potomstwu wszystkie te ziemie (and will give to your offspring all these lands). Wszystkie ludy ziemi (all the peoples of the earth) będą sobie życzyć szczęścia [takiego, jakie jest udziałem] twego potomstwa (shall be wishing unto themselves for such fortune as is the lot of your offspring), dlatego że Abraham był mi posłuszny (given that Abraham was obedient to me)przestrzegał tego, co mu poleciłem (he would observe this which I had instructed him): moich nakazów, praw i pouczeń (my injunctions, laws and directives).

Wersety 6-11

  • pytać (impf.), to ask
  • dłuższy, longer
  • wyglądać (impf.), to look forth
  • uśmiechać się (impf.), to smile
  • czule, affectionately
  • postradać (pf.), to forfeit
  • niewiele, little
  • brakować (impf.), to lack
  • któryś, a one
  • ostrzeżenie (n.), warning
  • tknąć się (pf.), to touch

Review: więc (therefore), zamieszkać (pf., to settle), okoliczny (local), mieszkaniec (m., inhabitant), żona (f., wife), odpowiedzieć (pf., to respond), siostra (f., sister), bać się (impf., to fear), mówić (impf., to speak), myśleć (impf., to think), zabić (pf., to kill), jeszcze (yet), gotów (willing), powód (m., cause), bardzo (very), piękny (fine), mieszkać (impf., to dwell), czas (m., time), pewien (a certain), raz (m., one time), król (m., king), filistyński (Philistine), okno (n., window), dostrzec (pf., to spot), wezwać (pf., to summon), rzec (pf., to say), przecież (after all), dlaczego (why), życie (n., life), czemu (why), postąpić (pf., to deal), poddany (m., subject), żyć (impf., to live), wtedy (then), sprowadzić (pf., to bring), wina (f., guilt), dać (pf., to give), wszystek (all), ktokolwiek (whosoever), człowiek (m., man), zostać (pf., to get), zgładzić (pf., to do away with).

Verse 6: Tak więc Izaak zamieszkał (so therefore did Isaac settle) w Gerarze (in Gerar).

Verse 7: A kiedy okoliczni mieszkańcy (and when the local inhabitants) pytali go o jego żonę (would ask him about his wife), odpowiedział (he responded): jest ona moją siostrą (she is my sister). Bał się bowiem mówić (for he would fear to speak): to moja żona (this {is} my wife), gdyż myślał sobie (for he would think to himself): jeszcze gotowi mnie zabić (yet willing to kill me {would they be}) z powodu Rebeki (because [from cause] of Rebekah). Była ona bowiem bardzo piękna: for she was a very fine woman.

Verse 8: Gdy tak mieszkał tam dłuższy czas (when he had been dwelling there a longer time), pewnego razu Abimelek, król filistyński (a certain time, Abimelech the Philistine king), wyglądając przez okno (looking forth through the window), dostrzegł Izaaka uśmiechającego się czule do Rebeki (spotted Isaac smiling affectionately to Rebekah) jako do żony (as though to a wife).

długidłuższynajdłuższy
longlongerlongest

Verse 9: Wezwał więc Abimelek Izaaka (Abimelech therefore summoned Isaac) i rzekł (and said): przecież to jest twoja żona (she is your wife after all); dlaczego mówiłeś (why spoke you): jest ona moją siostrą? (she is my sister?). Odpowiedział mu Izaak (Isaac responded to him): mówiłem tak (I spoke so), aby przez nią nie postradać życia (that by her I should not forfeit life).

Verse 10: A na to Abimelek (and to this Abimelech {said}): czemu z nami tak postąpiłeś? (why have you so dealt with us?). Niewiele brakowało (little was lacking), aby któryś z mych poddanych (that a one of my subjects) żył z twoją żoną (might live* with your wife), a wtedy sprowadziłbyś na nas winę (and then you would have brought guilt upon us). — *carnally

Declension of wina (f.)

sing. pl.
nom. wina winy
gen. winy win
dat. winie winom
acc. winę winy
instr. winą winami
loc. winie winach
voc. wino winy

Verse 11: Abimelek dał więc (Abimelech therefore gave) wszystkim swym poddanym (to all his subjects) takie ostrzeżenie (such warning): ktokolwiek tknie się żony tego człowieka (whosoever touches [will touch] the wife of this man), zostanie zgładzony (shall be done away with).

Wersety 12-18

  • zasiać (pf.), to sow
  • stokrotny, hundredfold
  • dorobić się (pf.), to amass
  • stado (n.), horde
  • zazdrość (f.), jealousy
  • zasypać (pf.), to stop up
  • niegdyś, previously
  • zamożniejszy, more affluent
  • oczyszczać (impf.), to clean
  • przywrócić (pf.), to restore
  • ponadawać (pf.), to confer

Review: przebywać (impf., to sojourn), kraj (m., country), ziarno (n., seed), doczekać się (pf., to meet with), rok (m., year), plon (m., fruits), gdyż (for), pobłogosławić (pf., to bless), stawać się (impf., to become), coraz bardziej (ever more), zasobny (prosperous), wielki (great), majętność (f., wealth), liczny (numerous), owca (f., sheep), wół (m., ox), wiele (much), służba (f., service), toteż (therefore), Filistyn (m., Philistine), ziemia (f., earth), wszystek (all), studnia (f., well), sługa (m., servant), ojciec (m., father), wykopać (pf., to dig forth), rzec (pf., to say), odejść (pf., to depart), oddalić się (pf., to withdraw oneself), stamtąd (thence), rozbić (pf., to pitch), namiot (m., tent), dolina (f., valley), tam (there), osiąść (pf., to settle), zacząć (pf., to start), życie (n., life), śmierć (f., death), nazwa (f., name).

Verse 12: Przebywając w tym kraju (in sojourning in this country), zasiał Izaak ziarno (Isaac sowed seed) i doczekał się w owym roku stokrotnego plonu (and met with, in that year, fruits a hundredfold), gdyż Pan mu pobłogosławił (for the Lord had blessed him).

Verse 13: I tak stawał się on coraz bardziej zasobny (and so would he become ever more prosperous), aż dorobił się wielkiej majętności (until he had amassed great wealth).

Verses 14-15: Miał liczne stada owiec i wołów (he had numerous hordes* of sheep and oxen) i wiele służby (and much service). Toteż Filistyni (therefore the Philistines) z zazdrości (out of jealousy) zasypali ziemią wszystkie studnie (stopped up with earth all the wells), które słudzy jego ojca, Abrahama (which his father Abraham’s servants), niegdyś wykopali (had previously dug forth). — *Now I must explain why I have opted to render stado as horde: in the Polish, stado is used now in the sense of herd, now in the sense of flock, which is to say, it may be used to refer to a grouping of beasts either great or little. As to avoid repeatedly changing its rendering back and forth between herd and flock, I have elected to assign it an equally broad rendering, namely horde. Related to this note is the Polish trzoda, which also takes the same broader usage: now it means herd, now it means flock, wherefore I had earlier assigned it the looser rendering of stock (see Rdz 4:2). In this way, wherever the Polish has stado, the English has horde; wherever the Polish has trzoda, the English has stock. The English herd and flock are not employed in my translations of the Polish, for neither the broader stado nor trzoda align perfectly with these narrower English terms. I am aware of the somewhat unconventional nature of the renderings horde and stock; however, I see no better solution if I am to avoid ever changing the renderings of stado and trzoda, and this with renderings stricter than those denoted by them.

Verse 16: Sam zaś Abimelek (as for Abimelech himself) rzekł do Izaaka (he said to Isaac): odejdź od nas (depart from us), bo jesteś zamożniejszy od nas (for you are more affluent than us).

zamożnyzamożniejszynajzamożniejszy
affluentmore affluentmost affluent

Verse 17: Izaak oddalił się więc stamtąd (Isaac withdrew himself therefore thence) i rozbiwszy namioty w dolinie Geraru (and having pitched tents in the valley of Gerar), tam osiadł (there did he settle).

Verse 18: I zaczął oczyszczać studnie (and he started cleaning the wells), które były niegdyś wykopane za życia Abrahama, jego ojca (which had previously been dug forth in the life of his father Abraham), a które Filistyni po śmierci Abrahama zasypali (and which the Philistines, after the death of Abraham, had stopped up), i przywrócił im takie nazwy (and restored to them such names), jakie niegdyś ponadawał jego ojciec (as had previously conferred his father).

Wersety 19-24

  • natrafić (pf.), to happen upon
  • bić (impf.), to gush
  • swarzyć się (impf.), to cavil
  • swobodny, unrestrained

Review: sługa (m., servant), kopać (impf., to sink), dolina (f., valley), studnia (f., well), źródło (n., spring), pasterz (m., pastor), wszcząć (pf., to initiate), sprzeczka (f., argument), mówić (impf., to spoke), woda (f., water), nazwać (pf., to name), potem (then), wykopać (pf., to dig forth), inny (other), znów (again), powstać (pf., to arise), spór (m., conflict), toteż (therefore), dać (pf., to give), nazwa (f., name), przenieść się (pf., to remove oneself), miejsce (n., place), jeszcze (yet), już nie (no more), teraz (now), przestrzeń (f., space), rozmnażać się (impf., to multiply oneself), kraj (m., country), wyruszyć (pf., to set forth), zaraz (forthwith), pierwszy (first), noc (f., night), ukazać się (pf., to appear), rzec (pf., to say), ojciec (m., father), lękać się (impf., to dread), błogosławić (impf., to bless), rozmnażać (impf., to multiply), potomstwo (n. offspring), wzgląd (m., sake), służyć (impf., to serve).

Verses 19-20: A gdy słudzy Izaaka (and when Isaac’s servants), kopiąc w owej dolinie studnię (in sinking a well in that valley), natrafili na bijące źródło (happened upon a gushing spring), pasterze z Geraru wszczęli sprzeczkę (the pastors of Gerar initiated an argument) z pasterzami Izaaka (with the pastors of Isaac) i mówili (and spoke): to dla nas ta woda (it is for us, this water). Studnię tę nazwał on Esek (this well did he name Esek), bo swarzyli się z nim o nią (for they had been cavilling with him over it).

Verse 21: Potem wykopali inną studnię (then they dug forth another well), i znów powstał o nią spór (and again arose a conflict over it); toteż dał jej nazwę Sitna (therefore he gave to it the name Sitnah).

Verse 22: Izaak przeniósł się więc na inne miejsce (Isaac removed himself therefore to another place) i wykopał jeszcze inną studnię (and dug forth yet another well). O tę studnię już nie było sporów: over this well were there no more conflicts. Izaak dał jej nazwę Rechobot (Isaac gave to it the name Rehoboth), mówiąc (in speaking): teraz dał nam Pan swobodną przestrzeń (now the Lord has given to us unrestrained space), abyśmy się rozmnażali w tym kraju (that we may multiply ourselves in this country).

Verse 23: Potem wyruszył Izaak do Beer-Szeby: then Isaac set forth for Beer-Sheba.

Verse 24: I zaraz pierwszej nocy (and forthwith on the first night) ukazał mu się Pan i rzekł (did the Lord appear to him and say): Ja jestem Bogiem twego ojca, Abrahama (I am the God of your father Abraham). Nie lękaj się (dread not), bo Ja będę z tobą (for I will be with you). I będę ci błogosławił (and I will be blessing you), rozmnażając twoje potomstwo (in multiplying your offspring) przez wzgląd na Abrahama (for the sake of Abraham), który Mi służył (who would serve me).

Wersety 25-35

  • przyjaciel (m.), friend
  • znienawidzić (pf.), to come to hate
  • umowa (f.), pact
  • skrzywdzić (pf.), to wrong
  • wyświadczać (pf.), to show
  • spokojnie, tranquilly
  • nawzajem, one another
  • pożegnać (pf.), to bid farewell
  • rozstać się (pf.), to take one’s leave
  • zgoda (f.), consent
  • wiadomość (f.), news
  • nosić (impf.), to bear
  • zgryzota (f.), affliction

Review: zbudować (pf., to build), ołtarz (m., altar), wzywać (impf., to invoke), imię (n., name), rozbić (pf., to pitch), namiot (m., tent), sługa (m., servant), wykopać (pf., to dig foth), studnia (f., well), przybyć (pf., to come), dowódca (m., commander), wojsko (n., army), rzec (pf., to say), przybywać (impf., to come), przecież (after all), kazać (impf., to bid), oddalić się (pf., to withdraw oneself), odpowiedzieć (pf., to respond), widzieć (impf., to behold), postanowić (pf., to resolve), istnieć (impf., to exist), między (between), czyli (which is to say), chcieć (impf., to will), zawrzeć (pf., to establish), przymierze (n., covenant), uczynić (pf., to do), złe (n., ill), dobro (n., good), pozwolić (pf., to permit), odejść (pf., to depart), błogosławić (impf., to bless), wyprawić (pf., to send off), uczta (f., feast), jeść (impf., to eat), pić (impf., to drink), nazajutrz (next day), rano (in the morning), złożyć (pf., to submit), przysięga (f., oath), dzień (m., day), przynieść (pf., to bring back), znaleźć (pf., to find), woda (f., water), nazwać (pf., to name), stąd (hence), miasto (n., city), dzisiejszy (present-day), nazwa (f., name), czterdzieści (forty), rok (m., year), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), córka (f. daughter), Chetyta (m., Hittite), powód (m., cause).

Verse 25: Izaak zbudował więc tam ołtarz (Isaac therefore built an altar there) i wzywał imienia Pana (and would invoke the name of the Lord). Rozbił też tam swój namiot (he also pitched his tent there), a słudzy Izaaka wykopali tam studnię (and Isaac’s servants dug forth there a well).

Verse 26: Potem przybyli z Geraru Abimelek i Achuzat, jeden z przyjaciół Abimeleka (then from Gerar came Abimelech and Ahuzzath, one of Abimelech’s friends), oraz dowódca wojska, Pikol (and Phicol commander of the army).

Verse 27: Izaak rzekł do nich (Isaac said to them): czemu przybywacie do mnie (why come you to me), przecież znienawidziliście mnie (after all you have come to hate me) i kazaliście mi się od was oddalić? (and have bidden me withdraw myself from you?).

Verses 28-29: Oni zaś odpowiedzieli (and they responded to him): widząc (in beholding), jak Pan jest z tobą (how the Lord has been with you), postanowiliśmy, aby istniała między nami (we resolved that should exist between us), czyli między tobą a nami (which is to say, between you and us) umowa (a pact). Chcemy z tobą zawrzeć przymierze (we will establish a covenant with you), że nie uczynisz nam nic złego (that you will do us not any ill), jak i my nie skrzywdziliśmy ciebie (as we, too, have not wronged you), wyświadczając ci tylko dobro (in showing you but good), i pozwoliliśmy ci spokojnie odejść (and have permitted you to depart tranquilly). Niechaj ci więc teraz Pan błogosławi: may the Lord therefore now be blessing you.

Verse 30: Izaak wyprawił im ucztę (Isaac sent off a feast for them), oni zaś jedli i pili (and they would eat and drink).

Verse 31: Nazajutrz rano (next morning) złożyli sobie nawzajem przysięgę (they submitted the oath to one another), po czym Izaak ich pożegnał (whereupon Isaac bade them farewell) i rozstali się w zgodzie (and they took their leave in consent).

Verses 32-33: A gdy tego dnia słudzy Izaaka (and when on this day Isaac’s servants) przynieśli mu wiadomość (brought back news to him) o studni, którą wykopali (of the well which they had dug forth), mówiąc (in speaking): znaleźliśmy wodę (we have found water), nazwał on tę studnię Szibea (he named this well Shibah). Stąd miasto to nosi po dzień dzisiejszy (hence this city bears to the present day) nazwę Beer-Szeba (the name Beer-Sheba).

Verse 34: Gdy Ezaw miał czterdzieści lat (when Esau was forty years old [had forty years]), wziął za żonę Jehudit, córkę Chetyty Beeriego (he took for wife Judith daughter of Beeri the Hittite), oraz Bosmat, córkę Chetyty Elona (and Basemath daughter of Elon the Hittite).

Verse 35: Były one powodem (they were the cause) zgryzoty Izaaka i Rebeki (of Isaac and Rebekah’s affliction).