Polish language series: Rdz 24, Rebeka żoną Izaaka

In the twenty-fourth chapter of the book of Genesis, Rebekah becomes wife of Isaac: Rebeka żoną Izaaka.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 24

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 24. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-9

  • piastować (impf.), to hold (office)
  • godność (f.), rank
  • zarządca (m.), steward
  • biodro (n.), hip
  • przysięgnąć (pf.), to swear
  • zaprowadzić (pf.), to conduct
  • niebiosa (pl.), heavens
  • uroczyście, solemnly
  • zwolnić (pf.), to release

Review: zestarzeć się (pf., to grow old), dojść (pf., to reach), podeszły (advanced), wiek (m., age), wszystek (all), błogosławić (impf., to bless), rzec (pf., to say), sługa (m., servant), rodzina (f., family), cały (entire), posiadłość (f., property), położyć (pf., to lay), ręka (f., hand), pod (under), chcieć (impf., to will), niebo (n., heaven), ziemia (f., earth), wziąć (pf., to take), syn (m., son), żona (f., wife), spośród (from amongst), kobieta (f., woman), mieszkać (impf., to dwell), pójść (pf., to go), rodzinny (familial), kraj (m., country), wybrać (pf., to select), odpowiedzieć (pf., to respond), zechcieć (pf., to have a mind), przyjść (pf., to come), móc (impf., may), wtedy (then), pochodzić (impf., to proceed), czynić (impf., to do), nigdy (not ever), wracać (impf., to return), wywieść (pf., to lead forth), dom (m., house), ojciec (m., father), obiecać (pf., to promise), potomstwo (n., offspring), dać (pf., to give), posłać (pf., to send), anioł (m., angel), znaleźć (pf., to find), przysięga (f., oath), byle (so long as), pan (m., master), spełnić (pf., to accomplish), powiedzieć (pf., to say).

Verse 1: Abraham zestarzał się (Abraham grew old) i doszedł do podeszłego wieku (and reached an advanced age), a Bóg mu we wszystkim błogosławił (and God would bless him in all).

Verses 2-4: I rzekł Abraham do swego sługi (and Abraham said to his servant), który piastował w jego rodzinie (who held in his family) godność zarządcy całej posiadłości (the rank of steward of {his} entire property): *połóż mi twą rękę pod biodro* (lay thy hand under my hip), bo chcę, żebyś mi przysiągł (for I will that thou swear to me) na Pana, Boga nieba i ziemi (by the Lord, the God of the heaven and the earth), że nie weźmiesz dla mego syna Izaaka (that thou shalt not take for my son Isaac) żony spośród kobiet Kanaanu (a wife from amongst the women of Canaan), w którym mieszkam (wherein I dwell), ale że pójdziesz do mego rodzinnego kraju (but that thou shalt go to my familial country) i wybierzesz żonę dla mego syna Izaaka (and shalt select a wife for my son Isaac). — *Taken apart: połóż (lay) mi (unto me) twą (thy) rękę (hand) pod (under) biodro (hip).

Verse 5: Odpowiedział mu sługa (the servant responded to him): a gdyby taka kobieta (and what if such woman) nie zechciała przyjść ze mną do tego kraju (had not a mind to come with me to this country), czy mogę wtedy zaprowadzić twego syna do kraju (may I then conduct thy son to the country), z którego pochodzisz? (whence thou proceedest?).

Verse 6: Rzekł do niego Abraham (Abraham said to him): nie czyń tego nigdy (do not ever this), abyś miał tam wracać z moim synem (that thou were to return thither with my son).

Verse 7: Pan, Bóg niebios (the Lord, the God of the heavens), który mnie wywiódł z domu mego ojca (who led me forth from the house of my father) i z mego kraju rodzinnego (and from my familial country), który mi uroczyście obiecał (who solemnly promised to me): potomstwu twemu dam ten kraj (to thine offspring will I give this country), On pośle swego anioła przed tobą (he will send his angel before thee); znajdziesz tam żonę dla mego syna (thou shalt find there a wife for my son).

Verse 8: A gdyby owa kobieta nie chciała przyjść z tobą (and if that woman would not come with thee), wtedy jesteś zwolniony z przysięgi (then thou art released from the oath); byleś tylko z synem moim tam nie wracał (but so long as thou returnest not thither with my son).

Declension of przysięga (f.)

sing. pl.
nom. przysięga przysięgi
gen. przysięgi przysiąg
dat. przysiędze przysięgom
acc. przysięgę przysięgi
instr. przysięgą przysięgami
loc. przysiędze przysięgach
voc. przysięgo przysięgi

Verse 9: Wtedy sługa położył rękę (then the servant laid his hand) pod biodro Abrahama, pana swego (under his master Abraham’s hip), i przysiągł, że spełni (and swore that he would accomplish), jak mu powiedziano (as it had been said to him).

Wersety 10-14

  • kosztownośći (pl.), valuables
  • rozsiodłać (pf.), to unsaddle
  • wieczorny, evening
  • wychodzić (impf.), to come forth
  • czerpać (impf.), to draw (water)
  • łaskaw, gracious
  • dziewczyna (f.), girl
  • nachylić (pf.), to tip
  • dzban (m.), pitcher
  • napoić (pf.), to water

Review: sługa (m., servant), ów (that), zabrać (pf., to take along), dziesięć (ten), wielbłąd (m., camel), pan (m., master), wyruszyć (pf., to set forth), miasto (n., city), mieszkać (impf., to dwell), przy (alongside), studnia (f., well), poza (beyond), pora (f., time), wtedy (then), właśnie (squarely), kobieta (f., woman), woda (f., water), modlić się (impf., to pray), sprawić (pf., to bring to pass), spotkać (pf., to meet), dzisiaj (today), teraz (now), stać (impf., to stand), źródło (n., spring), córka (f., daughter), mieszkaniec (m., inhabitant), niechaj (let), powiedzieć (pf., to say), móc (impf., to be able), napić się (pf., to have a drink), odpowiedzieć (pf., to respond), pić (impf., to drink), przeznaczyć (pf., to assign), poznać (pf., to recognise).

Verse 10: Sługa ów zabrał z sobą (that servant took along with himself) dziesięć wielbłądów* oraz kosztowności swego pana (ten camels and his master’s valuables) i wyruszył do Aram-Naharaim (and set forth for Aram-Naharaim), do miasta, w którym mieszkał Nachor (for the city wherein Nahor was dwelling). — *Wielbłąd, following dziesięć, takes its genitive plural form wielbłądów. Consider the following: dziesięć wielbłądów (ten camels); jedenaście wielbłądów (eleven camels); dwanaście wielbłądów (twelve camels); trzynaście wielbłądów (thirteen camels); czternaście wielbłądów (fourteen camels). Following dwa, trzy or cztery, it is not the genitive plural which is employed but the accusative plural: dwa wielbłądy (two camels); trzy wielbłądy (three camels); cztery wielbłądy (four camels). Find here the declension of wielbłąd.

Verse 11: Tam rozsiodłał wielbłądy (there did he unsaddle the camels) przy studni poza miastem (alongside the well beyond the city) w porze wieczornej (in evening time), wtedy właśnie, kiedy kobiety (squarely then when the women) wychodziły czerpać wodę (would come forth to draw water).

Verse 12: I modlił się (and he would pray): Panie, Boże pana mego Abrahama (O Lord, God of my master Abraham), spraw, abym spotkał ją dzisiaj (bring to pass that I meet her today); bądź łaskaw dla mego pana Abrahama (be gracious towards my master Abraham).

Verses 13-14: Gdy teraz stoję przy źródle (when now I stand alongside the spring) i gdy córki mieszkańców tego miasta wychodzą (and when the daughters of the inhabitants of this city come forth), aby czerpać wodę (to draw water), niechaj dziewczyna, której powiem (let the girl to whom I shall say): nachyl mi dzban twój (tip unto me thy pitcher), abym się mógł napić (that I may be able to have a drink), a ona mi odpowie (and she will respond to me): pij, a i wielbłądy twoje napoję (drink, and also thy camels shall I water), będzie tą, którą przeznaczyłeś dla sługi swego Izaaka (be this one whom thou hast assigned for thy servant Isaac); wtedy poznam (then I shall recognise), że jesteś łaskaw dla mego pana (that thou hast been gracious towards my master).

Declension of źródło (n.)

sing. pl.
nom. źródło źródła
gen. źródła źródeł
dat. źródłu źródłom
acc. źródło źródła
instr. źródłem źródłami
loc. źródle źródłach
voc. źródło źródła

Wersety 15-19

  • nadejść (pf.), to draw nigh
  • panna (f.), maiden
  • dziewica (f.), virgin
  • obcować (impf.), to consort
  • zabiegnąć (pf.), to run up
  • pochylić (pf.), to tilt
  • naczerpać (pf.), to draw (water)
  • wola (f.), volition

Review: zanim (before), przestać (pf., to cease), modlić się (impf., to pray), córka (f., daughter), syn (m., son), żona (f., wife), brat (m., brother), wyjść (pf., to come forth), dzban (m., pitcher), ramię (n., shoulder), bardzo (very), piękny (fine), jeszcze (yet), mąż (m., man), zejść (pf., to go down), źródło (n., spring), napełnić (pf., to fill up), wracać (impf., to return), wtedy (then), sługa (m., servant), ów (that), szybko (promptly), droga (f., way), rzec (pf., to say), dać (pf., to give), napić się (pf., to have a drink), trochę (a bit of), woda (f., water), powiedzieć (pf., to say), pić (pf., to drink), pan (m., lord), napoić (pf., to water), także (also), wielbłąd (m., camel), móc (impf., to be able).

Verse 15: Zanim przestał się modlić (before he had ceased praying), nadeszła Rebeka córka Betuela, syna Milki, żony Nachora, brata Abrahama (did draw nigh Rebekah daughter of Bethuel son of Milcah wife of Nahor brother of Abraham); wyszła z dzbanem na ramieniu (she came forth with pitcher on shoulder).

Verse 16: Panna to była bardzo piękna (this maiden was very fine), dziewica, która nie obcowała jeszcze z mężem (a virgin who had not yet consorted with man). Ona to zeszła do źródła (it was she who went down to the spring) i napełniwszy swój dzban (and having filled up her pitcher), wracała (would return).

Verse 17: Wtedy sługa ów szybko zabiegł jej drogę (then that servant ran promptly up her way) i rzekł (and said): daj mi się napić trochę wody (give me to have a drink of a bit of water) z twego dzbana (from thy pitcher).

Verse 18: A ona powiedziała (and she responded): pij, panie mój (drink, my lord), i szybko pochyliła swój dzban (and she tilted promptly her pitcher), i dała mu pić (and gave him to drink).

Declension of pan (m.)

sing. pl.
nom. pan panowie
gen. pana panów
dat. panu panom
acc. pana panów
instr. panem panami
loc. panu panach
voc. panie panowie

Verse 19: A gdy go napoiła (and when she had watered him), rzekła (she said): także dla twych wielbłądów naczerpię wody (also for thy camels shall I draw water), aby mogły pić do woli (that they may be able to drink to volition).

Wersety 20-23

  • wylać (pf.), to pour forth
  • koryto (m.), trough
  • pobiegnąć (pf.), to run over
  • nanosić (pf.), to bring in quantity
  • zdziwić (pf.), to astonish
  • milczenie (n.), silence
  • dopiąć (pf.), to achieve
  • cel (m.), objective
  • podróż (f.), journey
  • kolczyk (m.), earring
  • złoty, golden
  • waga (f.), weight
  • pół, half
  • bransoleta (f.), bracelet
  • ważyć (impf.), to weigh
  • czyj, whose

Review: po czym (thereupon), szybko (promptly), dzban (m., pitcher), woda (f., water), znów (again), studnia (f., well), czerpać (impf., to draw), wszystek (all), wielbłąd (m., camel), czekać (impf., to await), przekonać się (pf., to ascertain), pozwolić (pf., to permit), napić się (pf., to have a drink), wyjąć (pf., to take forth), sykl (m., shekel), włożyć (pf., to put in), ręka (f., hand), dziesięć (ten), zapytać (pf., to ask), córka (f., daughter), powiedzieć (pf., to tell), dom (m., house), ojciec (m., father), miejsce (n., place), nocleg (m., overnighting).

Verse 20: Po czym szybko wylała ze swego dzbana wodę do koryta (thereupon did she promptly pour forth from her pitcher water into the trough) i pobiegła znów do studni czerpać wodę (and run over again to the well to draw water), aż nanosiła dla wszystkich wielbłądów (until she had brought in quantity for all the camels).

Declension of dzban (m.)

sing. pl.
nom. dzban dzbany
gen. dzbana dzbanów
dat. dzbanowi dzbanom
acc. dzban dzbany
instr. dzbanem dzbanami
loc. dzbanie dzbanach
voc. dzbanie dzbany

Verse 21: On zaś zdziwiony (he, for his part, astonished) czekał w milczeniu (would await in silence), aby się przekonać (to ascertain), czy Pan pozwoli mu dopiąć celu podróży (whether the Lord had permitted him to achieve the objective of the journey), czy nie (or not).

Verses 22-23: Ale gdy się wielbłądy napiły (but when the camels had had a drink), wyjął kolczyk złoty wagi pół sykla (he took forth a golden earring of the weight of a half shekel) oraz włożył na jej ręce dwie bransolety złote ważące dziesięć syklów* (and put onto her hands two golden bracelets weighing ten shekels) i zapytał (and asked): czyją jesteś córką (whose daughter art thou), powiedzże mi (do tell me); czy w domu twego ojca jest miejsce dla nas (is there place for us in thy father’s house) na nocleg? (for overnighting?). — *Sykl, following dziesięć, takes its genitive plural form syklów. Consider the following: dziesięć syklów (ten shekels); jedenaście syklów (eleven shekels); dwanaście syklów (twelve shekels); trzynaście syklów (thirteen shekels); czternaście syklów (fourteen shekels). Following dwa, trzy or cztery, it is not the genitive plural which is employed but the accusative plural: dwa sykle (two shekels); trzy sykle (three shekels); cztery sykle (four shekels). Find here the declension of sykl.

Wersety 24-27

  • dość, plenty
  • słoma (f.), straw
  • przenocowanie (n.), night’s lodging
  • kolano (n.), knee
  • nie omieszkać (pf.), to fail not to
  • wierność (f.), faithfulness
  • prowadzić (impf.), to lead

Review: rzec (pf., to say), córka (f., daughter), syn (m., son), urodzić (pf., to bear), po czym (thereupon), dodać (pf., to add), pasza (f., provender), miejsce (n., place), wtedy (then), człowiek (m., man), ów (that), paść (pf., to fall), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), niech (may), błogosławiony (blessed), pan (m., master), okazać (pf., to show), łaskawość (f., graciousness), ponieważ (for), droga (f., way), dom (m., house), krewny (m., kinsman).

Verse 24: A ona rzekła (and she said): jestem córką Betuela, syna Milki (I am daughter of Bethuel son of Milcah), którego ona urodziła Nachorowi (whom she bore to Nahor).

Verse 25: Po czym dodała (thereupon she added): dość u nas słomy i paszy (with us {there is} plenty of straw and provender) oraz miejsca do przenocowania (and of place for night’s lodging).

Verses 26-27: Wtedy człowiek ów padł na kolana i (then that man fell onto {his} knees and), oddawszy pokłon Panu (having rendered obeisance to the Lord), rzekł (said): niech będzie błogosławiony Pan (may the Lord be blessed), Bóg mego pana Abrahama (the God of my master Abraham), który nie omieszkał (who has not failed) okazać łaskawości swej i wierność memu panu (to show his graciousness and faithfulness to my master), ponieważ prowadził mnie w drodze (for he was leading me on [in] the way) do domu krewnych mojego pana (to the house of my master’s kinsmen).

Wersety 28-33

  • tymczasem, meanwhile
  • śpiesznie, hurriedly
  • podejść (pf.), to walk up
  • rozkiełznać (pf.), to unbridle
  • obmycie (n.), washing
  • podać (pf.), to serve
  • posiłek (m.), meal
  • przedstawić (pf.), to present

Review: dziewczyna (f., girl), pobiegnąć (pf., to run over), dom (m., house), opowiedzieć (pf., to recount), matka (f., mother), zajść (pf., to occur), mieć (impf., to have), brat (m., brother), imię (n., name), udać się (pf., to go), ów (that), człowiek (m., man), za (beyond), miasto (n., city), źródło (n., spring), zobaczyć (pf., to see), bowiem (for), kolczyk (m., earring), bransoleta (f., bracelet), ręka (f., hand), siostra (f., sister), usłyszeć (pf., to hear), mówić (impf., to speak), powiedzieć (pf., to say), więc (therefore), czemu (why), stać (impf., to stand), wielbłąd (m., camel), rzec (pf., to say), pójść (pf., to go), błogosławiony (blessed), przez (before), dwór (m., court), przygotować (pf., to prepare), miejsce (n., place), dać (pf., to give), słoma (f., straw), pasza (f., provender), woda (f., water), obmyć (pf., to wash), noga (f., foot), jeść (impf., to eat), dopóki (until), prośba (f., request).

Verse 28: Tymczasem dziewczyna pobiegła do domu (meanwhile the girl ran over to the house) i opowiedziała swej matce o tym, co zaszło (and recounted to her mother of this which had occurred).

Verse 29: A miała Rebeka brata (now Rebekah had a brother) imieniem Laban (by the name Laban). Ten to Laban udał się śpiesznie do owego człowieka (this one it was — Laban — who went hurriedly unto that man), za miasto do źródła (beyond the city to the spring).

Verses 30-31: Zobaczył bowiem kolczyk (for he had seen the earring) i bransolety na rękach swej siostry (and the bracelets on his sister’s hands) i usłyszał, jak Rebeka mówiła (and had heard how Rebekah spoke), co jej ów człowiek powiedział (that which that man had said to her). Podszedłszy więc do tego człowieka (having therefore walked up to this man), stojącego z wielbłądami u źródła (standing with the camels at the spring), rzekł do niego (he said to him): pójdź* (come), błogosławiony przez Pana (blessed one by the Lord), czemu stoisz tu na dworze? (why standest thou here in the court?). Przygotowałem dom dla ciebie (I have prepared the house for thee) i miejsce dla twych wielbłądów (and place for thy camels). — *Literally, go; however, this must be taken here as come in English, for an invitation has been extended him, and go would convey an erroneous sense.

Verse 32: Udał się więc ów człowiek (that man therefore went) do domu (to the house). Rozkiełznano wielbłądy (the camels were unbridled), dano słomę i paszę wielbłądom (straw and provender were given to the camels) oraz wodę do obmycia jego nóg (as well as water for the washing of his feet) i nóg ludzi, którzy z nim byli (and the feet of the men who were with him). — If the active voice is instead employed, so do the following translate: rozkiełznano wielbłądy (one unbridled the camels); dano słomę i paszę wielbłądom (one gave straw and provender to the camels); [dano] wodę do obmycia jego nóg (one gave water for the washing of his feet).

Verse 33: Gdy zaś podano owemu człowiekowi posiłek (but when a meal had been served to that man), rzekł (he said): nie będę jadł (I will not be eating), dopóki nie przedstawię mej prośby (until I have presented my request). Rzekł Laban (Laban said): mów (speak).

Wersety 34-42

  • szczególny, particular
  • zamożny, affluent
  • przysiąc (pf.), to swear
  • polecenie (n.), instruction
  • powieść się (pf.), to be successful
  • ród (m.), line
  • odbywać (impf.), to undertake

Review: zacząć (pf., to start), mówić (impf., to speak), sługa (m., servant), sposób (m., manner), błogosławić (impf., to bless), pan (m., master), toteż (wherefore), stać się (pf., to become), dać (pf., to give), owca (f., sheep), wół (m., ox), srebro (n., silver), złoto (n., gold), niewolnik (m., bondsman), niewolnica (f., bondsmaid), wielbłąd (m., camel), osioł (m., ass), żona (f., wife), urodzić (pf., to bear), podeszły (advanced), wiek (m., age), syn (m., son), oddać (pf., to render), majętność (f., wealth), kazać (impf., to bid), spełnić (pf., to accomplish), nie wolno (it is not permitted to), wziąć (pf., to take), kobieta (f., woman), kraj (m., country), przebywać (impf., to sojourn), udać się (pf., to go), rodzina (f., family), ojciec (m., father), krewny (m., kinsman), stamtąd (thence), rzec (pf., to say), zechcieć (pf., to have a mind), pójść (pf., to go), odpowiedzieć (pf., to respond), służyć (impf., to serve), posłać (pf., to send), anioł (m., angel), sprawić (pf., to bring to pass), zamiar (m., intention), zwolnić (pf., to release), przysięga (f., oath), dziś (today), przyjść (pf., to come), źródło (m., spring), modlić się (impf., to pray), wola (f., volition), dopiąć (pf., to achieve), cel (m., objective), podróż (f., journey).

Verse 34: I zaczął mówić (and he started speaking): jestem sługą Abrahama (I am Abraham’s servant).

Verse 35: Pan w szczególny sposób błogosławił memu panu (the Lord in particular manner would bless my master), toteż stał się on zamożny (wherefore he has become affluent): dał mu owce, woły, srebro, złoto, niewolników, niewolnice, wielbłądy i osły (he has given to him sheep, oxen, silver, gold, bondsmen, bondsmaids, camels and asses).

Verse 36: Żona zaś pana mego, Sara (as for my master’s wife Sarah), urodziła panu memu w podeszłym swym wieku syna (she bore a son to my master in her advanced age). Jemu to oddał on (it is to him whom he has rendered) całą swą majętność (his entire wealth).

Verses 37-38: Pan mój kazał mi przysiąc (my master bade me swear), że spełnię takie polecenie (that I should accomplish such instruction): nie wolno ci wziąć żony dla mego syna (unto thee it is not permitted to take a wife for my son) spośród kobiet Kanaanu (from amongst the women of Canaan)kraju, w którym przebywam (of the country wherein I sojourn), lecz masz udać się do rodziny mego ojca (but thou art to go to the family of my father), do moich krewnych (to my kinsmen), i stamtąd wziąć żonę dla mego syna (and thence take a wife for my son).

Verses 39-40: Gdy zaś rzekłem memu panu (but when I said to my master): a jeśli taka kobieta nie zechce pójść ze mną (and what if such woman has not a mind to go with me), odpowiedział mi (he responded to me): Pan, któremu służę, pośle z tobą swego anioła (the Lord whom I serve will send with thee his angel) i sprawi, że zamiar twój ci się powiedzie (and will bring to pass that thine intention is [will be] successful), że weźmiesz żonę dla mego syna (that thou takest [wilt take] a wife for my son) z rodziny mojej, z rodu mojego ojca (from my family, from the line of my father).

Verse 41: Będziesz zaś zwolniony z przysięgi (but thou shalt be released from the oath), jeśli przyjdziesz do mych krewnych (if thou comest [wilt come] to my kinsmen), a oni ci jej nie dadzą (and they give [will give] her to thee not); tylko wtedy będziesz zwolniony z przysięgi (but then shalt thou be released from the oath).

Verse 42: Gdy więc dziś przyszedłem do źródła (when I therefore came today to the spring), modliłem się (I would pray): Panie, Boże pana mego Abrahama (O Lord, God of my master Abraham), jeśli taka wola Twoja (if such be thy volition), spraw, abym dopiął celu podróży (bring to pass that I may achieve the objective of the journey), którą odbywam (which I am undertaking).

Wersety 43-49

  • zaledwie, scarcely
  • dziękować (impf.), to thank
  • poprowadzić (pf.), to lead
  • właściwy, proper
  • prawdziwy, true
  • gdzie indziej, elsewhere

Review: źródło (n., spring), niech (let), stać się (pf., to come to pass), dziewczyna (f., girl), wyjść (pf., to come forth), czerpać (impf., to draw), woda (f., water), powiedzieć (pf., to say, to tell), napić się (pf., to have a drink), trochę (a bit of), dzban (m., pitcher), pić (pf., to drink), wielbłąd (m., camel), napoić (pf., to water), kobieta (f., woman), wybrać (pf., to select), syn (m., son), pan (m., master), przestać (pf., to cease), duch (m., spirit), modlić się (impf., to pray), ukazać się (pf., to appear), ramię (n., shoulder), zejść (pf., to go down), dać (pf., to give), szybko (promptly), nachylić (pf., to tip), także (also), zapytać (pf., to ask), czyj (whose), córka (f., daughter), odpowiedzieć (pf., to respond), urodzić (pf., to bear), włożyć (pf., to put in), więc (therefore), kolczyk (m., earring), nozdrze (n., nostril), bransoleta (f., bracelet), ręka (f., hand), paść (pf., to fall), kolano (n., knee), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), droga (f., way), wziąć (pf., to take), bratanica (f., fraternal niece), żona (f., wife), teraz (now), chcieć (impf., to will), okazać (pf., to show), życzliwość (f., kindness), udać się (pf., to go).

Verses 43-44: Oto jestem u źródła: here I am at the spring. Niech więc stanie się tak (let it therefore so come to pass), żeby ta dziewczyna wyszła czerpać wodę (that this girl will come forth to draw water), a gdy jej powiem (and when I shall say to her): daj mi się napić trochę wody z twego dzbana (give me to have a drink of a bit of water from thy pitcher), niechaj mi powie (let her say to me): pij ty, a i wielbłądy twe napoję (drink thou, and also thy camels shall I water); będzie to ta kobieta (it shall be this woman), którą Pan wybrał dla syna pana mojego (whom the Lord has selected for the son of my master).

Verse 45: Zaledwie przestałem tak w duchu się modlić (scarcely had I so ceased praying in spirit), ukazała się Rebeka z dzbanem na ramieniu ({when} Rebekah appeared with pitcher on shoulder) i zeszła do źródła (and went down to the spring), aby czerpać wodę (to draw water). Wtedy powiedziałem do niej (then I said to her): daj mi pić (give me to drink).

Verse 46: Ona zaś szybko nachyliła swój dzban (she, for her part, promptly tipped her pitcher) i powiedziała (and said): pij, a potem napoję także twe wielbłądy (drink, and then I shall water also thy camels). I napiłem się (and I had a drink) i wielbłądy moje napoiła (and my camels did she water).

Verse 47: A gdym ją zapytał (and when I asked her): czyją jesteś córką (whose daughter art thou), odpowiedziała (she responded): jestem córką Betuela, syna Nachora (I am daughter of Bethuel son of Nahor), którego urodziła Milka (whom Milcah bore). Włożyłem więc kolczyk w jej nozdrza (I therefore put the earring onto [into*] her nostrils) i bransolety na jej ręce (and the bracelets onto her hands). — *The literal rendering of into is to be understood as meaning into the flesh of her nostrils.

Verse 48: A potem padłem na kolana (and then I fell onto {my} knees) i oddałem pokłon Panu (and rendered obeisance to the Lord); i dziękowałem Panu, Bogu pana mego Abrahama (and I would thank the Lord, the God of my master Abraham), że poprowadził mnie drogą właściwą (that he had led me by the proper way), abym wziął bratanicę pana mego za żonę dla jego syna (that I should take my master’s fraternal niece for wife for his son).

Verse 49: A teraz powiedzcie mi (and now tell me), czy chcecie okazać panu mojemu prawdziwą życzliwość (whether you will show my master true kindness); a jeśli niepowiedzcie (and if not — tell {me}), a wtedy udam się gdzie indziej (and then I will go elsewhere).

Wersety 50-55

  • srebrny, silvern
  • klejnot (m.), jewel
  • szata (f.), garment
  • ofiarować (pf.), to offer
  • najeść się (pf.), to eat one’s fill

Review: wtedy (then), odpowiedzieć (pf., to respond), ponieważ (for), zamierzyć (pf., to intend), móc (impf., can), lub (or), mieć (impf., to have), przed (before), wziąć (pf., to take), iść (impf., to go), niechaj (let), żona (f., wife), syn (m., son), pan (m., master), postanowić (pf., to resolve), sługa (m., servant), usłyszeć (pf., to hear), słowo (n., word), oddać (pf., to render), pokłon (pf., obeisance), po czym (thereupon), wyjąć (pf., to take forth), złoty (golden), dać (pf., to give), brat (m., brother), matka (f., mother), kosztowności (pl., valuables), potem (then), przybyć (pf., to come), napić się (pf., to have a drink), udać się (pf., to go), spoczynek (m., rest), wstać (pf., to arise), rano (in the morning), rzec (pf., to say), pozwolić (pf., to permit), wrócić (pf., to return), dziewczyna (f., girl), pozostać (pf., to remain), dziesięć (ten), dzień (m., day), zanim (before), odejść (pf., to depart).

Verse 50: Wtedy Laban i Betuel tak odpowiedzieli (then Laban and Bethuel so responded): ponieważ Pan tak zamierzył (for the Lord has so intended), nie możemy ci powiedzieć nie lub tak (we cannot say to thee either no or yes).

Verse 51: Masz przed sobą Rebekę (thou hast before thyself Rebekah), weź ją z sobą i idź (take her with thyself and go). Niechaj będzie ona żoną syna pana twego (let her be the wife of thy master’s son), jak postanowił Pan (as the Lord has resolved).

Verse 52: Gdy sługa Abrahama usłyszał te ich słowa (when Abraham’s servant heard these their words), oddał pokłon Panu (he rendered obeisance to the Lord).

Verse 53: Po czym wyjąwszy srebrne i złote klejnoty oraz szaty (thereupon having taken forth silvern and golden jewels, and garments), dał je Rebece (he gave them to Rebekah); a bratu i matce jej ofiarował kosztowności (and to her brother and mother did he offer valuables).

Verse 54: Potem on (then he) i ci, którzy z nim przybyli (and these who had come with him), najadłszy się i napiwszy (having eaten their fill and had a drink), udali się na spoczynek (went to rest). A gdy wstali rano (and when they arose in the morning), rzekł sługa Abrahama (Abraham’s servant said): pozwólcie mi wrócić do mego pana (permit me to return to my master).

Verse 55: Odpowiedzieli brat i matka dziewczyny (the girl’s brother and mother responded): niechaj pozostanie ona z dziesięć dni (let her remain some ten days), zanim odejdzie (before she departs [will depart]).

Wersety 56-60

  • zatrzymywać (impf.), to halt
  • spytać (pf.), to ask
  • piastunka (f.), nurse
  • wzrastać (impf.), to grow
  • nieprzeliczony, innumerable

Review: przynaglać (impf., to urge on), mówić (impf., to speak), skoro (since), pozwolić (pf., to permit), dopiąć (pf., to achieve), cel (m., objective), podróż (f., journey), odejść (pf., to depart), wrócić (pf., to return), pan (m., master), wtedy (then), rzec (pf., to say), zawołać (pf., to call), dziewczyna (f., girl), zapytać (pf., to ask), zatem (therefore), chcieć (impf., to will), iść (impf., to go), człowiek (m., man), odpowiedzieć (pf., to respond), wyprawić (pf., to send off), więc (therefore), siostra (f., sister), sługa (m., servant), pobłogosławić (pf., to bless), tysiąc (thousand), niech (may), potomstwo (n., offpsring), zdobyć (pf., to attain), brama (f., gate), nieprzyjaciel (m., enemy).

Verse 56: Ale on przynaglał mówiąc (but he urged on, in speaking): nie zatrzymujcie mnie wy (halt you me not), skoro Pan pozwolił mi dopiąć celu mojej podróży (since the Lord has permitted me to achieve the objective of my journey). Pozwólcie mi odejść (permit me to depart) i wrócić do mego pana (and to return to my master).

Verse 57: Wtedy oni rzekli (then they said): zawołajmy dziewczynę i zapytajmy ją samą (let us call the girl and ask her herself).

Verse 58: Zawołali zatem Rebekę i spytali (they therefore called Rebekah and would ask): czy chcesz iść z tym człowiekiem? (wilt thou go with this man?). A ona odpowiedziała (and she responded): chcę iść (I will go).

Verse 59: Wyprawili więc Rebekę, siostrę swoją (they therefore sent off their sister Rebekah), i jej piastunkę (and her nurse) ze sługą Abrahama i jego ludźmi (with Abraham’s servant and his men).

Verse 60: Pobłogosławili Rebekę i tak rzekli (they blessed Rebekah and so said): siostro nasza (O sister ours), wzrastaj w tysiące nieprzeliczone (grow into innumerable thousands): i niech potomstwo twoje zdobędzie bramy swych nieprzyjaciół (and may thine offspring attain the gates of their enemies).

Wersety 61-67

  • wsiąść (pf.), to mount
  • odjechać (pf.), to set off
  • naówczas, at that time
  • pogrążyć (pf.), to sink
  • smutek (m.), sadness
  • zsiąść (pf.), to dismount
  • zasłona (f.), veil

Review: po czym (thereupon), niewolnica (f., bondsmaid), wielbłąd (m., camel), ruszyć (pf., to set forth), droga (f., way), człowiek (m., man), sługa (m., servant), zabrać (pf., to take along), więc (therefore), mieszkać (impf., to dwell), właśnie (squarely), wracać (impf., to return), studnia (f., well), wyjść (pf., to come forth), pole (n., field), przed (before), wieczór (m., evening), podnieść (pf., to lift), oko (n., eye), ujrzeć (pf., to see), zbliżać się (impf., to draw near), wielbłąd (m., camel), spostrzec (pf., to notice), szybko (promptly), spytać (pf., to ask), sługa (m., servant), mężczyzna (m., man), iść (impf., to walk), przez (through), odpowiedzieć (pf., to respond), pan (m., master), wziąć (pf., to take), zakryć (pf., to conceal), twarz (f., face), kiedy (when), opowiedzieć (pf., to recount), wszystek (all), dokonać (pf., to perform), wprowadzić (pf., to bring in), namiot (m., tent), matka (f., mother), żona (f., wife), miłować (impf., to love), pociecha (f., comfort).

Verse 61: Po czym Rebeka i jej niewolnice (thereupon Rebekah and her bondsmaids) wsiadły na wielbłądy (mounted upon the camels) i ruszyły w drogę (and set forth on [into] the way) za owym człowiekiem (behind that man). Sługa Abrahama zabrał więc Rebekę (Abraham’s servant therefore took along Rebekah) i odjechał (and set off).

Verses 62-63: A Izaak (and Isaac), który naówczas mieszkał w Negebie (who at that time was dwelling in the Negev), właśnie wracał od studni Lachaj-Roj (was squarely returning from the Lahai-Roi well); wyszedł bowiem pogrążony w smutku (for he had come forth sunk in sadness) na pole przed wieczorem (into the field before evening). Podniósłszy oczy (having lifted {his} eyes) ujrzał zbliżające się wielbłądy (he saw the camels drawing near).

Verses 64-65: Gdy zaś Rebeka podniosła oczy (and when Rebekah lifted {her} eyes), spostrzegła Izaaka (she noticed Isaac), szybko zsiadła z wielbłąda (promptly dismounted from the camel) i spytała sługi (and would ask the servant): kto to jest ten mężczyzna (who is this man), który idzie ku nam przez pole? (who is walking towards us through the field?). Sługa odpowiedział (the servant responded): to mój pan (this {is} my master). Wtedy Rebeka wzięła zasłonę (then Rebekah took the veil) i zakryła twarz (and concealed {her} face).

Verses 66-67: Kiedy sługa opowiedział Izaakowi (when the servant had recounted to Isaac) o wszystkim, czego dokonał (of all that which he had performed), Izaak wprowadził Rebekę do namiotu Sary, swej matki (Isaac brought Rebekah into his mother Sarah’s tent). Wziąwszy Rebekę za żonę (having taken Rebekah for wife), Izaak miłował ją (Isaac would love her), bo była mu pociechą po matce (for she was a comfort to him after {his} mother).