Polish language series: Rdz 21, narodziny Izaaka

The twenty-first chapter of the book of Genesis recounts such matter: narodziny Izaaka; oddalenie Izmaela (birth of Isaac; withdrawal of Ishmael); przymierze Abrahama z Abimelekiem (Abraham’s covenant with Abimelech).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 21

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 21. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-5

  • okazać (pf.), to show
  • łaskawość (f.), graciousness
  • zapowiedzieć (pf.), to foretell
  • sędziwy, aged
  • wyznaczyć (pf.), to mark forth
  • przykazać (pf.), to command

Review: wreszcie (at the last), obiecać (pf., to promise), uczynić (pf., to do), stać się (pf., to become), brzemienny (heavy), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), właśnie (squarely), czas (m., time), dać (pf., to give), imię (n., name), obrzezać (pf., to circumcise), osiem (eight), dzień (m., day), sto (hundred), rok (m., year), urodzić się (pf., to be born).

Verse 1: Wreszcie Pan okazał Sarze łaskawość (at the last the Lord showed Sarah graciousness), jak to obiecał (as he had promised), i uczynił jej to, co zapowiedział (and did for her this which he had foretold).

Verse 2: Sara stała się brzemienną (Sarah became heavy {with child}) i urodziła sędziwemu Abrahamowi syna (and bore unto the aged Abraham a son) w tym właśnie czasie, jaki Bóg wyznaczył (squarely in this time which God had marked forth).

Verse 3: Abraham dał swemu synowi (Abraham gave unto his son), którego mu Sara urodziła (whom unto him Sarah had borne), imię Izaak (the name Isaac).

Verse 4: Abraham obrzezał Izaaka (Abraham circumcised Isaac), gdy ten miał osiem dni (when this one was* eight days {of age}), tak jak to Bóg mu przykazał (so as God had commanded him). — *literally, had

Verse 5: Abraham miał sto lat (Abraham was one hundred years old), gdy mu się urodził syn jego Izaak (when his son Isaac was born unto him).

Wersety 6-7

  • śmiech (m.), laughter
  • dodawać (impf.), to add
  • karmić (impf.), to {breast-}feed
  • pierś (f.), breast

Review: mówić (impf., to speak), powód (m., cause), dać (pf., to give), każdy (each), kto (who), dowiedzieć się (pf., to come to know), śmiać się (impf., to laugh), przyczyna (f., reason), któż (who ever), ośmielić się (pf., to dare), rzec (pf., to say), dziecko (n., child), a jednak (and yet), urodzić (pf., to bear), syn (m., son), mimo (despite), podeszły (advanced), wiek (m., age), mąż (m., husband).

Verse 6: Sara mówiła (Sarah spoke): powód do śmiechu dał mi Bóg (cause for laughter hath God given me). Każdy, kto się o tym dowie (each who will come to know of this), śmiać się będzie z mej przyczyny (will be laughing *by reason of me*). — *literally, from my reason

Verse 7: I dodawała (and she would add): któż by się ośmielił rzec Abrahamowi (who ever should have dared say unto Abraham): Sara będzie karmiła piersią dzieci (Sarah will be feeding by breast unto children), a jednak urodziłam syna (and yet I have borne a son) mimo podeszłego wieku mego męża (despite the advanced age of my husband).

Declension of pierś (f.)

sing. pl.
nom. pierś piersi
gen. piersi piersi
dat. piersi piersiom
acc. pierś piersi
instr. piersią piersiami
loc. piersi piersiach
voc. piersi piersi

Wersety 8-10

  • podrosnąć (pf.), to grow somewhat
  • odłączyć (pf.), to separate
  • wyprawić (pf.), to send off
  • uczta (f.), feast
  • naśmiewać się (impf.), to rally
  • wypędzić (pf.), to drive forth
  • współdziedzic (m.), co-heir

Review: dziecko (n., child), zostać (pf., to get), pierś (f., breast), wielki (great), dzień (m., day), widzieć (impf., to behold), syn (m., son), Egipcjanka (f., Egyptian woman), urodzić (pf., to bear), rzec (pf., to say), niewolnica (f., bondsmaid), wraz z (together with).

Verse 8: Dziecko podrosło (the child grew somewhat) i zostało odłączone od piersi (and was separated from the breast). Abraham wyprawił wielką ucztę w tym dniu (Abraham sent off a great feast in this day), w którym Izaak został odłączony od piersi (wherein Isaac was separated from the breast). — The neuter forms podrosło, zostało and odłączone all agree with the neuter noun dziecko. The reader will recall that zostać may be employed to create that which English does with get or be in passive constructions: został odłączony (he was/got separated); zostało wytępione (it was/got eliminated); została skażona (she was/got corrupted).

Verses 9-10: Sara (Sarah) widząc, że syn Egipcjanki Hagar (in beholding that the son of Hagar the Egyptian), którego ta urodziła Abrahamowi (whom this one had borne unto Abraham), naśmiewa się z Izaaka (was rallying Isaac), rzekła do Abrahama (said unto Abraham): wypędź tę niewolnicę wraz z jej synem (drive forth this bondsmaid together with her son), bo syn tej niewolnicy (for the son of this bondsmaid) nie będzie współdziedzicem z synem moim Izaakiem (shall not be co-heir with my son Isaac).

Wersety 11-13

  • powiedzenie (n.), utterance
  • uznać (pf.), to acknowledge
  • wydawać się (impf.), to give oneself forth
  • chłopiec (m.), lad

Review: bardzo (very), zły (wicked), wzgląd (m., account), syn (m., son), wtedy (then), rzec (pf., to say), niechaj (let), powiedzieć (pf., to say), niewolnica (f., bondsmaid), posłuchać (pf., to hearken), tylko (but), nazwać (pf., to name), potomstwo (n., offspring), uczynić (pf., to make), również (also), wielki (great), naród (m., nation), potomek (m., descendant).

Verse 11: To powiedzenie Abraham uznał za bardzo złe (this utterance did Abraham acknowledge as very wicked)ze względu na swego syna (on account of his son).

Verse 12: A wtedy Bóg rzekł do Abrahama (and then God said unto Abraham): niechaj ci się nie wydaje złe (let it not give itself forth unto thee as wicked) to, co Sara powiedziała o tym chłopcu i o twojej niewolnicy (this which Sarah hath said of this lad and thy bondsmaid). Posłuchaj jej (hearken unto her), gdyż tylko od Izaaka (for but from Isaac) będzie nazwane twoje potomstwo (will thine offspring be named).

Verse 13: Syna zaś tej niewolnicy (and the son of this bondsmaid) uczynię również wielkim narodem (shall I also make as a great nation), bo jest on twoim potomkiem (for he is thy descendant).

Wersety 14-16

  • bukłak (m.), skin{-receptacle}
  • wkładać (impf.), to put in
  • bark (m.), shoulder
  • błąkać się (impf.), to wander
  • opodal, nearby
  • daleko, far
  • donieść (pf.), to deliver
  • płakać (impf.), to weep

Review: nazajutrz (next day), rano (in the morning), wziąć (pf., to take), chleb (m., bread), woda (f., water), dać (pf., to give), wydalić (pf., to send forth), wraz z (together with), dziecko (n., child), pójść (pf., to go), pustynia (f., desert), zabraknąć (pf., to run short), ułożyć (pf., to put down), krzew (m., bush), po czym (whereupon), odejść (pf., to depart), usiąść (pf., to take one’s seat), łuk (m., bow), mówić (impf., to speak), patrzeć (impf., to look), śmierć (f., death), siedzieć (impf., to sit), zacząć (pf., to start), głośno (loudly).

Verse 14: Nazajutrz rano (next morning) wziął Abraham chleb oraz bukłak z wodą (Abraham took bread and a skin with water) i dał Hagar (and gave {these} unto Hagar), wkładając jej na barki (in putting {these} upon her shoulders), i wydalił ją wraz z dzieckiem (and sent her forth together with the child). Ona zaś poszła (as for her, she went) i błąkała się po pustyni Beer-Szeby (and would wander through the desert of Beer-Sheba).

Verses 15-16: A gdy zabrakło wody w bukłaku (and when water ran short in the skin), ułożyła dziecko pod jednym krzewem (she put the child down under a bush), po czym odeszła (whereupon she departed) i usiadła opodal (and took her seat nearby) tak daleko, jak łuk doniesie (so far as a bow will deliver), mówiąc (in speaking): nie będę patrzała na śmierć dziecka (I shall not be looking upon the death of the child). I tak siedząc opodal (and in so sitting nearby), zaczęła głośno płakać (she started weeping loudly).

Wersety 17-21

  • jęk (m.), moaning
  • napełnić (pf.), to fill up
  • pić (impf.), to drink
  • otaczać (impf.), to surround
  • dorosnąć (pf.), to grow up
  • łucznik (m.), archer

Review: usłyszeć (pf., to hear), chłopiec (m., lad), anioł (m., angel), boży (godly), zawołać (pf., to call), niebo (n., heaven), lękać się (impf., to dread), tam (there), leżeć (impf., to lie), wstać (pf., to arise), podnieść (pf., to lift), wziąć (pf., to take), ręka (f., hand), uczynić (pf., to make), wielki (great), naród (m., nation), po czym (thereupon), otworzyć (pf., to open), jej (unto her), oko (n., eye), ujrzeć (pf., to see), studnia (f., well), woda (f., water), pójść (pf., to go), bukłak (m., skin{-receptacle}), dać (pf., to give), opieka (f., care), mieszkać (impf., to dwell), pustynia (f., desert), stać się (pf., to become), matka (f., mother), stale (continuously), sprowadzić (pf., to bring), żona (f., wife), ziemia (f., land), egipski (Egyptian).

Verse 17: Ale Bóg usłyszał jęk chłopca (but God heard the moaning of the lad) i Anioł Boży zawołał na Hagar z nieba (and the godly angel called unto Hagar from the heaven): cóż ci to, Hagar? (what ever unto thee {is} this, Hagar?). Nie lękaj się (dread not), bo usłyszał Bóg jęk chłopca tam leżącego (for God hath heard the moaning of the lad lying there).

Verse 18: Wstań (arise), podnieś chłopca (lift the boy) i weź go za rękę (and take him by the hand), bo uczynię go wielkim narodem (for I shall make him as a great nation).

Verse 19: *Po czym Bóg otworzył jej oczy* (thereupon God opened her eyes) i ujrzała studnię z wodą (and she saw a well with water); a ona poszła (and she went), napełniła bukłak wodą (filled up the skin with water) i dała chłopcu pić (and gave the lad to drink). — *Literally, thereupon God opened unto her the eyes; the student of Polish ought to direct his attention to this formulation, for it is not uncommon.

Verse 20: Bóg otaczał chłopca opieką (God would surround the lad with care), gdy dorósł (when he grew up). Mieszkał on na pustyni (he would dwell in the desert) i stał się łucznikiem (and became an archer).

Declension of łucznik (m.)

sing. pl.
nom. łucznik łucznicy
gen. łucznika łuczników
dat. łucznikowi łucznikom
acc. łucznika łuczników
instr. łucznikiem łucznikami
loc. łuczniku łucznikach
voc. łuczniku łucznicy

Verse 21: Mieszkał stale na pustyni Paran (he would dwell continuously in the desert {of} Paran); matka zaś jego (as for his mother) sprowadziła mu żonę z ziemi egipskiej (she brought him a wife from the Egyptian land).

Wersety 22-23

  • dowódca (m.), commander
  • wojsko (n.), army
  • pomagać (impf.), to help
  • przysięga (f.), oath
  • bliższy, nearer
  • dopuścić się (pf.), to commit
  • zdrada (f.), betrayal
  • obejść się (pf.), to do with
  • łaskawie, graciously
  • tak też, so the same
  • względem, with regard unto
  • gość (m.), guest

Review: ów (that), czas (m., time), powiedzieć (pf., to say), wszystek (all), czynić (impf., to do), złożyć (pf., to submit), więc (therefore), teraz (now), tu (here), miejsce (n., place), ani (neither, nor), wobec (before), potomstwo (n., offspring), dalszy (farther), postępować (impf., to deal), ziemia (f., land).

Verse 22: W owym czasie (in that time) Abimelek z dowódcą swego wojska Pikolem* (Abimelech with Phicol commander of his army) tak powiedział do Abrahama (so said unto Abraham): Bóg pomaga ci we wszystkim, co czynisz (God helpeth thee in all that which thou doest). — *nominative: Pikol

Verse 23: Złóż mi więc teraz (submit unto me now therefore) tu na tym miejscu (here in this place) przysięgę na Boga (an oath by God), że ani wobec mnie (that neither before me), ani wobec mego potomstwa bliższego i dalszego (nor before my offspring nearer and farther) nie dopuścisz się zdrady (wilt thou commit betrayal); że jak ja obszedłem się z tobą łaskawie (that as I have done with thee graciously), tak też i ty będziesz postępował (so the same wilt also thou be dealing) względem mnie i tej ziemi (with regard unto me and this land), w której jesteś gościem (wherein thou art a guest).

bliskibliższynajbliższy
nearnearernearest

dalekidalszynajdalszy
farfartherfarthest

Wersety 24-26

  • równocześnie, simultaneously
  • wymówka (f.), reproof
  • przemoc (f.), force
  • dopiero teraz, only now
  • dowiadywać się (impf.), to come to know

Review: rzec (pf., to say), przysięgać (impf., to swear), jednak (but), zrobić (pf., to make), powód (m., cause), z powodu (because of), studnia (f., well), woda (f., water), zabrać (pf., to take along), człowiek (m., man), odpowiedzieć (pf., to respond), wiedzieć (impf., to know), uczynić (pf., to do), dać (pf., to give), znać (impf., to know).

Verse 24: Abraham rzekł (Abraham said): przysięgam (I swear).

Verse 25: Równocześnie jednak (but simultaneously) Abraham zrobił Abimelekowi wymówkę (did Abraham make reproof unto Abimelech) z powodu studni z wodą (because of the well with water), zabranej mu przemocą (taken along from him by force) przez ludzi Abimeleka (by Abimelech’s men).

Verse 26: Abimelek odpowiedział (Abimelech responded): nie wiem, kto to uczynił (I know not who did this), boś* ty mi nie dał o tym znać (for thou gavest me not to know of this). Dopiero teraz dowiaduję się o tym (only now do I come to know of this). — *Boś: contraction of bo (for) + ś (marker of the second-person singular). For the second-person singular marker is attached to bo, the verb dał then bears it not.

Wersety 27-30

  • wydzielić (pf.), to apportion
  • jagnię (n.), lamb
  • znaczyć (impf.), to signify
  • przyjąć (pf.), to accept
  • wykopać (pf.), to dig forth

Review: potem (then), dać (pf., to give), owca (f., sheep), wół (m., ox), oba (both), zawrzeć (pf., to establish), przymierze (n., covenant), nadto (moreover), trzoda (f., stock), siedem (seven), zapytać (pf., to ask), oddzielić (pf., to set apart), odpowiedzieć (pf., to respond), móc (impf., to be able), dowód (m., testimony), studnia (f., well).

Verse 27: A potem Abraham dał Abimelekowi owce i woły (and then Abraham gave unto Abimelech sheep and oxen), i tak obaj zawarli przymierze (and so both established a covenant).

Verse 28: Abraham wydzielił nadto (Abraham moreover apportioned) z trzody siedem jagniąt (seven lambs from the stock).

Verse 29: Abimelek zapytał Abrahama (Abimelech asked Abraham): co znaczy tych siedem jagniąt (what signify these seven lambs), które oddzieliłeś? (which thou hast set apart?).

Verse 30: Odpowiedział Abraham (Abraham responded): tych siedem jagniąt przyjmiesz ode mnie (these seven lambs shalt thou accept from me), żebym mógł mieć dowód (that I may be able to have testimony), że to ja wykopałem ową studnię (that it was I who dug forth that well).

Wersety 31-34

  • zawarcie (n.), establishment
  • powrotny, return
  • tamaryszkowy, tamarisk-
  • wiekuisty, everlasting
  • długi, long

Review: dlatego (therefore), nazwać (pf., to name), miejscowość (f., site), tam (there), oba (both), złożyć (pf., to submit), przysięga (f., oath), przymierze (n., covenant), dowódca (m., commander), wojsko (n., army), udać się (pf., to go), droga (f., way), kraj (m., country), Filistyn (m., Philistine), zasadzić (pf., to plant), drzewo (n., tree), wzywać (impf., to invoke), imię (n., name), przebywać (impf., to sojourn), czas (m., time).

Verse 31: Dlatego nazwano tę miejscowość Beer-Szeba (therefore one named this site Beer-Sheba), że tam obaj złożyli przysięgę (for there did both submit an oath).

Verse 32: Po zawarciu przymierza w Beer-Szebie (after the establishment of the covenant in Beer-Sheba) Abimelek i dowódca jego wojska Pikol (Abimelech and Phicol commander of his army) udali się w powrotną drogę do kraju Filistynów (went on the return way unto the country of the Philistines).

Verse 33: Abraham zaś (as for Abraham) zasadził w Beer-Szebie drzewo tamaryszkowe (he planted in Beer-Sheba a tamarisk tree). Tam też wzywał (there also would he invoke) imienia Pana, Boga Wiekuistego (the name of the Lord, the Everlasting God).

Verse 34: I tak przebywał Abraham (and so would Abraham sojourn) przez długi czas (for a long time) w kraju Filistynów (in the country of the Philistines).