Polish language series: Rdz 21, narodziny Izaaka

The twenty-first chapter of the book of Genesis relates the following: narodziny Izaaka; oddalenie Izmaela (birth of Isaac; sending away of Ishmael); przymierze Abrahama z Abimelekiem (Abraham’s pact with Abimelech).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 21

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 21. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-5

  • okazać (pf.), to show
  • łaskawość (f.), graciousness, kindness
  • zapowiedzieć (pf.), to announce, to foretell
  • sędziwy, aged
  • wyznaczyć (pf.), to fix, to assign, to set
  • przykazać (pf.), to tell, to enjoin, to command

Review: wreszcie (at last, finally), obiecać (pf., to promise), uczynić (pf., to do, to make), stać się (pf., to become), brzemienny (pregnant), urodzić (pf., to bear; urodzić się, to be born), syn (m., son), właśnie (very same), czas (m., time), imię (n., name), obrzezać (pf., to circumcise), osiem (eight), dzień (m., day), sto (hundred), rok (m., year).

Verse 1: Wreszcie Pan okazał Sarze łaskawość (at last the Lord showed Sarah kindness), jak to obiecał (as he had promised), i uczynił jej to, co zapowiedział (and he did for her that which he had foretold). Sarze is the dative form of Sara.

Verse 2: Sara stała się brzemienną (Sarah fell [became] pregnant) i urodziła sędziwemu Abrahamowi syna (and bore a son to the aged Abraham) w tym właśnie czasie, jaki Bóg wyznaczył (at the very time that God had set).

Verse 3: Abraham dał swemu synowi (Abraham gave his son), którego mu Sara urodziła (whom Sarah had borne to him), imię Izaak (the name Isaac). In Abraham dał swemu synowi, you find the dative swemu synowi (unto his son).

Verse 4: Abraham obrzezał Izaaka (Abraham circumcised Isaac) gdy ten miał osiem dni (when he [this one] was eight days old). The Polish for to be x years old is mieć x lat (literally, to have x years); miał osiem dni translates literally as he was having eight (of) days. Following osiem, you find the genitive plural dni; with an age ending in dwa, trzy or cztery, the accusative plural is used instead. You may wish to consult the additional notes in Rdz 5 and Rdz 7. Tak jak to Bóg mu przykazał: just as God had commanded it of him (unto him).

Verse 5: Abraham miał sto lat (Abraham was one hundred years old), gdy mu się urodził syn jego Izaak (when his son Isaac was born to him). Following sto, you find rok in its genitive plural form lat.

Wersety 6-7

  • śmiech (m.), laughter, laugh
  • dowiedzieć się (pf.), to find out, to learn
  • przyczyna (f.), cause, reason
  • dodawać (impf.), to add
  • karmić (impf.), to suckle, to nurse
  • pierś (f.), breast

Review: mówić (impf., to say), powód (m., cause, reason), każdy (every), śmiać się (impf., to laugh), któż (who, who ever), ośmielić się (pf., to dare), dziecko (n., child),  jednak (however), mimo (in spite of, despite), podeszły (advanced, ripe {in age}), wiek (m., age), mąż (m., husband).

Verse 6: Sara mówiła (Sarah said [was saying]): powód do śmiechu dał mi Bóg (God has given me cause for laughter). Każdy, kto się o tym dowie (whoever comes to know of this [all who will learn about this]), śmiać się będzie z mej przyczyny (will laugh [will be laughing] on my account).

Verse 7: I dodawała (and she added [was adding]): któż by się ośmielił rzec Abrahamowi (who ever would have dared say to Abraham): Sara będzie karmiła piersią dzieci (Sarah will suckle [will be suckling] children), a jednak urodziłam syna (and yet I have borne a son) mimo podeszłego wieku mego męża (despite the advanced age of my husband). Karmić piersią means to nurse, to suckle, to breastfeed. Related to this is karmienie piersią, meaning nursing, suckling, breastfeeding, where karmienie is a neuter noun. It is also possible to use only karmić, as in karmić dziecko (to nurse {suckle, breastfeed} a child).

Wersety 8-10

  • podrosnąć (pf.), to grow a little
  • odłączyć (pf.), to separate
  • wyprawić (pf.), to give (feast, party)
  • uczta (f.), feast
  • naśmiewać się (impf.), to mock, to ridicule
  • wypędzić (pf.), to banish
  • współdziedzic (m.), co-heir

Review: dziecko (n., child), wielki (great), dzień (m., day), widzieć (impf., to see), syn (m., son), Egipcjanka (Egyptian woman), urodzić (pf., to bear), niewolnica (f., slavewoman), wraz z (along with).

Verse 8: Odłączyć dziecko od piersi means to wean a child (literally, to separate a child from the breast). You read: dziecko podrosło (the child grew a little) i zostało odłączone od piersi (and was weaned [got separated from the breast]). Note the use of the neuter forms podrosło, zostało and odłączone to agree with the neuter noun dziecko. Recall that zostać can be used to create a passive construction: zostało odłączone (it got weaned; it was weaned); zostało wytępione (it got destroyed; it was destroyed); została skażona (she got corrupted; she was corrupted); został uprowadzony (he got taken captive; he was taken captive). The text continues: Abraham wyprawił wielką ucztę (Abraham held [gave] a great feast) w tym dniu, w którym Izaak został odłączony od piersi (on the day that Isaac was weaned). Compare the agreements in the following: dziecko zostało odłączone od piersi (the child was weaned)dziecko is a neuter noun; Izaak został odłączony od piersi (Isaac was weaned)Isaak is a masculine proper noun.

Verses 9-10: Sara widząc (when Sarah saw [Sarah, {upon} seeing]), że syn Egipcjanki Hagar (that the son of Hagar the Egyptian), którego ta urodziła Abrahamowi (whom she had borne to Abraham), naśmiewa się z Izaaka (was mocking Isaac; was laughing at Isaac), rzekła do Abrahama (she said to Abraham): wypędź tę niewolnicę wraz z jej synem (banish that slavewoman along with her son), bo syn tej niewolnicy nie będzie współdziedzicem z synem moim Izaakiem (for the son of this slavewoman shall not be co-heir with my son Isaac).

Wersety 11-13

  • powiedzenie (n.), that which has been said
  • uznać (pf.), to regard, to acknowledge
  • za bardzo, extremely, excessively
  • wydawać się (impf.), to seem, to appear
  • chłopiec (m.), boy, lad

Review: zły (evil, wicked), ze względu na (on account of), syn (m., son), powiedzieć (pf., to say), niewolnica (f., slavewoman), posłuchać (pf., to listen, to heed), nazwać (pf., to call), potomstwo (n., offspring), uczynić (pf., to do, to make), również (also), wielki (great), naród (m., nation), potomek (m., descendant).

Verse 11: To powiedzenie (literally, this saying; this which had been said) is to be understood as referring to what had just been said by Sarah; the neuter powiedzenie is formed from the perfective powiedzieć. You read: to powiedzenie (these words; this which had been said) Abraham uznał za bardzo złe (Abraham regarded as extremely wretched) ze względu na swego syna (on account of his son).

Verse 12: God says to Abraham: niechaj ci się nie wydaje złe to, co Sara powiedziała o tym chłopcu i o twojej niewolnicy (may what Sarah has said about this boy and about your slavewoman not seem wretched to you). God continues: posłuchaj jej (heed her; listen to her), gdyż tylko od Izaaka (for only through Isaac) będzie nazwane twoje potomstwo (shall your offspring be called).

Verse 13: Syna zaś tej niewolnicy (as for the son of this slavewoman) uczynię również wielkim narodem (I will also make of him a great nation [I will also make as a great nation]), bo jest on twoim potomkiem (for he is your descendant).

Wersety 14-16

  • bukłak (m.), goatskin receptacle
  • wkładać (impf.), to put, to place
  • bark (m.), shoulder
  • błąkać się (impf.), to wander, to roam
  • opodal, nearby
  • donieść (pf.), to carry, to deliver
  • płakać (impf.), to cry

Review: nazajutrz (the following day), rano (in the morning), wziąć (pf., to take), chleb (m., bread), woda (f., water), wydalić (pf., to dismiss, to send away), dziecko (n., child), pójść (pf., to go), pustynia (f., desert), zabraknąć (pf., to lack), ułożyć (pf., to place, to put down), krzew (m., shrub), odejść (pf., to leave), usiąść (pf., to sit down), daleko (far), łuk (m., bow), patrzeć (impf., to look, to see), śmierć (f., death), siedzieć (impf., to sit, to be seated), zacząć (pf., to begin, to start), głośno (loudly).

Verse 14: The bukłak mentioned here was a vessel used to carry water, most likely of goatskin: nazajutrz rano (the next morning) wziął Abraham chleb oraz bukłak z wodą (Abraham took bread and a skin with water) i dał Hagar (and gave them to Hagar), wkładając jej na barki (placing them on her shoulders), i wydalił ją wraz z dzieckiem (and sent her away along with the child). Pustynia Beer-Szeba is the desert of Beersheba; it is in this desert that Hagar wandered: ona zaś poszła (she, for her part, left), i błąkała się (and wandered [was wandering]) po pustyni Beer-Szeby (through the desert of Beersheba).

Verses 15-16: A gdy zabrakło wody w bukłaku (and when the water in the skin ran out [and when it ran short of water in the skin]), ułożyła dziecko pod jednym krzewem (she put the child down under a shrub), po czym odeszła i usiadła opadal (whereupon she went and sat down nearby) tak daleko, jak łuk doniesie (at a bowshot’s distance away [as far off as a bow will deliver]). She says: nie będę patrzała na śmierć dziecka (I shall not look [shall not be looking] upon the death of the child). I tak siedząc opodal (and sitting thus nearby), zaczęła głośno płakać (she began to cry loudly).

Wersety 17-21

  • jęk (m.), moan, groan
  • napełnić (impf.), to fill
  • pić (impf.), to drink
  • otaczać (impf.), to surround
  • dorosnąć (pf.), to grow
  • łucznik (m.), archer, bowman
  • stale, continually

Review: usłyszeć (pf., to hear), chłopiec (m., boy), anioł (m., angel), boży (godly, divine), zawołać (pf., to call/cry out, to summon), niebo (n., heaven, sky), lękać się (impf., to be afraid, to fear), leżeć (impf., to lie), wstać (pf., to arise, to get up), podnieść (pf., to lift, to pick up), ręka (f., hand), wielki (great), naród (m., nation), otworzyć (pf., to open), oko (n., eye), ujrzeć (pf., to see), studnia (f., well), woda (f., water), pójść (pf., to go), bukłak (m., {goat}skin receptacle), opieka (f., protection), mieszkać (impf., to live, to reside), pustynia (f., desert), stać się (pf., to become), matka (f., mother), sprowadzić (pf., to bring), żona (f., wife), ziemia (f., land, earth), egipski (Egyptian).

Verse 17: Ale Bóg usłyszał jęk chłopca (but God heard the moaning of the boy) i Anioł Boży zawołał na Hagar z nieba (and the angel of God [Godly angel] called out to Hagar from the heaven): cóż ci to, Hagar? (what ever is the matter, Hagar?; what ever ails you, Hagar?). Nie lękaj się, bo usłyszał Bóg jęk chłopca tam leżącego: fear not, for God has heard the moaning of the boy lying there.

Verse 18: You find a number of second-person singular imperatives: wstań, podnieś, weź; the verbs in question here are wstać, podnieść, wziąć. You read: wstań, podnieś chłopca i weź go za rękę (arise, lift up the boy and take him by the hand) bo uczynię go wielkim narodem (for I will make a great nation of him [for I will make him as a great nation]).

Verse 19: Hagar finds water and gives it to her son. You read: po czym Bóg otworzył jej oczy (thereupon God opened her eyes) i ujrzała studnię z wodą (and she saw a well with water); a ona poszła (and she went), napełniła bukłak wodą (filled the skin with water) i dała chłopcu pić (and gave the boy to drink). Taken literally, Bóg otworzył jej oczy translates as God opened the eyes unto her. Chłopcu (unto the boy) is the dative form of chłopiec.

Verse 20: Bóg otaczał chłopca opieką, gdy dorósł: God surrounded (was surrounding) the boy with protection when he grew up. Mieszkał on na pustyni i stał się łucznikiem: he lived in the desert and became a bowman; note the use of the instrumental łucznikiem in conjunction with stać się.

Verse 21: Mieszkał stale na pustyni Paran (he continued to live in the desert of Paran); matka zaś jego sprowadziła mu żonę z ziemi egipskiej (as for his mother, she brought him a wife from the land of Egypt [brought a wife unto him from the Egyptian land]). Study the following: nouns — Egipcjanin (m., Egyptian man), Egipcjanka (f., Egyptian woman); adjectives — egipski (m.), egipska (f.), egipskie (n.).

Wersety 22-23

  • dowódca (m.), commander, leader
  • wojsko (n.), army
  • pomagać (impf.), to help, to assist
  • przysięga (f.), oath
  • bliższy, nearer
  • dalszy, farther
  • dopuścić się (pf.), to commit
  • zdrada (f.), betrayal
  • obejść się (pf.), to deal, to treat
  • łaskawie, kindly
  • względem, in relation to, towards
  • gość (m.), guest, visitor

Review: czas (m., time), powiedzieć (pf., to say), czynić (impf., to do, to make), złożyć (pf., to offer up), miejsce (n., place, spot), ani (neither, nor), wobec (towards), potomstwo (n., offspring), postępować (impf., to behave, to act).

Verse 22: W owym czasie (at that time) Abimelek (Abimelech) z dowódcą swego wojska Pikolem (with Phicol, commander of his army) tak powiedział do Abrahama (said to Abraham thus): Bóg pomaga ci we wszystkim, co czynisz (God assists you in all that you do). Pikol: Phicol.

Verse 23: Złożyć przysięgę is to be taken as to swear an oath. The text of this verse begins: złóż mi (offer up to me) więc (therefore) teraz (now) tu (here) na tym miejscu (in this place) przysięgę na Boga (an oath to God); that is, swear to me now, therefore, an oath by God, here in this place. The text continues: że ani wobec mnie (that either against [towards] me), ani wobec mego potomstwa (or against [towards] my offspring) bliższego i dalszego (nearer and farther) nie dopuścisz się zdrady (you will not commit betrayal); że jak ja obszedłem się z tobą łaskawie (that just as I have dealt kindly with you), tak też i ty będziesz postępował (so too will you behave [will you be behaving]) względem mnie i tej ziemi (towards me and this land), w której jesteś gościem (in which you are a guest). The sense of ‘offspring nearer and farther’ is that of immediate descendants (sons = nearer) and posterity (sons of sons = farther). Bliższy (nearer) is the comparative form of the adjective bliski (near). Dalszy (farther) is the comparative form of the adjective daleki (far).

bliskibliższynajbliższy
nearnearernearest

dalekidalszynajdalszy
farfartherfarthest

Wersety 24-26

  • równocześnie, simultaneously
  • wymówka (f.), reproach, reproof
  • przemoc (f.), violence
  • dopiero teraz, just now, only now
  • dowiadywać się (impf.), to find out about

Review: przysięgać (impf., to swear, to take an oath), jednak (however), zrobić (pf., to make, to do), powód (m., cause, reason), studnia (f., well), woda (f., water), zabrać (pf., to take away), człowiek (m., man; pl., ludzie), odpowiedzieć (pf., to respond), wiedzieć (impf., to know), uczynić (pf., to do, to make), znać (impf., to know, to be acquainted).

Verse 24: Abraham swears to the oath: przysięgam (I swear).

Verse 25: Zrobić wymówkę: to reproach, to reprove. Równocześnie jednak Abraham zrobił Abimelekowi wymówkę: at the same time, however, Abraham reproached Abimelech (made a reproach unto Abimelech). The feminine zabrana (from the perfective zabrać) means taken away; you find it in genitive position here (it agrees with the genitive studni): z powodu studni z wodą (on account of the well of water [with water]) zabranej mu (taken away from him) przemocą (with violence) przez ludzi Abimeleka (by Abimelech’s men).

Verse 26: Abimelech responds: nie wiem, kto to uczynił (I do not know who did this). Dać znać means to let know, to inform (literally, to give to know): boś ty mi nie dał o tym znać (for you had not informed me of this; for you had not told me about this); note that the second-person singular marker is found in boś (for you; because you), rather than in the verb. Broken down literally: boś (for you) ty (you) mi (unto me) nie dał (did not give) o tym (about this) znać (to know). Dopiero teraz dowiaduję się o tym: only now am I finding out about this.

Wersety 27-30

  • wydzielić (pf.), to set apart
  • jagnię (n.), lamb
  • znaczyć (impf.), to mean, to signify
  • przyjąć (pf.), to receive, to accept
  • wykopać (pf.), to dig

Review: owca (f., sheep), wół (m., ox), zawrzeć (pf., to establish, to conclude), przymierze (n., pact, covenant), nadto (furthermore), trzoda (f., flock), siedem (seven), zapytać (pf., to ask), oddzielić (pf., to set apart), odpowiedzieć (pf., to respond), dowód (m., proof, evidence, token), studnia (f., well).

Verse 27: A potem Abraham dał Abimelekowi owce i woły (and Abraham then gave Abimelech sheep and oxen), i tak obaj zawarli przymierze (and thus both concluded a pact).

Verse 28: Abraham wydzielił nadto z trzody siedem jagniąt: Abraham furthermore set apart seven lambs from the flock.

Verse 29: Co znaczy tych siedem jagniąt, które oddzieliłeś?: what is the meaning of these seven lambs that you have set apart (what mean these seven lambs which you have set apart)?

Verse 30: Tych siedem jagniąt (these seven lambs) przyjmiesz ode mnie (you will accept from me), żebym mógł mieć dowód (that I may have proof), że to ja wykopałem ową studnię (that it was I who dug that well).

Wersety 31-34

  • zawarcie (n.), conclusion, establishment
  • powrotny, return
  • tamaryszkowy, tamarisk
  • wiekuisty, everlasting, eternal
  • długi, long

Review: dlatego (therefore, for this reason), nazwać (pf., to name), miejscowość (f., place, spot), złożyć przysięgę (pf., to swear an oath), przymierze (n., pact, covenant), dowódca (m., commander, leader), wojsko (n., army), udać się (pf., to go, to proceed), droga (f., way, road), kraj (m., land, country), zasadzić (pf., to plant), drzewo (n., tree), wzywać (impf., to invoke, to call upon), imię (n., name), przebywać (impf., to sojourn), czas (m., time).

Verse 31: Dlatego nazwano tę miejscowość Beer-Szeba (this place was therefore named [one therefore named this place] Beersheba) że tam obaj złożyli przysięgę (for there both had sworn an oath).

Verse 32: Po zawarciu przymierza w Beer-Szebie (after the conclusion of the pact at Beersheba) Abimelek i dowódca jego wojska Pikol (Abimelech and Phicol, commander of his army) udali się w powrotną drogę do kraju Filistynów (started on their way back to the land of the Philistines [proceeded on the return way to the land of the Philistines]). Filistyn (m.): Philistine; (pl.), Filistyni.

Verse 33: Abraham zaś zasadził w Beer-Szebie drzewo tamaryszkowe: Abraham, for his part, planted a tamarisk tree at Beersheba. Tam też wzywał imienia Pana, Boga Wiekuistego: there too he invoked the name of the Lord, the Everlasting God.

Verse 34: I tak przebywał Abraham (and thus sojourned [was sojourning] Abraham) przez długi czas (for a long time) w kraju Filistynów (in the land of the Philistines).