Polish language series: Rdz 19, zniszczenie Sodomy i Gomory

The nineteenth chapter of the book of Genesis tells of: zniszczenie Sodomy i Gomory (the destruction of Sodom and Gomorrah). The Polish for Sodom in the nominative is Sodoma; for Gomorrah, it is Gomora. Also related is the offence committed by Lot’s daughters: występek córek Lota. The masculine występek means offence.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 19

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 19. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-2

Owi dwaj aniołowie przybyli do Sodomy wieczorem (those two angels came unto Sodom in the evening), kiedy to Lot siedział w bramie Sodomy (when it was that Lot was sitting in the gate of Sodom). Gdy Lot ich ujrzał (when Lot saw them), wyszedł naprzeciw nich (he came forth opposite them) i oddawszy im pokłon do ziemi (and in having rendered them obeisance unto the ground) rzekł (said): raczcie, panowie moi, zajść (be so good, my lords, as to turn aside) do domu sługi waszego na nocleg (unto your servant’s house for overnighting); obmyjcie sobie nogi (wash your feet), a rano pójdziecie w dalszą drogę (and in the morning ye will go on {your} continued way). Ale oni mu rzekli (but they said unto him): nie (nay); spędzimy noc na dworze (we shall pass the night in the court).

  • brama (f.), gate
  • zajść (pf.), to turn aside
  • nocleg (m.), overnighting
  • rano, in the morning
  • dalszy, continued
  • spędzić (pf.), to pass

Review: ów (that), anioł (m., angel), przybyć (pf., to come), wieczór (m., evening), siedzieć (impf., to sit), ujrzeć (pf., to see), wyjść (pf., to come forth), naprzeciw (opposite), oddać (pf., to render), pokłon (m., obeisance), ziemia (f., ground), rzec (pf., to say), raczyć (pf., to be so good as to), pan (m., lord), dom (m., house), sługa (m., servant), obmyć (pf., to wash), noga (f., foot), pójść (pf., to go), droga (f., way), noc (f., night), dwór (m., court).

Declension of dwór (m.)

sing. pl.
nom. dwór dwory
gen. dworu dworów
dat. dworowi dworom
acc. dwór dwory
instr. dworem dworami
loc. dworze dworach
voc. dworze dwory

Wersety 3-5

  • usilnie, insistently
  • prosić (impf.), to entreat
  • zgodzić się (pf.), to consent
  • przygotować (pf.), to prepare
  • wieczerza (f.), supper
  • upiec (pf.), to bake
  • przaśny, unleavened
  • posilić się (pf.), to take refreshment
  • spoczynek (m.), rest
  • otoczyć (pf.), to surround
  • wywołać (pf.), to call forth
  • poswawolić (pf.), to frolic

Review: wejść (pf., to enter), dom (m., house), polecić (pf., to instruct), chleb (m., bread), zanim (before), jeszcze (yet), udać się (pf., to go), mieszkać (impf., to dwell), mężczyzna (m., man), młody (young), stary (old), strona (f., side), rzec (pf., to say), miasto (n., city), tu (here), człowiek (m., man), przyjść (pf., to come), wieczór (m., evening), wyprowadzić (pf., to bring forth).

Verse 3: Gdy on usilnie ich prosił (when he would entreat them insistently) zgodzili się i weszli do jego domu (they consented and entered into his house). On zaś przygotował wieczerzę (he, for his part, prepared supper), poleciwszy upiec chleba przaśnego (in having instructed to bake unleavened bread). I posilili się: and they took refreshment.

Verses 4-5: Zanim jeszcze udali się na spoczynek (yet before they had gone to rest), mieszkający w Sodomie mężczyźni (the men dwelling in Sodom), młodzi i starzy (young and old), ze wszystkich stron miasta (from all sides of the city), otoczyli dom (surrounded the house), wywołali Lota (called forth Lot) i rzekli do niego (and said unto him): gdzie tu są ci ludzie (where here are these men), którzy przyszli do ciebie tego wieczoru? (who came unto thee this evening?). Wyprowadź ich do nas (bring them forth unto us), abyśmy mogli z nimi poswawolić (that we may be able to frolic with them).

Wersety 6-8

  • zaryglować (pf.), to bar
  • byle, so long as
  • czynić (impf.), to do

Review: wyjść (pf., to come forth), wejście (n., entrance), drzwi (pl., door), brat (m., brother), prosić (impf., to entreat), dopuszczać się (impf., to commit), występek (m., offence), córka (f., daughter), jeszcze (yet), żyć (impf., to live), mężczyzna (m., man), pozwolić (pf., to permit), wyprowadzić (pf., to bring forth), postąpić (pf., to deal), podobać się (impf., to please), człowiek (m., man), nic (not a thing), bo przecież (for after all), dach (m., roof).

Verses 6-7: Lot, który wyszedł do nich do wejścia (Lot, who had come forth unto them unto the entrance), zaryglowawszy za sobą drzwi (in having barred the door behind himself), rzekł im (said unto them): bracia moi, proszę was (my brethren, I entreat you), nie dopuszczajcie się tego występku (commit not this offence).

Verse 8: Mam dwie córki (I have two daughters), które jeszcze nie żyły z mężczyzną (who have not yet lived* with man), pozwólcie, że je wyprowadzę do was (permit that I may bring them forth unto you); postąpicie z nimi, jak się wam podoba (deal with them as it is pleasing unto you), bylebyście+ tym ludziom niczego nie czynili (so long as ye should not do a thing unto these men), bo przecież są oni pod moim dachem (for after all they are under my roof). — *carnally +Rather than in the verb czynili, the second-person plural marker is found in the ending of bylebyście.

Wersety 9-11

  • krzyknąć (pf.), to shout
  • precz, away
  • śmieć (impf.), to dare
  • gorzej, worse
  • gwałtownie, violently
  • przybliżyć się (pf.), to draw near
  • wyważyć (pf.), to force open
  • wsunąć (pf.), to put forth
  • przyciągnąć (pf.), to pull
  • wnętrze (n.), inside
  • porazić (pf.), to smite
  • ślepota (f.), blindness
  • na próżno, in vain
  • usiłować (impf.), to seek to
  • odnaleźć (pf.), to find {again}

Review: odejść (pf., to depart), mówić (impf., to speak), tu (here), przybysz (m., sojourner), rządzić (impf., to govern), jeszcze (yet), móc (impf., may), postąpić (pf., to deal), niż (than), rzucić się (pf., to cast oneself), mąż (m., man), inny (other), drzwi (pl., door), ręka (f., hand), dom (m., house), zaryglować (pf., to bar), mężczyzna (m., man), młody (young), stary (old), toteż (therefore), wejście (n., entrance).

Verse 9: Ale oni krzyknęli (but they shouted): odejdź precz (depart away). I mówili (and they spoke): sam jest tu przybyszem (he himself is a sojourner here) i śmie nami rządzić (and he dareth govern us). Jeszcze gorzej z tobą możemy postąpić (yet worse with thee may we deal) niż z nimi (than with them). I rzucili się gwałtownie (and they cast themselves violently) na tego męża*, na Lota (upon this man, upon Lot), inni zaś przybliżyli się (whereas the others drew near), aby wyważyć drzwi (to force open the door). — *Lot is identified by mąż; the angels, too, are so identified (see verse 10). As for the Sodomites, they are identified by mężczyzna (see verse 11).

źlegorzejnajgorzej
badlyworseworst

Verse 10: Wtedy ci dwaj mężowie* (then these two men), wsunąwszy ręce (in having put forth {their} hands), przyciągnęli Lota ku sobie do wnętrza domu (pulled Lot towards themselves unto the inside of the house) i zaryglowali drzwi (and barred the door). — *the angels

Verse 11: Tych zaś mężczyzn* u drzwi domu (as for these men at the door of the house), młodych i starych porazili ślepotą (young and old did they+ smite with blindness). Toteż na próżno (therefore in vain) usiłowali oni odnaleźć wejście (would they seek to find the entrance again). — *the Sodomites +the angels

Wersety 12-14

  • zięć (m.), son-in-law
  • bliski (m.), kindred
  • zamiar (m.), intention
  • wzmóc się (pf.), to intensify oneself
  • posłać (pf.), to send
  • żartować (impf.), to jest

Review: potem (then), mąż (m., man), rzec (pf., to say), ktokolwiek (whosoever), jeszcze (yet), miasto (n., city), syn (m., son), córka (f., daughter), oraz (as well as), wyprowadzić (pf., to bring forth), bowiem (for), stąd (hence), zniszczyć (pf., to destroy), ponieważ (for), oskarżenie (n., accusation), przeciw (against), wyjść (pf., to come forth), więc (therefore), powiedzieć (pf., to say), przyszły (future), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), chodzić (impf., to go), jednak (but), myśleć (impf., to think).

Verse 12: A potem ci dwaj mężowie rzekli do Lota (and then these two men said unto Lot): kogokolwiek* jeszcze masz w tym mieście (whomsoever thou hast yet in this city), zięcia, synów i córki oraz wszystkich bliskich (sons-in-law, sons and daughters, as well as all kindred), wyprowadź stąd (bring {them} forth hence). — *accusative

Declension of zięć (m.)

sing. pl.
nom. zięć zięciowie
gen. zięcia zięciów
dat. zięciowi zięciom
acc. zięcia zięciów
instr. zięciem zięciami
loc. zięciu zięciach
voc. zięciu zięciowie

Verse 13: Mamy bowiem zamiar zniszczyć to miasto (for we have the intention to destroy this city), ponieważ oskarżenie przeciw niemu (for the accusation against it) do Pana tak się wzmogło (hath so intensified itself unto the Lord), że Pan posłał nas, aby je zniszczyć (that the Lord hath sent us to destroy it).

Verse 14: Wyszedł więc Lot (Lot therefore came forth), aby powiedzieć tym, którzy jako [przyszli] zięciowie mieli wziąć jego córki za żony (to say unto these who, as future sons-in-law, were to take his daughters for wife): chodźcie, wyjdźcie z tego miasta (go to, come forth from this city), bo Pan ma je zniszczyć (for the Lord is to destroy it). Oni jednak myśleli (but they would think), że on żartuje (that he were jesting).

Wersety 15-17

  • zaczynać (impf.), to start
  • świtać (impf.), to break day
  • przynaglać (impf.), to urge on
  • prędzej, at once
  • wina (f.), guilt
  • zwlekać (impf.), to delay
  • chwycić (pf.), to seize
  • litować się (impf.), to have mercy
  • uchodzić (impf.), to withdraw
  • ocalić (pf.), to save
  • oglądać się (impf.), to look round oneself
  • nigdzie, not anywhere
  • szukać (impf.), to seek
  • schronienie (n.), refuge
  • inaczej, otherwise

Review: gdy już (right when), anioł (m., angel), mówić (impf., to speak), wziąć (pf., to take), żona (f., wife), córka (f., daughter), przy (alongside), zginąć (pf., to perish), miasto (n., city), mąż (m., man), ręka (f., hand), wyciągnąć (pf., to draw forth), wyprowadzić (pf., to bring forth), poza (beyond), jeden (one), życie (n., life), zatrzymywać się (impf., to halt oneself), okolica (f., surrounding area), góra (f., mountain).

Verse 15: Gdy już zaczynało świtać (right when it was starting to break day), aniołowie przynaglali Lota (the angels would urge Lot on), mówiąc (in speaking): prędzej (at once), weź żonę i córki (take {thy} wife and daughters), które są przy tobie (who are alongside thee), abyś nie zginął z winy tego miasta (that thou may not perish from the guilt of this city).

Verse 16: Kiedy zaś on zwlekał (but when he would delay), mężowie ci chwycili go, jego żonę i dwie córki za ręce (these men seized him, his wife and his two daughters by the hand)Pan bowiem litował się nad nim (for the Lord had mercy over him)i wyciągnęli ich (and drew him forth), i wyprowadzili poza miasto (and brought him forth unto beyond the city).

Verse 17: A gdy ich już wyprowadzili z miasta (and right when they had brought them forth from the city), rzekł jeden z nich (one of them said): uchodź, abyś ocalił swe życie (withdraw, that thou may save thy life). Nie oglądaj się za siebie (look not round behind thyself) i nie zatrzymuj się nigdzie w tej okolicy (and halt not thyself anywhere in this surrounding area), ale szukaj schronienia w górach (but seek refuge in the mountains), bo inaczej zginiesz (for otherwise thou wilt perish).

Wersety 18-19

  • łaska (f.), grace
  • wyświadczyć (pf.), to show
  • ratować (impf.), to save
  • dosięgnąć (pf.), to attain
  • nieszczęście (n.), misfortune

Review: rzec (pf., to say), pan (m., lord), jeśli (if), darzyć (impf., to bestow), sługa (m., servant), życzliwość (f., kindness), uczynić (pf., to do), większy (greater), niż (than), życie (n., life), móc (impf., can), szukać (impf., to seek), schronienie (n., refuge), góra (f., mountain), tam (there), zginąć (pf., to perish).

Verse 18: Ale Lot rzekł do nich (but Lot said unto them): nie, panie mój (nay, my lord).

Verse 19: Jeśli darzysz twego sługę życzliwością (if thou bestow thy servant with kindness), uczyń większą* łaskę (do greater grace) niż ta, którą mi wyświadczyłeś (than this which thou hast shown me), +ratując mi życie+ (in saving my life): bo ja nie mogę szukać schronienia w górach (for I cannot seek refuge in the mountains), aby tam nie dosięgło mnie nieszczęście (that there the misfortune may not attain me) i abym nie zginął (and that I may not perish). — *Większą is the feminine accusative comparative of wielki. +Ratując mi życie translates literally as in saving unto me the life.

wielki większynajwiększy
greatgreatergreatest

Wersety 20-22

  • przychylać się (impf.), to acquiesce
  • prośba (f.), request

Review: oto (there is), pobliże (n., vicinity), miasto (n., city), móc (impf., to be able, can), uciec (pf., to flee), choć (although), mały (little), znaleźć (pf., to find), schronienie (n., refuge), ocalić (pf., to save), życie (n., life), odpowiedzieć (pf., to respond), zniszczyć (pf., to destroy), więc (therefore), mówić (impf., to speak), szybko (promptly), zatem (therefore), schronić się (pf., to take refuge), dokonać (pf., to perform), zniszczenie (n., destruction), dopóki (until), tam (thither), wejść (pf., to enter), dlatego (therefore), dać (pf., to give), nazwa (f., name).

Verse 20: Oto jest tu w pobliżu miasto (there is here in the vicinity a city), do którego mógłbym uciec (whither I should be able to flee). A choć jest ono małe (and although it is little), w nim znajdę schronienie (therein I shall find refuge). Czyż nie jest ono małe?: is it not ever little? Ja zaś będę mógł ocalić życie: I, for my part, shall be able to save {my} life.

Verse 21: Odpowiedział mu (he responded unto him): przychylam się i do tej twojej prośby (I acquiesce also unto this thy request); nie zniszczę więc miasta (I shall therefore not destroy the city), o którym mówisz (whereof thou speakest).

Verse 22: Szybko zatem schroń się w nim (promptly therefore take refuge therein), bo nie mogę dokonać zniszczenia (for I cannot perform destruction), dopóki tam nie wejdziesz (until thither thou will be entered). Dlatego dano temu miastu nazwę Soar: therefore one gave unto this city the name Zoar.

Wersety 23-26

  • siarka (f.), sulphur
  • roślinność (f.), vegetation
  • obejrzeć się (pf.), to look round oneself
  • słup (m.), pillar

Review: słońce (n., sun), wzejść (pf., to rise), już (already), ziemia (f., earth), przybyć (pf., to come), wtedy (then), spuścić (pf., to unleash), deszcz (m., rain), ogień (m., fire), zniszczyć (pf., to destroy), miasto (n., city), cały (entire), okolica (f., surrounding area), wraz z (together with), wszystek (all), mieszkaniec (m., inhabitant), także (as well as), żona (f., wife), iść (impf., to go), stać się (pf., to become), sól (f., salt).

Verse 23: Słońce wzeszło już nad ziemią (the sun was already risen over the earth), gdy Lot przybył do Soaru (when Lot came unto Zoar).

Verse 24: A wtedy Pan spuścił na Sodomę i Gomorę (and then the Lord unleashed upon Sodom and Gomorrah) deszcz siarki i ognia (rain of sulphur and fire) od Pana [[z nieba]] (from the Lord out of the heaven).

Verse 25: I tak zniszczył te miasta (and so did he destroy these cities) oraz całą okolicę (and the entire surrounding area) wraz ze wszystkimi mieszkańcami miast (together with all the inhabitants of the cities), a także roślinność (as well as the vegetation).

Verse 26: Żona Lota (the wife of Lot), która szła za nim (who went behind him), obejrzała się (looked round herself) i stała się słupem soli (and became a pillar of salt).

Wersety 27-29

  • dokoła, all round
  • gęsty, thick
  • topić (impf.), to melt
  • metal (m.), metal
  • niszczyć (impf.), to destroy
  • okoliczny, local
  • ulec (pf.), to suffer

Review: wstać (pf., to arise), rano (in the morning), udać się (pf., to go), miejsce (n., place), przedtem (earlier), stać (impf., to stand), spojrzeć (pf., to look), strona (f., side), cały (entire), obszar (m., area), zobaczyć (pf., to see), unosić się (impf., to rise), ziemia (f., earth), dym (m., smoke), piec (m., oven), wzgląd (m., sake), ocalić (pf., to save), zagłada (f., annihilation), mieszkać (impf., to dwell).

Verse 27: Abraham, wstawszy rano (Abraham, in having arisen in the morning), udał się na to miejsce (went unto this place), na którym przedtem stał przed Panem (wherein he had earlier stood before the Lord).

Verse 28: I gdy spojrzał w stronę Sodomy i Gomory (and when he looked towards Sodom and Gomorrah) i na cały obszar dokoła (and the entire area all round), zobaczył unoszący się nad ziemią gęsty dym (he saw thick smoke rising over the earth), jak gdyby z pieca (as though from an oven), w którym topią metal (wherein they melt metal).

Verse 29: Tak więc Bóg (so did God therefore), niszcząc okoliczne miasta (in destroying the local cities), przez wzgląd na Abrahama (for Abraham’s sake) ocalił Lota od zagłady (save Lot from the annihilation), jakiej uległy te miasta (which had suffered these cities), w których Lot przedtem mieszkał (wherein Lot had earlier been dwelling).

Wersety 30-31

Lot wyszedł z Soaru (Lot came forth from Zoar) i zamieszkał wraz z dwiema swymi córkami w górach (and settled together with his two daughters in the mountains), gdyż bał się pozostawać w tym mieście (for he would fear to remain in this city). A gdy mieszkał z dwiema swymi córkami w pieczarze (and when he was dwelling with his two daughters in a cave), rzekła starsza do młodszej (the elder said unto the younger): ojciec nasz wprawdzie już stary (our father is indeed already old), ale nie ma w tej okolicy (but there is not in this surrounding area) mężczyzny, który by przyszedł do nas (a man who may come unto us) na sposób wszystkim właściwy (in the manner proper to all).

  • pieczara (f.), cave
  • wprawdzie, indeed

Review: wyjść (pf., to come forth), zamieszkać (pf., to settle), wraz z (together with), córka (f., daughter), góra (f., mountain), bać się (impf., to fear), pozostawać (impf., to remain), miasto (n., city), mieszkać (impf., to dwell), rzec (pf., to say), już (already), stary (old), młody (young), ojciec (m., father), okolica (f., surrounding area), mężczyzna (m., man), przyjść (pf., to come), sposób (m., manner), właściwy (proper), wszystek (all).

(f.) starastarszanajstarsza
oldeldereldest

(f.) młodamłodszanajmłodsza
youngyoungeryoungest

Declension of pieczara (f.)

sing. pl.
nom. pieczara pieczary
gen. pieczary pieczar
dat. pieczarze pieczarom
acc. pieczarę pieczary
instr. pieczarą pieczarami
loc. pieczarze pieczarach
voc. pieczaro pieczary

Wersety 32-33

  • upoić (pf.), to intoxicate
  • położyć się (pf.), to lie oneself down
  • kłaść się (pf.), to set oneself down

Review: chodzić (impf., to go), więc (therefore), ojciec (m., father), wino (n., wine), potomstwo (n., offspring), sam (the same), noc (f., night), starszy (elder), pójść (pf., to go), przy (alongside), nawet (even), wiedzieć (impf., to know), wstać (pf., to arise).

Verse 32: Chodź więc (go to, therefore), upoimy ojca naszego winem (we shall intoxicate our father by wine), i położymy się z nim (and shall lie ourselves down with him), a tak będziemy miały potomstwo z ojca naszego (and so shall we have offspring from our father).

Verse 33: Upoiły więc swego ojca winem (they therefore intoxicated their father by wine) tej samej nocy (this same night); wtedy starsza poszła (then the elder went) i położyła się przy ojcu swoim (and lay herself down alongside her father), on zaś nawet nie wiedział ani kiedy się kładła (but he would know neither even when she set herself down), ani kiedy wstała (nor when she arose).

Wersety 34-38

  • nazajutrz, next day
  • za sprawą (+ gen.), at the instance of
  • dzisiejszy, present-day

Review: rzec (pf., to say), starszy (elder), młodszy (younger), ostatni (last), noc (f., night), spać (impf., to sleep), ojciec (m., father), upoić (pf., to intoxicate), wino (n., wine), także (too), iść (impf., to go), oba (both), potomostwo (n., offspring), pójść (pf., to go), położyć się (pf., to lie oneself down), przy (alongside), nawet (even), wiedzieć (impf., to know), kłaść się (pf., to set oneself down), wstać (pf., to arise), córka (f., daughter), stać się (pf., to become), brzemienny (heavy), urodzić (pf., to bear), potem (then), syn (m., son), dać (pf., to give), imię (n., name), praojciec (m., forefather), również (also), nazwać (pf., to name).

Verse 34: Nazajutrz rzekła starsza do młodszej (next day the elder said unto the younger): oto ostatniej nocy ja spałam z ojcem (so it is that last night I slept with father); upójmy go winem także tej nocy (let us intoxicate him by wine this night also) i idź ty, i śpij z nim (and go thou and sleep with him), abyśmy obie miały potomstwo z ojca naszego (that we may both have offspring from our father).

Verse 35: Upoiły więc i tej nocy ojca swego winem (they therefore intoxicated this night also their father by wine) i poszła młodsza i położyła się przy nim (and the younger went and lay herself down alongside him); a on nawet nie wiedział (and he would not even know), kiedy się kładła i kiedy wstała (when she set herself down or when she arose).

Verse 36: I tak obie córki Lota (and so did both daughters of Lot) stały się brzemienne (become heavy {with child}) za sprawą swego ojca (at the instance of their father).

Verse 37: Starsza (the elder), urodziwszy potem syna (in having then borne a son), dała mu imię Moab (gave unto him the name Moab). Ten był praojcem (this one was the forefather) dzisiejszych Moabitów* (of the present-day Moabites). — *in the nominative singular: Moabita (m., Moabite)

Verse 38: Młodsza również urodziła syna (the younger also bore a son) i nazwała go Ben-Ammi (and she named him Ben-Ammi). Ten zaś (this one, for his part) stał się praojcem dzisiejszych Ammonitów* (became the forefather of the present-day Ammonites). — *in the nominative singular: Ammonita (m., Ammonite)