Polish language series: Rdz 18, Bóg w gościnie u Abrahama

The eighteenth chapter of the book of Genesis tells of God’s visit with Abraham: Bóg w gościnie u Abrahama (God in visit with Abraham). The feminine gościna means visit.

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 18

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 18. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-3

  • siedzieć (impf.), to sit
  • najgorętszy, hottest
  • dostrzec (pf.), to spot
  • podążyć (pf.), to hasten
  • pokłon (m.), obeisance
  • raczyć (impf.), to be so good as to
  • omijać (impf.), to pass over

Review: ukazać się (pf., to appear), dąb (m., oak), wejście (n., entrance), namiot (m., tent), pora (f., time), dzień (m., day), spojrzeć (pf., to look {up}), trzy (three), człowiek (m., man), naprzeciw (opposite), ujrzeć (pf., to see), spotkanie (n., meeting), oddać (pf., to render), darzyć (impf., to bestow), życzliwość (f., kindness), ziemia (f., ground), rzec (pf., to say), jeśli (if), sługa (m., servant).

Verse 1: Pan ukazał się Abrahamowi (the Lord appeared to Abraham) pod dębami Mamre (near the oaks {of} Mamre), gdy ten siedział (when this one was sitting) u wejścia do namiotu (at the entrance to the tent) w najgorętszej* porze dnia (in the hottest time of day). — *Najgorętszy (hottest) is the superlative of gorący (hot). Consider:

gorącygorętszynajgorętszy
hothotterhottest

Verses 2-3: Abraham (Abraham) spojrzawszy (having looked up) dostrzegł trzech ludzi naprzeciw siebie (spotted three men opposite himself). Ujrzawszy ich (having seen them) podążył od wejścia do namiotu (he hastened from the entrance to the tent) na ich spotkanie (unto their meeting). A oddawszy im pokłon do ziemi (and having rendered obeisance to them unto the ground), rzekł (he said): o Panie, jeśli darzysz mnie życzliwością (O Lord, if thou bestowest [wilt bestow] me with kindness), racz nie omijać Twego sługi (be so good as not to pass over thy servant).

Wersety 4-5

  • przynieść (pf.), to bring along
  • trochę, a bit of
  • obmyć (pf.), to wash
  • noga (f.), foot
  • nieco, a little
  • pokrzepić się (pf.), to refresh oneself
  • dalej, on
  • przechodzić (impf.), to pass

Review: woda (f., water), raczyć (impf., to be so good as to), potem (then), odpocząć (pf., to rest), drzewo (n., tree), zanim (before), pójść (pf., to go), wziąć (pf., to take), chleb (m., bread), skoro (since), koło (round), sługa (m., servant), rzec (pf., to say), uczynić (pf., to do), powiedzieć (pf., to say).

Verse 4: Przyniosę trochę wody (I will bring along a bit of water), wy zaś raczcie obmyć sobie nogi (whereas you, be so good as to wash your feet), a potem odpocznijcie pod drzewami (and then rest under the trees).

Verse 5: Ja zaś pójdę (I, for my part, will go) wziąć nieco chleba (to take a little bread), abyście się pokrzepili (that you may refresh yourselves), zanim pójdziecie dalej (before you go [will go] on), skoro przechodzicie koło sługi waszego (since you pass round your servant). A oni mu rzekli (and they said to him): uczyń tak, jak powiedziałeś (do so, as thou hast said).

Wersety 6-8

  • spiesznie, in haste
  • prędko, in a hurry
  • zaczynić (pf.), to knead
  • ciasto (n.), dough
  • najczystszy, finest
  • mąka (f.), flour
  • podpłomyk (m.), flatbread
  • tłusty, fat
  • cielę (n.), calf
  • szybko, promptly
  • przyrządzić (pf.), to prepare
  • twaróg (m.), curd
  • mleko (n.), milk

Review: pójść (pf., to go), więc (therefore), namiot (m., tent), rzec (pf., to say), trzy (three), miara (f., measure), zrobić (pf., to make), potem (then), podążyć (pf., to hasten), trzoda (f., stock), wybrać (pf., to select), piękny (fine), dać (pf., to give), sługa (m., servant), po czym (thereupon), wziąć (pf., to take), postawić (pf., to set), jeść (impf., to eat), stać (impf., to stand), drzewo (n., tree).

Verse 6: Abraham poszedł* więc spiesznie (Abraham went therefore in haste) do namiotu Sary i rzekł (to Sarah’s tent and said): prędko zaczyń ciasto (knead dough in a hurry) z trzech miar (from three measures) najczystszej+ mąki (of the finest flour) i zrób podpłomyki (and make flatbreads). — *Poszedł is the masculine, third-person singular of the past tense of the perfective pójść. +Najczystszy (finest) is the superlative of czysty (fine). It is employed here in its feminine form (najczystsza) of the genitive (najczystszej). Czysty is the same adjective used to described clean animals (see Rdz 7:2, for instance); it is read fine when describing flour. Observe:

czystyczystszynajczystszy
finefinerfinest

Verse 7: Potem Abraham podążył do trzody (then Abraham hastened to the stock) i wybrawszy tłuste i piękne cielę (and having selected a fat and fine calf), dał je słudze (gave it to the servant), aby ten szybko je przyrządził (that this one should prepare it promptly).

Verse 8: Po czym (thereupon), wziąwszy twaróg (having taken curd), mleko (milk) i przyrządzone* cielę (and the prepared calf), postawił przed nimi (he set {these} before them), a gdy oni jedli (and when they were eating), stał przed nimi (he would stand before them) pod drzewem (under the tree). — *From the perfective przyrządzić is formed przyrządzony (prepared), found in the text of this verse in its neuter form przyrządzone to agree with the neuter cielę.

Wersety 9-11

  • znów, again
  • przysłuchiwać się (impf.), to listen in
  • tuż, just
  • podeszły, advanced
  • miewać (impf.), to keep having
  • przypadłość (f.), indisposition
  • właściwy, proper

Review: zapytać (pf., to ask), gdzie (where), żona (f., wife), odpowiedzieć (pf., to respond), namiot (m., tent), rzec (pf., to say), jeden (one), pora (f., time), rok (m., year), wrócić (pf., to return), zaś (as for), wtedy (then), mieć (impf., to have), syn (m., son), wejście (n., entrance), za (behind), bardzo (very), wiek (m., age), toteż (therefore), kobieta (f., woman).

Verse 9: Zapytali go (they asked him): gdzie jest twoja żona, Sara? (where is thy wife Sarah?). Odpowiedział im (he responded to them): w tym oto namiocie (in this very tent).

Verse 10: Rzekł mu [jeden z nich] (one of them said to him): o tej porze za rok (at this time in a year) znów wrócę do ciebie (again will I return to thee), twoja zaś żona Sara (as for thy wife Sarah) będzie miała wtedy syna (she shall then have a son). Sara przysłuchiwała się (Sarah was listening in) u wejścia do namiotu (at the entrance to the tent), [które było tuż] za Abrahamem (which was just behind Abraham).

Verse 11: Abraham i Sara (Abraham and Sarah) byli w bardzo podeszłym wieku (were in very advanced age). Toteż Sara nie miewała (therefore Sarah would no more have) przypadłości właściwej kobietom (the indisposition proper to women).

Wersety 12-15

  • uśmiechnąć się (pf.), to smile
  • przekwitnąć (pf.), to wither
  • starzec (m.), elder
  • śmiać się (impf.), to laugh
  • myśleć (impf.), to think
  • naprawdę, indeed
  • zestarzeć się (pf.), to grow old
  • zaprzeć się (pf.), to deny
  • wcale nie, not at all
  • przerażenie (n.), dismay

Review: więc (therefore), pomyśleć (pf., to think), teraz (now), doznawać (impf., to meet with), rozkosz (f., delight), mąż (m., husband), rzec (pf., to say), dlaczego (why), móc (impf., to be able), rodzić (impf., to bear), gdy już (right when), coś (anything), niemożliwy (impossible), rok (m., year), pora (f., time), wrócić (pf., to return), mieć (impf., to have), syn (m., son), wtedy (then), mówić (impf., to speak), bo (for), ogarnąć (pf., to take hold of), powiedzieć (pf., to say).

Verse 12: Uśmiechnęła się więc do siebie (she therefore smiled to herself) i pomyślała (and thought): teraz, gdy przekwitłam (now when I have withered), mam doznawać rozkoszy (I am to meet with delight), i mój mąż starzec? (and my husband {is} an elder?).

Verse 13: Pan rzekł do Abrahama (the Lord said to Abraham): dlaczego to Sara śmieje się (why is it that Sarah laughs) i myśli (and thinks): czy naprawdę będę mogła rodzić (shall I indeed be able to bear), gdy już się zestarzałam? (right when I have grown old?).

Verse 14: Czy jest coś (is there anything), co byłoby* niemożliwe dla Pana? (that would be impossible for the Lord?). Za rok o tej porze (in a year at this time) wrócę do ciebie (I will return to thee), i Sara będzie miała syna (and Sarah shall have a son). — *Byłoby (it would be) is the neuter, third-person singular of the conditional of the imperfective być.

Verse 15: Wtedy Sara zaparła się (then Sarah denied), mówiąc (in speaking): wcale się nie śmiałam (I did not laugh at all)bo ogarnęło ją przerażenie (for dismay had taken hold of her). Ale Pan powiedział (but the Lord said): nie (no); śmiałaś się (thou didst laugh).

Wersety 16-19

  • skierować się (pf.), to point oneself
  • zataić (pf.), to conceal
  • zamierzać (impf.), to intend
  • potężny, powerful
  • upatrzyć (pf.), to single out
  • nakazywać (impf.), to enjoin
  • ród (m.), tribe
  • przestrzegać (impf.), to observe
  • przykazanie (n.), commandment
  • sprawiedliwie, justly
  • uczciwie, straightly
  • wypełnić (pf.), to carry forth
  • obiecać (pf.), to promise

Review: potem (then), człowiek (m., man), odejść (pf., to depart), ku (towards), zaś (as for), iść (impf., to go), odprowadzić (pf., to see off), mówić (impf., to speak), uczynić (pf., to do), przecież (after all), stać się (pf., to become), ojciec (m., father), wielki (great), naród (m., nation), otrzymać (pf., to receive), błogosławieństwo (n., blessing), wszystek (all), lud (m., people), ziemia (f., earth), bo (for), potomek (m., descendant), postępować (impf., to deal), żeby ({in order} that).

Verses 16-17: Potem ludzie ci odeszli (then these men departed) i skierowali się ku Sodomie (and pointed themselves towards Sodom). Abraham zaś szedł z nimi (as for Abraham, he went with them), aby ich odprowadzić (to see them off), a Pan mówił sobie (and the Lord spoke to himself): czyż miałbym zataić przed Abrahamem (am I ever to conceal before Abraham) to, co zamierzam uczynić? (this which I intend to do?).

Verse 18: Przecież ma się on stać ojcem (after all he is to become the father) wielkiego i potężnego narodu (of a great and powerful nation), i przez niego (and by him) otrzymają błogosławieństwo wszystkie ludy ziemi (shall all the peoples of the earth receive the blessing).

Declension of naród (m.)

sing. pl.
nom. naród narody
gen. narodu narodów
dat. narodowi narodom
acc. naród narody
instr. narodem narodami
loc. narodzie narodach
voc. narodzie narody

Verse 19: Bo upatrzyłem go (for I have singled him out) jako tego, który będzie nakazywał potomkom swym oraz swemu rodowi (as this one who shall be enjoining his descendants and his tribe) aby przestrzegając przykazań Pana (that in observing the commandments of the Lord) postępowali sprawiedliwie i uczciwie (they may deal justly and straightly), tak żeby Pan wypełnił to, co obiecał Abrahamowi (so that the Lord may carry forth this which he had promised to Abraham).

Wersety 20-21

  • skarga (f.), complaint
  • rozlegać się (impf.), to resound
  • występek (m.), offence
  • głosić (impf.), to proclaim
  • oskarżenie (n.), accusation
  • dojść (pf.), to reach

Review: po czym (thereupon), rzec (pf., to say), głośno (loudly), bo (for), mieszkaniec (m., inhabitant), bardzo (very), ciężki (grievous), chcieć (impf., to will), więc (therefore), iść (impf., to go), zobaczyć (pf., to see), postępować (impf., to deal), dowiedzieć się (pf., to come to know).

Verse 20: Po czym Pan rzekł (thereupon the Lord said): skarga na Sodomę i Gomorę (the complaint against Sodom and Gomorrah) głośno się rozlega (resounds loudly), bo występki ich [mieszkańców] (for the offences of their inhabitants) są bardzo ciężkie (are very grievous).

Verse 21: Chcę więc iść i zobaczyć (I will therefore go and see), czy postępują tak (whether they so deal), jak głosi oskarżenie (as proclaims the accusation), które do Mnie doszło (which has reached me), czy nie (or not); dowiem się (I will come to know).

Wersety 22-25

  • sprawiedliwy (m.), just man
  • wespół z (+ instr.), together with
  • bezbożny (m.), godless man
  • przebaczyć (pf.), to forgive
  • dopuścić (pf.), to allow
  • niesprawiedliwie, unjustly

Review: wtedy (then), człowiek (m., man), odejść (pf., to depart), strona (f., side), stać (impf., to stand), dalej (on), zbliżyć się (pf., to draw near), rzec (pf., to say), zamierzać (impf., to intend), wygubić (pf., to kill off), może (perhaps), miasto (n., city), pięćdziesiąt (fifty), także (likewise), zniszczyć (pf., to destroy), wzgląd (m., sake), ów (that), mieszkać (impf., to dwell), zginąć (pf., to perish), stać się (pf., to come to pass), sędzia (m., judge), cały (entire), ziemia (f., earth), móc (impf., to be able), postąpić (pf., to deal).

Verse 22: Wtedy to ludzie ci (then it was that these men) odeszli w stronę Sodomy (departed towards Sodom), a Abraham stał dalej przed Panem (and Abraham would stand on before the Lord).

Verse 23: Zbliżywszy się do Niego (having drawn near to him), Abraham rzekł (Abraham said): czy zamierzasz wygubić sprawiedliwych (dost thou intend to kill off the just men) wespół z bezbożnymi? (together with the godless men?).

Verse 24: Może w tym mieście* (perhaps in this city) jest pięćdziesięciu sprawiedliwych (are there fifty just men); czy także zniszczysz to miasto i nie przebaczysz mu+ (wilt thou likewise destroy this city and not forgive it) przez wzgląd na owych pięćdziesięciu¬ sprawiedliwych (for the sake of those fifty just men), którzy w nim mieszkają? (who dwell therein?). — *Mieście: locative of miasto. +Mu: dative; unto it. ¬Pięćdziesięciu is the masculine personal form of pięćdziesiąt (fifty). Review: Counting in Polish.

Verse 25: O, nie dopuść do tego (oh, allow not this), aby zginęli sprawiedliwi (that the just men should perish) z bezbożnymi (with the godless), aby stało się sprawiedliwemu (that unto the just man should come to pass) to samo, co bezbożnemu (this same as unto the godless man). Czyż Ten, który jest sędzią nad całą ziemią (would ever this who is judge over the entire earth), mógłby* postąpić niesprawiedliwie? (be able to deal unjustly?). — *Mógłby (he would be able) is the masculine, third-person singular of the conditional of the imperfective móc. In my translation, would has been moved to the head of the sentence.

Wersety 26-28

  • znowu, once more
  • pozwolić (pf.), to permit
  • ośmielić się (pf.), to dare
  • choć, although
  • zabraknąć (pf.), to run short
  • brak (m.), want

Review: odpowiedzieć (pf., to respond), jeżeli (if), znaleźć (pf., to find), pięćdziesiąt (fifty), sprawiedliwy (m., just man), przebaczyć (pf., to forgive), cały (entire), miasto (n., city), wzgląd (m., sake), rzec (pf., to say), jescze (yet), mówić (impf., to speak), pył (m., ash), proch (m., dust), gdyby (if), wśród (amongst), pięć (five), zniszczyć (pf., to destroy), jeśli (if), tam (there), czterdzieści pięć (forty-five).

Verse 26: Pan odpowiedział (the Lord responded): jeżeli znajdę w Sodomie pięćdziesięciu sprawiedliwych (if I find [will find] in Sodom fifty just men), przebaczę *całemu miastu* (I will forgive the entire city) przez wzgląd na nich (for the sake of them). — *Całemu miastu: dative; unto the entire city.

Verse 27: Rzekł znowu Abraham (Abraham said once more): pozwól, o Panie (permit, O Lord), że jeszcze ośmielę się mówić do Ciebie (that yet I shall dare speak to thee), choć jestem *pyłem i prochem* (although I am ash and dust). — *The Hebrew uses the alliterative âphar va-êpher; the device is reproduced admirably in the Polish through the employment of pyłem i prochem.

Declension of proch (m.)

sing. pl.
nom. proch prochy
gen. prochu prochów
dat. prochowi prochom
acc. proch prochy
instr. prochem prochami
loc. prochu prochach
voc. prochu prochy

Verse 28: Gdyby wśród tych pięćdziesięciu sprawiedliwych (if amongst these fifty just men) zabrakło pięciu (it ran short five), czy z braku tych pięciu zniszczysz całe miasto? (from want of these five wilt thou destroy the entire city?). Pan rzekł (the Lord said): nie zniszczę (I will not destroy {it}), jeśli znajdę tam *czterdziestu pięciu* (if I find [will find] forty-five there). — *Czterdziestu pięciu: accusative and masculine personal of czterdzieści pięć (forty-five).

Wersety 29-33

  • odezwać się (pf.), to make oneself heard
  • dokonać (pf.), to perform
  • gniewać się (impf.), to be angered
  • skończyć (pf.), to finish
  • rozmowa (f.), conversation

Review: znów (again), słowo (n., word), może (perhaps), znaleźć się (pf., to be found), tam (there), czterdzieści (forty), rzec (pf., to say), zniszczenie (n., destruction), wzgląd (m., sake), wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), niech (may), jeśli (if), trzydzieści (thirty), pozwolić (pf., to permit), ośmielić się (pf., to dare), raz jeszcze (one time yet), zapytać (pf., to ask), gdyby ({what} if), dwadzieścia (twenty), odpowiedzieć (pf., to respond), zniszczyć (pf., to destroy), raczyć (impf., to be so good as to), dziesięć (ten), odejść (pf., to depart), wrócić (pf., to return).

Verse 29: Abraham znów odezwał się tymi słowami (Abraham again made himself heard with these words): a może znalazłoby się tam czterdziestu? (and should perhaps forty be found there?). Pan rzekł (the Lord said): nie dokonam zniszczenia (I will not perform destruction) przez wzgląd na tych czterdziestu (for the sake of these forty). — *Znalazłoby się (would be found) is the neuter, third-person singular of the conditional of the perfective znaleźć się. In my translation, I have employed should rather than would, for this question conveys the sense of what if.

Verse 30: Wtedy Abraham powiedział (then Abraham said): niech się nie gniewa Pan (may the Lord not be angered), jeśli rzeknę (if I say [will say]): może znalazłoby się tam trzydziestu? (should perhaps thirty be found there?). A na to Pan (and to this the Lord {said}): nie dokonam zniszczenia (I will not perform destruction), jeśli znajdę tam trzydziestu (if I find [will find] thirty there).

Verse 31: Rzekł Abraham (Abraham said): pozwól, o Panie (permit, O Lord), że ośmielę się zapytać (that I shall dare ask): gdyby znalazło się tam dwudziestu? (what if twenty were found there?). Pan odpowiedział (the Lord responded): nie zniszczę (I will not destroy {it}) przez wzgląd na tych dwudziestu (for the sake of these twenty).

Verse 32: Na to Abraham (to this Abraham {said}): o, racz się nie gniewać, Panie (be so good as not to be angered, O Lord), jeśli raz jeszcze zapytam (if one time yet I shall ask): gdyby znalazło się tam dziesięciu? (what if ten were found there?). Odpowiedział Pan (the Lord responded): nie zniszczę (I will not destroy {it}) przez wzgląd na tych dziesięciu (for the sake of these ten).

Verse 33: Wtedy Pan (then the Lord), skończywszy rozmowę z Abrahamem (having finished his conversation with Abraham), odszedł (departed), a Abraham wrócił do siebie (and Abraham returned to his place).