Polish language series: Rdz 18, Bóg w gościnie u Abrahama

The eighteenth chapter of the book of Genesis tells of God’s visit with Abraham: Bóg w gościnie u Abrahama (God visits Abraham). The feminine noun gościna means visit; w gościnie (locative) can be taken literally as in visit.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 18

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 18. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-3

  • siedzieć (impf.), to sit, to be seated
  • najgorętszy, hottest
  • dostrzec (pf.), to perceive, to detect
  • podążyć (pf.), to hasten
  • pokłon (m.), bow, obeisance
  • darzyć (impf.), to grant, to bestow
  • życzliwość (f.), kindness, favour
  • raczyć (impf.), to be so kind as to
  • omijać (impf.), to shun, to dismiss

Review: ukazać się (pf., to appear), dąb (m., oak), wejście (n., entrance), namiot (m., tent), pora (f., time), dzień (m., day), spojrzeć (pf., to look), trzy (three), człowiek (m., man; pl., ludzie), naprzeciw (opposite, before, in front of), ujrzeć (pf., to see), spotkanie (n., meeting), oddać (pf., to grant, to yield), ziemia (f., earth, ground), rzec (pf., to say), jeśli (if), sługa (m., servant).

Verse 1: Pan ukazał się (the Lord appeared) Abrahamowi (unto Abraham) pod dębami Mamre (by the oaks of Mamre), gdy ten siedział (when he [this one] was sitting) u wejścia do namiotu (at the entrance of the tent [to the tent]) w najgorętszej porze dnia (at the hottest time of day). Najgorętszy (hottest) is the superlative of the adjective gorący (hot). Observe the following:

gorącygorętszynajgorętszy
hothotterhottest

Verse 2: Trzech (three) is accusative and masculine personal in form: Abraham (Abraham) spojrzawszy (having looked up) dostrzegł trzech ludzi (perceived three men) naprzeciw siebie (before him). Podążyć na spotkanie can be taken here as meaning to hasten to greet: ujrzawszy ich (having seen them) podążył (he hastened) od wejścia do namiotu (from the entrance of the tent) na ich spotkanie (to greet them [unto their meeting]). A oddawszy im pokłon do ziemi: and having bowed down to them unto the ground; oddać pokłon is to be understood as meaning to bow down (in homage).

Verse 3: O Panie: O Lord; this uses the vocative of Pan. Racz is the second-person singular imperative of the imperfective verb raczyć (to be so kind as to); it can be taken as please: jeśli darzysz mnie życzliwością (if you grant me favour), racz nie omijać Twego sługi (please do not shun your servant). Review: Declension of Polish possessive pronouns.

Wersety 4-5

  • przynieść (pf.), to fetch
  • trochę, a little, a bit of
  • obmyć (pf.), to wash
  • noga (f.), foot
  • nieco, a little, a bit of
  • pokrzepić się (pf.), to refresh oneself
  • zanim, before
  • dalej, on(wards)
  • przechodzić (impf.), to come, to pass

Review: woda (f., water), zaś (whereas, as for), raczyć (impf., to be so kind as to), potem (then), odpocząć (pf., to rest), drzewo (n., tree), pójść (pf., to go), wziąć (pf., to take), chleb (m., bread), skoro (since, seeing that), koło (near, by), sługa (m., servant), rzec (pf., to say), uczynić (pf., to make, to do), powiedzieć (pf., to say).

Verse 4: Note the use of the genitive following trochę: przyniosę (I shall fetch) trochę wody (a little water; a bit of water), wy zaś (as for you) raczcie obmyć sobie nogi (do wash your feet [please wash the feet unto yourselves]), a potem odpocznijcie pod drzewami (and then rest under the trees). Raczie is the second-person plural equivalent of racz, seen in verse 3.

Verse 5: Note again the use of the genitive, this time following nieco: ja zaś (I, on the other hand) pójdę wziąć (shall go fetch) nieco chleba (a little bread; a bit of bread), abyście się pokrzepili (that you may refresh yourselves), zanim pójdziecie dalej (before you go on [will go on]), skoro przechodzicie koło sługi waszego (seeing that you have come [are coming] your servant’s way [by your servant]). Koło is followed by the genitive: sługa wasz; koło sługi waszego. A oni mu rzekli: and they said to him. The men say: uczyń tak, jak powiedziałeś (do as you have said). Uczyń is the second-person singular imperative of the perfective verb uczynić.

Wersety 6-8

  • spiesznie, quickly, hurriedly
  • prędko, quickly, hurriedly
  • zaczynić (pf.), to knead
  • ciasto (n.), dough
  • najczystszy, finest, purest
  • mąka (f.), flour
  • podpłomyk (m.), flatbread, unleavened cake
  • tłusty, fat
  • cielę (n.), calf
  • szybko, quickly, hurriedly
  • przyrządzić (pf.), to prepare
  • twaróg (m.), cheese curd
  • mleko (n.), milk

Review: pójść (pf., to go), więc (so, therefore), namiot (m., tent), rzec (pf., to say), trzy (three), miara (f., measure), zrobić (pf., to make), potem (then), podążyć (pf., to hasten), trzoda (f., herd), wybrać (pf., to choose), piękny (fine), dać (pf., to give), sługa (m., servant), po czym (thereupon), wziąć (pf., to take), postawić (pf., to place, to put, to set), jeść (impf., to eat), stać (impf., to stand), drzewo (n., tree).

Verse 6: Poszedł is the masculine, third-person singular of the past tense of the perfective verb pójść. You read: Abraham poszedł więc (so Abraham went) spiesznie (hurriedly) do namiotu Sary (into Sarah’s tent) i rzekł (and said); this can also be taken as Abraham thus hastened into Sarah’s tent and said. Abraham says to Sarah: prędko zaczyń ciasto (quick, knead dough) z trzech miar ([prepared] from three measures) najczystszej mąki (of the finest flour) i zrób podpłomyki (and make [unleavened] cakes). Zaczyń and zrób are second-person singular imperatives. Najczystszy (finest, purest) is the superlative form of czysty (fine, pure). You find it used in its feminine form (najczystsza) of the genitive (najczystszej). Observe the following:

czystyczystszynajczystszy
finefinerfinest

Verse 7: Potem Abraham podążył do trzody (Abraham then hastened to the herd) i wybrawszy (and having chosen) tłuste i piękne cielę (a fat and fine calf), dał je słudze (gave it to a servant), aby ten (in order that he [this one]) szybko (hurriedly) je przyrządził (prepare it).

Verse 8: Po czym (thereupon), wziąwszy twaróg (having taken cheese curd), mleko (milk) i przyrządzone cielę (and the prepared calf), postawił przed nimi (he set [these] before them), a gdy oni jedli (and as they ate [were eating]), stał (he stood [was standing]) przed nimi (before them) pod drzewem (under the tree). From the perfective przyrządzić is formed przyrządzony (prepared); you find in the text of this verse the neuter form przyrządzone to agree with the neuter cielę: przyrządzone cielę (prepared calf).

Wersety 9-11

  • znów, again, once more
  • przysłuchiwać się (impf.), to listen in
  • tuż, just, immediately
  • podeszły, ripe, advanced (in years)
  • miewać (impf.), to have, to get (periodically)
  • przypadłość (f.), indisposition, affliction
  • właściwy, characteristic, proper

Review: zapytać (pf., to ask), gdzie (where), żona (f., wife), odpowiedzieć (pf., to respond), oto (here), namiot (m., tent), rzec (pf., to say), jeden (one), pora (f., time), rok (m., year), wrócić (pf., to return), zaś (whereas, as for), wtedy (then), mieć (impf., to have), syn (m., son), wejście (n., entrance), za (behind), bardzo (very), wiek (m., age), toteż (and so, therefore), kobieta (f., woman).

Verse 9: Zapytali go (they asked him): gdzie jest twoja żona, Sara? (where is your wife Sarah?). Odpowiedział im (he responded to them): w tym oto namiocie (here, in this tent [in this here tent]).

Verse 10: Rzekł mu [jeden z nich]: one of them said to him; taken literally: rzekł (said) mu (unto him) [jeden z nich] (one of them). He says to Abraham: o tej porze za rok (in one year’s time [at this time in a year]) znów (again) wrócę (I shall return) do ciebie (to you), twoja zaś żona Sara (as for your wife Sarah) będzie miała wtedy syna (she shall then have a son). Sarah overheard: Sara przysłuchiwała się (Sarah was listening in) u wejścia do namiotu (at the entrance of the tent), [które było tuż] za Abrahamem (which was just behind Abraham). The neuter które było, found in the text between brackets, refers back to the neuter wejście.

Verse 11: Abraham i Sara byli w bardzo podeszłym wieku: Abraham and Sarah were very advanced in age (were in a very advanced age). The imperfective miewać conveys the sense of getting something on a regular basis, such as menstruations, headaches, and so on; the text continues: toteż Sara (and so Sarah) nie miewała (was not getting) przypadłości (the indisposition) właściwej (proper) kobietom (to women); that is, Sarah no longer menstruated. Following the negation nie miewała, the genitive is applied to przypadłość and its qualifiying właściwa.

Wersety 12-15

  • uśmiechnąć się (pf.), to smile
  • przekwitnąć (pf.), to wither
  • rozkosz (f.), pleasure, delight
  • starzec (m.), old man, elder
  • śmiać się (impf.), to laugh
  • myśleć (impf.), to think
  • naprawdę, really, truly, indeed
  • zestarzeć się (pf.), to grow old, to age
  • zaprzeć się (pf.), to deny
  • wcale nie, not at all
  • przerażenie (n.), terror, dread

Review: więc (so, therefore), pomyśleć (pf., to think), teraz (now), doznawać (impf., to experience, to meet with), mąż (m., husband), rzec (pf., to say), dlaczego (why, for what reason), móc (impf., to be able, may), rodzić (impf., to bear), już (already), coś (something, anything), niemożliwy (impossible), rok (m., year), pora (f., time), wrócić (pf., to return), mieć (impf., to have), syn (m., son), wtedy (then), mówić (impf., to say), bo (for), ogarnąć (pf., to seize, to grip), powiedzieć (pf., to say).

Verse 12: Uśmiechnęła się więc do siebie: she therefore smiled to herself. Pomyślała: she thought (was thinking). Sarah wonders: teraz, gdy przekwitłam (now that I have withered), mam doznawać rozkoszy (am I to meet with pleasure), i mój mąż starzec? (and my husband an old man?). The pleasure of which Sarah speaks is that of raising a son. Mam (I have) followed by an infinitive takes on the sense of I am to.

Verse 13: The Lord questions Abraham: dlaczego to (why is it that) Sara śmieje się (Sarah laughs) i myśli (and thinks): czy naprawdę będę mogła rodzić (shall I indeed be able to bear), gdy już się zestarzałam? (now that I have already grown old?).

Verse 14: Czy jest coś, co byłoby niemożliwe dla Pana?: is there anything that is (would be) impossible for the Lord? Byłoby (it would be) is the neuter, third-person singular of the conditional of the imperfective verb być. The Lord continues: za rok o tej porze (in a year’s time [in a year at this time]) wrócę do ciebie (I shall return to you), i Sara będzie miała syna (and Sarah shall have a son).

Verse 15: Wtedy Sara zaparła się, mówiąc: then Sarah denied, saying. Sarah attempts to conceal that she had laughed: wcale się nie śmiałam (I did not laugh at all). Bo ogarnęło ją przerażenie: for dread had gripped her; for terror had seized her. The Lord is all-knowing: ale Pan powiedział (but the Lord said): nie (no); śmiałaś się (you did laugh).

Wersety 16-19

  • skierować się (pf.), to direct oneself
  • zataić (pf.), to conceal
  • zamierzać (impf.), to intend, to mean
  • potężny, powerful
  • upatrzyć (pf.), to single out, to choose
  • nakazywać (impf.), to order, to command
  • ród (m.), tribe, house
  • przestrzegać (impf.), to observe, to keep
  • przykazanie (n.), commandment, injunction
  • sprawiedliwie, justly
  • uczciwie, honestly
  • wypełnić (pf.), to execute, to fulfil
  • obiecać (pf.), to promise

Review: potem (then), człowiek (m., man; pl., ludzie), odejść (pf., to leave, to depart), ku (towards), zaś (whereas, on the other hand), iść (impf., to go), odprowadzić (pf., to escort, to see off), mówić (impf., to say), uczynić (pf., to do, to make), przecież (after all, since), stać się (pf., to become), ojciec (m., father), wielki (great, large), naród (m., nation), otrzymać (pf., to receive), błogosławieństwo (n., blessing), wszystek (all, every), lud (m., people), ziemia (f., earth), bo (for), potomek (m., descendant), postępować (impf., to act, to behave), żeby (in order that, so that).

Verse 16: The men set out: potem ludzie ci (then the men [these men]) odeszli (left) i skierowali się (and bent their steps [directed themselves]) ku Sodomie (towards Sodom). Abraham escorts the men: Abraham zaś (as for Abraham) szedł z nimi (he went with them), aby ich odprowadzić (so as to see them off).

Verse 17: A Pan mówił sobie: now the Lord said (was saying) to himself. Miałbym (I would have) is the first-person singular of the conditional of the imperfective verb mieć; followed by an infinitive, it conveys the sense of I should have to, I ought to. The Lord says: czyż miałbym zataić (ought I indeed conceal) przed Abrahamem (from [before] Abraham) to, co zamierzam uczynić? (that which I mean to do?).

Verse 18: Przecież (after all) ma się on stać (he is to become) ojcem wielkiego i potężnego narodu (father of a great and powerful nation), i przez niego (and by him) otrzymają błogosławieństwo wszystkie ludy ziemi (all the peoples of the earth shall receive a blessing).

Verse 19: Bo upatrzyłem go (for I have singled him out) jako tego, który będzie nakazywał potomkom swym (as the one who shall command his descendants) oraz swemu rodowi (as well as his tribe) aby przestrzegając przykazań Pana (so that by keeping the commandments of the Lord) postępowali sprawiedliwie i uczciwie (they behave justly and honestly), tak żeby Pan wypełnił to (such that the Lord may fulfil that), co obiecał Abrahamowi (which he had promised to Abraham).

Wersety 20-21

  • skarga (f.), complaint, grievance
  • głośno, loudly, noisily
  • rozlegać się (impf.), to resound, to reverberate
  • występek (m.), offence, crime
  • głosić (impf.), to proclaim, to announce
  • oskarżenie (n.), accusation
  • dojść (pf.), to reach
  • dowiedzieć się (pf.), to find out

Review: po czym (thereupon), rzec (pf., to say), bo (for), mieszkaniec (m., inhabitant), bardzo (very), ciężki (grievous, severe, serious), chcieć (impf., to intend, to want), więc (so, therefore), iść (impf., to go), zobaczyć (pf., to see), postępować (impf., to act, to behave).

Verse 20: In nominative form, the Polish for Sodom and Gomorrah is Sodoma and Gomora. The Lord says: skarga (the complaint) na Sodomę i Gomorę (against Sodom and Gomorrah) głośno się rozlega (resounds heavily [loudly]), bo występki ich [mieszkańców] (for their [the inhabitants’] offences) są bardzo ciężkie (are very grievous). The Polish translators have included [mieszkańców] to clarify to whom ich (their) refers.

Verse 21: Chcę więc iść (so I intend to go) i zobaczyć (and see), czy postępują (whether they behave) tak, jak głosi oskarżenie (as proclaims the accusation), które do Mnie doszło (which has come to me), czy nie (or not); dowiem się (I shall find out). For clarity: I shall thus go (down) to see whether or not they behave according to the accusation that has come to me; I shall find out.

Wersety 22-25

  • wygubić (pf.), to annihilate
  • sprawiedliwy (m.), righteous person, just person
  • wespół z (+ instr.), along with
  • bezbożny (m.), godless person, wicked person
  • przebaczyć (pf.), to pardon, to forgive
  • dopuścić (pf.), to permit, to let
  • niesprawiedliwie, unjustly

Review: wtedy (then), człowiek (m., man; ludzie), odejść (pf., to leave, to depart), strona (f., side, way), stać (impf., to stand), dalej (on[wards]), zbliżyć się (pf., to draw near), rzec (pf., to say), zamierzać (impf., to intend, to mean), może (perhaps, maybe), miasto (n., city, town), pięćdziesiąt (fifty), także (likewise, also), zniszczyć (pf., to destroy), wzgląd (m., consideration, account), ów (that, the said), mieszkać (impf., to dwell), zginąć (pf., to perish), stać się (pf., to happen), sędzia (m., judge), cały (entire, all), ziemia (f., earth), móc (impf., to be able, may), postąpić (pf., to behave, to act).

Verse 22: Wtedy to ludzie ci (it was then that the men [these men]) odeszli w stronę Sodomy (left in the direction of Sodom), a Abraham stał dalej przed Panem (whereas Abraham stood on [remained standing on] before the Lord).

Verse 23: Zbliżywszy się do Niego: having drawn near to him. Abraham asks the Lord about his intentions: czy zamierzasz wygubić (do you mean to annihilate) sprawiedliwych (the righteous) wespół z bezbożnymi? (along with the wicked [godless]?).

Verse 24: Może w tym mieście (perhaps in this city) jest pięćdziesięciu sprawiedliwych (are fifty righteous); czy także zniszczysz to miasto (will you likewise destroy this city) i nie przebaczysz mu (and will you not forgive it [forgive unto it]) przez wzgląd na owych pięćdziesięciu sprawiedliwych (on account of those fifty righteous), którzy w nim mieszkają? (who dwell in it?). Mieście is the locative inflection of miasto. Pięćdziesięciu is the masculine personal form of pięćdziesiąt (fifty). Review: How to count in Polish.

Verse 25: O, nie dopuść do tego (oh, do not allow this), aby zginęli sprawiedliwi (that the righteous should perish) z bezbożnymi (along with the wicked [godless]), aby stało się sprawiedliwemu (that unto the righteous should befall [happen]) to samo, co bezbożnemu (the same as unto the wicked [godless]). Abraham asks: czyż Ten (would indeed the One), który jest sędzią nad całą ziemią (who is judge over all the earth), mógłby postąpić niesprawiedliwie? (be able to behave unjustly?). Mógłby (he would be able) is the masculine, third-person singular of the conditional of the imperfective verb móc.

Wersety 26-28

  • znowu, again, once more
  • pozwolić (pf.), to permit, to let
  • ośmielić się (pf.), to dare
  • choć, although
  • zabraknąć (pf.), to lack
  • brak (m.), lack

Review: odpowiedzieć (pf., to respond), jeżeli (if), znaleźć (pf., to find), pięćdziesiąt (fifty), sprawiedliwy (m., righteous person, just person), przebaczyć (pf., to pardon, to forgive), cały (entire, all), miasto (n., city), wzgląd (m., consideration, account), rzec (pf., to say), jescze (yet, again), mówić (impf., to speak), pył (m., dust), proch (m., dust, ash), gdyby (if), wśród (amongst), pięć (five), zniszczyć (pf., to destroy), jeśli (if), tam (there), czterdzieści pięć (forty-five).

Verse 26: The Lord responds to Abraham: jeżeli znajdę (if I find [if I shall find]) w Sodomie (in Sodom) pięćdziesięciu sprawiedliwych (fifty righteous), przebaczę całemu miastu (I shall forgive the entire city [forgive unto the entire city]) przez wzgląd na nich (on account of them).

Verse 27: Rzekł znowu Abraham: Abraham said once more. He shows humility before the Lord: pozwól, o Panie (permit, O Lord), że jeszcze ośmielę się mówić do Ciebie (that I should [that I shall] yet dare to speak to you), choć jestem pyłem i prochem (although I be dust and ash). The Hebrew uses the alliterative âphar va-êpher; the device is successfully reproduced in the Polish translation through the use of pyłem i prochem.

Verse 28: Abraham asks: gdyby wśród tych pięćdziesięciu sprawiedliwych (if amongst the [these] fifty righteous) zabrakło pięciu (five should lack [five lacked]), czy z braku tych pięciu zniszczysz całe miasto? (will you destroy the entire city for want of the five [these five]?). Z braku tych pięciu can be taken as meaning for want of the five (literally, out of lack of these five). The Lord responds: nie zniszczę (I shall not destroy [it]), jeśli znajdę tam (if there I find [shall find]) czterdziestu pięciu (forty-five). Czterdziestu pięciu is the masculine personal form of czterdzieści pięć (forty-five); it is used here in the accusative.

Wersety 29-33

  • odezwać się (pf.), to speak, to be heard
  • dokonać (pf.), to execute, to carry out
  • gniewać się (impf.), to be angry
  • raz jeszcze, once more, yet again
  • skończyć (pf.), to end, to finish
  • rozmowa (f.), conversation

Review: znów (again, once more), słowo (n., word), może (perhaps, maybe), znaleźć się  (pf., to be found), tam (there), czterdzieści (forty), rzec (pf., to say), zniszczenie (n., destruction), wzgląd (m., consideration, account), wtedy (then), powiedzieć (pf., to say), niech (let, may), jeśli (if), trzydzieści (thirty), pozwolić (pf., to permit, to let), ośmielić się (pf., to dare), zapytać (pf., to ask), gdyby ([what] if), dwadzieścia (twenty), odpowiedzieć (pf., to respond), zniszczyć (pf., to destroy), raczyć (impf., to be so kind as to), dziesięć (ten), odejść (pf., to leave, to depart), wrócić (pf., to return).

Verse 29: Abraham znów odezwał się tymi słowami: Abraham spoke again with these words. He asks: a może znalazłoby się tam czterdziestu? (what if forty should be found there?). Znalazłoby się (would be found) is the neuter, third-person singular of the conditional of the perfective znaleźć się (to be found). The Lord responds: nie dokonam zniszczenia (I shall carry out no destruction) przez wzgląd na tych czterdziestu (on account of the forty).

Verse 30: Abraham continues: niech się nie gniewa Pan (let not the Lord be angry), jeśli rzeknę (if I say [shall say]): może znalazłoby się tam trzydziestu? (what if thirty should be found there?). A na to Pan: and to this the Lord (responded). The Lord says: nie dokonam zniszczenia (I shall carry out no destruction), jeśli znajdę tam trzydziestu (if there I find [shall find] thirty).

Verse 31: Abraham: pozwól, o Panie (permit, O Lord), że ośmielę się zapytać (that I should dare [shall dare] to ask): gdyby znalazło się tam dwudziestu? (what if twenty should be found [were found] there?). The Lord: nie zniszczę (I shall not destroy [it]) przez wzgląd na tych dwudziestu (on account of the twenty).

Verse 32: Na to Abraham: to this Abraham (responded). He says: O, racz się nie gniewać, Panie (O Lord, please be not angered), jeśli raz jeszcze zapytam (if yet again I should ask [shall ask]): gdyby znalazło się tam dziesięciu? (what if ten should be found [were found] there?). The Lord: nie zniszczę (I shall not destroy [it]) przez wzgląd na tych dziesięciu (on account of the ten).

Verse 33: Wtedy Pan (then the Lord), skończywszy rozmowę z Abrahamem (having finished his conversation with Abraham), odszedł (departed), a Abraham wrócił do siebie (and Abraham returned to his place).