Polish language series: Rdz 14, Kedorlaomer

Recounted by the fourteenth chapter of the book of Genesis: wyprawa wojenna królów mezopotamskich (the war expedition of the Mesopotamian kings). The feminine wyprawa means expedition, whereas wojenny is an adjective meaning war, wherefore the Polish for war expedition is wyprawa wojenna. The Polish for Mesopotamian king, on the other hand, is król mezopotamski.

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 14

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 14. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-3

  • król (m.), king
  • wszcząć (pf.), to initiate
  • wojna (f.), war
  • ostatni, last
  • sprzymierzyć się (pf.), to confederate oneself
  • dziś, today
  • słony, salt-

Review: czas (m., time), miasto (n., city), czyli (which is to say), dolina (f., valley), morze (n., sea).

Verses 1-2: Za czasów Amrafela, króla Szinearu, i Arioka, króla Ellasaru (in the times of Amraphel king of Shinar and of Arioch king of Ellasar), Kedorlaomer, król Elamu, i Tidal, król Goim, wszczęli wojnę (Chedorlaomer king of Elam and Tidal king of Goiim initiated war) z królem Sodomy, Berą (with Bera king of Sodom), z królem Gomory, Birszą (with Birsha king of Gomorrah), z królem Admy, Szinabem (with Shinab king of Admah), z królem Seboim, Szemeeberem (with Shemeber king of Zeboiim), i z królem miasta Beli, czyli Soaru (and with the king of the city of Bela, which is to say, of Zoar).The subject of this sentence is: Kedorlaomer, król Elamu, i Tidal, król Goim. Names of men and places, in nominative form: Amrafel (Amraphel); Szinear (Shinar); Ariok (Arioch); Ellasar (Ellasar); Kedorlamer (Chedorlaomer); Elam (Elam); Tidal (Tidal); Goim (Goiim); Sodoma (Sodom); Bera (Bera); Gomora (Gomorrah); Birsza (Birsha); Adma (Admah); Szinab (Shinab); Seboim (Zeboiim); Szemeeber (Shemeber); Bela (Bela); Soar (Zoar).

Verse 3: Ci ostatni królowie (these last{-named} kings) sprzymierzyli się z sobą (confederated themselves with one another) w dolinie Siddim (in the valley {of} Siddim), gdzie dziś jest Morze Słone* (where today the Salt Sea is). — *The Polish for salt is the feminine noun sól; found in this verse is rather the adjective słony, meaning salt- or salty. Another example: słone źródło (n., salt-spring).

Declension of król (m.)

sing. pl.
nom. król królowie
gen. króla królów
dat. królowi królom
acc. króla królów
instr. królem królami
loc. królu królach
voc. królu królowie

Wersety 4-7

  • lennik (m.), vassal
  • zbuntować się (pf.), to rebel
  • nadciągnąć (pf.), to near
  • pobić (pf.), to thrash
  • górzysty, hilly
  • pogranicze (n.), borderland
  • pustynia (f.), desert
  • zawrócić (pf.), to turn back
  • dotrzeć (pf.), to reach

Review: rok (m., year), dwanaście (twelve), trzynasty (thirteenth), toteż (therefore), czternasty (fourteenth), wraz z (together with), inny (other), król (m., king), równina (f., plain), kraj (m., country), aż do (so far as), leżeć (impf., to lie), czyli (which is to say), cały (all), ziemia (f., land), także (also), mieszkać (impf., to dwell).

Verse 4: Przez lat dwanaście* (for twelve years) byli oni lennikami+ Kedorlaomera (they were vassals of Chedorlaomer), a w roku trzynastym (but in the thirteenth year) zbuntowali się (they rebelled). — *Review: How to count in Polish. +Lennikami: instrumental plural of lennik.

Verses 5-6: Toteż w czternastym roku (therefore in the fourteenth year) nadciągnął Kedorlaomer wraz z innymi królami (Chedorlaomer neared, together with the other kings). Pobili oni Refaitów w Aszterot-Karnaim (they thrashed the Rephaim in Ashteroth-Karnaim), Zuzytów w Ham (the Zuzim in Ham), Emitów na równinie Kiriataim (the Emim in the plain {of} Kiriathaim) i Chorytów w ich górzystym kraju Seir aż do El (and the Horites in their hilly country {of} Seir so far as El), które leżało na pograniczu pustyni Paran (which lay in the borderland of the desert {of} Paran). — Names of peoples: (i) nominative singular; (ii) nominative plural: Rephaim: (i) Refaita, (ii) Refaici. Zuzim: (i) Zuzyta, (ii) Zuzyci. Emim: (i) Emita, (ii) Emici. Horite: (i) Choryta, (ii) Choryci.

Verse 7: Potem, zawróciwszy (then having turned back), dotarli do En-Miszpat (they reached unto En-Mishpat), czyli Kadesz (which is to say, Kadesh), i pobili Amalekitów (and thrashed the Amalekites) na całej ziemi (in all {their} land), a także Amorytów (and also the Amorites) mieszkających w Chasason-Tamar (dwelling in Hazazon-Tamar). — Names of peoples: (i) nominative singular; (ii) nominative plural: Amalekite: (i) Amalekita, (ii) Amalekici. Amorite: (i) Amoryta, (ii) Amoryci.

Wersety 8-12

  • uszykować się (pf.), to ready oneself
  • walka (f.), strife
  • przeciwko (+ dat.), against
  • wiele, many
  • dół (m.), pit
  • wydobywać (impf.), to draw forth
  • ucieczka (f.), flight
  • pozostali (pl.), the others
  • uciec (pf.), to flee
  • zwycięzca (m.), victor
  • mienie (n.), havings
  • zapas (m.), reserve
  • uprowadzić (pf.), to lead off

Review: król (m., king), więc (therefore), wyruszyć (pf., to set forth), dolina (f., valley), cztery (four), pięć (five), smoła (f., pitch), rzucić się (pf., to cast oneself), skryć się (pf., to hide oneself), góra (f., mountain), zabrać (pf., to take along), cały (all), mieszkaniec (m., inhabitant), żywność (f., victual), odejść (pf., to depart), również (also), bratanek (m., fraternal nephew), wraz z (together with), dobytek (m., substance).

Verses 8-9: Królowie więc Sodomy, Gomory, Admy, Seboim i Beli, czyli Soaru (the kings therefore of Sodom, of Gomorrah, of Admah, of Zeboiim and of Bela, which is to say, of Zoar), wyruszyli i uszykowali się w dolinie Siddim do walki (set forth and readied themselves in the valley {of} Siddim for strife) z Kedorlaomerem, królem Elamu, Tidalem, królem Goim, Amrafelem, królem Szinearu, i Ariokiem, królem Ellasaru (with Chedorlaomer king of Elam, Tidal king of Goiim, Amraphel king of Shinar and Arioch king of Ellasar)czterej królowie przeciwko pięciu (four kings against five).

Verse 10: A w dolinie Siddim (now in the valley {of} Siddim) było wiele dołów (were there many pits), [z których wydobywano] smołę (whence pitch would be drawn forth [whence one would draw forth pitch]). Królowie Sodomy i Gomory (the kings of Sodom and Gomorrah), rzuciwszy się do ucieczki (having cast themselves into flight), skryli się w tych dołach (hid themselves in these pits), a pozostali uciekli w góry (whereas the others fled into the mountains).

Verse 11: Zwycięzcy (the victors), zabrawszy całe mienie mieszkańcom (having taken along all havings from the inhabitants) Sodomy i Gomory (of Sodom and Gomorrah) oraz wszystkie ich zapasy żywności (and all their reserves of victual), odeszli (departed).

Verse 12: Uprowadzili również Lota, bratanka Abrama (they also led off Lot fraternal nephew of Abram), wraz z dobytkiem (together with his substance)był on bowiem mieszkańcem Sodomy (for he was an inhabitant of Sodom). — Related vocabulary, for information: bratanek (m., fraternal nephew); bratanica (f., fraternal niece); siostrzeniec (m., sororal nephew); siostrzenica (f., sororal niece).

Wersety 13-14

  • pobliże (n.), vicinity
  • sprzymierzeniec (m.), confederate
  • krewny (m.), kinsman
  • niewola (f.), bondage
  • dobrać (pf.), to select
  • najbardziej, most
  • doświadczony, veteran
  • rozpocząć (pf.), to commence
  • pościg (m.), pursuit

Review: jeden (one), zbieg (m., fugitive), przybyć (pf., to come), powiedzieć (pf., to tell), Hebrajczyk (m., Hebrew), mieszkać (impf., to dwell), dąb (m., oak), pewien (a certain), imię (n., name), brat (m., brother), usłyszeć (pf., to hear), zostać (pf., to get), uprowadzić (pf., to lead off), trzysta osiemnaście (three hundred and eighteen), spośród (from amongst), służba (f., service), dom (m., house), aż do (so far as).

Verse 13: Jeden ze zbiegów przybył (one of the fugitives came), aby powiedzieć o tym (to tell of this) Abramowi Hebrajczykowi (to Abram the Hebrew), który mieszkał w pobliżu dębów (who was dwelling in the vicinity of the oaks) pewnego Amoryty, imieniem Mamre (of a certain Amorite by the name Mamre), brata Eszkola* i Anera*, sprzymierzeńców Abrama (brother of Eshkol and Aner, confederates of Abram). — *In the nominative: Eszkol (Eshkol); Aner (Aner).

Verse 14: Abram (Abram), usłyszawszy (having heard), że jego krewny (that his kinsman) został uprowadzony w niewolę (had been led off into bondage), dobrał sobie *trzystu osiemnastu* (selected for himself three hundred and eighteen) najbardziej doświadczonych (of the most veteran) spośród służby swego domu (from amongst the service of his house) i rozpoczął pościg aż do Dan (and commenced pursuit so far as Dan). — *Accusative, masculine personal.

Wersety 15-16

  • oddział (m.), detachment
  • napaść (pf.), to fall upon
  • nieprzyjaciel (m.), enemy
  • zadać (pf.), to inflict
  • klęska (f.), defeat
  • ścigać (impf.), to pursue
  • odzyskać (pf.), to recover
  • na powrót, back

Review: podzielić (pf., to divide), ludzie (pl., men), noc (f., night), wraz z (together with), potem (then), aż do (so far as), leżeć (impf., to lie), zachód (m., west), sposób (m., manner), cały (all), mienie (n., havings), także (also), sprowadzić (pf., to bring), dobytek (m., substance), kobieta (f., woman), sługa (m., servant).

Verse 15: Podzieliwszy swych ludzi na oddziały (having divided his men into detachments), nocą napadł wraz z nimi na nieprzyjaciół (by night he fell together with them upon the enemies) i zadał im klęskę (and inflicted defeat unto them). A potem ścigał ich aż do Choby* (and then he pursued them so far as Hobah), która leży na zachód od Damaszku* (which lies to the west of Damascus). — *In the nominative: Choba (Hobah); Damaszek (Damascus).

Verse 16: W ten sposób odzyskał całe mienie (in this manner did he recover all havings), a także sprowadził na powrót Lota (and also bring back Lot) wraz z jego dobytkiem, kobietami i sługami (together with his substance, the women and the servants).

Wersety 17-21

  • zwycięstwo (n.), victory
  • odnieść (pf.), to gain
  • spotkanie (n.), meeting
  • królewski, kingly
  • wynieść (pf.), to bring forth
  • chleb (m.), bread
  • kapłan (m.), priest
  • najwyższy, most high
  • stwórca (m.), creator
  • wróg (m.), foe
  • część (f.), part

Review: wracać (impf., to return), król (m., king), wyjść (pf., to come forth), dolina (f., valley), czyli (which is to say), zaś (as for), wino (n., wine), ponieważ (for), błogosławić (impf., to bless), mówić (impf., to speak), niech (let, may), błogosławiony (blessed), niebo (n., heaven), ziemia (f., earth), ręka (f., hand), wydać (pf., to give forth), dać (pf., to give), dziesiąty (tenth), wszystko (n., all), rzec (pf., to say), oddać (pf., to render), tylko (but), ludzie (pl., men), mienie (n., havings), wziąć (pf., to take).

Verse 17: Gdy Abram wracał (when Abram was returning) po zwycięstwie odniesionym* nad Kedorlaomerem (after the victory gained over Chedorlaomer) i królami, którzy z nim byli (and {over} the kings who were with him), wyszedł mu na spotkanie do doliny Szawe, czyli Królewskiej+, król Sodomy (the king of Sodom came forth unto him in meeting to the valley {of} Shaveh, which is to say, {to} the Kingly {valley}). — *From the perfective odnieść (to gain) comes odniesiony (gained). Of odniesiony, the neuter form is odniesione. Odniesione is found in the text in its locative form odniesionym, to agree with the neuter locative zwycięstwie, which follows the preposition po. +Królewski has here taken its feminine singular form of the genitive królewskiej, to agree with the feminine genitive doliny, which follows the preposition do.

Verses 18-19: Melchizedek zaś, król Szalemu* (as for Melchizedek king of Salem), wyniósł chleb i wino (he brought forth bread and wine); a [ponieważ] był on kapłanem Boga Najwyższego (and for he was a priest of God Most High), błogosławił Abrama (he was blessing Abram), mówiąc (in speaking): niech będzie błogosławiony Abram (let Abram be blessed) przez Boga Najwyższego, Stwórcę nieba i ziemi (by God Most High, Creator of the heaven and the earth). — *In the nominative: Szalem (Salem).

wysokiwyższynajwyższy
highhigherhighest or most high

Verse 20: Niech będzie błogosławiony Bóg Najwyższy (may God Most High be blessed), który w twe ręce wydał twoich wrogów (who into your hands did give forth your foes). Abram dał mu (Abram gave to him) dziesiątą część ze wszystkiego (the tenth part of all).

Verse 21: Król Sodomy rzekł do Abrama (the king of Sodom said to Abram): oddaj mi tylko ludzi (render unto me but the men), a mienie weź sobie (and the havings take unto yourself).

Wersety 22-24

  • przysięgać (impf.), to swear
  • nitka (f.), thread
  • rzemyk (m.), strap
  • sandał (m.), sandal
  • należeć (impf.), to belong
  • wzbogacić (pf.), to enrich
  • żądać (impf.), to demand
  • wyżywienie (n.), sustenance
  • oprócz (+ gen.), besides
  • zdobyć (pf.), to attain
  • towarzyszyć (impf.), to accompany
  • przypadać (impf.), to fall

Review: odpowiedzieć (pf., to respond), król (m., king), najwyższy (most high), stwórca (m., creator), niebo (n., heaven), ziemia (f., earth), nic (not a thing), wziąć (pf., to take), żeby ({in order} that), potem (then), mówić (impf., to speak), pójść (pf., to go), poza (beyond), ludzie (pl., men), część (f., part), mienie (n., havings), niechaj (let), otrzymać (pf., to receive).

Verses 22-23: Ale Abram odpowiedział królowi Sodomy (but Abram responded to the king of Sodom): przysięgam na Pana, Boga Najwyższego (I swear by the Lord, God Most High), Stwórcę nieba i ziemi (Creator of the heaven and the earth), że ani nitki (that neither a thread), ani rzemyka od sandała (nor a sandal strap), ani niczego nie wezmę (nor a thing will I take) z tego, co do ciebie należy (from this which unto you belongs), żebyś potem nie mówił (that you may not then speak): to ja wzbogaciłem Abrama (it was I who enriched Abram). 

Verse 24: Nie żądam niczego (I demand not a thing) poza tym, co poszło na wyżywienie (beyond this which went as sustenance) moich ludzi (unto my men), i oprócz części zdobytego mienia (and besides the part of havings attained) dla tych, którzy mi towarzyszyli (for these ones who were accompanying me)dla Anera, Eszkola i Mamrego (for Aner, Eshkol and Mamre); ci niechaj otrzymają część, która im przypada (let these ones receive the part which falls to them).