Polish language series: Rdz 3, upadek pierwszych ludzi

The third chapter the book of Genesis tells of: upadek pierwszych ludzi (the fall of the first men), where the man and woman fall into a state of guilty disobedience before God. Vocabulary: upadek (m., fall); pierwszy (first); ludzie (pl., men).

The first-time visitor to this site ought to begin his study of the Polish language here.

Read Rdz 3

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 3. An archived version of the text is found here.

Wersety 1-3

  • wąż (m.), serpent
  • bardziej, more
  • przebiegły, sly
  • niż, than
  • czy, introduces yes-no question
  • rzeczywiście, indeed
  • odpowiedzieć (pf.), to respond
  • tylko, but
  • o (+ loc.), about
  • nawet, even
  • dotykać (impf.), to touch
  • pomrzeć (pf.), to die {one and all}

Review: wszystek (all), zwierzę (n., animal), lądowy (land-), stworzyć (pf., to create), rzec (pf., to say), niewiasta (f., woman), powiedzieć (pf., to say), jeść (impf., to eat), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), ogród (m., garden), móc (impf., may), środek (m., midst), nie wolno (it is not permitted to).

Verse 1: A wąż był bardziej przebiegły (now the serpent was more sly) niż wszystkie zwierzęta lądowe (than all the land animals), które Pan Bóg stworzył (which the Lord God had created). On to rzekł do niewiasty* (this it said unto the woman): czy+ rzeczywiście Bóg powiedział (did indeed God say): ¬nie jedzcie owoców¬ (eat not the fruits) ze° wszystkich drzew (from all the trees) tego ogrodu? (of this garden?). — *Niewiasta takes the genitive form niewiasty following do. +Czy indicates that this is a yes-no question. ¬Nie jedzcie is the negated, second-person plural imperative of the imperfective jeść. Following the negation, found is the genitive plural owoców. See also: Polish declension tables. °Z (from) is found here as ze, to alleviate pronunciation before wszystkich.

Declension of owoc (m.)

sing. pl.
nom. owoc owoce
gen. owocu owoców
dat. owocowi owocom
acc. owoc owoce
instr. owocem owocami
loc. owocu owocach
voc. owocu owoce

Verses 2-3: Niewiasta odpowiedziała wężowi* (the woman responded unto the serpent): owoce z drzew tego ogrodu (the fruits from the trees of this garden) jeść możemy (we may eat), tylko o owocach z drzewa (but of the fruits from the tree), które jest w środku ogrodu (which is in the midst of the garden), Bóg powiedział (God said): +nie wolno wam+ jeść z niego (unto you is it not permitted to eat therefrom), a nawet go dotykać (or even touch it), abyście¬ nie pomarli (that ye may not both° die). — *Wąż (serpent) has taken the dative form wężowi (unto the serpent). +Consider the following: nie wolno ci jeść (Rdz 2:17); nie wolno wam jeść (current verse); wam (unto you) is the dative of the second-person plural wy, whereas ci (unto thee) is the dative of the second-person singular ty. Observe: nie wolno ci jeść z niego (singular); nie wolno wam jeść z niego (plural). ¬Abyście: the second-person plural marker is contained not in the verb (pomarli) but in the ście ending of abyście. °Pomrzeć: not just to die, but to die one and all, to die in numbers; here it is question of only two people, wherefore I have employed both.

Wersety 4-5

  • na pewno, surely
  • wiedzieć (impf.), to know
  • otworzyć się (pf.), to open oneself
  • oko (n.), eye
  • tak jak, like
  • znać (impf.), to know

Review: wtedy (then), rzec (pf., to say), wąż (m., serpent), niewiasta (f., woman), umrzeć (pf., to die), ale (but), spożyć (pf., to consume), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), dobro (n., good), zło (n., ill).

Verse 4: Wtedy rzekł wąż do niewiasty (then the serpent said unto the woman): na pewno nie umrzecie (surely ye shall not die). — In Rdz 2:17, the reader encountered the second-person singular umrzesz; in the text of the current verse, now found is its second-person plural equivalent umrzecie.

Verse 5: Ale *wie Bóg* (but God knoweth), że gdy spożyjecie+ (that when ye will consume) owoc z tego drzewa (the fruit from this tree), otworzą się wam oczy¬ (the eyes will open themselves unto you) i tak jak Bóg (and like God) będziecie znali° dobro i zło (ye will be knowing good and ill). — *Wie Bóg means God knoweth, where wie is third-person singular of the present tense of the imperfective wiedzieć. See also the note just below regarding znać. +Spożyjecie: ye will consume; second-person plural, from the perfective spożyć. ¬The neuter oko means eye; its plural form is oczy. °Znali is formed from the imperfective verb znać. Moreover, although both znać and wiedzieć are rendered in the translation as to know, znać conveys familiarity or acquaintance, whereas wiedzieć conveys affirmation of knowledge.

Wersety 6-7

  • spostrzec (pf.), to notice
  • jedzenie (n.), eating
  • rozkosz (f.), delight
  • nadawać się (impf.), to lend oneself
  • zdobycie (n.), acquisition
  • wiedza (f.), knowledge
  • zerwać (pf.), to break {off}
  • skosztować (pf.), to have a taste
  • mąż (m.), husband
  • zjeść (pf.), to eat
  • oboje, both
  • poznać (pf.), to recognise
  • spleść (pf.), to weave together
  • gałązka (f.), spray
  • figowy, fig-
  • zrobić (pf.), to make
  • przepaska (f.), band

Review: wtedy (then), niewiasta (f., woman), drzewo (n., tree), mieć (impf., to have), owoc (m., fruit), dobry (good), oko (n., eye), zatem (therefore), dać (pf., to give), nagi (naked), więc (therefore).

Verse 6: Wtedy niewiasta spostrzegła (then the woman noticed), że drzewo to (that this tree) ma* owoce dobre do jedzenia+ (had fruits good for eating), że jest* ono rozkoszą dla oczu (that it was a delight for the eyes) i że owoce tego drzewa (and that the fruits of this tree) *nadają się* do zdobycia+ wiedzy (lent themselves unto the acquisition of knowledge). Zerwała zatem z niego owoc (she therefore broke off therefrom a fruit), skosztowała (had a taste) i dała ¬swemu mężowi¬ (and gave unto her husband), który był z nią (who was with her): a on zjadł (and he ate). — *These three verbs are in the present tense in Polish; they must be rendered in the past tense in English. +Following do, the genitive is employed. ¬Consider: swój mąż (her husband); swojemu mężowi; swemu mężowi (unto her husband). Consult: Declension of Polish possessive pronouns.

Verse 7: *A wtedy otworzyły się im obojgu oczy* (and then the eyes of both opened themselves), i poznali (and they recognised), że są+ nadzy¬ (that they were naked); spletli więc gałązki figowe (they therefore wove together fig sprays) i zrobili sobie przepaski (and made themselves bands°). — *Taken apart: a wtedy (and then) otworzyły się (opened themselves) im obojgu (unto them both) oczy (the eyes). +Polish uses the present tense here. ¬Nadzy is the nominative, masculine plural form of nagi (naked). °To cover their loins.

Declension of przepaska (f.)

sing. pl.
nom. przepaska przepaski
gen. przepaski przepasek
dat. przepasce przepaskom
acc. przepaskę przepaski
instr. przepaską przepaskami
loc. przepasce przepaskach
voc. przepasko przepaski

Wersety 8-10

  • usłyszeć (pf.), to hear
  • krok (m.), stride
  • przechadzać się (impf.), to walk about
  • kiedy, when
  • powiew (m.), breath
  • wiatr (m.), wind
  • skryć się (pf.), to hide oneself
  • przed (+ instr.), before
  • wśród (+ gen.), amidst
  • zawołać (pf.), to call
  • zapytać (pf.), to ask
  • twój, thy
  • głos (m.), voice
  • przestraszyć się (pf.), to take fright
  • ukryć się (pf.), to hide oneself

Review: mężczyzna (m., man), żona (f., wife), ogród (m., garden), pora (f., time), drzewo (n., tree), gdzie (where), odpowiedzieć (pf., to respond), bo (for), nagi (naked).

Verse 8: Gdy zaś mężczyzna i jego żona usłyszeli (but when the man and his wife heard) kroki Pana Boga (the strides of the Lord God) przechadzającego* się po ogrodzie (walking about along the garden), w porze kiedy (in the time when) był powiew wiatru (there was a +breath of wind+), skryli się przed Panem Bogiem (they hid themselves before the Lord God) wśród drzew ogrodu (amidst the trees of the garden). — *The genitive przechadzającego (from przechadzający) modifies the genitive Pana Boga (from Pan Bóg). +As in a light breeze.

Declension of wiatr (m.)

sing. pl.
nom. wiatr wiatry
gen. wiatru wiatrów
dat. wiatrowi wiatrom
acc. wiatr wiatry
instr. wiatrem wiatrami
loc. wietrze wiatrach
voc. wietrze wiatry

Verse 9: Pan Bóg (the Lord God) zawołał na mężczyznę (called unto the man) i zapytał go (and asked him): gdzie jesteś? (where art thou?).Jesteś (thou art) is the second-person singular of the present tense of the imperfective być (to be).

Verse 10: On odpowiedział (he responded): usłyszałem Twój głos (I heard thy voice) w ogrodzie (in the garden), przestraszyłem się (I took fright), bo jestem nagi (for I am naked), i ukryłem się (and I hid myself). — Observe the em ending of all these past tense formations: usłyszałem (I heard); przestraszyłem się (I took fright); ukryłem się (I hid myself).

Wersety 11-13

  • któż, who ever
  • może, perhaps
  • zakazać (pf.), to forbid
  • postawić (pf.), to set
  • ja, I
  • dlaczego, why
  • zwieść (pf.), to deceive

Review: rzec (pf., to say), powiedzieć (pf., to say), nagi (naked), zjeść (pf., to eat), drzewo (n., tree), jeść (impf., to eat), mężczyzna (m., man), odpowiedzieć (pf., to respond), niewiasta (f., woman), przy (alongside), dać (pf., to give), owoc (m., fruit), wtedy (then), uczynić (pf., to do), wąż (m., serpent).

Verse 11: Rzekł Bóg (God said): któż ci powiedział (who ever said unto thee), że jesteś nagi? (that thou wast naked?). Czy może zjadłeś z drzewa (hast thou perhaps eaten from the tree), z którego ci zakazałem jeść? (wherefrom I had forbidden thee to eat?). — Of the perfective zjeść, consider these three masculine past tense forms: zjadłem (I ate); zjadłeś (thou atest); zjadł (he ate). Now consider the feminine of the same: zjadłam (I ate); zjadłaś (thou atest); zjadła (she ate). Taking now the perfective zakazać, observe these masculine forms: zakazałem (I forbade); zakazałeś (thou forbadest); zakazał (he forbade). Now observe the feminine of the same: zakazałam (I forbade); zakazałaś (thou forbadest); zakazała (she forbade).

Verse 12: Mężczyzna odpowiedział (the man responded): niewiasta (the woman), którą postawiłeś przy mnie (whom thou hast set alongside me), dała mi owoc (gave me the fruit) z tego drzewa (from this tree) i zjadłem (and I ate).Mnie is locative in form, whereas mi is dative; both are declensions of ja (I). Consider: przy mnie (alongside me); dała mi (she gave unto me; she gave me).

Verse 13: Wtedy Pan Bóg rzekł do niewiasty (then the Lord God said unto the woman): dlaczego to uczyniłaś? (why hast thou done this?). Niewiasta odpowiedziała (the woman responded): wąż mnie zwiódł (the serpent deceived me) i zjadłam (and I ate). — Consider these masculine forms: uczyniłem (I did); uczyniłeś (thou didst); uczynił (he did); odpowiedziałem (I responded); odpowiedziałeś (thou respondedest); odpowiedział (he responded); zwiodłem (I deceived); zwiodłeś (thou deceivedest); zwiódł (he deceived). Now consider the feminine of the same: uczyniłam (I did); uczyniłaś (thou didst); uczyniła (she did); odpowiedziałam (I responded); odpowiedziałaś (thou respondedest); odpowiedziała (she responded); zwiodłam (I deceived); zwiodłaś (thou deceivedest); zwiodła (she deceived).

Wersety 14-15

  • ponieważ, for
  • przeklęty, cursed
  • domowy, domestic
  • brzuch (m.), belly
  • czołgać się (impf.), to creep
  • istnienie (n.), existence
  • wprowadzać (impf.), to bring in
  • nieprzyjaźń (f.), enmity
  • między (+ acc.), between
  • pomiędzy (+ acc.), between
  • potomstwo (n.), offspring
  • zmiażdżyć (pf.), to crush
  • głowa (f.), head
  • pięta (f.), heel

Review: wtedy (then), rzec (pf., to say), wąż (m., serpent), uczynić (pf., to do), wśród (amongst), wszystek (all), zwierzę (n., animal), polny (field-), proch (m., dust), jeść (impf., to eat), dzień (m., day), niewiasta (f., woman).

Verse 14: Wtedy Pan Bóg rzekł do węża* (then the Lord God said unto the serpent): ponieważ to uczyniłeś (for thou hast done this), bądź+ przeklęty (be cursed) wśród wszystkich zwierząt domowych i polnych (amongst all domestic and field animals); na brzuchu będziesz się czołgał (on thy belly wilt thou be creeping) i proch będziesz jadł (and dust wilt thou be eating) po wszystkie dni twego istnienia (through all the days of thine existence). — *Following do, employed is the genitive węża. +Bądź is the second-person singular imperative of the imperfective być; for information, its second-person plural equivalent is bądźcie.

Declension of brzuch (m.)

sing. pl.
nom. brzuch brzuchy
gen. brzucha brzuchów
dat. brzuchowi brzuchom
acc. brzuch brzuchy
instr. brzuchem brzuchami
loc. brzuchu brzuchach
voc. brzuchu brzuchy

Verse 15: Wprowadzam nieprzyjaźń (I {hereby} bring in enmity) między ciebie i niewiastę (between thee and the woman), pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej (between thine offspring and her offspring): ono zmiażdży ci głowę (it will crush unto thee the head), a ty zmiażdżysz mu piętę (whereas thou wilt crush unto it the heel).

Declension of pięta (f.)

sing. pl.
nom. pięta pięty
gen. pięty pięt
dat. pięcie piętom
acc. piętę pięty
instr. piętą piętami
loc. pięcie piętach
voc. pięto pięty

Wersety 16-17

  • obarczyć (pf.), to burden
  • niezmiernie, immensely
  • trud (m)., labour, toil
  • brzemienność (f.), childbearing
  • ból (m.), pain
  • dziecko (n.), child
  • ku (+ dat.), towards
  • kierować (impf.), to direct
  • pragnienie (n.), desire
  • posłuchać (pf.), to hearken
  • co do, with regard unto
  • powód (m.), cause
  • zdobywać (impf.), to attain
  • pożywienie (n.), food

Review: niewiasta (f., woman), powiedzieć (pf., to say), wielki (great), rodzić (impf., to bear), mąż (m., husband), panować (impf., to rule), mężczyzna (m., man), rzec (pf., to say), ponieważ (for), żona (f., wife), zjeść (pf., to eat), drzewo (n., tree), dać (pf., to give), rozkaz (m., order), słowo (n., word), jeść (impf., to eat), przeklęty (cursed), niech (let), ziemia (f., earth), wszystek (all), dzień (m., day), życie (n., life).

Verse 16: Do niewiasty powiedział (unto the woman he said): obarczę cię (I shall burden thee) niezmiernie (immensely) wielkim trudem (with the great labour) twej brzemienności (of thy childbearings), w bólu (in pain) będziesz rodziła dzieci (wilt thou be bearing children), ku twemu mężowi (towards thy husband) będziesz kierowała swe pragnienia (wilt thou be directing thy desire), on zaś będzie panował nad tobą (whereas he will be ruling over thee). — Observe these formations: będziesz rodziła (thou wilt be bearing); będzie panował (he will be ruling); będziesz kierowała (thou wilt be directing).

Verse 17: Do mężczyzny zaś [Bóg] rzekł (but unto the man God said): ponieważ posłuchałeś swej żony (for thou hast hearkened unto thy wife) i zjadłeś z drzewa (and hast eaten from the tree), co do którego (with regard unto which) dałem ci rozkaz w słowach (I had given thee the order in {such} words): nie będziesz z niego jeść (thou shalt not be eating therefrom)przeklęta niech będzie ziemia (cursed be the earth) z twego powodu (*because of thee*): w trudzie (in toil) będziesz zdobywał od niej (wilt thou be attaining therefrom) pożywienie dla siebie (food for thyself) po wszystkie dni (through all the days) twego życia (of thy life). — *literally, from thy cause

Declension of trud (m.)

sing. pl.
nom. trud trudy
gen. trudu trudów
dat. trudowi trudom
acc. trud trudy
instr. trudem trudami
loc. trudzie trudach
voc. trudzie trudy

Wersety 18-19

  • cierń (m.), thorn
  • oset (m.), thistle
  • a przecież, and yet
  • płody (pl.), fruits {of the earth}
  • rola (f.), soil
  • pot (m.), sweat
  • oblicze (n.), face
  • musieć (impf.), to have to
  • póki nie, until
  • wrócić (pf.), to return
  • obrócić się (pf.), to turn back

Review: rodzić (impf., to bear), pokarm (m., nourishment), więc (therefore), zdobywać (impf., to attain), pożywienie (n., food), ziemia (f., earth), zostać (pf., to get), wziąć (pf., to take), proch (m., dust).

Verse 18: Cierń i oset będzie ci ona* rodziła (thorn and thistle will it be bearing unto thee), a przecież pokarmem twym są płody roli (and yet as thy nourishment are the fruits of the soil). — *ona: stands in for the feminine ziemia

Verse 19: W pocie więc oblicza twego (in the sweat therefore of thy face) będziesz musiał zdobywać pożywienie (wilt thou have to attain food), póki nie wrócisz do ziemi (until thou wilt return unto the earth), z której *zostałeś wzięty* (wherefrom thou wast taken); bo prochem jesteś (for dust thou art) i w proch się obrócisz (and into dust wilt thou turn back). — *Using the perfective zostać, a passive is created: zostać wzięty (to be/get taken); wzięty is formed from the perfective wziąć. Consider these masculine forms: został wzięty (he was taken); zostałeś wzięty (thou wast taken). Consider now the feminine of the same: została wzięta (she was taken); zostałaś wzięta (thou wast taken).

Declension of pot (m.)

sing. pl.
nom. pot poty
gen. potu potów
dat. potowi potom
acc. pot poty
instr. potem potami
loc. pocie potach
voc. pocie poty

Wersety 20-24

  • imię (n.), name
  • żyć (impf.), to live
  • żyjący, the living
  • sporządzić (pf.), to fabricate
  • odzienie (n.), attire
  • skóra (f.), skin
  • przyodziać (pf.), to clothe
  • teraz, now
  • wyciągnąć (pf.), to extend
  • przypadek (m.), chance
  • ręka (f.), hand
  • na wieki, for all ages
  • dlatego, therefore
  • wydalić (pf.), to send forth
  • wygnać (pf.), to drive forth
  • cherub (m.), cherub
  • połyskiwać (impf.), to glitter
  • ostrze (n.), blade
  • miecz (m.), sword
  • strzec (impf.), to keep
  • droga (f.), way

Review: mężczyzna (m., man), dać (pf., to give), żona (f., wife), bo (for), stać się (pf., to become), matka (f., mother), wszystek (all), po czym (thereupon), rzec (pf., to say), człowiek (m., man), znać (impf., to know), dobro (n., good), zło (n., ill), niechaj (let), zerwać (pf., to break {off}), owoc (m., fruit), także (also), drzewo (n., tree), życie (n., life), zjeść (pf., to eat), żyć (impf., to live), ogród (m., garden), uprawiać (impf., to till), ziemia (f., earth), zostać (pf., to get), wziąć (pf., to take), postawić (pf., to set), przed (before).

Verse 20: Mężczyzna dał swej żonie imię* Ewa (the man gave unto his wife the name Eve), bo ona stała się matką (for she became the mother) wszystkich żyjących (of all the living). — *Related: jak ci na imię?; jak masz na imię? (what is thy name?).

Verse 21: Pan Bóg sporządził (the Lord God fabricated) dla mężczyzny (for the man) i dla jego żony (and for his wife) odzienie ze skór (attire from skins) i przyodział ich (and clothed them).

Verse 22: Po czym Pan Bóg rzekł (thereupon the Lord God said): oto człowiek stał się taki jak My (so it is that the man is become such as we): zna dobro i zło (he knoweth good and ill); niechaj teraz nie wyciągnie (let him not now extend) przypadkiem (by any chance) ręki ({his} hand), aby zerwać owoc (to break off fruit) także z drzewa życia (also from the tree of life), zjeść go (eat it) i żyć na wieki (and live for all ages).

Verse 23: Dlatego Pan Bóg wydalił go (therefore the Lord God sent him forth) z ogrodu Eden (from the garden of Eden), aby uprawiał tę ziemię (that he should till this earth), z której *został wzięty* (wherefrom he was taken). — *see notes at verse 19

Verse 24: Wygnawszy zaś człowieka (now in having driven forth the man), Bóg postawił (God set) przed ogrodem Eden (before the garden of Eden) cherubów (cherubim) i połyskujące ostrze miecza (and a glittering blade of sword), aby strzec drogi (to keep the way) do drzewa życia (unto the tree of life).