Polish language series: Rdz 3, upadek pierwszych ludzi

In the third chapter of the book of Genesis, you will read about: upadek pierwszych ludzi (fall of the first men), where the first man and woman fall into a state of guilty disobedience before God. Note the following: upadek (m., fall); pierwszy (first); ludzie (people, men).

If you are arriving on this site for the first time, begin your study of the Polish language here.

Read Rdz 3

To read the Polish text of the Bible associated with the notes below or listen to its audio, visit Biblia Tysiąclecia and consult Rdz 3. An archived version of the text can be found here.

Wersety 1-3

  • wąż (m.), serpent, snake
  • bardziej, more
  • przebiegły, sly
  • niż, than
  • czy, introduces yes-no question
  • rzeczywiście, indeed, really
  • odpowiedzieć (pf.), to respond
  • tylko, only, but
  • o (+ loc.), about, regarding
  • nawet, even
  • dotykać (impf.), to touch
  • pomrzeć (pf.), to die

Review: wszystek (all, every), zwierzę (n., animal), lądowy ({of the} land), stworzyć (pf., to create), rzec (pf., to say), niewiasta (f., woman), powiedzieć (pf., to say), jeść (impf., to eat), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), ogród (m., garden), móc (impf., can, may, to be able), środek (m., middle), nie wolno (it is not allowed).

Verse 1: A wąż był bardziej przebiegły (now the serpent was more sly) niż wszystkie zwierzęta lądowe (than any other animal of the land [than all the land animals]), które Pan Bóg stworzył (which the Lord God had made). On to rzekł do niewiasty: it said (it was he who said) to the woman. Niewiasta takes the genitive form niewiasty following do. The serpent asks the woman: czy rzeczywiście Bóg powiedział (did indeed God say): nie jedzcie owoców (do not eat any fruits; eat no fruits) ze wszystkich drzew (of any of the trees [of all the trees]) tego ogrodu? (of this garden?). Czy indicates that this is a yes-no question. Nie jedzcie is the negated, second-person plural imperative of the imperfective jeść. Owoców is in genitive plural form. Z (of, from) is found here as ze, to alleviate pronunciation before wszystkich.

Verse 2: Niewiasta odpowiedziała wężowi: the woman responded to the serpent; wąż (serpent) has taken the dative form wężowi (unto the serpent). The woman says: owoce z drzew (the fruits of the trees) tego ogrodu (of this garden) jeść możemy (we may eat).

Verse 3: Tylko o owocach (but about the fruits) z drzewa (of the tree), które jest w środku ogrodu (which is in the middle of the garden), Bóg powiedział (God said): nie wolno wam (you may not [unto you it is not allowed]) jeść z niego (to eat of it), a nawet go dotykać (or even touch it), abyście nie pomarli (in order that you not die; lest you die). Consider the following: nie wolno ci jeść (Rdz 2:17); nie wolno wam jeść (current verse); wam (unto you) is the dative of the second-person plural wy, whereas ci (unto you) is the dative of the second-person singular ty. Observe: nie wolno ci jeść z niego (singular); nie wolno wam jeść z niego (plural). In abyście nie pomarli, the second-person plural marker is contained not in the verb but in the ending of abyście.

Wersety 4-5

  • na pewno, surely
  • wiedzieć (impf.), to know
  • otworzyć się (pf.), to open oneself
  • oko (n.), eye
  • tak jak, just like
  • znać (impf.), to know, to be acquainted

Review: wtedy (then), rzec (pf., to say), wąż (m., serpent, snake), niewiasta (f., woman), umrzeć (pf., to die), ale (but), spożyć (pf., to consume, to eat), owoc (m., fruit), drzewo (n., tree), dobro (n., good), zło (n., bad, evil).

Verse 4: Wtedy rzekł wąż do niewiasty: then the serpent said to the woman. In Rdz 2:17, you encountered the second-person singular umrzesz (you will die); in the the text of the current verse, you now find its second-person plural equivalent umrzecie; the serpent says: na pewno (surely) nie umrzecie (you will not die).

Verse 5: Ale wie Bóg (but God knows), że gdy spożyjecie (that as soon as you eat [will consume]) owoc z tego drzewa (the fruit of this tree), otworzą się wam oczy (your eyes will open [the eyes will open themselves unto you]) i tak jak Bóg (and just like God) będziecie znali dobro i zło (you will know [will be knowing] good and bad; you will know [will be knowing] good and evil). Wie Bóg means God knows, from the imperfective wiedzieć. The second-person plural spożyjecie, from the perfective spożyć, means you will eat (consume). The neuter oko means eye; its plural form is oczy. Znali is formed from the imperfective znać; the second-person plural będziecie znali is to be taken as you will be knowing; you will know.

Wersety 6-7

  • spostrzec (pf.), to notice, to perceive
  • jedzenie (n.), eating
  • rozkosz (f.), delight
  • nadawać się (impf.), to lend oneself
  • zdobycie (n.), acquisition
  • wiedza (f.), knowledge
  • zerwać (pf.), to pick, to break off
  • skosztować (pf.), to taste
  • mąż (m.), husband
  • zjeść (pf.), to eat
  • oboje, both
  • poznać (pf.), to recognise, to know
  • spleść (pf.), to weave together
  • gałązka (f.), twig, sprig
  • figowy, (related to the) fig
  • zrobić (pf.), to make
  • przepaska (f.), loincloth

Review: wtedy (then), niewiasta (f., woman), drzewo (n., tree), mieć (impf., to have), owoc (m., fruit), dobry (good), oko (n., eye), zatem (therefore), dać (pf., to give), nagi (naked), więc (so, therefore).

Verse 6: Wtedy niewiasta spostrzegła (then the woman perceived), że drzewo to (that this tree) ma owoce dobre do jedzenia (had [has] fruits good for eating), że jest ono rozkoszą dla oczu (that it was [is] a delight for the eyes) i że owoce tego drzewa (and that the fruits of this tree) nadają się do zdobycia wiedzy (lent [lend] themselves to the acquisition of knowledge). Following do, you find the genitive in do jedzenia and do zdobycia. The text of this verse continues: zerwała zatem z niego owoc (she therefore picked the fruit of it), skosztowała (took a bite [tasted]) i dała swemu mężowi (and gave {of it} to her husband), który był z nią (who was with her): a on zjadł (and he ate). Consider: swój mąż (her husband); swojemu mężowi; swemu mężowi (unto her husband). Consult: Declension of Polish possessive pronouns.

Verse 7: Oboje means both; its dative form is obojgu. Im obojgu means unto them both. You read: a wtedy otworzyły się im obojgu oczy (and then the eyes of both of them opened [and then the eyes opened themselves unto them both]). Observe: a wtedy (and then) otworzyły się (opened themselves) im obojgu (unto them both) oczy (the eyes). Poznali, że są nadzy: they recognised that they were (are) naked. Nadzy is the nominative, masculine plural form of nagi (naked). Spletli więc gałązki figowe: so they wove together sprigs of fig (fig sprigs). Zrobili sobie przepaski: they made themselves loincloths.

Wersety 8-10

  • usłyszeć (pf.), to hear
  • krok (m.), (foot)step
  • przechadzać się (impf.), to walk about
  • pora (f.), time
  • kiedy, when
  • powiew (m.), light breeze
  • wiatr (m.), wind
  • skryć się (pf.), to hide oneself
  • przed (+ instr.), before, in front of
  • wśród (+ gen.), amongst, amidst
  • zawołać (pf.), to call out
  • zapytać (pf.), to ask
  • twój, your
  • głos (m.), voice
  • przestraszyć się (pf.), to take fright
  • ukryć się (pf.), to hide oneself

Review: mężczyzna (m., man), żona (f., wife), ogród (m., garden), drzewo (n., tree), gdzie (where), odpowiedzieć (pf., to respond), bo (for), nagi (naked).

Verse 8: Gdy zaś mężczyzna i jego żona (when, however, the man and his wife) usłyszeli kroki Pana Boga (heard the steps of the Lord God) przechadzającego się po ogrodzie (moving [walking] about in the garden), w porze kiedy (at the time when) był powiew wiatru ({there} was a light breeze), skryli się przed Panem Bogiem (they hid themselves from the Lord God [before the Lord God]) wśród drzew ogrodu (amongst the trees of the garden). Consider: kroki Pana Boga (steps of the Lord God); przed Panem Bogiem (before the Lord God).

Verse 9: Jesteś (you are) is the second-person singular of the present tense of the imperfective być (to be). You read: Pan Bóg (the Lord God) zawołał na mężczyznę (called out to the man) i zapytał go (and asked him): gdzie jesteś? (where are you?).

Verse 10: On odpowiedział (he responded): usłyszałem Twój głos (I heard your voice) w ogrodzie (in the garden), przestraszyłem się (I took fright), bo jestem nagi (for I am naked), i ukryłem się (and I hid [hid myself]). Observe: usłyszałem (I heard); przestraszyłem się (I took fright); ukryłem się (I hid myself).

Wersety 11-13

  • któż, who, who ever
  • może, perhaps
  • zakazać (pf.), to forbid
  • postawić (pf.), to put, to place
  • ja, I
  • dlaczego, why
  • zwieść (pf.), to deceive

Review: rzec (pf., to say), powiedzieć (pf., to say, to tell), nagi (naked), zjeść (pf., to eat), drzewo (n., tree), jeść (impf., to eat), mężczyzna (m., man), odpowiedzieć (pf., to respond), niewiasta (f., woman), dać (pf., to give), owoc (m., fruit), wtedy (then), uczynić (pf., to do, to make), wąż (m., serpent, snake).

Verse 11: God says to the man: któż ci powiedział (who ever said to you), że jesteś nagi? (that you were [are] naked?). He also asks: czy może zjadłeś z drzewa (did you perhaps eat of the tree), z którego ci zakazałem jeść? (from which I had forbidden you to eat?). Consider these three masculine past tense forms of the perfective zjeść: zjadłem (I ate); zjadłeś (you ate); zjadł (he ate). Now consider the feminine of the same: zjadłam (I ate); zjadłaś (you ate); zjadła (she ate). Taking now the perfective zakazać, observe these masculine forms: zakazałem (I forbade); zakazałeś (you forbade); zakazał (he forbade). Now observe the feminine of the same: zakazałam (I forbade); zakazałaś (you forbade); zakazała (she forbade).

Verse 12: The man says to God: niewiasta (the woman), którą postawiłeś przy mnie (whom you placed alongside me), dała mi owoc (gave me the fruit) z tego drzewa (of this tree) i zjadłem (and I ate). Mnie is locative in form, whereas mi is dative; both are declensions of ja (I). Consider: przy mnie (alongside me); dała mi (she gave to me).

Verse 13: Wtedy Pan Bóg rzekł do niewiasty: then the Lord God said to the woman. God asks: dlaczego to uczyniłaś? (why have you done this?). She says: wąż mnie zwiódł (the serpent deceived me) i zjadłam (and I ate). Consider these masculine forms: uczyniłem (I did); uczyniłeś (you did); uczynił (he did); odpowiedziałem (I responded); odpowiedziałeś (you responded); odpowiedział (he responded); zwiodłem (I deceived); zwiodłeś (you deceived); zwiódł (he deceived). Now consider the feminine of the same: uczyniłam (I did); uczyniłaś (you did); uczyniła (she did); odpowiedziałam (I responded); odpowiedziałaś (you responded); odpowiedziała (she responded); zwiodłam (I deceived); zwiodłaś (you deceived); zwiodła (she deceived).

Wersety 14-15

  • ponieważ, because, given that
  • przeklęty, cursed, damned
  • domowy, domesticated
  • brzuch (m.), belly
  • czołgać się (impf.), to creep
  • istnienie (n.), existence
  • wprowadzać (impf.), to introduce
  • nieprzyjaźń (f.), enmity, hostility
  • między (+ acc.), between
  • pomiędzy (+ acc.), between
  • potomstwo (n.), offspring
  • zmiażdżyć (pf.), to crush
  • głowa (f.), head
  • pięta (f.), heel

Review: wtedy (then), rzec (pf., to say), wąż (m., serpent, snake), uczynić (pf., to do, to make), wśród (amongst), wszystek (all, every), zwierzę (n., animal), polny ({of the} field, rural), proch (m., dust), jeść (impf., to eat), dzień (m., day), niewiasta (f., woman).

Verse 14: Wtedy Pan Bóg rzekł do węża: then the Lord God said to the serpent; following do, you find the genitive węża. The Lord says: ponieważ to uczyniłeś (because you have done this), bądź przeklęty (be cursed) wśród wszystkich zwierząt domowych i polnych (amongst all beasts, domesticated and wild [amongst all domesticated and field animals]); na brzuchu będziesz się czołgał (on your belly shall you creep [shall you be creeping]) i proch będziesz jadł (and dust shall you eat [shall you be eating]) po wszystkie dni twego istnienia (for all the days of your existence). Bądź is the second-person singular imperative of the imperfective być (its second-person plural equivalent is bądźcie): bądź przeklęty (be cursed).

Verse 15: Wprowadzam nieprzyjaźń (I put [introduce] enmity) między ciebie i niewiastę (between you and the woman), pomiędzy potomstwo twoje a potomstwo jej (between your offspring and her offspring): ono zmiażdży ci głowę (they shall crush your head [it shall crush the head unto you]), a ty zmiażdżysz mu piętę (whereas you shall crush their heel [and you shall crush the heel unto it]). Ono stands in for the neuter potomstwo jej (her offspring). Observe: ono / zmiażdży / ci / głowę (it {her offspring} / shall crush / unto you / the head; that is, they shall crush your head); a ty / zmiażdżysz / mu / piętę (whereas you / shall crush / unto it {unto her offspring} / the heel; that is, whereas you shall crush their heel).

Wersety 16-17

  • obarczyć (pf.), to burden
  • niezmiernie, immensely, greatly
  • trud (m)., labour, toil
  • brzemienność (f.), pregnancy, childbearing
  • ból (m.), pain
  • dziecko (n.), child
  • ku (+ dat.), towards
  • kierować (impf.), to direct
  • pragnienie (n.), desire
  • posłuchać (pf.), to listen, to heed
  • co do, regarding
  • powód (m.), cause, reason
  • zdobywać (impf.), to acquire, to obtain
  • pożywienie (n.), food

Review: niewiasta (f., woman), powiedzieć (pf., to say), wielki (great, large), rodzić (impf., to bear), mąż (m., husband), panować (impf., to rule), mężczyzna (m., man), rzec (pf., to say), ponieważ (because, given that), żona (f., wife), zjeść (pf., to eat), drzewo (n., tree), dać (pf., to give), rozkaz (m., command, order), słowo (n., word), jeść (impf., to eat), przeklęty (cursed, damned), niech (let, may), ziemia (f., earth, ground), wszystek (all, every), dzień (m., day), życie (n., life).

Verse 16: God now addresses the woman: obarczę cię (I shall burden you) niezmiernie (immensely) wielkim trudem (with the hard [great] labour) twej brzemienności (of your childbearing), w bólu (in pain) będziesz rodziła dzieci (shall you bear children [shall you be bearing children]), ku twemu mężowi (towards your husband) będziesz kierowała swe pragnienia (shall you direct your desire [shall you be directing your desire]), on zaś będzie panował nad tobą (whereas he shall rule over you [shall be ruling over you]). Observe how imperfective verbs form their future: będziesz rodziła (you will be bearing; you will bear); będzie panował (he will be ruling; he will rule); będziesz kierowała (you will be directing; you will direct).

Verse 17: The man in turn receives his punishment: ponieważ posłuchałeś swej żony (because you took heed of your wife) i zjadłeś z drzewa (and ate of the tree), co do którego (regarding which) dałem ci rozkaz w słowach (I had given you the command thus worded [I gave unto you the command in {these} words]): nie będziesz z niego jeść (you shall not eat of it [shall not be eating of it])przeklęta niech będzie ziemia (cursed be the ground; may the ground be cursed) z twego powodu (on account of you): w trudzie (in toil) będziesz zdobywał (shall you obtain [shall you be obtaining]) od niej (from it) pożywienie dla siebie (food for yourself) po wszystkie dni (for all the days) twego życia (of your life).

Wersety 18-19

  • cierń (m.), thorn
  • oset (m.), thistle
  • przecież, yet, though
  • płody (pl.), produce, fruits of the land
  • rola (f.), soil
  • pot (m.), sweat
  • oblicze (n.), face
  • musieć (impf.), to have to, must
  • póki nie, until
  • wrócić (pf.), to return
  • obrócić się (pf.), to turn round

Review: rodzić (impf., to bear), pokarm (m., food), więc (so, therefore), zdobywać (impf., to acquire, to obtain), pożywienie (n., food), ziemia (f., earth, ground), zostać (pf., to be left, to remain), wziąć (pf., to take), proch (m., dust).

Verse 18: Cierń i oset będzie ci ona rodziła (unto you shall it bear [shall it be bearing] thorn and thistle), a przecież pokarmem twym są płody roli (but the produce of the soil shall be your food). Ona stands in for the feminine ziemia. Consider the following portion taken literally: pokarmem twym / / płody roli (as your food / are / the produces of the soil).

Verse 19: W pocie więc oblicza twego (so by the sweat [in the sweat] of your face) będziesz musiał zdobywać pożywienie (shall you obtain your food [shall you have to be obtaining food]), póki nie wrócisz do ziemi (until you return to the ground), z której zostałeś wzięty (from which you were taken); bo prochem jesteś (for dust you are) i w proch się obrócisz (and to dust shall you return [and into dust shall you turn round]). Using the perfective zostać, a passive is created: zostać wzięty (to be taken, to get taken); wzięty is formed from the perfective wziąć. Consider these masculine forms: został wzięty (he was taken; he got taken); zostałeś wzięty (you were taken; you got taken). Consider now the feminine of the same: została wzięta (she was taken; she got taken); zostałaś wzięta (you were taken; you got taken).

Wersety 20-24

  • imię (n.), name
  • żyć (impf.), to live
  • żyjący, the living
  • sporządzić (pf.), to make, to prepare
  • odzienie (n.), clothing, attire
  • skóra (f.), skin, leather
  • przyodziać (pf.), to clothe
  • teraz, now
  • wyciągnąć (pf.), to extend
  • przypadek (m.), chance
  • ręka (f.), hand
  • na wieki, forever
  • dlatego, for this reason, therefore
  • wydalić (pf.), to expel
  • wygnać (pf.), to drive out
  • cherub (m.), cherub
  • połyskiwać (impf.), to shimmer, to shine
  • ostrze (n.), blade
  • miecz (m.), sword
  • strzec (impf.), to guard
  • droga (f.), way, road

Review: mężczyzna (m., man), dać (pf., to give), żona (f., wife), bo (for), stać się (pf., to become), matka (f., mother), wszystek (all, every), po czym (thereupon), rzec (pf., to say), oto (here is), człowiek (m., man), znać (impf., to know, to be acquainted), dobro (n., good), zło (n., bad, evil), niechaj (let, may), zerwać (pf., to pick, to break off), owoc (m., fruit), także (also), drzewo (n., tree), życie (n., life), zjeść (pf., to eat), żyć (impf., to live), ogród (m., garden), uprawiać (impf., to till), ziemia (f., earth, ground), zostać (pf., to be left, to remain), wziąć (pf., to take), postawić (pf., to put, to place), przed (before, in front of).

Verse 20: Mężczyzna dał swej żonie imię Ewa (the man named his wife Eve [the man gave unto his wife the name Eve]), bo ona stała się matką (for she became the mother) wszystkich żyjących (of all the living). Related: jak ci na imię?; jak masz na imię? (what is your name?).

Verse 21: Pan Bóg sporządził (the Lord God made) dla mężczyzny (for the man) i dla jego żony (and for his wife) odzienie ze skór (attire of skins) i przyodział ich (and clothed them).

Verse 22: Po czym Pan Bóg rzekł (thereupon the Lord God said): oto człowiek stał się taki jak My (now it is that the man has become like us): zna dobro i zło (he knows good and bad; he knows good and evil); niechaj teraz nie wyciągnie (may he now not extend) przypadkiem (by any chance) ręki (his hand), aby zerwać owoc (so as to pick fruit) także z drzewa życia (also from the tree of life), zjeść go (eat it) i żyć na wieki (and live forever).

Verse 23: Dlatego Pan Bóg wydalił go (the Lord God therefore expelled him) z ogrodu Eden (from the garden of Eden), aby uprawiał tę ziemię (that he might till the ground [this ground]), z której został wzięty (from which he was taken). See the notes at verse 19 regarding został wzięty.

Verse 24: Wygnawszy zaś człowieka (now, having driven the man out), Bóg postawił (God placed) przed ogrodem Eden (before the garden of Eden) cherubów (cherubs) i połyskujące ostrze miecza (and the shimmering sword blade [blade of sword]), aby strzec drogi (in order to guard the way) do drzewa życia (to the tree of life).